alleen minder eten helpt - 3 feb_tcm19-33858.pdf · eten helpt bij afvallen verlies je op elke 3...

Download Alleen minder eten helpt - 3 feb_tcm19-33858.pdf · eten helpt Bij afvallen verlies je op elke 3 kilo

Post on 26-Feb-2019

212 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

ZATERDAG 3 FEBRUARI 2 0 0 7BETOOG@VOLKSKRANT.NL | de Volkskrant | 1

he tBe toog

Nederlanders wordensteeds ouder, en dat ismede te danken aan delandbouwwetenschapen de voedingsweten-

schap die hebben gezorgd vooreen ruim aanbod aan veilig voed-sel plus het inzicht welk voedselhet gezondst is. Sinds 1972 is desterfte aan hartinfarcten meerdan gehalveerd, en dat komt deelsdoor betere medicijnen en opera-ties, maar ook door de vervangingvan ongezonde door gezonderevetten.

Maar nu staan we aan de voor-avond van een voedingscrisis dieuniek is in de geschiedenis. Voed-sel is ongekend goedkoop gewor-den, door steeds efficintere pro-ductie en toenemende wereld-handel. Dankzij de toename vanverkooppunten en openingstij-den is het bijna voortdurend be-schikbaar, vaak in een vorm diegeen verdere verwerking behoeft:als zoete drankjes, drinkyoghurt,kant en klare broodjes. Goedkoop,lekker en voortdurend beschik-baar voedsel gekoppeld aansteeds minder beweging heeft ineen razend tempo geleid tot over-gewicht en vetzucht (obesitas).

We staan hulpeloos tegenoverdeze epidemie die de gezond-heidswinst van de afgelopen der-tig jaar bedreigt. Er zijn wereld-wijd nu twee keer zoveel mensendie aan overgewicht en vetzuchtlijden als er honger hebben, en inde Verenigde Staten, waar alles 25jaar eerder gebeurt dan bij ons,heeft een derde van de bevolkingernstig overgewicht en verlaagthet al de levensverwachting. Ookmiddenklassen in ontwikkelings-landen worden in hoog tempo be-dreigd door overgewicht, een opde vier Chinezen is te zwaar.

Obesitas is de voornaamste oor-zaak van diabetes, en verder geefthet gewrichtsproblemen, hart- envaatziekten en kanker van baar-moeder en nieren.

De nieuwe Richtlijnen GoedeVoeding die de Gezondheidsraadonlangs uitbracht, bieden voorhet obesitasprobleem maar be-perkt soelaas. Een van de Richtlij-nen is om een half uur tot een uurper dag te lopen of te fietsen.Onze lichamelijke inspanning isinderdaad drastisch verminderddankzij autos, liften, wasmachi-nes en elektrische grasmaaiers. Enbijna iedereen kiest het gemecha-niseerde alternatief en neemt delift. Maar met alleen meer bewe-gen komen we er niet, we moetenvooral ook minder eten. Iemanddie in 10 jaar 20 kilo is aangeko-men heeft al die dagen 700 calo-rien te veel gegeten. Dat is bijna2 liter frisdrank of 15 bitterballen,en het kost per dag anderhalf uurop de roeimachine of 3 uur lopenof fietsen om die te verbranden.

Op 18 december 2006 presenteer-de de Gezondheidsraad nieuwerichtlijnen voor gezond eten. Hetvorige advies dateerde van 1986.Nieuw is onder andere dat wordtaanbevolen dagelijks een half uurstevig te fietsen of te lopen.Louise Fresco en Martijn Katanvrezen dat het idee kan postvat-ten dat een half uur per dag be-wegen volstaat om niet dik teworden. Ze waarschuwen ookvoor het volksgeloof dat je vansommige etenswaren dik wordten van andere afvalt, terwijl deharde waarheid is dat er mindermoet worden gegeten.Louise Fresco publiceerde in 2006Nieuwe Spijswetten, essays overvoedsel en verantwoordelijkheid.Voedselbewustzijn betekent datje weet wat je eet, en dus niet zomaar gedachteloos wat in je win-kelkarretje gooit, zei Fresco ineen interview met de Volkskrant(Intermezzo, 5 augustus).

Werken Belgenlanger dan wij?

5

Bakker blaftmaar watU-pagina: 7

Uitstekend dat er aandacht is voor gezond eten, voor goedevetten, vezels, fruit en groente, vinden Louise Fresco enMartijn Katan; maar de waan dat je van zulk eten slankwordt, moet de wereld uit.

Alleen mindereten helpt

Bij afvallen verlies je op elke 3 kilovet 1 kilo spierweefsel, en daar-door wordt je rustmetabolisme la-ger. Als je hard traint tijdens hetafvallen halveer je het verlies aanspieren, maar een lager totaal ge-wicht betekent altijd een lager ba-saal metabolisme.

De nieuwe Richtlijnen zijn soli-de als het gaat over het effect vanvoeding op andere aandoeningendan overgewicht: gezonde vettenter voorkoming van hart- en vaat-ziekten, vezel tegen constipatie,en minder zout voor een lagerebloeddruk. Dat zijn goed onder-bouwde maatregelen, en de su-permarkten en de industrie staante trappelen om van die gezonde -re producten te verkopen. Als denieuwe minister van VWS maarstreng is op claims en logos vangezonde producten kan dat deconsument helpen de juiste keuste doen en langer gezond te blij-ven.

Maar het zal niet helpen om afte vallen. Weliswaar suggereert deGezondheidsraad voorzichtig datgroente en fruit, vezel en minderfrisdrank helpen tegen overge-wicht, maar de wetenschappelijkeonderbouwing daarvan is mager.Eigenlijk heeft de voedingsleergeen antwoord op de vraag hoe jede calorie-inname kunt remmen.

De populariteit van diten geeftaan dat veel mensen, vaak meerom esthetische dan om medischeredenen bezorgd zijn om hun ge-wicht. Bijna alle bekende ditengaan ervan uit dat sommige voe-dingsmiddelen inherent goedvoor het gewicht zijn en andereslecht, en verklaren de oorlog aanvetten of koolhydraten. Maar erbestaat geen voedsel waarvan jeafvalt, de enige weg is mindereten. De farmaceutische industriemaakt eetlustremmers die de trekonderdrukken, maar daarmee valje op zijn best een kilo of vijf af, enveel eetlustremmers zijn in hetverleden uit de handel genomenwegens bijwerkingen. Er is nu eennieuwe eetlustremmer, een anti-

cannabinod die het plezier ineten vermindert, maar het is devraag of die op den duur geen de-pressies veroorzaakt. Wat welwerkt, ook op lange termijn, ismaagverkleining, en in de Vere-nigde Staten schieten de klinie-ken daarvoor als paddestoelen uitde grond. Maar de operatie isduur, en 10 tot 20 procent van depatinten krijgt min of meer ern-stige complicaties.

Waarom is dat overgewichts-probleem zo hardnekkig? Dat isin de eerste plaats een kwestie vangenetische selectie. Ons door tien-duizenden jaren gescherpte in-stinct is om zoveel mogelijk calo-rien naar binnen werken als ervoedsel voorhanden is, en om nietonnodig te bewegen. Voedselover-vloed en mechanisatie zijn zo re-cent dat we aan het aanpassenvan de impuls tot eten nog nietzijn toegekomen.

In de tweede plaats speelt demarkt in op onze eetzucht doorvoedsel voortdurend beschikbaarte maken en in een vorm die eten,ook buiten de maaltijden om, sti-muleert. Iedere voedselproducenten iedere snackbar, snoeptent ensupermarkt wil eten verkopen, enwel zoveel mogelijk. Dat betekentruime openingstijden, en hapkla-re verpakkingen in de meest aan-lokkelijke vormen, ondersteunddoor de verleiding van reclame.De nieuwste trend is vingervoed -sel, zo verpakt dat je het met nhand kunt eten tijdens het winke-len, autorijden, typen of telefone-ren: minipasteitjes, minipizzas.We grazen en happen wat af. Datis een probleem vanwege de calo-rien die niet worden verbrand endus worden opgeslagen als vet.Een gezondere samenstelling vandie happen helpt niet. Patat ge-bakken in zonnebloemolie enmet kaliumzout in plaats van na-triumzout is goed voor choleste-rol en bloeddruk maar je wordt ernog steeds dik van. Er zijn geenvoedingsmiddelen waar je van af-valt, en levensmiddelen die het te-gengestelde beweren werken niet.

Sommige mensen worden eer-

der dik dan anderen. Dat komtniet door hun hormonen, die spe-len zelden een rol, maar houdtverband met opleiding en inko-men: laag opgeleide arme men-sen zijn dikker dan hoog opgelei-de rijken. Een op de negen volwas-sen Nederlanders is obees (zie ka-der), en bij de laagst opgeleidenzijn dat er drie keer zo veel als bijde hoogst opgeleiden. Dat is pre-cies de situatie van de VS in 1971.Sindsdien is een derde van deAmerikanen obees geworden enhet verschil tussen lage en hogeopleiding is grotendeels verdwe-nen. Ook in Nederland wordenhoog opgeleide vrouwen snel dik-ker. Aanleg inclusief genen ensociale klasse bepalen dus wie erhet eerst dik wordt, maar op denduur lijkt de vetzucht niet te stui-ten.

Vetzucht is een collectief pro-bleem, net als drugsbestrijding,verkeersveiligheid en het broei-kaseffect. Dit zijn problemen diede verantwoordelijkheid zijn vaniedereen tezamen, en niet door demarkt kunnen worden opgelost anders gezegd waarbij het onvol-

doende is om te zeggen dat deconsument zelf maar moet kie-zen. Marktwerking verondersteltnamelijk dat de consument weetwat op de lange termijn in zijn ofhaar belang is en daarvoor kiest.Maar de consument kiest meestalvoor zijn korte-termijn belang:meer eten, meer autorijden, meergenotsmiddelen, want dat geeftonmiddellijk bevrediging. Dat de-zelfde keuze op den duur slecht isvoor gezondheid en milieu is temoeilijk om te overzien, vooralook omdat het om kleine bijnaonmerkbare effecten gaat.

Het reguleren van de markthelpt voor een aantal collectieveproblemen, bijvoorbeeld het ver-bod op heroneverkoop, de regu-lering van cannabis en alcohol, devermindering van de stikstofoxi-de-uitstoot van autos door ver-plichte katalysatoren. Maar wehebben geen idee welke regule-ring zou helpen bij obesitas, endat maakt obesitas een wezenlijknieuw probleem.

Een directe belasting op vet(vet-tax) is onzin, omdat alle calo-rien even dikmakend zijn. Je

wordt dik van kaas en patat maarook van brood en sinaasappelsapwant ook daarin zitten calorien.Het vervangen van slechte doorgoede vetten, zoals het uitbannenvan transvetten in Denemarkenen New York en in onze eigensnackbars, helpt tegen hart- envaatziekten maar niet tegen obe-sitas, want van gezonde vetten

word je even dik als van slechte.De effecten van een algemene ca-lorienbelasting zijn moeilijkvoor te stellen: zoiets leidt moge-lijk tot vervanging van dure calo-rien door goedkope (zoals vetdoor suiker) en zeker tot een gro-te bureaucratie van tarieven encontroles. De parallel met de be-lasting op tabak gaat niet op, om-dat calorien essentieel zijn om televen; je kunt ze niet verbieden.

Het zorgwekkendste aan de op-komst van obesitas is dus dat wegeen idee hebben welke maatre-gelen ertegen echt werken op d