zen mistrza rinzai - mahajana.netmahajana.net/teksty/rinzai-roku.pdf · 1podwyższone siedzenie w...

of 54/54
Zen Mistrza Rinzai przeklad na język polski: Buny¯ u Niniejszy przeklad na język polski jest jeszcze wersją roboczą i będzie korygowany Wersja z dnia: 10.12.2002 Sklad wykonano w systemie L A T E X2 ε Tekst jest dostępny w serwisie mahajana.net

Post on 27-Feb-2019

212 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

Zen Mistrza Rinzai

przekad na jzyk polski: Bunyu

Niniejszy przekad na jzyk polski jest jeszcze wersj robocz i bdzie korygowanyWersja z dnia: 10.12.2002

Skad wykonano w systemie LATEX2Tekst jest dostpny w serwisie mahajana.net

http://mahajana.net

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

Informacje o przekadzie

Podstawa przekadu:

The Record of Rinzai, translated from Chinese by Irmgard Schloegl(Myokyo-Ni), The Buddhist Society, London, 1975

Przekady pomocnicze:

The Recorded Sayings of Chan Master Lin-chi Hui-chao of Chen Pre-fecture, translated from Chinese by Ruth Fuller Sasaki, The InstituteFor Zen Studies, Kyoto, Japan, 1975

Nauki Zen Mistrza Lin Chi, Stowarzyszenie Buddyjskie Zen Czogiew Polsce, Gdask 1988

Cze pierwsza

1. a) Gubernator prowincji O Joji i inni urzdnicy zaprosili Mistrza, aby wygosidla nich mow. Z wysokiego siedzenia1 Mistrz powiedzia:Nie mog odmwi waszej probie i nie zaj dzisiaj tego siedzenia. Gdybymmia zademonstrowa Wielk Rzecz2, dokadnie przestrzegajc nauk szkoypatriarchw3, nawet nie mgbym otworzy ust i nie byoby miejsca, gdziemoglibycie postawi stop. Ale poniewa dzisiaj zostaem usilnie poproszo-ny przez gubernatora, dlaczego miabym ukrywa podstawy naszej szkoy?Teraz, czy jest tu jaki wyszkolony wojownik4, ktry rozwinie swoje szykii wzniesie proporce bojowe tutaj, przede mn? Niech wystpi naprzd i udo-wodni swoj zrczno przed zgromadzeniem (mnichw)!.

1Podwyszone siedzenie w Sali Dharmy, z ktrego Mistrz naucza lub by dostpnydla pytajcych. Zwrot i wyraenie zaj wysokie siedzenie, z wysokiego siedzenia itp.odnosz si do tych formalnych zgromadze.2Fundamentaln prawd buddyzmu; cel treningu zdanie Bodhidharmy: wejrze w na-

tur czowieka i sta si Budd.3Kluczowym elementem szkoy zen, jest bezporedni przekaz Umysu Buddy od Mi-

strza do ucznia, niezaleny od mwionego i pisanego sowa. Odbywa si to w ten sposb,poczwszy od Buddy Siakjamuniego poprzez nieprzerwan lini kolejnych nastpcw.4Metafora oznaczajca znakomitego mnicha zen.

2

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

b) Mnich zapyta: Co jest podstaw buddyzmu?5.Mistrz da katsu6.Mnich ukoni si.Mistrz powiedzia: Ten moe wzi udzia w debacie.

c) Inny (mnich) zapyta: Mistrzu, od kogo pochodzi pie, ktr piewasz?Skd pochodzi twj styl?.Mistrz odpowiedzia: Kiedy byem z Obaku7, trzy razy go zapytaem i trzyrazy zostaem uderzony.Mnich zawaha si.Mistrz da katsu, potem uderzy go i powiedzia: Nie mona wbi gwodziaw pust przestrze.

d) By tam mistrz sutr8, ktry zapyta: Czy Trzy Pojazdy i Dwanacie DziawNauk9 nie doprowadzaj do odsonicia Natury Buddy?.Mistrz odpar: Twj ogrd jeszcze nie zosta wypielony.Mistrz sutr powiedzia: Jak Budda mgby zwodzi ludzi?.Mistrz zapyta: Gdzie jest Budda?.Mistrz sutr zaniemwi.Mistrz kontynuowa: Tu, przed gubernatorem, chcesz nabra starego mni-cha?! Odejd! Przeszkadzasz innym zadawa pytania.

e) I doda: To dla jednej Wielkiej Sprawy mamy dzisiaj to spotkanie. Czy sjeszcze pytajcy? Niech wystpi szybko i pytaj! Ale jak tylko otworzycieusta, ju jestecie daleko od sedna. Dlaczego tak jest? Nie wiecie? CzcigodnySiakjamuni powiedzia:Dharma jest poza sowami.Nieograniczona i nieuwarunkowana.Poniewa nie macie w to wiary, to jestecie uwikani i spltani. Obawiam si,e wprawiam w pomieszanie gubernatora i jego urzdnikw, przez co Natura

5Gwne znaczenie buddyzmu. Jedno z podstawowych pyta; inne, rwnie czste, topytanie o to, dlaczego Bodhidharma przyby z Zachodu.6Synny krzyk Rinzaia i ulubione narzdzie nauczania, wymawiane kaa. Kady wielki

Mistrz mia swoj specjalno. Rinzai katsu, Tokusan trzydzieci uderze.7Obaku lub w przekadzie chiskim Huang Po by nauczycielem Rinzaia.8Teolog, niekoniecznie gbokiego wgldu, ale obeznany ze wszystkimi tekstami i dobry

w dialektyce.9 sravaka, czyli podajcy za naukami; pratyeka, ktry poszukuje wyzwolenia dla siebie;

bodhisatwa, ktry szuka wyzwolenia dla wszystkich. To jest teoretyczna i doktrynalna kla-syfikacja, jak rwnie Dwanacie Dziaw Nauk. Dobry sownik buddyjski bdzie zawierawyjanienia tych poj. Tekst nie odnosi si do nich.

3

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

Buddy jest przymiona. Lepiej odejd.Kaa!!! krzykn Mistrz i potem powiedzia Wy maej wiary, wy nigdynie macie wytchnienia. Zmusiem was do stania przez dugi czas. Dbajcieo siebie!.

2. Pewnego dnia Mistrz uda si do stolicy prowincji. Gubernator O Joji zaprosigo, aby zaj wysokie siedzenie.Mayoku wystpi i zapyta: Wielce Wspczujca Kannon ma tysic rki tysic oczu. Ktre oko jest prawdziwe?.Mistrz powiedzia: Wielce Wspczujca Kannon ma tysic rk i tysic oczu.Ktre oko jest prawdziwe? Mw szybko, szybko!.Mayoku zepchn Mistrza z siedzenia i sam zaj jego miejsce.Mistrz zbliy si do niego i powiedzia: Jak to jest?.Mayoku zawaha si.Z kolei Mistrz zepchn Mayoku z siedzenia i zaj jego miejsce.Mayoku wyszed, nastpnie Mistrz rwnie wyszed.

3. Z wysokiego siedzenia Mistrz powiedzia: Wewntrz bryy czerwonego misajest prawdziwy czowiek bez statusu10, ktry nieustannie wychodzi i wchodziprzez bramy waszej twarzy. Ci, ktrzy jeszcze go nie rozpoznali, patrzcie,patrzcie!.Mnich wystpi i zapyta: Czym jest prawdziwy czowiek bez statusu?.Mistrz wsta z poduszki medytacyjnej11, chwyci (mnicha) i powiedzia: Mw,mw!.Mnich zawaha si.Mistrz puci go i powiedzia: Co za kij do gwna12 ten prawdziwy czowiekbez statusu! Nastpnie powrci do swych pomieszcze.

4. a) Przy wysokim siedzeniu wystpi mnich i ukoni si.Mistrz da katsu.Mnich powiedzia: Stary czcigodny, lepiej mnie nie sprawdzaj!Mistrz odpar: W takim razie powiedz: Gdzie to upado (katsu)?.Mnich da katsu.10Miso oznacza serce. Kady w chiskiej hierarchii ma przeznaczone swoje miejsce,co najmniej kulturowo i etycznie, jeli nie bezporednio. Tak wic prawdziwy czowiek bezstatusu jest wolny od wszelkich wizw i take bardzo rzadki, wrcz nieprawdopodobny.11Tak samo jak wysokie siedzenie patrz przypis 1.12Dla tej uwagi istniej rne przekady i caa masa komentarzy. Idiomatycznie bdzieto oznaczao mniej wicej co za ciemna masa....

4

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

b) Ponownie mnich zapyta: Co jest istot buddyzmu?.Mistrz da katsu.Mnich ukoni si.Mistrz powiedzia: Powiedz mi, czy to byo dobre katsu czy nie?.Mnich powiedzia: Rabu chrustu ponis wielk porak!.Mistrz powiedzia: Gdzie by bd?.Mnich powiedzia: Drugie przewinienie jest niedozwolone.Mistrz da katsu.

c) Zdarzyo si, e gwni mnisi z dwch czci klasztoru spotkali si. W tejsamej chwili obaj dali katsu.Tego dnia mnich zapyta Mistrza: Czy by tam go i gospodarz?13.Mistrz odpar: Go i gospodarz byli jasno rozrnieni. Zwracajc si dowszystkich swoich mnichw, powiedzia: Jeli chcecie zrozumie moje zdanieo gociu i gospodarzu, zapytajcie gwnych mnichw z dwch czci klaszto-ru i zszed z siedzenia.

5. a) Przy wysokim siedzeniu mnich zapyta: Co jest istot buddyzmu?.Mistrz podnis swoj miotek do much14.Mnich da katsu.Mistrz uderzy go.

b) Inny mnich zapyta: Co jest istot buddyzmu?Mistrz podnis ponownie swoj miotek.Mnich da katsu.Mistrz take da katsu.Mnich zawaha si.Mistrz uderzy go.

c) Mistrz wwczas powiedzia: Mnisi, czowiek, ktry yje dla Dharmy, niewaha si utraci swe ciao i ycie. Jeeli chodzi o mnie, spdziem dwadziecialat z moim starym nauczycielem Obaku. Trzy razy zapytaem go o istotbuddyzmu i trzy razy troskliwie mnie uderzy. To byo tak, jakby piecimnie gazk wonnej szawii. Teraz chciabym znowu posmakowa dwikuuderzenia. Kto moe mi to da?.Mnich wystpi na przd: Ja mog.Mistrz podnis swj kij i wrczy go mnichowi.

13 Inne znane zdania i narzdzia nauczania Rinzaia.14Mioteka do much: jedno z insygniw urzdu Mistrza zen.

5

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

Mnich sprbowa go wzi.Mistrz uderzy go.

6. a) Przy wysokim siedzeniu mnich zapyta: Co z ostrzem miecza?.Mistrz wykrzykn: Niebezpiecznie, niebezpiecznie!.Mnich zawaha si.Mistrz uderzy go.

b) Kto zapyta: Kiedy wiecki brat nastpi na kamie myski w ruchu15.Gdzie on by, kiedy zapomnia ruszy swoj stop?.Mistrz odpar: Uton w gbokim rdle.

c) Wwczas Mistrz powiedzia: Ktokolwiek do mnie przychodzi, nie zawiodgo. Wiem skd przychodzi. Jeli przychodzi takim jaki jest, wyglda to tak,jakby on zawid. Jeli nie przychodzi takim jaki jest, jest skrpowany bez lin.Strzecie si pochopnych sdw. Mwi to wprost, tak jak jest rozumienieczy nierozumienie, oba (pogldy) s bdne. Ludzie mog drwi ze mnie, jelimaj na to ochot. Stalicie przez dugi czas. Dbajcie o siebie.

7. Z wysokiego siedzenia Mistrz powiedzia:Kto jest na samotnym szczycie gry, bez cieki aby zej na d;Kto jest na rodku skrzyowania ruchliwych drg i nie moe i naprzd,ani cofn si.Z tych dwch, kto jest na czele, a kto wlecze si na kocu?Nie mylcie, e s to Vimalakirti czy Wielki Mistrz Fu16.Wwczas zszed z siedzenia.

8. Z wysokiego siedzenia Mistrz powiedzia:Kto jest na drodze przez eony, bez opuszczania swego domu.Kto opuszcza swj dom, nie bdc na drodze.Ktry jest wart darw ludzi i bogw?.I zszed z siedzenia.

9. Przy wysokim siedzeniu mnich zapyta: Jakie jest pierwsze zdanie?.Mistrz powiedzia:Kiedy piecz trzech pryncypiw17 jest podniesiona,15Szsty Patriarcha.16Znany szczeglnie ze swoich wyjanie Diamentowej Sutry.17Wyjaniane na rne sposoby: Dharmakaya, Sambhogakaya i Nirmanakaya lub Bud-dha, Dharma i cieka. By moe Rinzai powiedziaby Nazwy, nazwy, patrzcie na tego,ktry wymyli nazwy.

6

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

Punkty w kolorze cynobru zostaj dobrze odbite.Zanim wahanie zostanie przyniesione,Gospodarz i go s jasno rozrnieni.Mnich zapyta: Jakie jest drugie zdanie?.Mistrz powiedzia:Jak mogo gbokie zrozumienie dopuci pytania Mujaku18? Jak mogyzrczne rodki zawie i nie przeci biegncego strumienia?.Mnich zapyta: Jakie jest trzecie zdanie?. Mistrz powiedzia:Patrz poza kukiekami dumnymi na scenieZobacz czowieka z tyu, ktry pociga za sznurki.I doda:Kade zdanie zawiera trzy wielkie bramy;Kada wielka brama zawiera trzy pryncypia;Jest tam sia; jest tam uytek z niej.Jak wy wszyscy to rozumiecie?.I zszed z siedzenia.

10. Podczas wieczornych pyta Mistrz powiedzia swoim mnichom:Czasami chwytam czowieka, ale nie otoczenie19;Czasami chwytam otoczenie, ale nie czowieka;Czasami chwytam zarwno czowieka i otoczenie;Czasami nie chwytam ani czowieka, ani otoczenia.Mnich zapyta: Jak chwytasz czowieka, ale nie otoczenie?.Mistrz powiedzia:Ciepe promienie soneczne pokrywaj ziemi dywanem z brokatu.Wosy dziecka s biae, jak jedwabna nitka.Mnich zapyta: Jak chwytasz otoczenie, ale nie czowieka?.Mistrz powiedzia:Poniewa komenda krla dociera wszdzie,Genera na granicy zaprzestaje walki.Mnich zapyta: Jak chwytasz zarwno czowieka jak i otoczenie?Mistrz powiedzia:Prowincje Hei i Fu s zupenie odcite,Kada osobno na swoim miejscu.Mnich zapyta: Jak nie chwytasz ani czowieka, ani otoczenia?.Mistrz powiedzia:18Mujaku uda si, aby znale i zapyta Mandziuriego, ale nie udao mu si to.19Obiekt, rzecz, rodowisko, sytuacja, okolicznoci.

7

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

Kiedy krl wstpuje do diamentowego paacu,Pie wybucha na ustach chopw.

11. a) Mistrz powiedzia: Dzisiejsi uczniowie Buddy-Dharmy powinni szuka praw-dziwego wgldu20. Jeli posiadasz prawdziwy wgld, narodziny i mier niewpywaj na ciebie i bdziesz wolny, aby przyj i odej21. Nie potrzebujeszte szuka wartociowego; to pojawi si samo z siebie.Podajcy Drog, starzy Mistrzowie, mieli rne sposoby ratowania ludzi.Ja przede wszystkim chc podkreli, ebycie nie przyjmowali zudnych po-gldw innych. Jeli chcecie dziaa, to dziaajcie. Nie wahajcie si.Ale obecnie uczniowie nie docieraj nigdzie. Co wam dolega? Cierpicie nabrak wiary w siebie22. Z powodu tego braku wiary, biegacie panicznie tui tam. Jestecie kierowani przez wszelkiego rodzaju okolicznoci23, poddaniprzemianie za przemian przez te dziesi tysicy rzeczy, nigdy nie jesteciesob. Nie moecie znale w ten sposb wyzwolenia.Pozwlcie odpocz mylom nieustannie poszukujcego umysu, a nie bdzie-cie rni od Buddy i patriarchw. Chcecie pozna Budd? To nikt inny niwy, ktrzy stoicie przede mn, suchajc teraz Dharmy. Poniewa brakujewam wiary w siebie, zwracacie si na zewntrz i biegacie w kko szukajc.Nawet jeli tam co znajdziecie, to tylko sowa i litery, a nigdy umys yj-cego patriarchy. Nie dajcie si zwie.Czcigodni uczniowie zen, jeli nie spotkacie Go w tej wanie chwili, bdzie-cie kry w trzech wiatach24 przez dziesi tysicy kalp i tysic narodzin.Dc do przyjemnej sytuacji, odrodzicie si w onach osw i krw.Podajcy Drog, tak jak ja to widz, nie rnimy si od Siakjamuniego(Buddy). Czego wam dzisiaj brakuje w waszych rnorodnych zajciach?Strumie szeciu zmysw 25 nigdy nie ustaje. Zobacz to w ten sposb i sta-niesz si czowiekiem, ktry nie ma ju nic wicej do szukania26.

b) Czcigodni, nie ma miejsca na odpoczynek w trzech wiatach; to jest jak

20Prawdziwe rozumienie, czyste widzenie jako odmienne od zudnego widzenia.21Rozumiejc ycie i mier, wolno, aby przyj i aby odej wolno od strachuprzed mierci.22Brak polegania na sobie lub brak wiary.23Obiekt, rzecz, rodowisko, sytuacja, okolicznoci.24Pragnie, formy i bezforemnoci.25Widzenia, syszenia, powonienia, smakowania, dotykania, mylenia (aktywnoci men-talne).26Dosownie: czowiek nie rzeczy lub nie spraw. Nic wicej do zrobienia ma ko-notacj nieaktywnoci; Nic wicej do szukania wydaje si by odpowiednie.

8

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

dom w pomieniach. To nie jest miejsce, gdzie moglibycie pozosta duej.Morderczy demon nietrwaoci uderza w mgnieniu oka, nie rozrniajc po-midzy wysokim i niskim, starym i modym. Chcielibycie nie rni si odBuddw i patriarchw? W takim razie nie szukajcie niczego na zewntrz.Czyste wiato waszego serca, w tej chwili jest Budd Dharmakaj w swoimwasnym domu. Nie rnicujce wiato waszego serca27, w tej wanie chwili,jest Budd Sambhogakaj w swoim wasnym domu. Nie rozrniajce wia-to waszego serca28, w tej wanie chwili, jest Budd Nirmanakaj w swoimwasnym domu.29 To potrjne ciao Buddy to wy, suchajcy teraz Dharmy,tu przed moimi oczami. Moesz doj do takiego widzenia, jedynie nie bie-gajc i nie szukajc na zewntrz.Mistrzowie sutr i astr traktuj Trzy Ciaa jako absolutne. Tak jak ja towidz, jest inaczej. To Potrjne Ciao jest tylko nazw. Co wicej, to jest po-trjna zaleno. Stary Mistrz powiedzia: Ciaa (Buddy) powstaj w od-niesieniu do znaczenia; Pola30 (Buddy) s rozrniane jedynie w stosunkudo substancji. Std, wiemy jasno, e Ciaa Natury Buddy i Pola NaturyDharmy s tylko mentalnymi konfiguracjami.31

c) Czcigodni, poznajcie tego, ktry manipuluje tymi konfiguracjami. On jestoryginalnym rdem wszystkich Buddw. Znajc go, gdziekolwiek bdzie-cie, bdzie to wasz dom.Wasze fizyczne ciao uformowane z czterech elementw nie moe ani wyja-ni, ani sucha Dharmy; nie jest w stanie jej zrozumie ledziona, odek,wtroba, czy te woreczek ciowy; tak samo nie moe jej zrozumie pustaprzestrze. Kto w takim razie moe rozumie Dharm i moe jej sucha?Wanie ty, stojcy przede mn bez formy, lnicy samemu ten wanie jestw stanie wyjani i usysze Dharm. Jeli potraficie to uchwyci, nie jestecierni od Buddw i patriarchw. Nieustannie on jest wanie tutaj, wyranieobecny32 i wszystko z czym maj kontakt wasze oczy bdzie waciwe.

27wiadomo lub czyste widzenie czynnoci widzenia, tylko widzenia nie tego, cojest widziane.28Dokadne postrzeganie rnic w tym, co jest widziane, ale bez osdw, wartociowaniaczy czegokolwiek.29W tym punkcie wiato umysu jest rozpatrywane w trzech aspektach i odniesionekoncepcji Potrjnego Ciaa Buddy w Mahajanie, tzn. ??? - wyjani pojcia Dharmakaya,Nirmanakaya i Sambhogakaya. O ciele czowieka mwi si jak o domu.30Pola Buddy (krainy, wiaty) w znaczeniu pl siy.31Dosownie wiato-cie; gra wiata i cienia w umyle.32W znaczeniu Teraniejszoci.

9

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

Ale kiedy powstaj namitnoci, mdro jest rozdarta, a kiedy zmienia simylenie, substancja rni si; ciao33 oddzielone jest od zmieniajcych siobrazw. Dlatego czowiek wdruje w trzech wiatach i jest poddany wszel-kiego rodzaju cierpieniom. Ale tak, jak ja to widz, nie ma niczego, co niebyoby gbokie, niczego, co nie byoby wyzwoleniem.

d) Podajcy Drog, Dharma serca nie ma formy i przenika dziesi kierun-kw34.W oku jest to nazywane widzeniem;w uchu syszeniem;w nosie wchaniem;w ustach mwieniem;w rkach chwytaniem;w stopach chodzeniem.U podstawy jest to jednym czystym wiatem; podzielone staje si szeciomazmysami. Kiedy czyje cae serce w peni zatrzymuje si, jest on wyzwolony,tam gdzie stoi.Dlaczego o tym mwi? Jest tak dlatego, e widz was, Podajcy Drog,wszystkich biegajcych ze wzburzonym sercem, cakowicie niezdolnych dozatrzymania si, drczcych si zabawkami starych Mistrzw.Postpujcy Drog, tak jak ja to widz, raz na zawsze usidcie i odetnijciegowy zarwno Buddy Sambhogakaji jak i Buddy Nirmanakaji. Ci, ktrzys usatysfakcjonowani zaledwie wypenieniem dziesiciu poziomw bodhisa-twy35, s jak niewolnicy. Ci zadowoleni z uniwersalnego i gbokiego prze-budzenia s tylko ludmi dwigajcymi dyby i acuchy. Arhaci i PratjekaBuddowie s jak kupy gnoju. Przebudzenie i nirwana s jak supy z postron-kami do wizania osw. Wic dlaczego tak jest?36 Poniewa, PodajcyDrog, nie udaje si wam zrozumie pustki trzech wielkich wiekw wiata.To jest przeszkoda, ktra was blokuje.Nie jest tak w przypadku prawdziwego czowieka Drogi, ktry poda wraz

33Esencja. Ciao w znaczeniu np. istoty rzeczy.34Wszdzie.35Trening bodhisatwy doktrynalnie biegnie przez dziesi poziomw od osignicia stanubodhisatwy do osignicia stanu Buddy.36Teksty zen nie s literatur. Nauczanie zen nie odbywa si podczas publicznychceremonii. Rinzai zwraca si do swoich uczniw. On nie zaprzecza ani nie oczernia naukWielkiego Wozu, ani adnego innego wozu, tylko pobudza swoich mnichw i oducza ichnazw i klasyfikacji, ktre nawet jeli s wzniose i wite, jeli si do nich lgnie, dziaajjak blokady, staj si przeszkodami.

10

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

z towarzyszcymi mu przyczynami, cierajc swoj star karm i pozwalajcrzeczom i ich wasnym torem. Ubiera si tak, jak pasuje. Kiedy chce i,idzie; kiedy chce sta, stoi. Nawet przez uamek chwili, nie zamierza osigastanu Buddy. A dlaczego? Stary Mistrz powiedzia: Jeli szukacie Buddyprzez karmiczne (wolicjonalne) dziaania, Budda stanie si wielkim symbo-lem narodzin i mierci.Czcigodni, czas jest cenny! Cigle biegacie tu i tam, studiujecie zen, uczy-cie si Drogi, gonicie za nazwami i sowami, szukacie Buddy, patriarchwi dobrych nauczycieli, peni osdw. Nie popeniajcie takich bdw. Pod-ajcy Drog, wszyscy macie ojca i matk. Czego wicej szukacie? Obrciesi i spjrzcie w siebie samych. Stary Mistrz powiedzia: Jadnadatta my-la, e straci gow. Kiedy zaprzesta szaleczych poszukiwa, nie mia nicwicej do szukania.

e) Czcigodni, bdcie tylko zwykymi sob i powstrzymujcie si od fantastycz-nych wyobrae. S tacy starzy, ysi faceci37, ktrzy nie potrafi odrniprawdy od faszu. Widz bogw i diaby; wskazuj wschd lub wskazuj za-chd; podoba im si adna pogoda lub ciesz si z deszczu; i tak id daleji dalej. Pewnego dnia stan twarz w twarz z Jam (sdzi mierci), abyzapaci dugi i pokn rozpalone do czerwonoci elazne kule. Mczynii kobiety zwiedzeni przez staroytnych o takich lisich duchach wikaj siw swoje wasne bajki. lepi, starzy gupcy! Pewny jest dzie, kiedy bdmusieli zapaci za swe utrzymanie38.

12. a) Pouczajc swoich mnichw, Mistrz powiedzia: Podajcy Drog, najwa-niejsze jest, abycie zaczli widzie jasno. Wwczas bdziecie mogli pjswoj drog, stan wobec wiata, nie dajc si zwie przez te zudne lisieduszki. Nic nie jest bardziej wartociowe, ni by czowiekiem, ktry nie maju nic do szukania. Po prostu nie pozwl powstawa swoim fantazjom i bdzwykym sob.Problemem jest to, e patrzycie na zewntrz, gorczkowo tam zdajc, wt-picie czy macie donie i stopy. Nie dajcie si zwie. Jeli mylicie tylko o szu-kaniu Buddy, Budda staje si tylko nazw. A wanie ten, ktry biega szu-37Poniajce okrelenie nauczycieli, ktrym brakuje gbokiego wgldu.38Tradycyjnie opuszczajcy dom, ktry otrzymuje jamun na swoje wyywienie,jest odpowiedzialny, aby zrobi z niej dobry uytek i osign prawdziwe rozumienie, abypomaga innym. Jeli nie uda mu si wypeni jego zobowiza tego kontraktu, kiedyumiera, Yama, sdzia mierci, prosi o zwrot kosztw jego utrzymania lub pienidzy nasomiane sanday, ktre na prno znosi. Jeli nie moe odda pienidzy, kara dla niegobdzie surowa.

11

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

ka Buddy, znacie go? Wszyscy Buddowie i patriarchowie w trzech wiatachi dziesiciu kierunkach pojawili si jedynie w celu poszukiwania Dharmy.A dzisiejsi pilni podajcy Drog, rwnie szukaj Dharmy. Tylko jeli ktoj dostanie, ma to koniec. Tak dugo jak kto jej nie dosta, musi wdrowaprzez pi cieek39.Co to jest Dharma? Dharma jest Prawem Serca. Prawo Serca jest bez formy:przenika wszdzie, jest widzialne i aktywne tu przed twoimi oczami. Ale gdybrakuje wiary, pojawia si pocig za nazwami i zdaniami, a w zgieku swpojawiaj si dowolne spekulacje o Buddzie-Dharmie, ktre s od tego takoddalone jak niebo od ziemi.

b) Podajcy Drog, jak Dharm wyjaniam? Wyjaniam Dharm o podouSerca40. Ona przenika wszystko; jest w wiatowym i witym, w czystym i nie-czystym, subtelnym i ordynarnym. Najistotniejsze jest, abycie powstrzymalisi od nadawania etykiet, takich jak subtelne i ordynarne, wiatowe i witei (omykowo) myleli, e nazywajc je, ju je znacie. Ale subtelne i ordynar-ne, wiatowe i wite, nie moe by poznane przez nikogo, tylko przez nazw.Podajcy Drog, urzeczywistnijcie to i uywajcie tego, ale nie przyklejajciedo tego etykiet, gdy bdzie to tylko jak pseudonimy, ktre tworz tajemnic.

c) Dharma, ktr wyjaniam, rni si od wszystkich innych. Gdyby nawetMandziuri czy Samantabhadra pojawili si przede mn i zapytali o Dhar-m, powinienem szybko sprawdzi i uspokoi ich. Siedz spokojnie. A kiedypodajcy Drog przychodz i d do rozmowy ze mn, sprawdzam i uspo-kajam ich wszystkich. Jak to robi? Moje widzenie rni si. W zewntrznymwiecie nie opieram si na wiatowym ani na witym; wewntrz nie lgn donajniszego poziomu. Widzc czysto, nie mam wtpliwoci.

13. a) Podajcy Drog, Budda-Dharma nie wymaga zrcznoci41. Po prostu bd

39Pi cieek zwykle sze cieek lub sze stanw Koa ycia: devowie istotyniebiaskie, asurowie walczce demony, pretowie godne duchy, piekielne demony,zwierzta i ludzie. W piciu ciekach, walczce i piekielne demony s zebrane razem.Wyzwolenie jest moliwe tylko ze stanu ludzkiego, chocia Budda, czy wyzwolone istnienie,naucza ludzi i bogw; a nawrcone demony staj si srogimi bstwami straniczymi.aden z tych stanw nie jest stay, permanentny, poniewa zmieniajcym si podmiotems wszystkie zawarte rzeczy.40Fundamentalna Dharma, ktra jest podstaw wszystkiego.41To jest i dziaa, z siebie. Nie potrzebuje pomocy, aby to robi. To jest krytyczny punktRinzaia i waciwie caej nauki zen.Intencje, nawet dobre, s u podstawy skierowane na ja i s przeszkod dla dziaaniaz siebie. Soce wieci taka jest jego natura. Chmury mog zasoni je przed naszymi

12

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

zwykym sob, bez szukania czegokolwiek wicej, uwalniajc natur, noszcszaty i jedzc. Kiedy jestem zmczony to pi. Gupiec mieje si ze mnie,mdry rozumie. Stary Mistrz powiedzia: Zwraca si na zewntrz i dosto-sowywa si (do tego) jest deniem upartego gupca. Jeli opanujesz dowol-n sytuacj w ktrej jeste, gdziekolwiek stoisz, wszystko staje si prawd.Nie moesz ju by kierowany przez okolicznoci. Nawet jeli w swoim do-tychczasowym yciu popenie pi strasznych zbrodni42, obracaj si onew ocean wyzwolenia. Ale dzisiejsi uczniowie nie znaj Dharmy. S jak kozy,grzebi i skubi wszystko, co natrafiaj na drodze. Nie potrafi odrni su-cego od Mistrza ani gocia od gospodarza. Wkraczaj w religi z dzikimsercem, krzyczc gono. Nie mona ich nazwa prawdziwie opuszczajcymidom; s zwykymi ludmi wieckimi.Czowiek, ktry opuci dom, powinien wiedzie, jak widzie jasno i spo-kojnie, powinien odrnia Budd od Mary, prawd od faszu, wiatowe odwitego. Jeli ma t wiedz, moe by rzeczywicie nazwany tym, ktry opu-ci dom. Jeli nie potrafi odrni Buddy od Mary, to w efekcie opuszcza onjeden dom, by wej do nastpnego, i jest to to, co nazywa si istnieniem two-rzcym karm. Nie moe by jeszcze nazwany prawdziwym opuszczajcymdom. Poniewa jeli Budda i Mara pojawili si przed nim w jednej formie, niepotrafiby ich odrni. Tak jak krl gsi43 wie, jak wypi tylko mleko, z mie-szanki mleka i wody, tak i czyste oko [wie jak rozrnia]. Podajcy Drog,po prostu zbijcie zarwno Budd, jak i Mar. Poniewa jeli kochacie wi-

oczami, ale nie wpywaj one na soce.W praktyce zen, te przeszkadzajce chmury trzeba odstawi, aby sta si wiadomymsoca lub ksiyca, jak to preferuj teksty zen. Poniewa atwo jest wzi rodki zaznaczenie, istnieje skonno, aby sta si nieustannym przesuwaczem chmur i obudnym.Rinzai zdaje si przypomina swoim uczniom, e BuddhaDharma jest take nieodcznczci nas, jak i wszystkiego, co istnieje. Jeli nie zakcamy jej naszymi pragnieniami,chceniem i intencjami dobrze czy le to dziaa samo, przez nas: Natura Buddy.To jest czsto omykowo brane za pene przyzwolenie Robi co chc, wszystko jestdozwolone. Ale wanie to ja, ktre chce to robi, ktremu stale brakuje poczuciabezpieczestwa i dlatego stale korci je, eby si wtrca krtko: chmura si rozwiaa.A z tym, to jest wypenione.Wszystkie teksty zen podkrelaj cigle ten punkt. atwo le to pojmujemy, poniewa niewiemy, co jest waciwie dzienn praktyk, ani jak bardzo jest ona wana. Ale rnicawielka jak wiat oddziela spontaniczny i lepy impuls.42Pi strasznych zbrodni to: zabi ojca, zrani matk, przela krew Buddy, zakcispokj Sanghi, zniszczy pisma i obrazy.43 Krl gsi zdaje si by metafor osoby, ktra potrafi odrni Rzeczywiste od tym-czasowego, prawd od faszu itd.

13

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

te i nienawidzicie wiatowego, to unosicie si i toniecie w oceanie narodzini mierci.

b) Mnich zapyta: Co to jest Budda i Mara?.Mistrz powiedzia: Moment zwtpienia w twoim sercu to Mara. Ale jeli po-trafisz uchwyci to, e dziesi tysicy rzeczy jest nienarodzonych i e sercejest jak iluzoryczna fantazja, wwczas adna rzecz, nawet wielkoci drobinykurzu, nie istnieje i wszdzie jest czysto to jest Budda. Mona powiedzie,e Budda i Mara przedstawiaj stan czystoci i skalania. Jednak tak, jak jato widz, nie ma Buddy, nie ma yjcych istot, przeszoci, teraniejszoci.Ci, ktrzy mog to urzeczywistni, robi to od razu, bez treningu, dyplo-mw, zysku czy straty. Nie ma innej Dharmy. Tam, gdzie jest jaka specjalnaDharma, mwi, e jest jak upir albo sen. To jest wszystko, czego ucz.

c) Podajcy Drog, ten, ktry w tej chwili stoi sam, czysto i ywo przedwaszymi oczami i sucha, ten nie jest nigdzie ograniczony; niepowstrzymanyprzenika wszdzie i porusza si swobodnie w trzech wiatach. Wchodzi w ka-d sytuacj, ale adna nie ma na niego wpywu. W uamku chwili schodzido dna porzdku rzeczy. Spotykajc Budd, rozmawia z Budd; spotyka-jc patriarchw, rozmawia z patriarchami; spotykajc arhatw44, rozmawiaz arhatami; spotykajc godne duchy45, rozmawia z godnymi duchami. Uda-je si wszdzie, wdrujc przez krlestwa, rozmawiajc z ywymi istotami,ale nigdy nie gubi, nawet na jedn myl, swej lnicej czystoci. Przenikajcdziesi kierunkw, dziesi tysicy rzeczy, jest jedn takoci.

d) Podajcy Drog, jeli wiecie, e zasadniczo nie ma czego szuka, to upo-rzdkowalicie swoje sprawy. Ale poniewa macie ma wiar, biegacie w k-ko podnieceni, szukajc swojej gowy, ktr, jak wam si wydaje, stracilicie.Nie moecie si zatrzyma. Tacy s bodhisatwowie nagego owiecenia, kt-rzy, wkraczajc w porzdek przejawionych rzeczy, zwracaj si w stron Czy-stej Krainy, czujc niech do wiatowego i pragnc witego. Oni jeszcze niezapomnieli zarwno chwytania, jak i puszczania i dlatego ich serca zawierajzarwno skalanie, jak i czysto. Ale szkoa zen nie widzi tego w ten sposb.To jest naprawd teraz widoczne, bez opnie. Wszystko o czym mwi,to tylko lekarstwo odpowiednie do wyleczenia szczeglnych chorb. W mo-ich mowach nie ma nic absolutnie realnego. Jeli tak to widzicie, jestecie

44Arhat w Poudniowym Buddyzmie czowiek, ktry osign gboki wgld, przekro-czy wszystkie przeszkody, jest wolny od namitnoci, tzn. wyzwolony.45Patrz przypis 39, s. 12.

14

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

naprawd tymi, ktrzy opucili dom i mog wydawa dziesi tysicy sztuktego zota dziennie (cieszy si yciem).

e) Podajcy Drog, nie dajcie si zwie nauczycielom, ktrzy wszdzie mwiznam zen, rozumiem Drog i ktrzy w nieskoczono prowadz dyskusje,tak nieprzerwane jak grskie strumienie. To wszystko jest dziaaniem tworz-cym piekieln karm. Jeli kto jest prawdziwym uczniem Drogi, nie szukabdw wiata, raczej szybko zwraca si w kierunku osignicia prawdziwe-go wgldu. Jeli kto tylko potrafi widzie z doskona czystoci, wwczaswszystko jest kompletne.

14. a) Kto zapyta: Czym jest prawdziwy wgld?Mistrz powiedzia: Wkraczajc w sfery wiatowego i witego, skalanegoi czystego, krainy Buddy i grnych komnat Maitreji, wiata Dharmy Wa-iroczany46, zobaczysz, e wszystkie one podlegaj (prawu) pojawiania sii znikania. Budda pojawi si na wiecie, puci w ruch koo Dharmy, a po-tem wkroczy w nirwan. Ale on nie widzia tego jako cech przychodzeniai odchodzenia. Jeli szukasz tego wok narodzin i mierci, nie moesz tegoosign. Po prostu wejd w nienarodzon sfer Dharmy i ciesz si w niej;wejd w wiat Skarbu Lotosu; wszdzie wszystkie rzeczy s bez formy i nie sprawdziw Dharm. Jest tylko niezaleny czowiek Drogi, ktry teraz suchaDharmy. On jest matk wszystkich Buddw. Dlatego Budda rodzi si z nie-zalenoci. Jeli prawdziwie rozumiesz t niezaleno, to wiesz, e Budda niejest czym do osignicia! Ten, kto to widzi w ten sposb, jest czowiekiemprawdziwego wgldu.

b) Uczniowie nieustannie opieraj si na nazwach i zdaniach i staj si zale-pieni przez sowa, takie jak wiatowe i wite, ktre zaciemniaj oczyi dlatego oni nie mog widzie jasno. Dwanacie Dziaw Nauk s tylko po-wierzchownymi wyjanieniami. Ale uczniowie, nie rozumiejc tego, interpre-tuj te powierzchowne wyjanienia sw i liter. Wszystko to tylko wspieraich zaleno i wpadaj w przyczyn i skutek, wic nie uciekaj z urodzini mierci w trzech wiatach. Jeli chcesz uwolni si od narodzin i mierci,od przychodzenia i odchodzenia, od zdejmowania i zakadania (jak ubrania),poznaj i oprzyj si na tym, ktry teraz sucha Dharmy. On nie ma formy,ani ksztatu, ani korzenia ani pnia; nie ma rwnie adnego miejsca spoczyn-ku; jest ywy jak ryba w wodzie i wykonuje swoje funkcje w odpowiedzi dowszystkich sytuacji. Jednak miejsce jego funkcjonowania nie jest jego domem.

46Doktrynalnie: sfery niebiaskiej hierarchii.

15

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

Dlatego jeli go szukasz, wymknie ci si. Im bardziej go szukasz, tym dalejon jest. Dlatego nazywa si go tajemniczym.

c) Podajcy Drog, nie ufajcie kompanowi, ktry jest zudzeniem i snem (cia-a). Wczeniej czy pniej powrci on do nietrwaoci. Jakie znaczenie wy-zwolenia moecie znale w tym wiecie? Jedz gar ryu, eby mie siy i yj.Koniecznie poszukaj te dobrego nauczyciela. Nie tra czasu i nie uganiaj siza przyjemnociami. Czas jest cenny, chwile pyn szybko. Na paszczyniematerialnej ograniczaj ci: ziemia, woda, ogie i powietrze; na paszczyniementalnej jeste zatrzymywany przez cztery warunki wszystkich form, naro-dzin, bycia, zmiany i wyganicia. Podajcy Drog, wanie teraz uwia-domcie sobie nie-istnienie tych ogranicze i przestacie by kierowani przezokolicznoci.

d) Kto zapyta: Czym s te cztery warunki?.Mistrz powiedzia: Chwila zwtpienia w twoim sercu jest twoim byciemograniczonym przez ziemi; chwila pragnienia w twoim sercu jest twoim toni-ciem w wodzie; chwila zoci w twoim sercu jest twoim paleniem si w ogniu;chwila radoci w twoim sercu jest twoim niesieniem ci przez wiatr. Jelipotrafisz to sobie uwiadomi, nie bdziesz duej na asce okolicznoci, alebdziesz robi z nich uytek gdziekolwiek jeste wschodzc na wschodzie,zachodzc na zachodzie, pojawiajc si na poudniu i znikajc na pnocy,pojawiajc si na rodku i znikajc na obwodzie, pojawiajc si na obwo-dzie i znikajc w centrum. Wtedy chodzisz po wodzie, jakby bya ldem i naldzie, jakby by wod. Jak to si dzieje? Poniewa dochodzisz do zrozumie-nia, e cztery elementy s jak sen, zjawa. Podajcy Drog, ten, ktry terazsucha Dharmy, nie jest czterema elementami; jest tym, ktry moe uyczterech elementw. Jeli moesz to w ten sposb zobaczy, to jeste wolnyw twoim przychodzeniu i odchodzeniu. Tak, jak to widz, nie ma rzeczy, kt-rej mona by nie lubi. Jeli kochasz wite, wite stanie si tylko sowemi puapk. Pewnego razu by ucze, ktry wspi si na Gr Godai w po-szukiwaniu Mandziurego. Jak on siebie oszukiwa! Nie ma Mandziurego naGrze Godai. Chcecie pozna Mandziurego? On jest tutaj przed waszymioczami, funkcjonujc nieustannie bez zmiany, wszdzie w peni obecny i po-za wtpieniem. To jest yjcy Mandziuri. A chwila wiata nie rozrnieniaw twoim sercu, to jest prawdziwy Smandhabhadra wszdzie i zawsze. Jelina chwil wasze serce uwolni si od swych wizw, wszdzie jest wyzwolenie;to jest Dharma-Smadhi Kannon (Awalokitewara). Wzajemnie pojawiaj sijako Mistrz i kompani; rwnoczenie pojawiaj si jako jeden w trzech i trzech

16

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

w jednym. Tylko jeli kto potrafi to zrozumie, ma zdolno czytania nauk.

15. a) Mistrz zwrci si do mnichw: To, czego potrzebuj uczniowie Drogi, tozaufanie do siebie. Nie szukajcie niczego na zewntrz, tam jest tylko bezu-yteczny kurz, a wy nie bdziecie w stanie odrni faszywego od prawdzi-wego. Nawet jeli s tam patriarchowie i Buddowie, s to tylko lady nauk.S ludzie, ktrzy wybieraj pojedyncze zdanie, ktre jest w poowie ukryte,a w poowie odkryte i std powstaje wtpliwo. Wic oni przeszukuj nieboi ziemi, biegaj w kko, pytajc innych i sami s tym bardzo zajci. Aleczowiek, ktry nie ma ju nic wicej do szukania, nie spdza swych dni narozwaaniach o wadcy i rabusiu, o tym i tamtym, o tym, co jest i nie jest,o formie i istocie, i o innych prnych zagadnieniach. Jak dla mnie, jeli kto-kolwiek przychodzi z pytaniem, poznaj go na wskro, obojtnie, czy jest tomnich czy czowiek wiecki. Z jakimkolwiek stanowiskiem by nie przyszed,s to tylko sowa i nazwy, sny i zudzenia. Celem gbokich nauk wszystkichBuddw jest raczej zobaczy czowieka, ktry jest w stanie uy wszelkichuwarunkowa. Stan Buddy nie moe powiedzie o sobie: jestem stanemBuddy. To jest raczej niezaleny czowiek Drogi, ktry korzysta ze wszyst-kich stanw. Jeli kto przychodzi pyta mnie gdzie szuka Buddy, uka sizgodnie ze stanem czystoci. Jeli kto pyta mnie o bodhisatww, pokazuj sizgodnie ze stanem wspczucia. Jeli kto pyta mnie o Bodhi, odpowiadam,pokazujc stan czystej tajemnicy. Jeli kto pyta mnie o nirwan, pokazujodpowiedni stan cichego spokoju. Stany (czy okolicznoci) s manifestacja-mi; s rozrnieniami dziesiciu tysicy rzeczy; ale tu jest tylko jeden, ktryjest zawsze tym samym czowiekiem, ktry nie rni si wcale. To dlategoformy pojawiaj si w odpowiedzi do okolicznoci, tak jak ksiyc odbija siw poruszajcych si falach.

b) Podajcy Drog, chcecie osign t Dharm? W takim razie rzeczywiciejest konieczne sta si czowiekiem, ktry nie ma ju nic wicej do szukania.Sabo i samozadowolenie sprawiaj, e czowiek jest do tego niezdolny, takjak nie mona utrzyma chudego mleka w pknitym dzbanie. Aby sta siwielkim naczyniem, jest wane, aby nie wpuszcza do niego bdw innych.Jeli kto jest wszdzie sam sobie Mistrzem, to wwczas gdziekolwiek stanie,wszystko jest prawd. Nie bierzcie wszystkiego, co si wam pojawia. W mo-mencie wtpienia Mara wkracza do serca, tak jak to zrobi demon narodzini mierci w przypadku wtpicego bodhisatwy. Po prostu pozwlcie swemusercu odpocz i nie szukajcie niczego na zewntrz. Kiedy rzeczy przychodzdo ciebie, patrz na nie jasno. Miej wiar w tego, ktry dziaa w tym momen-

17

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

cie, a wszystkie rzeczy same z siebie stan si puste. Jeli twoje serce pojawiasi w trzech wiatach, podasz za przyczynowymi warunkami i, polegajcna okolicznociach, rozumiesz sze zanieczyszcze47. Gdy tak (swobodnie)yjesz odpowiednio do chwili, czego moe ci brakowa? W uamku sekundywkraczasz w czyste i skalane, wkraczasz w wysze komnaty Maitreji, wkra-czasz w sfer Trzech Oczu (patrz punkt c) poniej). Swobodnie wdrujc,widzisz wszdzie, e s tylko puste nazwy.

c) Kto zapyta: Czym jest sfera Trzech Oczu?.Mistrz powiedzia: Wkraczam z tob w sfer ostatecznej czystoci, zakada-my szat czystoci i wyjaniamy Dharmakaj Budd. Lub wkraczamy w sfernie-rozrniania i wyjaniamy Sambhogakaj Budd. Lub znowu wkraczamyw sfer wyzwolenia, zakadamy szat blasku i mwimy o Nirmanakaji Bud-dzie. Sfery Trzech Oczu zale od zmiany. Aby wyjani je z punktu widzeniasutr i traktatw, Dharmakaja jest podstaw. Sambhogakaja i Nirmanakajas funkcjami. Ale tak, jak ja to widz, Dharmakaja nie moe wyjani (czyobj) Dharmy. Dlatego stary Mistrz powiedzia: Ciaa (Buddy) powsta-j w odniesieniu do znaczenia; Sfery (Buddy) s rozrniane w odniesieniudo cia. Natura cia i sfer jest jasna: s wityni Dharmy, wic jest onatylko wzgldna. te licie w pustej doni na przynt dla dzieci przy pier-si. Drewniane koki jakich sokw szukasz w tych suchych kociach? Niema Dharmy na zewntrz serca ani nic do znalezienia wewntrz. Wic czegoszukasz?

16. a) Mwicie, e wszdzie jest wiczenie i jest realizacja. Nie dajcie si zwie.Chocia co mona osign przez wiczenie, to tylko tworzy karm naro-dzin i mierci. Mwicie, e wiczycie si w szeciu doskonaociach i dziesi-ciu tysicach praktyk. Tak, jak ja to widz, wszystkie one stwarzaj karm.Szukanie Buddy, szukanie Dharmy, to tworzy tylko karm w piekle. Szukabodhisatww jest znowu tworzeniem karmy. Czytanie sutr i traktatw rw-nie tworzy karm. Buddowie i patriarchowie s ludmi, ktrzy nie maj nicwicej do szukania. Wic niezalenie od tego, czy (serce) porusza si czy nieporusza i konsekwentnie czy jest dziaanie czy nie, wszystko to s czysteuczynki (nie tworzce karmy).

b) S ogolone gowy, ktre opychaj si jedzeniem i siadaj, eby robi zazen.Powstrzymuj przepyw (serca) i nie pozwalaj mu dziaa. Nie znosz haasui szukaj ciszy. To s praktyki innych drg.

47Sze zmysw.

18

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

Patriarcha powiedzia: Jeli powstrzymasz (ograniczysz) serce, zobaczyszspokj. Jeli pobudzisz je, pokae ono zewntrzne. Jeli skupisz si na nim,wntrze jest jasne. Jeli skoncentrujesz je, to jest wkroczenie w samadhi.Ale to wszystko to jest tylko sztucznym deniem. Nie znasz tego, ktrywanie teraz sucha Dharmy? Dlaczego miaby osign go przez praktyk,sankcjonowa czy gloryfikowa go? On nie jest kim, kogo mona by osignlub wynosi. Co wicej, jeli on chciaby si wywyszy, wszystko zostaobywywyszone. Nie dajcie si zwie.

c) Podajcy Drog, przyjmujecie sowa z ust starych nauczycieli, mwic Tojest prawdziwa Droga, ten stary mdrzec jest cudowny. Ja jestem tylko zwy-kym facetem i nie miem porwnywa si z takimi wielkimi nauczycielami.lepi gupcy! Przez cae wasze ycie trzymacie si takich pogldw, przeczcistnieniu swego jednego oka, trzsc si jak osy na lodzie, a wasze szczki szacinite ze strachu.Nie boj si mwi przeciwko tym nauczycielom, nie obawiam si te tego,e moja mowa stworzy karm. Podajcy Drog, tylko wielki nauczycielomiela si ponia Buddw i patriarchw, omiela si krytykowa wszystko,przeciwstawia si naukom trzech koszy i ublia niedojrzaym uczniom. Takwic obojtnie, czy kto jest smuky czy garbaty, znajduj w nim czowieka.Przez wiele lat szukaem kogo (odpowiedniego), ale to byo tak, jak szuka-nie ziarna goryczy. Obawiam si, e ci nauczyciele zen s raczej jak kobietawieo po lubie, napita i zlkniona tym, e moe by wyrzucona z domui umrze z godu.Od dawnych czasw ludzie nie wierz starym Mistrzom i dopiero, gdy odcho-dz, ich wielko staje si znana. Czy ten, ktrego wszyscy akceptuj, jestdobry? Ryk lwa rozszarpuje mzg szakala.

17. a) Podajcy Drog, jest mowa o praktykowaniu Drogi i urzeczywistnieniuDharmy. Powiedzcie mi wic, jaka Dharma jest do urzeczywistnienia, jakaDroga jest do praktykowania? W tej chwili, czego wam brakuje do funkcjo-nowania? I co potrzebujecie oywi przez swoje wiczenie? Modzi uczniowienie rozumiejcy niczego pokadaj swoj wiar w lisich duchach i przez toulegaj wpywowi ich przypadkowych mw i pomysw takich jak ten, ew teorii i praktyce trzeba trzyma si regu, aby ochroni si przed trzemakarmicznymi dziaaniami48 i w ten sposb osign stan Buddy. Takie i innewykady s czste jak kwietniowe deszcze.

48Myl, mowa i dziaanie.

19

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

Stary Mistrz powiedzia: Jeli spotkasz czowieka Drogi na drodze, przedewszystkim nie prbuj zbliy si do Drogi.Dlatego mwi si:Jeli prbuje si osign Drog,Nie mona ni i.Dziesi tysicy dzikich fantazji pojawia si,Gonic w gowie jedna drug.Kiedy miecz mdroci byska,Wtedy zupenie nic nie ma.Nawet zanim wiato zawita,Ciemno ju jest rozjaniona.Z tego powodu inny stary Mistrz powiedzia:Zwyke serce jest Drog.Czcigodni, czego szukacie? Ten, kto stoi jasno widoczny, cakiem wyranieprzed twoimi oczami, suchajcy Dharmy, temu niezalenemu czowiekowiDrogi zupenie nic nie brakuje. Jeli nie chcecie by rni od Buddw i pa-triarchw, tylko zobaczcie to tak i nie popadajcie w wtpliwoci i spekulacje.Kiedy wasze serce nie zmienia si z chwili na chwil, nazywa si to ywympatriarch. Gdy serce zmienia si, wtedy twoja prawdziwa natura i twojedziaania rozchodz si. Ale gdy twoje serce nie zmienia si, wtedy nie mate rnicy pomidzy twoj prawdziw natur i twoim dziaaniem.

b) Kto zapyta: Co to jest serce, ktre nie zmienia si z chwili na chwil?.Mistrz powiedzia: Od chwili, kiedy przygotowae si do zadania tego pyta-nia, ju jest zmiana i twoja prawdziwa natura i dziaanie s daleko od siebie.Podajcy Drog, nie dajcie si zwie. Wewntrz i na zewntrz wiata niema rzeczy, ktra ma swoj natur czy natur, ktra byaby wytworem ja.Wszystko to tylko puste nazwy, a same litery tych nazw s rwnie puste.Jeli uznasz te puste nazwy za prawdziwe, robisz wielki bd. Chocia oneistniej, to nale do sfery zalenych zmian, s jak szaty to zakadania i zdej-mowania. Jest szata Bodhi, nirwany, wyzwolenia, Trikaya, obiektywnej m-droci, Bodhisatww i Buddy. Czego szukasz w sferze zmiennych zalenoci?Trzy Wozy i Dwanacie Dziaw Nauk, s tylko starym papierem, ktry trze-ba sprztn. Budda jest zudn zjaw. Patriarchowie s starymi mnichami.Wy sami, nie jestecie urodzeni z matki? Jeli szukacie Buddy, bdziecieschwyceni przez Budd - Mar (demon); jeli szukacie patriarchw, bdziecieuwizani przez patriarch - Mar. Czegokolwiek szukacie, wszystko staje sicierpieniem. Lepiej jest nie mie nic wicej do szukania.

20

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

18. a) S tacy ogoleni mnisi, ktrzy mwi swoim uczniom, e Budda jest stanemostatecznym (mdroci) i e on jedynie osignie Drog przez doprowadzeniedo cakowitej dojrzaoci swych praktyk, ktre kultywowa przez trzy wielkiewieki. Podajcy Drog, jeli mwicie, e Budda jest stanem ostatecznym,jak to si stao, e w wieku osiemdziesiciu lat umar, lec na boku pomi-dzy dwoma drzewami w miecie Kushinagara? Budda, gdzie on jest teraz?Jest jasne, e tak jak my, y i umar, wic nie jest od nas rny. Mwicie,e trzydzieci dwie cechy i osiemdziesit waciwoci49 wyrnia Budd. Alew takim razie potny mdrzec, ktry puci w ruch Koo Dharmy50 powiniente by Tathagat.Jasne, e to wszystko to tylko fantazje i zudzenia. Stary Mistrz powiedzia:(Trzy) ciaa TathagatyS tylko adaptacj tsknot wiata,Powsta z obawy, e bez tego ludzie mog popa w nihilizm.Puste nazwy s tylko zrcznymi rodkami.Doranie mwi si o trzydziestu dwch cechach i osiemdziesiciu waciwo-ciach;Same w sobie s tylko pustymi dwikami.Fizyczne ciao nie jest ciaem urzeczywistnienia;Nie-forma jest prawdziwym ksztatem.

b) Mwicie, e Budda ma sze ponadnaturalnych mocy i e s one cudowne. Alewszyscy devowie, niemiertelni, asurowie i wielkie demony maj ponadnatu-ralne moce. Czy to znaczy, e s Buddami? Podajcy Drog, nie dajciesi zwie. Asura pobity w swojej wojnie przeciwko krlowi deww, Siakrzeukry swych 84 000 onierzy we wntrzu odygi lotosu. Ale to jeszcze niedecyduje o witoci.Tak, jak ja to widz, wszystkie te nadnaturalne moce s karmiczne i zalene.Nie s szecioma nadnaturalnymi mocami, ktre posiad Budda: wkraczaniew sfer form, bez ulegania iluzji stwarzanej przez formy; wkraczanie w sfersyszenia bez ulegania iluzji stwarzanej przez dwiki; wchania, bez uleganiailuzji stwarzanej przez zapachy; smaku, bez ulegania iluzji stwarzanej przezsmaki; dotyku, bez ulegania iluzji stwarzanej przez dotyk; i wytworw umy-sw, bez ulegania iluzji stwarzanej przez wytwory umysu. Z tego powodusze obszarw: formy, dwiku, zapachu, smaku, dotyku i wytworw umysu

49Zgodnie z doktrynami Budda ma je wszystkie posiada.50Chakravatti Raja, mityczny hinduski krl-mdrzec, puci w ruch koo, mia cechyBuddy, ale nim nie by.

21

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

jest bezforemne, nie s one w stanie przywiza czowieka prawdziwie nieza-lenego. Chocia pi skandh jest przepuszczalne51 z natury, jednak kiedy jeopanujesz, staj si twoimi ponadnaturalnymi mocami tu na ziemi.

c) Podajcy Drog, prawdziwy Budda nie ma ksztatu, prawdziwa Dharmanie ma formy. Kadziecie na szczycie waszych zudze nastpne fantazje. Takajest droga laikw. Chocia moecie w ten sposb co osign, jednak moeby to tylko lisi duch, a nie prawdziwy Budda.Prawdziwy ucze Drogi nie lgnie ani do Buddy, ani do bodhisatww, ani doarhatw; nie lgnie do niczego, co uchodzi za ostateczne w trzech wiatach.Utrzymuje dystans, samotny i wolny, nie niepokojony przez rzeczy. Nawetgdyby niebo i ziemia zamieniy si miejscami, on pozostaje niewzruszony.Nawet jeli wszyscy Buddowie dziesiciu kierunkw pojawiliby si przed nim,nie obchodzioby go to. I nawet jeli trzy najgbsze pieka52 nagle otworzyysi przed nim, nie baby si. Dlaczego nie? Poniewa widzi wszystko jakopuste. Jeli jest zmiana, jest take istnienie. Bez zmiany, nie ma nic.Trzy wiaty s tylko sercem;Dziesi tysicy rzeczy jest tylko jego zrnicowaniem.To dlatego jest powiedziane:Sny i zjawy, kwiaty na pustym niebie; po co si martwi uchwyceniem ich?Podajcy Drog, ten, ktry jest dokadnie tutaj przed waszymi oczami,suchajcy Dharmy, jest tym, ktry:Wchodzi w ogie, nie ulegajc spaleniu,Wchodzi do wody, nie tonc,I bawi si w trzech najgbszych piekach,Jakby to bya piaskownica;Wchodzi do wiata pretw i niemych zwierzt, nie bdc przez nie niepoko-jonym.Dlaczego tak jest? Poniewa nie czuje on niechci do niczego. Jeli uwielbiaszwite i nie lubisz wiatowego, bdziesz dryfowa i ton w oceanie narodzini mierci. Namitnoci powstaj w zalenoci od serca. Jeli serce jest ciche,gdzie wwczas jest miejsce dla namitnoci? Nie mczcie si tworzeniem roz-rnie i zupenie naturalnie, sami z siebie, znajdziecie Drog.Jeli panicznie poszukujesz wok, chcc i za innymi, nawet gdy min trzywielkie wieki, skoczysz, wracajc do narodzin i mierci. Lepiej jest nie mienic dalej do szukania i, krzyujc nogi na poduszce do medytacji, tylko sie-

51atwo rozpraszalne, rozbiegajce (ku obiektom).52Doktrynalnie: najgbsze i najbardziej przeraajce w piekielnej hierarchii.

22

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

dzie.

19. a) Podajcy Drog, gdy zewszd przychodz uczniowie z pytaniami, go i go-spodarz s jasno rozrnieni.Wypowiadane s zdania dla sprawdzenia nauczyciela. Na przykad: uczewymyli wane zdanie i, wpatrujc si w kcik ust nauczyciela, krzyczy:Wiesz to czy nie? Jeli (nauczyciel) rozpoznaje to jako puapk, chwytato, wrzuca do dou i spala tam. Ucze wwczas wraca do normalnoci i ocze-kuje instrukcji nauczyciela, jego puapka zostaa odrzucona daleko, mwi:Co za najwysza mdro, c za prawdziwie wielki nauczyciel. Nauczy-ciel po prostu mwi: Ty naprawd nie wiesz, co jest dobre, a co ze.

b) Lub te nauczyciel przyjmuje takie podejcie i bawi si przed uczniem. Aleucze przejrza to. Nagle staje si gospodarzem, poniewa nie wpada w pu-apk. Nauczyciel odsania si w poowie; ucze krzyczy katsu. Lub nauczycielwchodzi we wszelkiego rodzaju rozrniania, aby si nimi bawi. Ucze mwi:Ty stary ysy draniu, nie odrniasz dobrego od zego. Nauczyciel cieszysi i odpowiada: Prawdziwy podajcy Drog.

c) Wszdzie s nauczyciele, ktrzy nie odrniaj prawdy od faszu. Kiedyuczniowie przychodz pyta (ich) o Bodhi, o nirwan, o Trikay czy o obiek-tywn mdro, lepy nauczyciel od razu zaczyna wyjania sowami te rzeczyuczniowi. I jeeli ucze zwymyla go, bierze swj kij i brutalnie bije ucznia.Taki nauczyciel nie posiada ani oka, ani ogady. Nie oczekujcie niczego odniego.

d) Cigle jest wielu innych lepych drani, ktrzy nie odrniaj dobra od za.Wskazuj na wschd i wskazuj na zachd, lubi wietn pogod i deszcz, jakkamienne latarnie i surowe kolumny. Spjrzcie czy zostay im brwi?53 Jeliuczniowie nie wiedz, e wszyscy s wsparci wspdziaajcymi okoliczno-ciami, ich serca staj si zalepione. Tacy nauczyciele s jak lisie duchy czydemony. Ale dobry ucze gboko zachichocze i tylko powie: lepi starzygupcy, zwodzcy tylko ludzi.

20. a) Podajcy Drog, ten, kto opuszcza dom, musi studiowa Drog. Ja samwczeniej interesowaem si Vinay i pilnie studiowaem sutry i traktaty. Po-tem zdaem sobie spraw, e s one tylko lekami przeznaczonymi do umierze-nia bolczek wiata, tylko wzgldnymi teoriami. Jednym uderzeniem odrzuci-

53Zgodnie z tradycj, nauczanie bez gbokiego wgldu lub prawdziwego rozumienia,powoduje, e wosy brwi wypadaj.

23

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

em je, zaczem studiowa Drog, zaczem wiczenie zen i spotkaem wiel-kich nauczycieli. Tylko wtedy moje oko Drogi zaczo widzie jasno i mogemzrozumie wszystkich starych Mistrzw i odrni fasz od prawdy. Czowieknarodzony z kobiety nie wie tego z natury. Ale po dugiej i bolesnej praktyce,pewnego ranka jest to dowiadczane w swoim wasnym ciele.

b) Podajcy Drog, jeli chcecie widzie t Dharm jasno, nie dajcie si zwie.Niezalenie od tego, czy zwracacie si na zewntrz czy do wewntrz, cokol-wiek napotykacie zabijcie to. Jeli spotkacie Budd, zabijcie Budd; jelispotkacie patriarchw, zabijcie patriarchw; jeli spotkacie arhatw, zabij-cie arhatw; jeli spotkacie swoich rodzicw, zabijcie swoich rodzicw; jestspotkacie swoich krewnych, zabijcie swoich krewnych; wwczas pierwszy razzobaczycie jasno. I jeli nie zaleycie od rzeczy, to jest wyzwolenie, to jestwolno!

c) Z tych podajcych Drog, ktrzy przychodz (do mnie) zewszd uczy siDrogi, nie ma adnego, ktry nie zaley od rzeczy. Cokolwiek przynosz tuprzede mnie, miad to od razu. Jeli to jest w rkach, miad to w rkach;jeli to przychodzi z ust, miad to tam; jeli z oczu, miad to w oczach.Jak dotd nie byo nikogo, kto stawiby temu czoa. Wszyscy wpadaj w pu-apki starych Mistrzw.Nie mam adnej Dharmy do dania ludziom. Ja tylko lecz choroby i roz-wizuj wzy. Podajcy Drog, ktrzy przychodz zewszd, prbujcie byniezalenymi od czegokolwiek. Ja chc tylko rozway t kwesti z wami. Wi-dzicie, przez dziesi czy pitnacie lat nie znalazem ani jednego czowieka.Wszyscy s jak lene duszki ukrywajce si w krzakach, czy te na drzewach,albo jak lisie duchy gadajce bryy plugastwa walczce w pomieszaniu. le-pi starzy dranie, ktrzy trwoni jamun otrzyman od wierzcego, ktrzydeklaruj gono: Ja opuciem dom! Tak wanie to widz.

21. a) Powiem wam to: Nie ma Buddy, nie ma Dharmy, ani praktyki, ani realizacji.Za czym tak gorco gonicie? Kadc gow na czubku swojej gowy, wy lepigupcy? Wasza gowa jest wanie tam, gdzie powinna by. Czego wam bra-kuje? Postpujcy Drog, ten, ktry dziaa tu przed waszymi oczami, niejest rny od Buddw i patriarchw. Ale wy nie wierzycie, wic kierujecie sina zewntrz, aby szuka. Nie dajcie si zwie. Jeli zwrcicie si na zewntrz,tam nie ma Dharmy. Nie ma tam te nic, co monaby uzyska z wewntrz.Zamiast przywizywa si do moich sw, lepiej uspokjcie si i nie szukajcienic wicej. Nie lgnijcie do tego, co kiedy przyszo (przeszo), nie pragnijcietego, co jeszcze nie przyszo (przyszo). To jest lepsze ni dziesicioletnia

24

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

pielgrzymka.

b) Tak, jak to widz, nie ma nic skomplikowanego. Po prostu by zwyczajnymsob, w zwykym yciu, nosi swoje szaty, je swoje jedzenie i, nie majc nicwicej do szukania, spokojnie spdza swj czas. Przyszlicie tutaj zewszd.Wszyscy gorliwie szukacie Buddy, Dharmy i wyzwolenia; szukacie ucieczkiz trzech wiatw. Wy gupi ludzie, jeli chcecie wydosta si z trzech wia-tw, gdzie wtedy moecie pj? Buddowie i patriarchowie s tylko zwrotamiuwielbienia. Chcecie pozna trzy wiaty? Nie rni si od waszego wraeniasuchania Dharmy w tej chwili! Jedn z waszych namitnych tsknot, cho-cia przelotnych, jest wiat podania. Chwilowa zo jest wiatem formy.Chwilowa ignorancja gupca, jest bezforemnym wiatem. To s meble wa-szego domu. Trzy wiaty nie mwi: Jestemy trzema wiatami! PodajcyDrog, to jest ten jasno ukazujcy si i ywy przed waszymi oczami, ktrypostrzega, way i mierzy trzy wiaty i ktry nadaje im nazwy.

22. a) Czcigodni, fizyczne ciao zoone z czterech elementw jest nietrwae. Od le-dziony i odka, wtroby i woreczka ciowego do gowy wosw, paznokcii zbw, wida puste formy wszystkich tych rzeczy. Jeli jeste w stanie do-prowadzi swoje serce do spokoju, to jest nazywane drzewem Bodhi. Jelinie potrafisz doprowadzi swojego serca do spokoju, to jest nazywane drze-wem ciemnoty (ignorancji). Ciemnota nie posiada swojego miejsca, ani tepocztku czy koca. Jeli nie moesz doprowadzi swojego serca do spokoju,bdziesz wspina si na drzewo ciemnoty i wkracza w sze drg i czteryrodzaje narodzin54 i bdziesz nosi rogi i futro. Jeli moesz uspokoi swojeserce, to jest sfera czystego ciaa55. Jeeli nie powstaje ani jedna myl, odrazu wespniesz si na drzewo Bodhi, bdziesz mia ponad naturalne moce,aby przeksztaca si wedug woli w trzech wiatach, bdziesz mia radoDharmy i bogosawiestwo zen. Esencja promieniuje wiatem sama przezsi. Kiedy mylisz o szatach tysic rodzajw gazy i brokatu; jeli pomyliszo jedzeniu dania o stu zapachach. I bdziesz y, aby osign dojrzaelata. Bodhi (przebudzenie) nie posiada swego miejsca. Zatem nie ma nikogo,kto mgby je uzyska.

b) Postpujcy Drog, w co powinien wtpi prawdziwy czowiek? Kim jest ten,kto swobodnie funkcjonuje dokadnie przed oczami? Pochwy i uyj go alenie dawaj mu imienia. Jeli go nazwiesz, stanie si tajemnic! Jeli widzisz

54Z macicy, z jaja, przez wilgo i przemian.55Patrz przypis 33, s. 10.

25

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

to wanie tak, to nie bdzie niczego do odrzucenia. Stary Mistrz powiedzia:Serce porusza si z dziesicioma tysicami rzeczy.Jego poruszanie si jest prawdziwie tajemnicze.Postpujc za aktualnym, rozpoznajc wasn natur,Nie ma ani radoci, ani smutku.

23. a) Podajcy Drog, tak, jak widzi to szkoa zen, ycie i mier podlegajpewnemu porzdkowi. W rozmowach osobistych ucze powinien dba o naj-mniejsze szczegy. Kiedy gospodarz i go pojawiaj si, jest te dyskusja.Czasami forma jest pokazywana w odniesieniu do rzeczy. Czasami cae ciao(esencja) jest doprowadzone do funkcjonowania. Czasami caa moc wznio-sego autorytetu jest wywiczona w wywoywaniu podziwu. Czasami poo-wa ciaa (esencji) jest przejawiona. Czasami dosiada si lwa, czasami sonia(wierzchowce Mandziuriego i Samantabhadry, mdroci i wspczucia).

24. a) W przypadku prawdziwego ucznia, on daje katsu. Wwczas wyrzuca tacz lepkim lakierem56. Nauczyciel nie chwyta tego zamysu, wpada w puapki natychmiast zaczyna wyjania dziwaczne teorie. Ucze daje katsu. Jeeliten drugi nie moe dalej pj, to staje si chorob, ktra przenikna dosamego szpiku (jest nieuleczalna). To jest nazywane go widzi gospodarza.

b) Moe by tak, e nauczyciel nic nie proponuje, ale idzie prowadzony przezucznia i wtedy wybija mu z rki pytanie. Ucze, chocia obrabowany, nie mo-e tego porzuci i trzyma si tego a do mierci. To jest nazywane gospodarzwidzi gocia.

c) Lub inaczej, ucze przychodzi do nauczyciela z jak koncepcj czystoci.Nauczyciel widzi, e jest to tylko koncepcja, chwyta to i rzuca do dou namieci. Ucze mwi: C za wielki nauczyciel! (Nauczyciel) odpowiada:Bah! Nie odrniasz za od dobra. Wwczas ucze kania si. To jest na-zywane gospodarz widzi gospodarza.

d) Ponownie, ucze noszcy dyby i acuchy przedstawia si nauczycielowi. Na-uczyciel wwczas nakada mu nastpny zestaw dyb i acuchw. Ucze jestrozradowany. Ani jeden ani drugi nie jest zdolny do odrniania. To jestnazywane go widzi gocia.

25. Czcigodni, przykady, ktre wanie wam przedstawiem su tylko do od-rnienia Mary, wybrania rnic i uzmysowienia wam odrnienia bezpo-56Taca, na ktrej przygotowywao si lakier do malowania. Tutaj oznacza to rodzajsownej przynty lub puapki.

26

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

redniego od pokrtnego.

26. Podajcy Drog, prawdziwe uczucie jest bardzo trudne, Budda-Dharmajest gbok tajemnic. Ale jeli rozumiecie, umiechacie si. Dzie w dziewyjaniam tylko to, ale uczniowie nie chwytaj mojego znaczenia. Spacerujdalej i dalej w ich pielgrzymce, otoczeni czarn i mglist ciemnoci i niedojd do zrozumienia, nawet jeli nie ma formy, a jasno lni sama z siebie.Ale uczniom brakuje wiary. Wic lgn do nazw i zda i prbuj znaleznaczenie tych nazw. Przez pidziesit lat i wicej biegaj wok, noszcswoje ciaa, rzeczy i toboek. Pewny jest dzie, kiedy cena ich znoszonychsomianych sandaw bdzie od nich pobrana.

27. Podajcy Drog, kiedy mwi, e na zewntrz nie ma Dharmy, uczniowienie rozumiej i wnioskuj, e jest konieczne, aby szuka w nich samych. Ww-czas siadaj: pochyleni naprzeciw ciany, jzyk przycinity do podniebieniai pozostaj tak w bezruchu. Bior to za bram patriarchw Dharmy-Buddy.Co za wielki bd! Jeli bierzesz stan nieruchomej czystoci za TO, potwier-dzasz ignorancj jako swojego Mistrza. Jak powiedzia stary Mistrz:

Zagubienie si w gbi ciemnej jaskini,Jest z pewnoci powodem do lku i drenia.

Ale jeli bierzecie ruch za TO, wszystkie trawy i drzewa mog si poru-sza, wic powinny posi Drog. Dlatego te to, co si porusza, naley doelementu powietrza (wiatru); to, co si nie rusza, naley do elementu ziemi;a to, co si zarwno porusza i nie porusza, nie ma istnienia same w sobie.Jeli mylisz o tym, aby uchwyci ruch, to pozostanie w bezruchu. A gdyprbujesz uchwyci bezruch, to zacznie si porusza, jak ryba w stawie po-jawia si, gdy wzbudzone zostaj fale. Wic, czcigodni, ruch i bezruch sdwoma typami okolicznoci. Ale czowiek Drogi, ktry nie zaley od niczego,robi uytek zarwno z ruchu i bezruchu.

28. Uczniowie tumnie przychodz do mnie. Dziel ich zgodnie z trzema rodza-jami zdolnoci dotarcia do korzenia. Jeli s one mae, wytrcam przycho-dzcemu okolicznoci, ale zostawiam Dharm. Jeli s one rednie, wytrcammu zarwno okolicznoci, jak i Dharm. Jeli przychodzi kto z wyjtkowowysokimi zdolnociami, nie wytrcam mu ani okolicznoci, ani Dharmy, aniczowieka. A jeli przychodzi kto, kto ma rozumienie przekraczajce norm,to dziaam z cakowitoci, nie dbajc o moliwoci.

27

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

Czcigodni, jeli ucze to osign, to jest on tak pewny i mocny, e nie moeprzej adna burza, nawet tak naga jak iskra z krzesiwa czy byskawica.Jeli ucze ma prawdziwe oko, nic wicej nie musi by powiedziane.Wszystkie rozwaania mijaj si z celem. Wszelki ruch myli zmierza doprzeciwlegego koca. Jeli ludzie mog to zrozumie, to nie s oddzieleni odtego tu przed oczami. I jeszcze, czcigodni, chodzicie pomieszani z wasz miski torb, niosc swj adunek ekskrementw i biegacie wokoo, szukajc Buddyi Dharmy. Znacie tego, ktry tak biega wokoo, szukajc? Jest ywy jak rybaw wodzie, nie ma ani korzenia ani pnia. Chocia go obejmiecie, nie bdzieciew stanie go posi; i chocia bdziecie si od niego odsuwa, nie jesteciew stanie od niego uciec. Im bardziej go szukacie, tym dalej on jest, a kiedy gonie szukacie, jest tu przed waszymi oczami. Jeli czowiek nie ma wiary, b-dzie pracowa na prno przez setki lat. Podajcy Drog, w mgnieniu okawchodzi si do Raju Lotosu, sfery Wairoczana, krainy wyzwolenia, domenysi ponadnaturalnych, Czystej Krainy, wiata Dharmy, wkracza si w ska-lane, czyste, wiatowe, wite, stan godnych duchw i zwierzt. Wszdzietam, niezalenie jak bardzo bdziecie tego szukali, nie znajdziecie istnienianarodzin i mierci dla tych s to tylko puste nazwy.

Zmieniajce si zjawy, kwiaty na pustym niebie,Po co mczysz si prbujc je posi?Osignicie i strata, tak i nie,Rzu to wszystko jednym ruchem.

29. a) Podajcy Drog, posiadam przekaz pokole od Mayoku Osho, Tanka Osho,Doitsu Osho, Rozan Osho, Sekikyo Osho. Wszyscy odeszli w ten sam spo-sb. Nikt im nie wierzy, wszyscy byli leni. Urzeczywistnienie Doitsu Oshobyo czyste, nie byo powierzchowne. aden z trzystu czy piciuset uczniwnie by w stanie poj jego nauczania. Rozan Osho by wolny i prawdziwy,Mistrz swojego urzeczywistnienia, czy to przez jego adaptacj czy to przezprzeciwne dziaanie. Ale aden z jego uczniw nie mg obj jego rozle-gych horyzontw i byli przestraszeni. Tanka Osho bawi si per (mdroci,ukrytej w morzu), czasami chowajc j, czasami ukazujc. By zelony przezwszystkich uczniw, ktrzy do niego przyszli. Urzeczywistnienie Mayoku byonieznonie bolesne, gorzkie i ryzykowne: nikt nie odway si do niego zbli-y. Urzeczywistnienie Sekikyo byo jak szukanie czowieka kocem ostrzastrzay. Wszyscy, ktrzy przyszli, bali si go.

28

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

b) Co do mojego wasnego urzeczywistnienia w tych dniach, jest ono naprawdtwrcze i destruktywne. Bawi si z cudownymi przeksztaceniami, wcho-dzc we wszelkie okolicznoci i gdziekolwiek jestem, nie mam ju nic wicejdo szukania. Okolicznoci nie mog mnie zmieni. Jeli uczniowie przycho-dz szuka, wychodz popatrze na nich. Oni mnie nie widz. Wic zakadamwszelkie rodzaje szat. Uczniowie z miejsca zaczynaj spekulowa na ich te-mat, dajc si nabra na moje sowa. To wszystko jest bardzo smutne. lepiz ogolonymi gowami, ludzie, ktrzy nie maj oczu, oni s przywizani doszat, jakie nosz zielone, te, czerwone czy biae. Kiedy zdejmuj te szatyi zakadam szat czystoci, uczniowie rzucaj jedno spojrzenie i wychodzz siebie z radoci. Ale kiedy j zdejmuj, s rozczarowani i wstrznici, bie-gaj panicznie w kko i narzekaj, e chodz nago. Wic mwi im: Czywy w ogle znacie tego, ktry zakada te wszystkie szaty? I nagle obracajgow i rozpoznaj mnie.

c) Czcigodni, nie patrzcie na szaty! Szaty nie mog zmieni czowieka. To czo-wiek zakada szaty. Jest szata czystoci, szata nienarodzonego, szata Bodhi(przebudzenia) i szata nirwany, szata patriarchalna i szata Buddy. Czcigod-ni, to s tylko haaliwe nazwy, rozwleke zdania, a wszystko to jest tylkozmienianiem szat. Nazwy rodz si z oceanu oddechu w rejonie brzucha. Onepowoduj szczkanie zbami i wywouj interpretacje. Nie widzicie, e to stylko iluzoryczne zjawy? Czcigodni, zewntrzny gos, mowa i dziaanie swywoane; wewntrz s tylko powierzchownymi wyraeniami Dharmy. Kiedymacie myli, jest take wola i wszystko to tworzy rne szaty. Jeli szukacietych szat, ktre s zaoone i mylicie je z prawdziwymi rzeczami, spdzicieniezliczone kalpy tylko na uczeniu si tych szat, bdziecie kierowani dookoaw trzech wiatach i bdziecie kry pomidzy narodzinami i mierci. Duolepiej jest nie mie nic wicej do szukania.

Spotka go, nie rozpoznajc go;Rozmawia z nim, nie znajc jego imienia.

30. Dzisiejsi uczniowie nie mog uchwyci, e nazwy i sowa nie tworz zrozu-mienia. Kopiuj sowa jaki starcw, dawno martwych, do wielkiej ksiki,ktr owijaj w trzy albo pi warstw brokatu. Nie pokazuj jej nikomu i sprzekonani, e zawiera ona tajemne i ostateczne, i ukrywaj ten swj skarbjak co witego. Jaki wielki bd! lepi idioci, jakiego soku szukacie w tych

29

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

wyschnitych kociach? Tacy jak ci nie odrniaj dobra od za, tylko przele-waj znaczenie sutr i traktatw i spekuluj o nich. To jest jakby wzi brygnoju, woy do ust, wyplu, a nastpnie da drugiemu. Oni obracaj tylkowulgarnym jzykiem, spdzaj cae swoje ycie na niczym i jeszcze gosz,e przychodz prosto z domu. Ale kiedy inni pytaj ich o Budd-Dharm,milkn i nie maj nic do powiedzenia. Ich oczy staj si lepe jak paciorkiz czarnym lakierem, a ich usta s wygite jak krokwie (kciki ust s opusz-czone w zakopotaniu). Ten rd, gdy przyjdzie Majtreja, ju bdzie w innymwiecie (nie bdzie mg wic spotka go i wyzwoli si) i bdzie cierpie mkipiekielne.

31. a) Czcigodni, za czym tak biegacie w kko, desperacko wszdzie szukajc? Comoecie osign przez swoje nieustanne wdrwki? Nie ma Buddy do szuka-nia, Drogi do osignicia, Dharmy do uzyskania. Jeli szukacie Buddy w ze-wntrznych formach, nie bdzie on nikim innym ni tob. Chcesz poznaswoje pierwotne serce? Nie moesz go ani pozna, ani oddzieli si od niego.Podajcy Drog, prawdziwy Budda nie ma ksztatu, prawdziwa Droga niema substancji, prawdziwa Dharma nie ma formy. Te trzy rzeczy mieszaj size sob harmonijnie i jednocz w jedno. Kto jeszcze tego nie dostrzeg jestnazywany odczuwajc istot, ktra jest pomieszana przez karm.

b) Kto zapyta: Czym jest prawdziwy Budda, prawdziwa Dharma, prawdziwaDroga? Wyjanij prosz.Mistrz powiedzia: To, co nazywasz Budd, jest twoim sercem w swojej czy-stoci. To, co nazywasz Dharm, jest twoim sercem w swojej promiennoci.To, co nazywasz Drog, jest wtedy, kiedy w czystym wietle nie ma nigdzieadnych przeszkd. Te trzy rzeczy s jednym, ale s one tylko pustymi nazwa-mi i nie maj prawdziwego istnienia. Czowiek, ktry naprawd idzie Drog,utrzymuje je zawsze obecne w swoim sercu.Od czasu, kiedy Bodhidharma przyby z Zachodu, szuka jedynie czowieka,ktry nie ulegaby iluzji. W kocu spotka Drugiego Patriarch, ktry syszcjedno zdanie, zrozumia daremno swoich poprzednich wysikw.Tak, jak to obecnie widz, nie rni si od patriarchw i Buddy. Ten, ktoosignie zrozumienie przy pierwszym zdaniu, bdzie nauczycielem patriar-chw i Buddw; ten, kto osignie zrozumienie przy drugim zdaniu, bdzieuczy ludzi i bogw; ten, kto osignie zrozumienie przy trzecim zdaniu, niebdzie mg nawet ocali siebie.

32. Jeden (mnich) zapyta: Jakie jest znaczenie przybycia (Bodhidharmy) z Za-

30

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

chodu?.Mistrz powiedzia: Gdyby mia cel, nie mgby nawet wyzwoli siebie.Mnich zapyta: Jeli nie mia celu, jak mg Drugi Patriarcha osign Dhar-m?.Mistrz powiedzia: Osiganie jest nie-osiganiem.Mnich zapyta: Jeeli nie jest to do osignicia, to jakie jest znaczenie nie--osigania?.Mistrz powiedzia: Wanie dlatego, e biegasz w kko, szukajc wszdziei nie moesz pozwoli spocz swojemu sercu, patriarchowie mwi: Och,facet z gow na karku szuka swojej gowy! Kiedy suchajc tego, zwrciszswoje wiato na siebie i nie bdziesz szuka niczego specjalnego, to zrozu-miesz, e w twoim ciele i sercu nie rnisz si od patriarchw i Buddw. Odrazu nie bdziesz mia ju nic wicej do szukania. To jest to, co nazywa siosigniciem Dharmy!

33. a) Czcigodni, nie mog obecnie przesta uywa mnstwa sw i zaprzesta na-uczania niedorzecznoci. Ale nie dajcie si zwie! Tak, jak to widz, zasadjest tylko kilka. Jeli chcesz dziaa, tylko dziaaj; jeli nie chcesz dziaa,to tylko odpoczywaj. Jest powiedziane, e Sze Paramit i dziesi tysicypraktyk s Budd-Dharm. Ja mwi, e s one tylko metodami duchowegoozdabiania i podtrzymywania pracy Buddy; nie s Budd-Dharm. To i ca-a reszta, przestrzeganie regu jedzenia i uwaga czowieka nioscego miskpen po brzegi wrzcego oleju, tak aby nie wyla ani kropli, te wszystkiepraktyki nie wystarcz, aby oko widziao jasno. Przyjdzie dzie, kiedy trzebabdzie spaci dugi, a koszt utrzymania bdzie wyegzekwowany. I dlaczegotak jest? Kto wchodzi na Drog bez zgbienia jej zasady, powrci do ciaai bdzie musia zwrci jamun otrzyman od wierzcego. Gdy dostojnikosiga wiek osiemdziesiciu jeden lat, drzewo nie bdzie wicej nosi jadal-nego grzyba57.

b) Nawet jeli kto mieszka na samotnym szczycie gry, je jeden posiek o wiciei medytuje, nie kadc si przez sze okresw praktyki, jest tylko czowie-kiem wytwarzajcym karm. Kto, kto oddaje jako jamun wszystko, coposiada: swoj gow, oczy, szpik koci, mzg, dom, on i dzieci, sonie i ko-nie siedem cennych rzeczy spjrz, te wszystkie dziaania powoduj jedyniecierpienia ciaa i duszy i, odwrotnie do oczekiwa, wywouj jeszcze wikszy

57Aluzja. Dostojnik w swej modoci da jamun niezbyt sumiennemu mnichowi, ktryakceptujc j, sta si jadalnym grzybem na pniu drzewa w ogrodzie dostojnika. Byopowiedziane, e zostanie on uwolniony, kiedy dostojnik osignie wiek 81 lat.

31

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

smutek. Znacznie lepiej jest nie mie ju nic wicej do szukania, by prostymi szczerym. Wwczas nawet bodhisatwowie, ktrzy ukoczyli dziesi pozio-mw (wiczenia) szukaj waszych ladw, podajcy Drog, i nie mog ichznale. Gdzie wszyscy dewowie ciesz si, duchy ziemi wspieraj twoje sto-py (gest uwielbienia), i z wszystkich Buddw dziesiciu kierunkw aden nieustaje w sawieniu ciebie. I jak do tego dochodzi? Poniewa czowiek Drogi,ktry teraz sucha Dharmy, nie pozostawia ladu swojego dziaania.

34. Jeden (mnich) zapyta: Daitsu Chisho Budda (Budda Najwyszego Prze-niknienia i Niezrwnanej Mdroci) usiad na dziesi kalp w Sali Owiecenia.Ale Budda Dharma nie odsonia si mu i nie osign stanu Buddy. Nie ro-zumiem tego zdania, prosz wska znaczenie.Mistrz powiedzia: Najwysze przenikanie jest waszym wasnym rozumie-niem, e dziesi tysicy rzeczy wszdzie nie posiada swojego wasnego istnie-nia i nie ma formy. To jest nazywane Najwyszym Przenikaniem. Niezrw-nana mdro jest niewtpieniem, poniewa nie ma nic do osignicia; tojest nazywane niezrwnan mdroci. Budda jest sercem w swojej czysto-ci. Jego promieniowanie przenikajce plan rzeczy nazywane jest stawaniemsi Budd. Siedzie dziesi kalp w Sali Owiecenia odnosi si do prakty-ki Dziesiciu Paramit. To, e Buddha Dharma nie objawia si, oznacza, eponiewa Budda jest pierwotnie nienarodzony, a Dharma pierwotnie nieznisz-czalna, jak mogoby to objawi si? Nie osign stanu Buddy oznacza, eBudda nie potrzebuje sta si Budd. Stary Mistrz powiedzia:

Budda jest zawsze obecny na wiecie,Ale nie jest splamiony rzeczami wiata.

35. Podajcy Drog, jeli chcecie sta si Budd, nie podajcie za dziesicio-ma tysicami rzeczy. Kiedy serce si pojawia, dziesi tysicy rzeczy pojawiasi rwnie. Kiedy serce jest uciszone, wielorako rzeczy znika. Kiedy sercenie pojawia si, dziesi tysicy rzeczy jest bez skazy. W wiecie i poza wia-tem ani Budda, ani Dharma nie pojawiaj si, ani nie znikaj. Chocia rzeczyistniej, s tylko nazwami i sowami, zdaniami i przyntami do zwabienia ma-ych dzieci lub szczeglnymi rodkami do leczenia schorze, powierzchownieukazujcymi si jako nazwy i zdania.

36. Czcigodni, popeniajc pi straszliwych zbrodni, wyzwolenie moe zostaosignite.

32

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

Jeden (mnich) zapyta: Czym jest pi straszliwych zbrodni?.Mistrz powiedzia: Zabi ojca, zabi matk, przela krew Buddy, rozbi spo-kj Sanghi, spali pisma i figury, to jest pi straszliwych zbrodni.(Mnich) zapyta: Czym jest ojciec?.Mistrz powiedzia: Podstawowa ignorancja jest ojcem. W skoncentrowanymsercu nie moesz znale miejsca na pojawianie si i znikanie. Jak echo, ktreodpowiada pustce, a przez to dociera wszdzie. Kiedy nie masz ju nic wicejdo szukania, nazywa si to zabiciem ojca.(Mnich) zapyta: Czym jest matka?.Mistrz powiedzia: Podanie jest matk. Jeli wejdziesz w sfer podaniaze skoncentrowanym sercem i zobaczysz wszystko jako puste bez formy i enigdzie nie ma niczego do czego mona by si przywiza, to jest zranieniematki.(Mnich) zapyta: Czym jest przelanie krwi Buddy?.Mistrz powiedzia: W sferze czystoci, jeli nie pozwolisz powsta adnejcigocie do interpretacji, wszystko jest ciemnoci; to jest przelanie krwiBuddy.(Mnich) zapyta: Czym jest rozbicie spokoju Sanghi?.Mistrz powiedzia: Jeli ze skoncentrowanym sercem naprawd zrozumiesz,e namitnoci, ci wysannicy, ktrzy ci wi, s pustk bez oparcia, ww-czas rozbijasz spokj Sanghi.(Mnich) zapyta: Czym jest spalenie pism i figur?.Mistrz powiedzia: Zobaczy, e przyczynowe zwizki s puste, e serce jestpuste i e Dharma jest pusta i jednym uderzeniem zdecydowanie odci towszystko, eby przenikn wszystko i nie mie nic wicej do szukania, to jestspalenie pism i figur.

37. Czcigodni, jeli kto zaczyna widzie rzeczy w ten sposb, to uwolni si odogranicze stwarzanych przez nazwy jak wiatowe i wite. Myli w wa-szym umyle nie robi nic innego ni tylko tworz zrozumienie z palcwpustej pici i bezcelowe ugniatanie ciasta (wywoywanie zjaw) przez zmy-sy i obszary zmysw. Pomniejszacie siebie skromnie, mwic jestemytylko zwykymi ludmi on jest mdrcem Wy ysi idioci! Po co jest ten go-rczkowy popiech w zakadaniu lwiej skry, kiedy jazgoczecie jak dzikie lisy?Prawdziwy czowiek nie musi udawa prawdziwego czowieka! Nie wierzyciew rzeczy w waszym wasnym domu, wic wychodzicie, szukajc na zewntrzi wpadacie w puapk sw i zda starych Mistrzw. Polegajc na Yin, opie-rajc si na Yang, nie moecie dotrze do adnego prawdziwego zrozumienia

33

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

was samych. Wic stykajc si z okolicznociami, wchodzicie w relacj z nimi.Napotykajc kurze58, lgniecie do nich. Czegokolwiek dotkniecie zwodzi wasna manowce, bo nie macie wasnego osdu.Podajcy Drog, nie przywizujcie si do tego, co mwi. Dlaczego nie?Moje nauki nie maj staej podstawy; s tylko ksztatami chwili w przestrze-ni, jak obrazy namalowane w kolorze lub inne pomoce naukowe.

38. Podajcy Drog, nie bierzcie Buddy za najwyszy cel. Ja sam widz gojako puapk, a bodhisatww i arhatw jako istoty, ktre nakadaj ludziomdyby i acuchy. Dlatego wanie Mandziuri zapa miecz, aby zabi Gau-tam, a Angulimaja wzi n, aby zgadzi Shak. (Aluzja: miecz mdro-ci Mandziuriego; Angulimaja odci palce dziwiciuset dziewidziesiciudziewiciu ludzi i chcia, eby Budda by jego tysiczn ofiar, ale zosta na-wrcony, kiedy Budda pokaza mu, e wszystko jest iluzj).Podajcy Drog, Budda nie jest do osignicia. Trzy Pojazdy i Pi Na-tur59, rwnie dobrze jak cakowite i nage nauki, s tylko ladami. Wszystkieone s tylko zrcznymi rodkami, tymczasowymi lekarstwami do leczenia do-legliwoci. Nie ma prawdziwej Dharmy; to wszystko s tylko powierzchownemanifestacje, jak litery drukowane na znaku drogowym, aby wskaza Drog.To jest moje nauczanie.

39. Podajcy Drog, s tacy ysi faceci, ktrzy kieruj swj wysiek do we-wntrz, wyobraajc sobie, e szukaj w sobie Dharmy, aby wydosta si zewiata. Sami si udz. Szuka Buddy to zgubi Budd. Szuka Drogi, to zgu-bi Drog. Szuka patriarchw, to zgubi patriarchw. Czcigodni, nie dajciesi zwie. Nie obchodzi mnie, czy jestecie biegli w sutrach czy traktatach,nie obchodzi mnie, czy jestecie cesarskimi ministrami, nie obchodzi mnie,czy wasza elokwencja jest jak grski potok, nie obchodzi mnie, czy jeste-cie bystrzy i mdrzy; obchodzi mnie tylko to, czy macie prawdziwy i czystywgld. Podajcy Drog, nawet jeli wiecie, jak wyjani i zinterpretowasto tomw sutr i traktatw, lepiej pozosta w spokoju, bdc Mistrzem, ktrynie ma ju nic wicej do szukania. Jeli wiecie jak zinterpretowa i wyjani,to macie innych w pogardzie. Walczenie asurw i ignorancja ludzkiego ego,tworzy piekieln karm. Jak Zensho Bishi (mnich Dobra gwiazda), ktry

58Patrz przypis 47, s. 1859Trzy Pojazdy patrz przypis ??, s. ??. Pi Natur: Budda, bodhisatwa, pratyeka,sravaka i bez nasion-korzeni. To s dogmatyczne klasyfikacje rnych szk, tak jak kom-pletne i nage nauki.

34

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

ukoczy studia Dzunastu Dziaw Nauki, jednak wpad za ycia do pieka.Ziemia nie moga go duej nosi. Duo lepiej jest nie mie nic do szukaniai uwolni si.

Kiedy jestem godny, jem swoje jedzenie;Kiedy jestem picy, zamykam oczy.Gupcy miej si ze mnie,Mdrzy rozumiej.

Podajcy Drog, nie szukajcie niczego w sowie pisanym. Zmczycieswoje serce i nawdychacie si lodowatego powietrza bez korzyci. Lepiej niepozwlcie swemu sercu omami si przywizaniem60 a przez to przej ponadTrzema Wozami i bodhisatwami z caym ich wspaniaym systemem nauk.

40. a) Czcigodni, nie ocigajcie si i nie spdzajcie waszych dni na lenistwie. Daw-niej, kiedy nie mogem jeszcze jasno widzie, cay wiat wyglda dla mnieciemno. Nie mogem wyj poza wiato i cie. Biegaem w kko z gorczkwe wntrznociach i z podnieceniem w sercu, pytajc o Drog. Pniej uzy-skaem si i teraz jestem tutaj, uczc was wyzwolenia, podajcy Drog.Radz wam, nie przychodzi tutaj tylko po jedzenie i ubrania. ycie na wie-cie mija szybko i trudno jest spotka dobrych nauczycieli. Udambara sadzikwiaty, tylko raz na jaki czas.Syszelicie o tym starym facecie Rinzai, wic przyszlicie tutaj, zadajc trud-ne pytania, prbujc mnie zatka. Jeli dabym wam realizacj caego ciaa(caoci, esencji), wy uczniowie osupielibycie, niezdolni wydoby z siebiesowa. I powiem wam, e osio nie wytrzyma zdeptania przez krla - sonia.Ale wy, przy kadej okazji, uderzacie si w piersi i, wskazujc na swoje ebra,twierdzicie: Rozumiem zen, znam Drog. A mimo to nie moecie powstrzy-ma si od przychodzenia tu stadami. Baach! Wszyscy macie ciao i serce,jednak kiedy przychodzicie, wasze usta trzepoc jak kosze do przesiewaniazboa, jakbycie oszukiwali wieniakw. Dzie na pewno nadejdzie, kiedyotrzymacie stalow rzg. Nie jestecie tymi, ktrzy opucili dom, wasza pro-wincja to wiat asurw.

b) Dziedziczona zasada Drogi, nie moe by uwydatniona przez teoretyzowanieczy polemiki ani przez uderzanie w dzwony i gongi, jak dowodz tego inne

60Co do czego ma si skonnoci lub z czym si jest zwizanym: tak powstaje tendencjabycia chwytanym przez to (przywizania) to jest to i przestaje si i dalej.

35

Zen Mistrza Rinzai cz pierwsza

Drogi. Nie ma specjalnego znaczenia w przekazie Buddy i patriarchw. Cho-cia jest ustne nauczanie, wpada ono w tymczasowe wyjanienia przyczynyi skutku Trzech Wozw i Piciu Natur,61 ludzi i deww.Ale to nie odnosi si do penych i nagych nauk. Mody Sudhana niczego nieszuka. Czcigodni, nie uywajcie le swego serca! Wielki ocean nie zatrzymujetrupw. Wy, nioscy swj baga, mylicie tylko o bieganiu w kko i samiwznosicie zasony dla waszego widzenia, ktre ograniczaj wasze serce. Kie-dy nie ma chmur zasaniajcych soce, pogodne niebo promienieje wiatem.Bez bielma na oku, nie ma kwiatw na pustym niebie.

41. Podajcy Drog, jeli chcecie przystosowa si do Dharmy, to tylko nieulegajcie wtpieniu. Rozszerzone wypenia Dharmakaj. Gdy jest skurczone,nawet pojedyczy wos nie ma miejsca aby stan na tym. wieci samotniei jasno i nigdy niczego mu nie brak. Oko nie widzi tego, ucho nie syszy tego.Jak nazwa t rzecz?Stary Mistrz powiedzia: Powiedzie, e to jest jak rzecz, to zgubi sedno.Tylko spjrz w swj wasny dom! Co wicej tam jest? Nie sposb nigdyprzesta o tym mwi. Kady z osobna, pracujcie pilnie! I dbajcie o siebie.

61Trzy Wozy patrz przypis ??, s. ??Pi Natur: Budda, bodhisatwa, pratjeka, rawaka i bez korzeni nasiennych.

36

Zen Mistrza Rinzai cz druga

Cz druga

42. a) Obaku przyszed do kuchni i zapyta kucharza, co robi. Kucharz powiedzia:Wybieram ry dla wsplnoty (mnichw).Obaku powiedzia: Jak duo jedz dziennie?.Kucharz odpar: Pitnacie kilogramw.Obaku zapyta: Czy to raczej nie za duo?.Kucharz odpar: Boj si raczej czy to nie za mao.Obaku uderzy go.

b) Kucharz opowiedzia o tym Mistrzowi (Rinzajowi w tych zapiskach jest onwszdzie nazywany Mistrzem).Mistrz powiedzia: Pjd i sprawdz tego starego faceta (Obaku) dla ciebie.Kiedy przyszed asystowa Obaku, ten od razu wspomnia powyszy dialogz kucharzem.Mistrz powiedzia: Kucharz nie rozumie. Prosz, Osho, powiedz zwrotnesowo62. Wwczas ten zapyta: Czy to raczej nie za duo?.Obaku powiedzia: Dlaczego by nie powiedzie, e jutro bd musieli zjejeszcze wicej.Mistrz powiedzia: Po co rozmawia o jutrze, zjedz to od razu i, mwictak, uderzy doni Obaku, ktry powiedzia: Co za szaleniec przyszed tutajcign tygrysa za wsy!, da katsu i wyszed.

c) Nieco pniej Issan zapyta Gyosana: Jak rozumiesz to, o czym rozmawiaotych dwch czcigodnych?.Gyosan zapyta: Jak ty to rozumiesz?.Issan powiedzia: Tylko wychowujc dziecko, mona zrozumie dobro oj-ca.Gyosan powiedzia: Wcale nie.Issan zapyta: Wic co?.Gyosan powiedzia: To jest jak rujnowanie wasnego domu przez zapraszaniedo niego zodzieja.

43. a) Mistrz zapyta mnicha: Skd przychodzisz?.Mnich da katsu.Mistrz splt rce i powiedzia mu, aby usiad.

62Aby pomc uczniowi Mistrz moe obrci zdanie lub odpowiedzie na pytanie w no-wy sposb, ktry zawiera wskazwk dla pytajcego.

37

Zen Mistrza Rinzai cz druga

Mnich zawaha si.Mistrz uderzy go.

b) Mistrz zobaczy zbliajcego si mnicha. Podnis swoje hossu (odganiaczkdo much).Mnich ukoni si.Mistrz uderzy go.

c) Ponownie zobaczy zbliajcego si mnicha i znowu podnis swoje hossu.Mnich nie wiedzia co zrobi.Mistrz uderzy go.

44. a) Pewnego dnia Mistrz i Fuke udali si na przyjcie wegetariaskie przygoto-wane dla nich przez jednego z wiernych. W czasie przyjcia Mistrz zapytaFuke: Wos poyka cay ocean, ziarno gorczycy zawiera gr Sumeru czy to dzieje si przez siy nadnaturalne czy cae ciao (substancja, esencja)jest takie?.Fuke kopniakiem wywrci st.Mistrz powiedzia: Nieokrzesany facet.Fuke odpar: Co to za miejsce tutaj, aby mwi o grubiastwie i subtelno-ci?.

b) Nastpnego dnia ponownie udali si na przyjcie wegetariaskie. Podczasprzyjcia Mistrz spyta: Dzisiejsze jedzenie, jak si ma w porwnaniu dowczorajszego?.Fuke, jak poprzednio, kopniakiem przewrci st.Mistrz powiedzia: Rozumie rozumiesz, ale cigle jeste nieokrzesanymfacetem.Fuke odpar: lepcze, czy jest jakie grubiastwo lub subtelno w Buddzie--Dharmie?.Mistrz pokaza jzyk.

45. Pewnego dnia Mistrz i dwch starych nauczycieli Kayo i Mokuto siedzieliprzy dole na palenisko w sali medytacyjnej. Mistrz zauway: Fuke codzien-nie udaje gupca na bazarach ulicznych. Czy kto wie, czy on jest pospolitymfacetem czy mdrcem?. Zanim skoczy mwi wszed Fuke.Mistrz zapyta go: Jeste pospolitym facetem, czy mdrcem?.Fuke odpowiedzia: Powiedz sam, czy jestem pospolitym facetem czy m-drcem.Mistrz da katsu.

38

Zen Mistrza Rinzai cz druga

Fuke, wskazujc na kadego palcem, powiedzia: Styl nowo polubionej ko-biety Kajo, babciny zen Mokuto, Rinzai jest maym sucym wszyscy trzejmaj jedno oko.Mistrz rzek: Ten rabu.Fuke odszed woajc: Rabu, rabu.

46. Pewnego dnia Fuke jad surow kapust przed sal medytacji.Mistrz zobaczy go i powiedzia: Masz w sobie co z osa.Fuke zacz rycze jak osio.Mistrz powiedzia: Ten rabu.Fuke poszed woajc: Rabu, rabu.

47. Fuke zwyk wdrowa po bazarach ulicznych, dzwonic dzwonkiem i woajc:Kiedy To przychodzi w jasnoci, uderzam jasno. Gdy pojawia si w ciem-noci, uderzam ciemno. Kiedy To przychodzi z czterech czci i omiu kie-runkw (przestrzeni), uderzam jak wirujcy wiatr, a kiedy To wychodzi z pu-stego nieba, mc jak cepem.Mistrz wysa tam jednego ze swoich asystentw, pouczajc go, aby schwytaFuke, kiedy bdzie mwi i zapyta go: Jeli To nie przyjdzie z adnej z tychstron, co wtedy?.Fuke uwolni si i powiedzia: Jutro jest przyjcie wegetariaskie w klaszto-rze Wielkiego Wspczucia.Sucy wrci i powiedzia Mistrzowi, ktry zauway: Ten facet zawszemnie intrygowa.

48. a) By pewien stary czowiek, ktry przyszed na rozmow do Mistrza. Zamiastprzej przez wszystkie formalnoci od razu zapyta: Czy to jest robieniepokonu, czy to nie jest robienie pokonu?.Mistrz da katsu.Starzec ukoni si.Mistrz powiedzia: Dobry rabu zielonego drewna!.Starzec wyszed woajc: Rabu, rabu.Mistrz zauway: Nie jest dobrze myle, e nie ma ju nic wicej do szuka-nia.

b) Wwczas Mistrz zwrci si do swojego starszego asystenta: Czy by tambd czy nie?.Sucy powiedzia: By.Mistrz powiedzia: Czy bd by z gociem czy z gospodarzem?.

39

Zen Mistrza Rinzai cz druga

Asystent powiedzia: Obaj byli w bdzie.Mistrz zapyta na czym polega bd. Na to asystent wyszed.Mistrz zauway: Lepiej nie myle, e nie ma ju nic wicej do szukania.

c) Pniej mnich opowiedzia to Nanzenowi, ktry tak to skomentowa: Dwaspienione konie zderzyy si w penym biegu.

49. Mistrz zosta zaproszony do obozu wojskowego na wegetariaskie przyjcie.W bramie spotka dwch oficerw. Pokazujc na nieociosany pal, Mistrz za-pyta: Czy to jest wiatowe czy wite?.Oficerowie zaniemwili.Mistrz uderzy nieociosany pal i powiedzia: Cokolwiek moecie powiedzie,to jest tylko drewniany pal i poszed dalej.

50. a) Mistrz zapyta gwnego mnicha: Skd przybywasz?.Gwny mnich powiedzia: Wanie wrciem z prefektury, gdzie sprzedaemry.Mistrz zapyta: Duo sprzedae?.Gwny mnich powiedzia: Tak, wszystko.Mistrz narysowa przed sob lini kijem i powiedzia: Czy to te sprzeda-e?.Gwny mnich da katsu.Mistrz uderzy go.

b) Kiedy przyszed kucharz, Mistrz opowiedzia mu, co si wanie wydarzyo.Kucharz powiedzia: Gwny mnich nie zrozumia ci.Mistrz zapyta: A jak ty to rozumiesz?.Kucharz ukoni si.Mistrz uderzy jego rwnie.

51. a) Nauczyciel pism odwiedzi Mistrza. Mistrz zapyta go: Jakie sutry i traktatystudiujesz?.Nauczyciel pism odpowiedzia: Prbuj studiowa Traktat Stu Dharm.Mistrz powiedzia:Kto uzyska wgld w Trzy Wozy i Dwanacie Dziaw Nauki;Kto nie ma wgldu w Trzy Wozy i Dwanacie Dziaw Nauki.Czy s tacy sami czy si rni?.Nauczyciel pism powiedzia:Dla tego, kto moe widzie, s tacy sami;Dla tego, kto nie moe widzie, rni si.

40

Zen Mistrza Rinzai cz druga

b) Rakuho jako asystent sta za Mistrzem i powiedzia do nauczyciela pism:Co to za miejsce tutaj, aby mwi o tosamoci i rnicy?.Mistrz obrci si i powiedzia do asystenta: A jak ty to rozumiesz?.Asystent da katsu.Mistrz poszed z nauczycielem pism odprowadzi go. Wracajc zapyta asy-stenta: Czy to jest waciwe krzycze na mnie katsu?.Asystent powiedzia: Tak, jest waciwe.Mistrz uderzy go.

52. Mistrz usysza, e drugi Tokusan zwyk naucza swoich mnichw, mwic:Obojtnie, czy moecie mwi czy nie, i tak doprowadzi to do trzydziestuuderze.Mistrz powiedzia Roakuho: Id i zapytaj go: Dlaczego ten, kto rozumiedostaje trzydzieci uderze?, poczekaj a ci uderzy, potem chwy jego kij,oddaj mu i zobacz co zrobi.Rakuho poszed i zrobi jak mu polecono. Po zapytaniu natychmiast uderzy.Rakuho odda. Tokusan wrci do swoich pomieszcze.Rakuho wrci i opowiedzia Mistrzowi, ktry powiedzia: Jak dotd podej-rzewaem tego faceta; ale od kiedy to si stao, czy teraz dla siebie odwiedziszTokusana?.Rakuho zawaha si.Mistrz uderzy go.

53. Gubernator Wang przyszed pewnego dnia, aby odwiedzi Mistrza. Kiedyprzechodzili obok sali mnichw, zapyta go: Czy wszyscy mnisi w tym klasz-torze studiuj sutry?.Nie, nie studiuj.Czy praktykuj medytacj?.Nie, nie praktykuj.Jeli nie studiuj sutr ani nie praktykuj medytacji, to co w takim razierobi?.Mistrz powiedzia: Wszyscy wicz, aby sta si Buddami lub Patriarcha-mi.Gubernator powiedzia: Chocia zoty py jest drogocenny, w oczach zakry-wa widzenie.Mistrz zauway: A ja prawie wziem ci za zwykego faceta!.

54. Mistrz zapyta Anzana: Czym jest biay byk na otwartym terenie?.Anzan powiedzia: Muu, muu!.

41

Zen Mistrza Rinzai cz druga

Mistrz zapyta: Jeste niemow?.Anzan powiedzia: A co z szanownym starcem?.Mistrz powiedzia: To bydl.

55. Mistrz zapyta Takuho: Dotychczas jeden uywa kija, inny katsu. Ktryjest bliej prawdy?.Rakuho powiedzia: aden nie jest blisko.Mistrz powiedzia: Co to znaczy by blisko?.Rakuho da katsu.Mistrz uderzy go.

56. Widzc zbliajcego si mnicha, Mistrz rozoy ramiona z domi obrco-nymi do gry. Mnich nie mia nic do powiedzenia. Mistrz powiedzia: Ro-zumiesz?.Mnich powiedzia: Nie, nie rozumiem.Mistrz powiedzia: Jeli nie moesz rozbi wielkiej gry, to dam ci dwa pen-sy (Cena pary somianych sandaw, tzn. dalszej praktyki).

57. Daikaku przyszed na rozmow z Mistrzem. Ten podnis swoje hossu. Da-ikaku rozwin zagu (mat do pokonw, noszon zwinit na lewym nara-mienniku w ceremonialnych szatach). Mistrz rzuci hossu na ziemi. Daikakuwzi swoje zagu i wszed do sali mnichw.Mnisi szeptali: Na pewno ten mnich nie jest nowo przybyym, tylko bli-skim przyjacielem Mistrza; zbliy si do niego bez formalnoci, a nie dostakijem.

58. Podczas swojej pielgrzymki63 Joshu przyszed na rozmow z Mistrzem. Przy-by akurat wtedy, kiedy Mistrz my swoje stopy i zapyta go: Jakie jestznaczenie przybycia Patriarchy z Zachodu?.Mistrz odpar: Takie jak spotkanie mnie, kiedy myj stopy.Joshu podszed bliej, jakby chcia lepiej sysze.Mistrz powiedzia: Zaraz wylej drug cz brudnej wody.Syszc to Joshu wyszed.

59. Joza64 Jo przyby na rozmow z Mistrzem. Zapyta: Co jest istot Dharmy-63Tylko mnisi, ktrzy co osignli i byli dobrze osadzeni, wybierali si na pielgrzymk,aby sprawdzi si z wielkimi Mistrzami lub aby znale takiego, pod ktrym moglibywypeni swj trening.64Tytu dla mnichw, ktrzy dugo przebywali w danym klasztorze; take uprzejmyzwrot.

42

Zen Mistrza Rinzai cz druga

-Buddy?.Mistrz zszed ze swego siedzenia, zapa go, uderzy rk i puci. Jo pozostabez ruchu.Mnich powiedzia: Joza Jo, dlaczego si nie kaniasz?.Podczas ukonu Jo nagle mia wielkie przebudzenie.

60. Mayoku przyszed na rozmow. Rozwijajc swoj zagu (mat do pokonw),zapyta: Z dwunastu gw Kannon, ktra jest prawdziwa?.Mistrz zszed ze swojego siedzenia, podnis jedn rk zagu, drug schwyciMayoku i powiedzia: Dwunastogowa Kannon, gdzie ona teraz jest?.Mayoku skrci swoje ciao, jakby chcia si wspi na siedzenie Mistrza.Mistrz podnis swj kij i uderzy go. Mayoku zapa kij i obaj wyszli dopomieszcze Mistrza.

61. Mistrz zapyta mnicha: Czasami katsu jest jak drogocenny miecz krla Wa-dra; czasami katsu jest jak lew o zotej grzywie wypronym do skoku z zie-mi; czasami katsu jest jak spawik (wdkarski), do ktrego przyczepiona trawadaje cie; i czasami katsu nie jest uyte jako katsu. Jak to rozumiesz?.Mnich zawaha si. Mistrz da katsu.

62. Mistrz zapyta mniszk: Witaj? Nie witaj?.Mniszka daa katsu.Mistrz podnis swj kij i powiedzia: Mw, mw!.Mniszka ponownie daa katsu. Mistrz uderzy j.

63. a) Ryuge zapyta, jakie byo znaczenie przybycia Patriarchy z Zachodu.Mistrz powiedzia: Podaj mi podramiennik.Ryuge poda mu go. Mistrz wzi podramiennik i uderzy Ryuge.Ryuge powiedzia: Moesz uderza tak duo, jak ci si podoba, ale to niejest znaczenie przybycia Patriarchy z Zachodu.

b) Pniej Ryuge uda si do Suibi (inny wielki Mistrz) i zapyta go, jakie byoznaczenie przybycia Patriarchy z Zachodu.Suibi powiedzia: Podaj mi poduszk.Ryge poda j Suibi, ktry wzi j i uderzy go.Ryuge powiedzia: Uderzaj tak duo, jak ci si podoba, jednak to nie jestznaczenie przybycia Patriarchy z Zachodu.

c) Pniej, kiedy Ryuge by zarzdc wityni, mnich przyszed do jego pokojui zapyta o pouczenie, mwic: Podczas swojej pielgrzymki poszede do

43

Zen Mistrza Rinzai cz druga

tych dwch Mistrzw. Czy si z nimi zgadzasz?.Ryuge powiedzia: Niezalenie od stopnia zgadzania si cigle nie jest toznaczenie przybycia Patriarchy z Zachodu.

64. a) Kinzan mia wsplnot piciuset mnichw, ale byo tylko kilku, ktrzy miewa-li z nim osobiste rozmowy. Obaku poleci Mistrzowi, aby poszed do Kinzanai zapyta go: Kiedy tam przybdziesz, co zrobisz?.Mistrz powiedzia: Gdy tam dotr, to bdzie oznacza, e mi si przedsta-wi. Kiedy przyby, uda s