halk edebİyati nazim bİ ç İmlerİ ve nazim t ü rlerİ

Click here to load reader

Download HALK EDEBİYATI NAZIM Bİ Ç İMLERİ  VE NAZIM T Ü RLERİ

Post on 31-Dec-2015

84 views

Category:

Documents

5 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

HALK EDEBİYATI NAZIM Bİ Ç İMLERİ VE NAZIM T Ü RLERİ 1. ANONİM TÜRK HALK EDEBİYATI 2. AŞIK TARZI TÜRK EDEBİYATI 3. DİNİ-TASAVVUFİ TÜRK EDEBİYATI HALK EDEBİYATI NAZIM BİÇİMLERİ ( ŞEKİLLERİ ) - PowerPoint PPT Presentation

TRANSCRIPT

Slayt 1

HALK EDEBYATI NAZIM BMLER VE NAZIM TRLER

1. ANONM TRK HALK EDEBYATI 2. AIK TARZI TRK EDEBYATI 3. DN-TASAVVUF TRK EDEBYATI

HALK EDEBYATI NAZIM BMLER ( EKLLER )

Halk iirinde MAN ve KOMA tipi olarak iki ana biim vardr. Aslnda az sayda olan teki biimler bu iki ana biimden kmtr. A) ANONM HALK EDEBYATI NAZIM EKLLER

1.MAN

Halk iirinde en kk nazm biimidir.Yedi heceli drt dizeden oluur.Uyak rgs a a x a biimindedir. 7 li hece ls ile yazlr.Konular ak, ayrlk, gurbet, doa, dostlukvblk iki dizesi konuya giri niteliindedir. Genellikle tasvirlerden yararlanlan blmdr.Asl sylenmek istenen dnce son iki dizede sylenir.

Mani eitleri:

1-Dz (Tam) Mani: Yedi heceli drt dizeden oluan manilerdir. Ku kafese girmiyorBuna aklm ermiyorHi bouna ah ekmeAnnem beni vermiyor2-Kesik (Cinasl) Mani: Birinci dizesindeki hece says yediden az olan manilerdir. Dizeler cinasl uyakla oluturulduu iin cinasl mani adyla da anlr.Da banaBahe sana ba banaDeme zincir kr etmezZlfin teli ba bana

3-Yedekli (Artk) Mani: Dz manilerin sonuna uyaklar ayn olan iki dize daha getirilerek yaplan manilerdir.Alarm alar gibiDerdim var dalar gibiCierden yaralymGlerim alar gibiHer gelen bir gl isterSahipsiz balar gibi

4- Karlkl Mani (Deyi): ki kiinin karlkl syledikleri manilerdir. Bu maniler sorulu- yantl biiminde dzenlenir.KIZ: Adilem sen naarsn La'l gevher saarsn Ben bir ahin olunca Yavrum nere kaarsnERKEK: Aam derim naarm La'l gevher saarm Sen bir ahin olunca Ben yerlere kaarmB- Trk: Halk edebiyatnn en zengin biimidir.Kendine zg bir ezgiyle sylenen anonim halk iiri nazm biimidir.Trklerde ak, lm, hasret, gurbet, ayrlk gibi bireysel ya da deprem, ktlk, kahramanlk, sava gibi toplumsal olaylar konu olarak ilenir.Trkler er ya da drder dizeli bentlerVe her bendin sonunda tekrar edilen kavutaklardan (balama) oluur. 7li, 8li , 11li hece lsyle yazlr.Trklerde kesin bir uyak dzeni yoktur. Trklerin farkl sylenilerine varyant denir.Trkler blgelerine gre adlandrlr.Trknn iki ekilde ortaya ktn gryoruz : a) Syleyeni belli olan b) AnonimTrklerin pek ok biimleri ( trleri ) vardr :Konularna gre : ninniler, doa trkleri,ak trkleri, kahramanlk trkleri, i trkleri, lm trkleri (at)..vbEzgilerine gre : bozlak , kayaba, trkmani, hoyrat, divan(uzun hava)Trk rnei

Havada bulut yok bu ne dumandrMahlede lm yok bu ne figandrAd Yemendir gl emendirGiden gelmiyor acep nedendir

Buras Mutur yolu yokuturGiden gelmiyor acep nedendirC- Ninni: Ninniler, annelerin ocuklarn abuk ve kolay uyutmak iin syledikleri ezgili rnlerdir.Ninniler hece lsnn ksa kalplarylasylenmitir.

Dandini dandini danal bebekElleri kollar knal bebekBenim de yavrum cicili bebekUyusun da bysn ninni...

Dandini dandini dastanaDanalar girmi bostanaKov bostanc danayYemesin lahanay

Lahanay yemez kkn yerBenim de kuzum lokum yerUyusun da bysn ninniTp tp yrsn ninni

D- Bilmece: Akl oyunlarna ve elendirmeye dayalrnlerdir. Bilmeceler manzum ve mensur olarak yazlabilir.

nnl hamam,Kubbesi tamam,Bir gelin aldm,Babas imam.( saat)Not: Divan edebiyatnda manzum bilmecelere lugaz denir. B-Ak Edebiyat Nazm ekilleri

KOMA

Ak edebiyatnn en ok kullanlan nazm eklidir. 11li hece lsyle (6+5 veya 4+4+3 durakl) sylenir. Nazm birimi drtlktr. Birim says 3- 5 arasnda deiir. Uyak dzeni : 1. abab/cccb/dddb 2. aaab/ cccb/dddb 3. xaxa /bbba/ccca eklindedir. Konu: Lirik konulardr:ak, doa, gurbet, kahramanlk, yaknma, lm Dil sade, anlatm yaln ve itendir. Komalarn son drtlnde air mahlasn syler.

UYARI: Koma nazm ekli, slamiyet ncesi Trk edebiyatndaki kouk; Divan edebiyatndaki gazel ile konu bakmndan benzerlik gsterir.Komalar konularna gre GZELLEME, TALAMA, KOAKLAMA, AIT gibi trlere Ayrlr.Komadaki nl ozanlarmz: Karacaolan, Krolu, Seyrani, Ak mer, Erzurumlu Emrah.Koma rnei1. Yiidin eyisini nerden bileyimYz gle, kendi yaman olmalKasavet serine kt zamanGnlnn gmn alan olmal

2. Benim szm yiit olan yiideYiit olan muntazrdr deBen yiit isterim frka dandaYiidin banda duman olmal

3. Yiit olan yiit kurt gibi bakarDman grnce ayaa kalkarKapar mzran meydana karYiidin ardnda duran olmal

4. Sfi gzel olan, ol baz ktYiidin densizi ey'olmaz zatiGayet durgun ister silah atYiit el ekmeyip viran olmal

5. Karac'olan der ki ile ekilmezHozan tarlalara smbl ekilmezSak yabanc ile baa klmazinden sdk ile yanan olmal

Semai:

Koma tipine benzerNazm birimi drtlktr.Birim says 3- 5 drtlktr.ls 8li hece lsdr.Uyak dzeni komann uyak dzenine benzer.Konu ak, doa, ayrlk, gurbet, sla, lm, yalnzlk, zlem gibi konulardr.

Koma- Semai Fark: Semai 8li hece lsyle koma 11li hece lsyle sylenir.Semainin kendine zg bir ezgisi vardr.

Gnl Gurbet Ele kma (Erzurumlu Emrah)

Gnl gurbet ele kmaYa gelinir ya gelinmezHer dilbere meyil vermeYa sevilir ya sevilmez

Yrktr bizim atmzYardan atlatt zatmzGurbet ilde kymatmzYa bilinir ya bilinmez

Bahemizde nar aacKimi tatl kimi acGnldeki dert ilacYa bulunur ya bulunmaz

Deryalarda olur bahriDoldur ver iem zehriSunam gurbet elin kahrYa ekilir ya ekilmez

Emrah der ki dtm dileBlbl figan eder gleGzel sevmek bir sarp kaleYa alnr ya alnmazVarsa:

Semaiye benzer Gney Anadoludaki Varsak Trklerinin zel bir ezgiyle syledii trklerden gelimi bir nazm biimidir. Nazm birimi drtlktr. Birim says 3-5 arasnda deiir. 8li hece ls ile yazlr. Uyak dzeni aaab\cccb\dddb eklindedir. Varsalarda yiite, merte bir syleyi vardr. Bre, hey behey gibi seslenmeler vardr. Hayattan ve talihten ikayet zerinde ska durulur. Bu trn en gzel rneklerini Karacaolan vermitir.

YR BRE YALAN DNYAYr bre yalan dnyaSenden murad alnr mPek dolukmu humar gzlerBuna are bulunur mu

Hem okudum hemi yazdmYalan dnya senden bezdimDalar kovuunda gezdimYiten yavru bulunur mu

Bahelerde biter nergisBen alarm gece gndzSeher vakt doan yldzYiten yavru bulunur mu

Karac'olan alar glmezHalin nedir diyen olmazGiden yavru geri gelmezYiten yavru bulunur mu KARACAOLANDestan :

Halk iirinin en uzun nazm biimidir. Genellikle 11li hece lsyle sylenir. Ancak 8li olanlar da vardr.Destanlarn nazm birimi drtlktr. Destanlar toplumun geni kesimlerini ilgilendiren olaylar konu edinir. Savalar, salgn hastalklar, depremler, isyanlar, kahramanlk, toplumsal eletiriler destana konu olur. Uyak dzeni komann uyak dzenine benzer. Destann son drtlnde air mahlasn syler. Kendine zg bir ezgisi vardr. Seyrani ve Ak mer bu konuda nldr. Kayk Kul Mustafa- Gen Osman Destan olduka nldr.

C) AIK EDEBYATI NAZIM TRLER1. GZELLEMEAk edebiyatnda insan ve doagzelliklerinii leyen komalar. Genellikle ak olunan kadn, kz,gelin, da aa, hayvan, iek gibi unsurlar ilenir.Gzelleme yazan airlerkoaklama yazmazlar. Fakat koaklama yazanlarn gzelleme yazd grlr.GzellemeNasl vasfedeyim gzelim seniRumeli Bosna'y deer gzlerinDnyaya gelmemi ein akrannzmir'i Konya'y deer gzlerin

Kimsede grmedim sendeki nazTunus Trablus Msr Hicaz'Kars' Kazman'Acem iraz'Girid'i Yanya'y deer gzlerin

Yzmde grnr Yusuf nianYzn grenler eker efganBsbtn Grcistan Erzurum Van'Belh- Buhaa'ya deer gzlerin

Ruhsat'm eyledim senin de mehdinAl yanaktan bir buse ver himmetinYzbin sarraf gelse bilmez kymetinhir dnyay deer gzlerinRUHSAT2. TALAMABir kimseyi yermek veya toplunun bozukynlerini ineleyici bir dille eletirmek iin yazlan komalara talama denir.Divan edebiyatnda hicivveya yergi olarak adlandrlr.Tehzil, alay, ironi kelimeleri de talama kelimesinin e anlaml kelimeleridir.

Bir vakte erdi ki bizim gnmz Bam ayk deil kederden yastanYiit belli deil mert belli deil Ah ettike duman kyor batanHerkes yarasna derman aryor Harba yz tuttu bezm-i gl-istanDeva belli deil dert belli deil Yayla belli deil yurt belli deil

Fark eyledik hir vaktin yettiin ark bozulmu dnya slah olmuyorMerhamet ekilip ge gittiin Ehl-i fukarann yz glmyorGc yeten soyar gc yettiin Ak Ruhsat dediini bilmiyorPapak belli deil Krt belli deil Yaz belli deil hat belli deil RUHSATAdalet kalmad hep zulm doldu Geti su baharn glleri solduDnyann gidii acayip olduKoyun belli deil kurt belli deil3. Koaklama Konusu sava, yiitlik, kahramanlk olankomalara koaklama denr. Cokun ve yksektempolu syleyileri vardr. Koaklama ile destanbirbirinden ayran zellik udur:Destanda belli birkii ve olay anlatlr koalamada her drtlk mstakildir.Destanda isebir btnn parasdr. Halk edebiyatmzda bu trn en gzel rneklerini Krolu ile Dadalolu vermitir.

Benden selam olsun Bolu Beyi'nekp u dalara yaslanmaldrOk gcrtsndan kalkan sesindenDalar seda verip seslenmelidir

Dman geldi blk blk dizildiAlnmza kara yaz yazldTfek icad oldu mertlik bozulduEri kl knda paslanmaldr

Krolu der mi hele anndanounu ayrr er meydanndanKrat kpnden dman kanndanevrem dolup alvar slanmaldrKROLU4. AIT Doal afetler, lm, hastalkvb. aresizliklerkarsnda korku, heyecan, znt, isyan gibiduygular ifade eden ezgili rnlerdir. At syleme iine at yakma, at syleyenlere ise at denilmektedir.lmden duyulan zntyle birlikte lenin iyilikleri de anlatlr. lm konuluiirlere SzlTrk Edebiyat'nda Sagu, Divan Edebiyat'nda Mersiye ad verilir

afak skt tan yerleri atyor, Ben gurbeti geze geze yoruldum, Tren gelmi ac ac tyor, Evvel altn idi imdi pul oldum, Kardeim ehit olmu yerde yatyor,