PETROL JEOLOJİSİ

Download PETROL JEOLOJİSİ

Post on 18-Mar-2016

101 views

Category:

Documents

4 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

PETROL JEOLOJS. KONU 7 PETROL ARAMA YNTEMLER. - PowerPoint PPT Presentation

TRANSCRIPT

  • PETROL JEOLOJSKONU 7PETROL ARAMA YNTEMLER

  • Petrol aramak son derece zor, zahmetli ve masrafl bir itir. Yatrmlarn karlanmama riski ok yksektir. Petrol arama ok disiplinli bir almay gerektirir. Ancak arama ve saha gelitirme aamasnda en fazla grev jeolog ve jeofizikilere dmektedir. Bugn petrol irketlerinde en ok tercih edilen kiiler yar jeofiziki-yar jeolog olan kiilerdir.Jeolojik almalar jeoloji harita alm, stratigrafi kesitlerinin llmesi, yapsal ve tektonik aratrmalar, fasiyes aratrmalar, porozite ve permeabilite tayini, organik jeokimya, yeralt haritalarnn yaplmas gibi saha ve laboratuar aratrmalarn ierir.Magnetik, gravite ve sismik gibi jeofizik aratrmalar ise arama, sondaj ve saha gelitirme esnasnda kullanlrlar.

  • PETROL ARAMADA JEOFZK YNTEMLERPetrol aramaclnda kullanlan ok sayda jeofizik yntem olmakla birlikte bunlardan tanesi son derece nemlidir:1-MAGNETK 2-GRAVTE 3-SSMK

  • PETROL ARAMADA JEOFZK YNTEMLERMAGNETK METOD

  • Kayalar ierisindeki mineraller yerin mknatslanma kuvvetine bal olarak manyetik zellikler kazanrlar. Manyetik metodun amac kayalarn mknatslanma zelliklerindeki farkllklara dayanarak farkl kayalarn belirlenmesidir.Petrol aramalarnda magnetik aratrmalarla belirli bir sahadaki magnetik alann iddeti llr.Bir blgede magnetik alan iddetindeki farkllklar yerin magnetik alanndaki deiimler ile o blgede bulunan kayalarn hacim ve magnetik sseptibilite (geirgenlik) lerinin bir sonucudur.Blgedeki yer magnetik alan belli ise oradaki kayalarn magnetik iddeti dorudan llebilir.

  • Magnetik aratrmalar karadan, gemiden veya uakla yaplabilir. Magnetik alan iddeti magnetometre ile llr. Magnetik aratrmalar petrol aramalarnn ilk aamalarnda gerekletirilir. Havza temelinin toporafyasn belirlemedeFaylar belirlemedeMagmatik veya metamorfik kayalarn kel kayalardan ayrlmasndaVolkanik kayalar, dayk ve enjeksiyonlar, lav akntlarn belirlemede kullanlr.

  • MAGNETK METODDnyamz byk bir mknatstr ve kendine zg bir magnetik alan vardr. Bir mknatsn kutuplar arasndaki kuvvetF = A . M1 . M2r2Forml ile ifade edilir. Burada F = ki kutup arasndaki kuvvet (Magnetik alan iddeti)A = SabitM1 ve M2 = Kutup iddetlerir = Kutuplar arasndaki mesafedir.

  • Magnetik alan iddeti birimi Gamma veya Oersteddir. 1 Gamma = 10-5 Oersteddir. 1 Oersted birim magnetik kutuba bir dinlik kuvvet tatbik eden alan iddetidir. Dnyann magnetik alan zaman ierisinde deiiklikler gsterir. Bu deiimler anlk, gnlk veya yzlerce yllk olabilir. Gneten kaynaklanan manyetik frtnalar sonucu gelien gnlk deiimler nemlidir ve magnetik prospeksiyonlarda bu deiimler dzeltilerek etkileri giderilmelidir. Bu dzeltmeler sonucunda o blgedeki magnetik frtnalardan doan anomaliler giderilerek jeolojik nedeni olan anomaliler bulunmaya allr.

  • llen magnetik alan iddeti bileeni deerlerine gre gerekli dzeltmeler yapldktan sonra bu deerler bir harita zerine konarak mnhanili bir harita yaplr. Magnetik alann yatay ve ounlukla da dey bileeni llr. Petrol aramalar ile ilgili magnetik almalarda elde edilen anomaliler genellikle arama yaplan havzann temel kayalarn oluturan ferromagnezyen mineraller asndan zengin magmatik veya metamorfik kayalardan ileri gelir. nk kel kayalarn magnetik sseptibiliteleri ve sseptibilite farklar genellikle kktr. Bu nedenle kel kayalar magnetik anomali haritalarnda bariz bir anomali vermezler.

  • Kuzey Anadolunun manyetik haritas

  • PETROL ARAMADA JEOFZK YNTEMLERGRAVTE METODU

  • Dnyamz tam ve homojen bir kre olsayd yeryzndeki her ktleye eit bir ekim uygulanacakt. Ancak dnyann ekli ve yapsndaki farkllklar nedeniyle farkl blgelerde farkl ivme deerleri llmektedir. Gravite metodunun amac bu farkl ivme deerlerinin belirlenmesi ve buna neden olan unsurlarn belirlenmesidir. vme deerlerindeki farklln balca nedenleri unlardr:Dnyann dnmesiBulunulan enlemYkseklikToporafyaJeolojik zellikler

  • Gravite metodunda gravimetreler yardm ile aratrlan blgede yerekimi ivmesindeki deiimler llr. vme birimi gal (Galieo) dr. 1 miligal 1/1000 galdir.Gravimetre lmleri iki nokta arasnda deniz seviyesine gre iki nokta arasndaki fark elde edilecek ekilde yaplr. Daha sonra dier faktrlerin bu deiime etkileri ortadan kaldrlarak gravite anomalisine neden olan jeolojik faktrler yorumlanmaya allr.

  • Eer bir kaya ktlesinin younluu evreye nazaran bykse pozitif, kkse negatif anomalilere neden olur.Gravite haritalar kel havzalarnn genel mimarisini anlamada kullanlrlar. Dk younluklu kellerle dolu olan kel havzalar negatif anomalilerle belirgindir. Yksek younluklu temel kayalarnn oluturduu ykselimler, srtlar vb. ise pozitif anomalilerle belirgindir. Gravite metodu ile bilhassa evreye nazaran dk younluklu tuz domlar ve yksek younluklu resifler iyi belirlenebilir.

  • Farkl jeolojik ortamlarn gravite ve manyetik kesitlerdeki grnm

  • Kuzey Anadolunun gravite haritas

  • PETROL ARAMADA JEOFZK YNTEMLERSSMK METOD

  • Sismik metod doal ya da suni olarak yaratlan titreimlerin (deprem dalgas) kayalar ierisinden geerken uradklar deiimlerin incelenmesi esasna dayanr.Deprem dalgalar esas itibariyle ikiye ayrlr:1- Cisim DalgalarP dalgalarS dalgalar2-Yzey DalgalarRayleigh dalgalarLove dalgalar

  • CSM DALGALARI : P DALGALARIHzlar en fazla olan ve kayt merkezine ilk gelen dalgalardr. Titreim hareketleri yaylma dorultusundadr. Bu nedenle boyuna dalgalar olarak da bilinirler.inden getikleri cisimlerin zerrelerini birbirine yaklatrr ve uzaklatrlar. Bu nedenle kompresyon veya dilatasyon dalgalar ad ile de anlrlar.Sv ve gaz gibi rijid olmayan maddeler ierisinden de geerler.Sismik aratrmalar genellikle P dalgalar yardm ile yaplr

  • CSM DALGALARI : S DALGALARIKayt merkezine ikinci olarak gelen dalgalardr.Hzlar P dalgalarna gre daha dktr.Titreim hareketleri yaylma dorultusuna dik dzlem zerinde aaya ve yukarya dorudur. Bu nedenle enine dalgalar adyla da bilinirler.Sv ve gaz gibi rijid olmayan birimler ierisinden gemezler.

  • YZEY DALGALARICisim dalgalarna gre hzlar az, periyodlar byk ve boylar daha uzun dalgalardr. Kayt merkezine en son gelen dalgalardr.Yeryznde veya yeryzne yakn yaylrlar.Rayleigh dalgalar yerin serbest yzeyinin oluturduu dalgalar, Love dalgalar ise elastik dalga hzlar farkl tabakalarn bulunduu ortamlarda oluan yzey dalgalardr.

  • S, P ve Yzey dalgalarnn etkileri

  • Bir P dalgas olutuktan sonra yerkabuu ierisinde ilerlerken hzlar farkl olan tabakalarla karlatnda bu dalga enerjisinin bir ksm yansr, bir ksm da arakesit yzeyinde krlarak alttaki tabaka ierisinde yoluna devam eder.

  • Sismik prospeksiyonun esas yeryznde veya yeryzne yakn yerlerde sismik bir titreim yaratarak bu hareket sonucunda oluacak dalgalarn yeraltndaki tabakalardan geip yansma ve krlmasndan sonra geri dnen dalgalarn geli zamanlarn ve amplitdlerini lmeye dayanr. Sismik prospeksiyonda refraksiyon (krlma)dan ok refleksiyon (yansma) dalgalar incelenir.

  • Eer kayalarn akustik hzlar biliniyorsa refleksiyona neden olan arakesit dzlemlerinin derinlikleri hesaplanabilir:D = vt2D = derinlikv= akustik hzt = gidi-dn zamanv nin deeri kayalarn elastisitesine ve younluuna baldr. keller kompaksiyona uradka younluk ve akustik hzlar artar.

  • SSMK VERLERN TOPLANMASISismik prospeksiyonda ya yeryznde patlayc kullanlarak ya da bir arlk drlmek suretiyle sismik dalga oluturulur. Bu dalgalarn yeraltndan yansyp yeryzne dn zaman belirli ekilde dzenlenmi jeofonlar araclyla alnarak kayt merkezine gnderilir ve burada kaydedilir.At noktas ile jeofonlar arasndaki uzaklk yeraltnda inilmek istenen derinlie bal olarak deiir.Deniz sismiinde bu i iin dzenlenmi zel gemiler kullanlr.

  • SSMK VERLERN LENMES ve YORUMUJeofonlar ve bunlara bal kayt cihazlar tarafndan kaydedilen sismik veriler bilgisayar programlar yardmyla ilenerek eitli yan etkilerden arndrlr, kalitesi artrlr ve kesitler halinde izilirler.Elde edilen kesitler mevcut yzey ve kuyu jeolojisi verilerinin de yardm ile jeolog ve jeofizikiler tarafndan yorumlanr.

  • Yorumlanm sismik kesit

  • PETROL ARAMADA DER YNTEMLERUZAKTAN ALGILAMA

  • Petrol aramada bilhassa balang aamasnda kullanlan ve son derece ucuz ve verimli bir yntem olan uzaktan alglama birka metre yksekten st atmosfer yksekliine kadar yaplabilir. Petrol aramaclnda grsel, radar ve multispektral yntemler kullanlmaktadr.

  • UZAKTAN ALGILAMA : GRSEL YNTEMBelli hatlar boyunca ve belli bir ykseklikten uan zel donanml bir uakla alma alannn hava fotoraflar ekilir. Bunlar boyutlu bir grnt oluturacak ekilde amal olarak ekildikleri iin stereoskoplarla incelenir ve yorumlanarak allan blgenin jeoloji haritas oluturulur.

  • Stereografik fotoraf iftive jeolojik yorumu

  • UZAKTAN ALGILAMA: RADAR YNTEMUak veya bir uydudan yeryzne mikrodalga radyasyonlar gnderilip bunlarn yansmalarnn resmedilmesi esasna dayanr. Bu yntemde bulut, sis vb. gibi atmosfer olaylar resim kalitesine etki etmez, gece ve gndz kullanlabilir. Radar grntlerinin shhat ve detay ekimi yapan uan altna yerletirilen antenin zelliklerine bal olarak deimektedir.

  • UZAKTAN ALGILAMA : MULTSPEKTRAL YNTEMBu yntemde yeryzndeki termal radyasyon hassas aletlerle ve bilgisayar yardm ile saysal olarak kaydedilir. Deerler dier yntemlerdeki gibi optik olarak kaydedilmedii iin bilgisayarlar yardm ile ilenerek eitli ekillerde deerlendirilebilir.

  • SONDAJ AAMASIEski dnemlerde petrol szntlardan elde edilir, s petrol iin maden ocaklar gibi ocaklar alrd.19. Yzyln sonuna kadar kablolu sondaj aletleri kullanld. Bunlar darbeli sondajlarn bir trdr ve kablo ucuna balanan bir delici ucun belli bir ivme ile kuyuya drlmesi esasna dayanrd.Gnmzde petrol arama ve iletmede rotary sondaj sistemleri kullanlmaktadr. Bunlar kara ve ky tesi petrol alanlar iin farkl sistemler halinde dizayn edilmilerdir.