divan kebir 5. cilt tm

Download Divan kebir 5. cilt tm

If you can't read please download the document

Post on 05-Aug-2015

158 views

Category:

Documents

12 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

1. KLTR BAKANLII YAYINLARI/1387 Klasik Trk Eserleri Dizisi!17 MEVLN CELLEDDtN DVN-I KEBR V Hazrlyan AbdlbkiGLPINARLI 2. Kltr Bakanl 1992-ANKARA ISBN-975-17-0998-9 (Takm) ISBN-975-17-1003-0 Kapak Dzeni / MemikKAYAOLU YaymlarDairesiBakanl'nn 26.8.1992 tarih ve 928.0-1856 sayl makam onay ile birinci defa olarak 5.000 adet bastrlacaktr. Anadolu niversitesi Basunevi-ESKEHR 3. nsanln geirdii byk dnmlerin, elde ettii deerlerin arkasnda iki kavram yer almaktadr. "KTAP" ve "OKUMA". Hangi alanda olursa' olsun somut, yapc, ulusal ve evrensel zelliklere sahip olumlu sonularn elde edilmesi ancak dncenin retilmesi ile olanakldr. 20. yzyl geride brakmamza ok az bir srenin kald gnmzde, bu iki kavram grselliin snrtanmaz etkinlii ve gc ile sava verir haldedir. Ne var ki iletiimin teknolojik gelimelerle deien trleri yannda bu iki kavram, insanlara zg haz duygusu nedeniyle zelliini ve nemini her zaman koruyacaktr. Dn olduu gibi, bugn de gelecekte de "OKUMAK" ve "YAZMAK" insanolunun gnlk davranlar arasnda yer alacak, insanlar dnce retip, kendini yenilemek abasndan vazgemeyeceklerdir. Btn iyi niyetimiz ve abalarmza ramen yazl bilgi, yazl kltr birikimi, grsel bilgi edinme yollarnn oalmasyla nemli darboazlara itilmektedir. zellikle televizyonun elinde bulundurduu kolay eriebilirlik gc zaten okuma ve yazma alkanl az olan insanmz iin, ok nemli bu iki kavram asndan tehlike gibi grnmektedir. Karamsar olmamza gerek yok. Ayn televizyon sinema sanatmn da gerilemesine neden olmad m? stelik bu "olumsuz" gelimeler okuma alkanlnn yaygn, yazl kltr birikiminin geni olduu Batl toplumlarda da yaanmtr, yaanmaktadr. Soruna zellikle bu adan baklrsa, Trkiye nin karsnda duran kmazn, ya da almas gereken engelin biraz daha farkl olduu grlebilir. O da, Batnn yazl kltr birikimini belli bir dzeye getirdikten sonra grsel kltre onun zorlamasyla getii u sralarda, Trkiye nin ayn olguyu, yazl kltrn henz oluturmadan yaamaya balam olmasdr. Asl stnde dnlmesi gereken, asl zm bulunmas gereken sorun budur... Byle bir zm aray, hi kukusuz, kitaba toplum iinde gerek nitelik, gerekse nicelik asndan daha yaygn bir yer verilmesini bir n koul olarak sunar. V 4. Oysa, tam da byle bir gei dneminde , bir toplumda ve bir lkede kitaplar yasaklanyorsa, tutuklanyorsa, kitaba ynelik giriimler "su" olarak deerlendiriliyorsa, farkl dncelerin yazl rnleri zaman zaman dlanyorsa, kayg verici bir yanlg yaanyor demektir. Kltr Bakanl olarak, bu zorunluluklarn bilinciyle, ncelikle kitaplara ynelik yasaklar kaldrarak attmz ilk adm, ikinci aamada, insanlk tarihini, dnce tarihini, aydnlanma geleneini, demokrasi klasiklerini...ksacas, ada insan dncesinin oluumuna katkda bulunmu tm verimleri dilimize kazandrarak, bu konudaki toplumsal retimimizi destekleyerek srdreceiz. Toplumsal dnce birikimimizi oluturan, o arada da ulusal kltrmze katkda bulunmu olan ve fakat zel yaynevleri tarafndan yaynlanmasnda bilinen glkleri yaayan yaptlar yaynlayacaz. Bylece, ulusal kltre birikimini, yalnzca bir koruma mantyla deil, gnn gereksinimlerini karlayacak bir yaklamla ele alm olacaz. Okuma, yle grnyor ki, iinde yaadmz bu "grsei kirlenme" or tamnda kiinin kendisiyle, kendi bireyliiyle yalnz kalabildii tek alandr. Kendi iine dnmenin ve kendi usunun ve anlann bilincine varp, derin liine ulaabilmenin tek yolu da okumaktan geiyor. Trkiye gibi, gen nfusun fazla olduu toplumlarda, okuma edimine ayr bir ilev dt ortadadr. Ancak bu yolla ulusal ve evrensel kltr birikimlerine ulaabilmemiz olasdr. Bu gerekelerle ve bu bilinle "kitap-okuma" somutunda balattmz giriimlerin, bundan sonraki kuaklarn soyut dnsel abalara arlk veren, a, iinden bakarak yaayan kuaklar olarak yetimelerine nemli katklarda bulanacana itenlikle inanyorum. D. Fikri SALAR Kltr Bakan 5. BU CLTTE GEEN RLERE T BRKA SZ * Eflk Ahmed Dede, "Mankb-al Arifin" de, "Dvan- Kebr" tercememizin bu cildine giren "Bahr-i Sari' Matviyy-i Mavkufun Y" kafiyesindeki XC. iir hakknda diyor ki: "stanbul'da bilgin bir kei, Mevln'nn bilgisini, hilmini duymu, ona k olmutu. Mevln'y grmek iin Konya'ya geldi. Keiler, onu karladlar. Mevln'y grmiye giderken yolda ona raslad, hemen secde etti; Mevln da secde ederek arlad onu. Kei secedden ba kaldrnca bakt, grd ki Mevln, hl secdede. Sonunda rhip, bu gnl alaklna kar feyd edince Mevln, "Ne mutlu o kiiye ki Tanr onu, malla, gzellikle, ycelikle, gle-kuvvetle nzklandrd da o kii, malnda cmertlikte bulundu, gzelliiyle vnmedi, ycelii olduu halde gnl alakln huy edindi, g-kuvveti olduu halde adalet ss olduu" sz, padiahmzn (Hz. Muhammed) buyruu... Biz Tanr kullaryz, nasl gnl alaklnda bulunmyalm? Onu da yapmazsak neye yararz? Ona kulluk etmek, padiahlktan yedir; ben ondan hayrlym sz, eytan'n szdr buyurdu. Keile adamlar imana geldiler, Mevlnya teslim oldular, hrka giydiler. Mevln, medreseye dnnce bu gazeli okudu. (st. Oniv. Farsa yaz. 1231, 69 a-b, Tahsin Yazc tere. I, s. 543). "Bahr-i Hafif Mseddes"te, "D" kafiyesindeki XXIII. gazel, am'da bulunan ems'e nc mektubudur (135 a, II, 144-146). "M" kafiyesindeki LXXI. gazel de gene ems'e gnderilen drdnc mektuptur (135 a-135 a, II, s. 145-146). "L" kafiyesindeki LV. iir, ems'e gnderilen ilk mektuptur (134 b- 135 a, II, s. 143-144). "K" kafiyesindeki LIV. gazel, ems'e gnderilen ikinci mektuptur (135 a, II, s. 144). "R" kafiyesindeki LXXXIX. gazeli.bir hadsin erhinden sonra ind ediyor (54 b, I. s. 308). * Bahr-i Hezec Ahrab Mseddes'teki CCVI. gazeli, lmnden nceki srekli depremler srasnda sylyor (Sipeh-Slr tere. Ahmed Avni: Mankb- Hazret-i Mevln Celleddn-i Rm, st. 1331, s. 109). VII 6. * "Bahr-i Hezec Slim"de, "D" kafiyesindeki XXXI, gazelin bir beytini, son hastalnda okuduunu Kira Htn rivyet ediyor (110 a, c. II, s. 7, tercememiz, s. 406, beyit 5384). XXXII. gazeli, Emir lim elebi'nin doumu dolaystyle sylyor. Eflk bunu, erefeddin Osmn- Gyende'den rivyet etmekte (93 a, I, s. 529). XXV. iir olan 'Terc'-i Bend"i, bir bahar gn Meramda okuyor (155 b, II, s. 254). LXXIII. gazeli, son hastalnda eyh Sadredddin'e hitaben okuyor. Eflk, bunu elebi Hsmeddin rivyetiyle kaydetmede (110 a, II, s.5). LXXXI. gazel, Moollarn Konya ovasna gelmeleri dolaysiyle syleniyor. Baycu, byk bir Mool ordusuyla Konya ovasna gelmitir. Devlet adamlar, devlet direleri Kayseri'ye gmtr. Halkn bir ksm ehri brakp gitmitir, bir ksm korku ve tel iindedir. Byle bir srada Mevlnya bavururlar. Mevln, bir gece evini-barkn, oluunu-ocuunu brakr, Mool ordusunun bulunduu yere yakn bir tepeye kar; sabahadek bir aa-bir yukar gezinir. Gn ynca ehre iner ve halka, korkmayn der, Moollar ehre giremiyecek. Sonradan bir gn bunu anan ve Mevln'ya, gerekten de pek yrekliymisiniz diye birine kar oan Mevln, padiahmz da ben insanlarn en yiidiyim demedi mi buyurup bu iiri okuyor (51 b, I, s. 287). Eflki nin, Sipeh-Slr'm bu rivayetlerinden sonra sz, biz alalm: . * "Bahr-i Sari' Matviyy-i Mavkuf'taki IV. gazel, uykusuz geen bir gecenin intb'larm belirtmede. X. gazel de Uykusuzluu ven bir gazel; XIII. gazel de yle. XVI. gazel, kendisine gvencini, inancn pek gzel bir tarzda gsteriyor. XVIII. gazel, varlk birlii inancn pek gzel hem de z bir iir hlinde sunmada. XXVI. gazel bir olay anlatmada; son beyte baklrsa bu gazeli sylememi de yazm olacak. XXX. ve XXXI. gazellerin, ems'in lmnden sonra sylendii ap-ak anlalyor. XXXVIII. gazel, ems Konya'dayken sylenmi. u halde Hicr 642 ylyla 645 yllan arasnda ind edilmitir. 7. XXXIX. gazelse ems'in ilk gidiinden sonra, tekrar gelecei duyulunca, bu haber ulanca, yahut da ems'in ehdetinden sonra henz ems'ten umut kesmedii ilk zamanlarda sylenmi olacak. XLVIII. gazel, bir bahar anda sylenmi. XLIX. gazel, bir yolculuk esnasmda, ihtimal iki am seferinden birinde ind edilmitir. L. iirde, ikinci halfe mer'in zamannda bir olay hikye ediliyor. LVI. gazel, ems'in 'lk gidiinden, yahut ehdetinden sonra ind edilen bir ga- zel olsa gerek. LVII. gazel am'a ulanca sylenmi olacak. LXX gazelde bir yolculuk havas esiyor, LXXII. gazel, ems gelince sylenmie benziyor. LXXXII. gazel, bar ven bir gazel. O kargaalk devrin verdii ilhamla, zl bir bar zlemiyle sylenmi. XCV. gazelin ems'e yahut Salhaddin'e bir mersiye olduu meydanda. XCV1. gazel, bir zengini knamada ona ac tler vermede. * "Bahr-i Hafif Mseddes"te I. gazel, ems'in gitmemesini dileyen bir gazel. V. gazel, ems'ten haber beklediini belirtmede, bir gece uykusuzluunu tasvir etmede. VII. gazel, ems'in geliinden sonra sylenmi olacak VIII. gazel, emsten ayrldktan sonra sylenmi. XIII. gazel, iyilerin insan iyiletireceini bildiriyor, insana muhitin tepkisini inceliyor, birlikten szler ediyor. XVIII. gazel, lm, gerek erlerin, birbirlerinin uruna can vermekten ekinmiyen insanlarn lmn anlatmada. XIX. gazel, ems'le bulutuktan sonraki hlini, pek canl, pek gzel bir srette anlatmada. XX. gazel, sflerin yceliklerini, gnl zenginliklerini, hibir eye aldn etmeyilerini terennm ediyor. XXVII. gazel, ems'i bekleyeini bildirmede, dnydaki bekleyileri, bu bekleyilerin sonularn incelemede. XXVIII. iir, Salhaddin mahlasn tamakta: anlalyor ki ems'ten, Salhaddin'i, onun mazhar tandktan sonra, yni Hicr 657 den nce sylenmitir. XXXI. iir, kendi iiri hakknda bir gazel. iirini, Msr ekmeine benzetiyor: tzeyken yenir amma diyor, bayatlat m, bir ie yaramaz. ou iirini, bir olay dolaysiyle sylediinden, olay unutuldu mu, konu nemini kaybedecei bakmndan doru olan bu hkm, fikirlerinin tzelii bakmndan ancak bir gnl IX 8. CLXVII. gazel, Salhaddin mahlsm tayor. CLXXXVI. gazel, gene bir baharn sylenmi; l-l tabiat sevgisi parlama- da. CXCIX. gazelde emsin Kalenderiyyeden olduuna dir pek ak iretler var. CCVIII. iirde, bilhassa bu terc'in son bendinde dny dzenini, sorumluluu o kadar gzel belirtiyor ki. CCXVI. gazel gene bahan vyor. Bu gazelde kara-ktan ejderhdiye bahsedil- mede. CCX1X iir olan murabb'da, geldii, sonra da gittii sylenen "Mbh Kalen- der" in ems olduu, ap-ak anlalyor. CCXXIV. iir olan ve gerekten de gnl ezecek kadar gzel bir iir bulunan terc-i bendin birinci bendi, bend beytiyle on beyitken ikinci ve nc bendler, bend beytiyle on birer beyit. rticlen sylendii besbelli. CCXXXI. gazel, ya ems ten bir mektub aldk