doelgericht professionaliseren: formatieve toetspraktijken ... toetsen met effect: wat doet de...

Download Doelgericht professionaliseren: formatieve toetspraktijken ... toetsen met effect: wat doet de docent

If you can't read please download the document

Post on 27-Jun-2020

0 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • Doelgericht professionaliseren: formatieve toetspraktijken met effect! Wat DOET de docent in de klas?

    Overzichtsstudie uitgevoerd met subsidie van het NRO-PPO, dossiernummer 405-15-722

    Judith Gulikers, Educatie en competentiestudies, Wageningen Universiteit

    Liesbeth Baartman, Lectoraat beroepsonderwijs, Hogeschool Utrecht

  • 2

    Inhoudsopgave Voorwoord ................................................................................................................................ 4

    Samenvatting ............................................................................................................................ 5

    Hoofdstuk 1: Aanleiding en onderzoeksvragen ................................................................................ 7

    Hoofdstuk 2: Theoretische achtergrond ......................................................................................... 9

    Formatief toetsen: Assessment for Learning en Data-based decision making .................................... 9

    Definiëring op de zeven dimensies van formatief toetsen ............................................................. 10

    De formatieve toetscyclus: theoretisch en analysekader voor wat de docent DOET in de klas ............ 11

    Hoofdstuk 3: Onderzoeksmethode .............................................................................................. 14

    Hoofdstuk 4. Resultaten ............................................................................................................ 18

    Algemene gegevens ............................................................................................................... 18

    Onderzoeksvraag 1 ................................................................................................................ 19

    De kwantitatieve resultaten.................................................................................................. 19

    De kwalitatieve resultaten .................................................................................................... 20

    Typerende docentgedragingen in fase 1: Verwachtingen verhelderen ......................................... 20

    Typerende docentgedragingen bij fase 2: Ontlokken en verzamelen van studentreacties. .............. 23

    Typerende docentgedragingen in fase 3: Analyseren en interpreteren van studentreacties ............ 27

    Typerende docentgedragingen in fase 4: Communiceren met studenten over resultaten................ 30

    Typerende docentgedragingen in fase 5: Vervolgacties ondernemen .......................................... 31

    De gehele Formatieve Toetscyclus en de kleine 2-3-5 cyclus ..................................................... 36

    Onderzoeksvraag 2: Studenteffecten en relaties met docentgedragingen ....................................... 38

    Soorten effecten ................................................................................................................. 38

    Relatie tussen docentgedrag en effecten op studenten ............................................................. 40

    Onderzoeksvraag 3: Docentcompetenties voor formatieve toetsgedragingen .................................. 41

    Doorleefd begrip. ................................................................................................................ 42

    Vakinhoudelijke kennis en learning progressions. .................................................................... 42

    Vakdidactisch handelingsrepertoire. ...................................................................................... 43

    Student-docent relatie met student-sturing. ........................................................................... 43

    Inzetten van technologie voor ondersteuning van het formatieve toetsproces. ............................. 44

    Onderzoeksvraag 4: Professionaliseringstrajecten en effecten ...................................................... 45

    Hoofdstuk 5. Kennisdeeldag ...................................................................................................... 48

    Belangrijkste reacties en discussiepunten uit het veld ................................................................. 50

    Hoofdstuk 6: Conclusies en discussie .......................................................................................... 52

    Hoofdstuk 7: Limitaties en implicaties ......................................................................................... 55

    Limitaties ............................................................................................................................. 55

    Theoretische implicaties ......................................................................................................... 56

    Praktische implicaties: Suggesties voor professionalisering .......................................................... 57

    Referenties ............................................................................................................................. 59

    Referenties meegenomen in de review (N= 106) ........................................................................ 59

    Overige referenties ................................................................................................................ 63

    Appendices ............................................................................................................................. 65

  • 3

    Appendix 1. Codeerschema voor codering in Atlas-Ti .................................................................. 65

    Appendix 2: overzicht analyse van code “teacher behaviour  effect on student learning”

    (onderzoeksvraag 2) .............................................................................................................. 68

    Appendix 3. overzicht van professionaliseringstrajecten, FT-fasen en effecten op docenten

    (onderzoeksvraag 4) .............................................................................................................. 80

    Appendix 4. Posters van de vijf FT-fasen en de professionaliseringsposter ................................... 108

  • 4

    Voorwoord

    Voor u ligt de rapportage van onze NRO-PPO overzichtsstudie naar “doelgericht professionaliseren. Formatief

    toetsen met effect: wat doet de docent in de klas?”

    Met heel veel plezier hebben wij aan deze studie gewerkt. De focus op de concrete activiteiten van de docent

    in de klas heeft voor ons een rijkheid aan nieuwe artikelen en inzichten opgeleverd. Concrete Inzichten over

    wat een docent doet in de klas om effectieve formatieve toetspraktijken te bereiken. Hiervoor hebben we “de

    formatieve toetscyclus met vijf fasen” gebruikt als analysekader om verschillen in meer en minder effectieve

    docentgedragingen te duiden en te differentiëren. Vanuit deze concrete gedragingen hebben wij gekeken naar

    effecten op studenten: welke gedragingen leiden nu tot welke effecten op studenten? Ondanks dat er nog

    maar weinig empirisch bewijs is voor effecten van formatief toetsen op studenten, laat deze overzichtsstudie

    toch een heel inspirerend resultaat hierbij zien.

    Vanuit de concrete docentgedragingen hebben we vervolgens gekeken naar: wat moet de docent kennen en

    kunnen om deze gedragingen te kunnen laten zien? Hieruit is een overzicht van cruciale competenties ontstaan

    die direct gekoppeld zijn aan de uitvoering van verschillende formatieve toetsgedragingen. Als laatste is

    gekeken naar welke formatieve toetsfasen en onderliggende competenties aan bod komen in

    professionaliseringstrajecten en welke effecten hiermee worden bereikt op docenten: gaan docenten

    daadwerkelijk de gewenste formatieve toetsgedragingen meer laten zien? En waar is dan nog winst te

    behalen?

    Na afloop zijn alle resultaten in een interactieve kennisdeeldag bediscussieerd met een gevarieerde groep

    docenten: wat zien zij in hun eigen formatieve toetspraktijk als ze met de gedragingen en competenties van

    deze studie daar eens kritisch naar kijken? Welke inspirerende voorbeelden, passend binnen welke fase(n) van

    de formatieve toetscyclus, hebben zij te delen? En welke onderdelen prioriteren we samen voor verdere

    professionalisering?

    Wij hopen dat de resultaten van deze studie voor u net zo inspirerend zijn dan dat het werken eraan voor ons is

    geweest. Wij hopen met deze resultaten docenten te inspireren om in hun eigen klas te gaan experimenteren

    met formatieve toetsgedragingen en zo een stapje dichter bij implementatie van betere formatieve

    toetspraktijken te komen. Op basis van de resultaten benoemen wij concrete suggesties voor verdere

    professionalisering en benoemen wij ideeën waar verdere theoretische onderbouwing en onderzoek naar

    formatief toetsen de vruchten van zou kunnen plukken.

    Een paar opmerkingen voor de leesbaarheid: In deze rapportage spreken van “studenten”, waarmee alle

    lerenden op alle onderwijsniveaus worden bedoeld. Ook spreken we van “formatief toetsen” als bundeling

    voor namen als formatieve assessment, evalueren om te leren, of toetsen om van te leren.

    Wij wensen jullie heel veel leesplezier!

    Judith Gulikers, Educatie en competentiestudies, Wageningen Universiteit

    Liesbeth Baartman, Lectoraat beroepsonderwijs, Hogeschool Utrecht

  • 5