de ideale lijn

Download De iDeale lijn

Post on 11-Jan-2017

214 views

Category:

Documents

1 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • veiligheid

    door

    samenwerken

    de id

    eale lijn

    Stichting Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) draagt bij aan de maatschappelijke veiligheid door het stimuleren van publiek-private samenwerking, actieve kennisdeling van de veiligheidspraktijk en kwaliteitsontwikkeling van instrumenten en regelingen.

    De iDeale lijn

    Doelgericht laveren tussen uitersten in de toekomstige handhaving

  • de ideale lijn

    Doelgericht laveren tussen uitersten in

    de toekomstige handhaving

  • de ideale lijn

    Doelgericht laveren tussen uitersten in

    de toekomstige handhaving

    Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid

    Utrecht, 2010

  • de ideale lijn4

  • inhoudsopgave

    1. handhaving in de toekomst 7

    2. dilemmas binnen rechtshandhaving 9

    3. afschrikken en verleiden 15

    4. principieel en pragmatisch 19

    5. overheid en nevenheid 23

    6. scenarios voor handhaving in 2016 296.1 Stroming-scenario 30

    6.2 Klif-scenario 32

    7. de mix van keuzes tussen de dilemmas 35

    tot slot 41

    over het ccv 43

    colofon 44

    de ideale lijn 5

  • hoofdstuk 1

    handhaving in de toekomst

    In 2005 verscheen de bundel Handhaven: eerst kiezen, dan doen. Deze serie rapporten

    gaat over de te maken keuzen op het brede gebied van de rechtshandhaving. Hoe

    komen we tot een effectieve handhaving? Dat is de vraag die centraal staat in het

    eindrapport dat is gebaseerd op vijf deelrapporten. Het rapport beschrijft drie concrete

    spanningsvelden die om verdere uitwerking in een scenariostudie vragen. Deze span-

    ningsvelden bepalen namelijk de vorm van handhaving in de toekomst.

    Om de toekomst van de handhaving goed in beeld te krijgen, hebben we scenarios

    geschetst. Daarin zijn de spanningsvelden in de handhaving als dilemmas uitgewerkt.

    We hebben onderzocht waardoor deze dilemmas worden bepaald. Aan de hand van

    twee casussen uit de praktijk willen we duidelijk maken hoe deze bepalende factoren

    concreet een rol spelen. In de eerste casus staan burgers, openbare orde en drugs-

    criminaliteit centraal. In de tweede casus gaat het over bedrijven, consumenten en

    voedselveiligheid.

    Voorspellen is altijd moeilijk, vooral als het de toekomst betreft, zei iemand ooit.

    Maar we kunnen wel twee zo realistisch mogelijke scenarios schetsen van de

    handhaving in de toekomst. We hebben daarbij voor het jaar 2016 gekozen. Deze twee

    scenarios zijn verder uitgewerkt voor de genoemde twee praktijkcasussen, als een

    soort simulatie van een mogelijk rele situatie in de toekomst.

    De dilemmas en scenarios geven een doorkijkje naar de toekomst. Daarmee zijn

    ze een hulpmiddel voor het ontwerpen van handhavingsstrategien. Tegen welke

    maatschappelijke krachten in de toekomst moet het ontwerp bestand zijn? Met

    deze benadering kunt u voor beide toekomstbeelden krachtig beleid ontwerpen.

    We laten hierin ook zien hoe de keuzes in de dilemmas een optimale mix kunnen

    vormen. Beleid is onderhevig aan wisselende vormen van druk van verschillende

    kanten. Daarmee beweegt het zich tussen de uitersten in de dilemmas. Dat is niet

    per se negatief. Juist door zorgvuldig te laveren tussen de uitersten is het mogelijk

    vooruitgang te boeken. Hierdoor komt het uiteindelijke doel in zicht: betere,

    effectievere, doelgerichte handhaving.

    de ideale lijn 7

  • hoofdstuk 2

    dilemmas binnen rechtshandhaving

    Het handhaven van regels moet aan een groot aantal voorwaarden voldoen.

    Daarom is het onvermijdelijk dat je bij handhaving dilemmas tegenkomt.

    Een dilemma betekent volgens Van Dale letterlijk:

    Toestand waarin tussen twee wegen die beide grote bezwaren opleveren een

    keuze moet worden gedaan

    Het manoeuvreren tussen uitersten is een bekend gegeven in de bestuurskunde.

    Het is te vergelijken met het volgen van de ideale lijn in de zeilsport: de optimale weg

    van a naar b. Laten we ons handhaving voorstellen als een lastige zeestraat die we door

    moeten zeilen. Aan de ene kant zijn metershoge kliffen; onderaan slaat de branding

    op de rotsen. Aan de andere kant is langs de vriendelijk uitziende kust een verraderlijke

    (tegen)stroming die je zomaar uit koers kan brengen. Bovendien is de wind op de ene

    plek gunstiger dan elders. En wind heb je bij het zeilen uiteraard nodig om vooruit te

    komen. We moeten zorgen dat we deze zeestraat efficint en effectief afleggen.

    Daarom varen we af en toe vrij dicht langs de kliffen bijvoorbeeld vanwege de

    gunstige wind en komen we soms gevaarlijk in de buurt van de verraderlijke

    stroming. Te allen tijde moeten we ervoor zorgen dat we niet op de klippen lopen of in

    de stroming terechtkomen. Dit betekent dat je moet laveren om de omstandigheden

    zoveel mogelijk in je voordeel te laten werken. In een zeestraat vaar je dus soms

    volledig aan de ene kant, dan weer in het midden of aan de andere kant. De kunst is

    om in deze manoeuvres niet te ver bakboord of stuurboord aan te houden, anders

    loop je averij of vertraging op en is het doel ver weg.

    Dilemmas hebben als voornaamste kenmerk dat je niet beide kanten kunt kiezen.1

    Dat wil zeggen: in de praktijk geldt dat je maar uit een van beide kunt kiezen. Je kunt

    tenslotte op een bepaald moment maar op n plaats zijn. Op strategisch niveau ligt

    dit anders. In een bepaalde periode kun je, afhankelijk van de omstandig heden en het

    specifieke doel achtereenvolgens verschillende kanten kiezen. Om dezelfde redenen

    kun je op de ene plaats kiezen voor de ene kant en op de andere plaats voor de andere.

    1 Gebaseerd op de theorie van de spanning tussen waarden, van Trompenaars en Hampden-Turner.

    de ideale lijn 9

  • Het is belangrijk je bewust te zijn van deze verschillende keuzemogelijkheden,

    zodat je nog altijd vanuit strategisch oogpunt de juiste mix van deze varianten kunt

    hanteren. Uit het eindrapport Handhaven: eerst kiezen, dan doen blijken drie dilemmas

    of spanningsvelden op elk gebied van de handhaving steeds terug te komen:

    Afschrikkenenverleiden

    Principieelenpragmatisch

    Overheidennevenheid

    Bij dilemmas binnen de handhaving leveren niet zozeer beide keuzemogelijkheden

    grote bezwaren op. Wel zijn er verschillende visies op welke benadering de voorkeur

    heeft. In de vergelijking: zolang je in vrij water verkeert, kun je prima aan een van beide

    kanten van de zeestraat zeilen of in het midden. De keuze bepaalt wel je snelheid en

    de optimale route.

    De dilemmas binnen de rechtshandhaving zijn geen statisch verschijnsel. De bepalende

    factoren binnen een dilemma zorgen ervoor dat het beleid zich in verloop van tijd

    beweegt tussen twee uitersten. Soms lijken de kliffen of de stroming wel rg dichtbij.

    Maar het doel is een betere handhaving. Door met goede stuurmanskunst de ideale lijn

    te volgen is dat doel vloeiend en effectief te bereiken.

    In de komende hoofdstukken worden de bepalende factoren binnen elk dilemma

    verder bestudeerd. Zo ontstaat een helder beeld van de opbouw van het dilemma en

    de dynamiek erachter. Onder welke omstandigheden ga je bij een dilemma naar het

    ene uiterste? Hoe uit zich tegenstuur naar de andere kant?

    Voordat de dilemmas worden uitgediept, geven we eerst een beschrijving van de twee

    casussen die de rol van de dilemmas illustreren. De eerste casus, Operatie Hartslag,

    vertelt over de aanpak van drugsoverlast en -criminaliteit in Heerlen. In deze concrete

    casus gaat het over het oplossen van een specifiek handhavingsprobleem dat al tien-

    tallen jaren bestaat. De tweede casus gaat over een heel ander en algemener hand-

    havingsgebied: voedselveiligheid, waar de Voedsel en Waren Autoriteit de naleving van

    deregelsbewaakt.Perdilemmazullenwekijkenhoeditpreciesindezetweecasussen

    tot uiting komt. Juist de verschillen tussen de twee casussen verduidelijken de dilemmas

    die in de handhaving opduiken.

    de ideale lijn10

  • casus 1: operatie hartslag

    Heerlen kampt sinds twintig jaar met overlast die veroorzaakt wordt door de handel

    in en het gebruik van harddrugs in de openbare ruimte. De harddrugsscene was

    geconcentreerd in de binnenstad en in een woonwijk binnen een gebied van ruim

    twee vierkante kilometer. De grensplaats werd door veel drugstoeristen uit Duitsland

    bezocht en ook junks en dealers uit de rest van het land wisten de plek te vinden.

    Deze economie confronteerde de bewoners en het winkelend publiek met

    ongemakken. In Operatie Hartslag werken handhavers uit verschillende hoeken met

    elkaar samen: politie, justitie, zorg, gevangeniswezen. De manier van handhaving is

    voor elke doelgroep verschillend: tegen junks van buiten Heerlen en dealers wordt

    repressief opgetreden, terwijl Heerlense junks zorgvoorzieningen krijgen aangeboden.

    Er was aanleiding voor een nieuwe aanpak toen bleek dat repressie niet meer dan een

    vorm van symptoombestrijding was en een kortdurend effect had. De meeste overlast-

    plegers zijn zwaar verslaafd, dak- en thuisloos en zonder alternatief. Zolang zij zich

    niet vrijwillig laten opnemen in een verslavingskliniek, zullen zij blijven vervallen in

    crimineel en overlastgevend gedrag. Maar de Nederlandse wetgeving staat gedwongen

    afkicken niet toe.

    Repressie zou dus alleen effectief zijn als de overlastveroorzakers een alternatief