część viii – urządzenia elektryczne i systemy sterowania ... · część vi – urządzenia...

Click here to load reader

Post on 27-Feb-2019

214 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

PRZEPISY KLASYFIKACJI I BUDOWY

STATKW MORSKICH

CZ VIII

INSTALACJE ELEKTRYCZNE I SYSTEMY STEROWANIA

2014 lipiec

GDASK

2

PRZEPISY KLASYFIKACJI I BUDOWY

STATKW MORSKICH

CZ VIII INSTALACJE ELEKTRYCZNE

I SYSTEMY STEROWANIA

2014 lipiec

GDASK

PRZEPISY KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKW MORSKICH opracowane i wydane przez Polski Rejestr Statkw S.A., zwany dalej PRS, skadaj si z nastpujcych czci:

Cz I Zasady klasyfikacji Cz II Kadub Cz III Wyposaenie kadubowe Cz IV Stateczno i niezatapialno Cz V Ochrona przeciwpoarowa Cz VI Urzdzenia maszynowe i urzdzenia chodnicze Cz VII Silniki, mechanizmy, koty i zbiorniki cinieniowe Cz VIII Instalacje elektryczne i systemy sterowania Cz IX Materiay i spawanie.

Cz VIII Urzdzenia elektryczne i systemy sterowania lipiec 2014 zostaa zatwierdzo-na przez Zarzd PRS w dniu 25 czerwca 2014 r. i wchodzi w ycie z dniem 1 lipca 2014 r.

Z dniem wejcia w ycie niniejszej Czci VIII jej wymagania maj zastosowanie w penym zakresie do statkw nowych.

W odniesieniu do statkw istniejcych wymagania niniejszej Czci VIII maj zastoso-wanie w zakresie wynikajcym z postanowie Czci I Zasady klasyfikacji.

Rozszerzeniem i uzupenieniem Czci VIII Urzdzenia elektryczne i systemy stero-wania s nastpujce publikacje:

Publikacja Nr 9/P Wymagania dla systemw komputerowych, Publikacja Nr 11/P Prby rodowiskowe wyposaenia statkw, Publikacja Nr 15/P Tablice obcialnoci prdowej kabli, przewodw i szyn dla

wyposaenia okrtowego, Publikacja Nr 35/P Statki z jednoosobow wacht morsk na mostku, Publikacja Nr 42/P Prby maszyn elektrycznych. Publikacja Nr 25/P Wymagania techniczne dla okrtowych ukadw energoelek-

tronicznych, Publikacja Nr 79/P Prby typu wyrobu urzdze do wykrywania i sygnalizacji

mgy olejowej w skrzyniach korbowych, Publikacja Nr 5/I Wytyczne do przeprowadzania okresowych przegldw klasy-

fikacyjnych elektrycznych urzdze przeciwwybuchowych na statkach w eksploatacji,

Publikacja Nr 9/I Materiay elektroizolacyjne.

Copyright by Polski Rejestr Statkw S.A., 2014

PRS/OP, 06/2014

ISBN 978-83-7664-194-2

4

SPIS TRECI str.

1 POSTANOWIENIA OGLNE .............................................................................. 9 1.1 Zakres zastosowania .......................................................................................... 9 1.2 Okrelenia.......................................................................................................... 9 1.3 Zakres nadzoru .................................................................................................. 13 1.4 Dokumentacja techniczna statku ....................................................................... 16 1.5 Dokumentacja techniczna urzdze................................................................... 18

2 WYMAGANIA OGLNE ...................................................................................... 19 2.1 Warunki pracy ................................................................................................... 19 2.2 Materiay............................................................................................................ 23 2.3 Wymagania konstrukcyjne i stopnie ochrony obudowy.................................... 24 2.4 Uziemienia czci metalowych nie przewodzcych prdu ................................ 28 2.5 Ochrona odgromowa ......................................................................................... 31 2.6 Rozmieszczenie urzdze .................................................................................. 33 2.7 Pomieszczenia zamknite ruchu elektrycznego................................................. 34 2.8 Wyposaenie elektryczne w pomieszczeniach zagroonych wybuchem........... 34

3 PODSTAWOWE RDO ENERGII ELEKTRYCZNEJ ................................ 38 3.1 Wymagania oglne ............................................................................................ 38 3.2 Zespoy prdotwrcze........................................................................................ 39 3.3 Liczba i moc transformatorw........................................................................... 42 3.4 Zasilanie z zewntrznego rda energii elektrycznej ....................................... 42 3.5 Ukady pocze rde energii elektrycznej..................................................... 43

4 ROZDZIA ENERGII ELEKTRYCZNEJ........................................................... 45 4.1 Ukady rozdzielcze ............................................................................................ 45 4.2 Napicia dopuszczalne ...................................................................................... 45 4.3 Zasilanie wanych urzdze .............................................................................. 46 4.4 Zasilanie pulpitw sterowniczo-kontrolnych ruchu statku ................................ 48 4.5 Urzdzenia rozdzielcze...................................................................................... 49

5 NAPDY ELEKTRYCZNE MECHANIZMW I URZDZE........................ 58 5.1 Wymagania oglne ............................................................................................ 58 5.2 Blokada pracy mechanizmw............................................................................ 58 5.3 czniki bezpieczestwa ................................................................................... 58 5.4 Aparatura nastawczo-rozruchowa...................................................................... 59 5.5 Napdy elektryczne urzdze sterowych........................................................... 59 5.6 Napdy elektryczne wcigarek kotwicznych i cumowniczych.......................... 65 5.7 Napdy elektryczne pomp ................................................................................. 65 5.8 Napdy elektryczne wentylatorw..................................................................... 66 5.9 Napdy elektryczne wcigarek odziowych....................................................... 67 5.10 Napdy elektryczne drzwi wodoszczelnych i przeciwpoarowych ................... 67

6 OWIETLENIE ....................................................................................................... 68 6.1 Wymagania oglne ............................................................................................ 68 6.2 Zasilanie obwodw owietlenia ......................................................................... 69 6.3 Owietlenie awaryjne......................................................................................... 70 6.4 czniki w obwodach owietleniowych ............................................................ 71 6.5 Lampy fluorescencyjne i wyadowcze............................................................... 71 6.6 Gniazda wtyczkowe i wtyczki ........................................................................... 72 6.7 Natenie owietlenia ........................................................................................ 73 6.8 wiata nawigacyjne .......................................................................................... 74

7 CZNO WEWNTRZNA I SYGNALIZACJA ............................................... 76 7.1 Wymagania oglne ............................................................................................ 76 7.2 Elektryczne telegrafy maszynowe ..................................................................... 76 7.3 Subowa czno wewntrzna......................................................................... 77 7.4 Sygnalizacja alarmu oglnego ........................................................................... 80 7.5 Sygnalizacja wykrywcza poaru........................................................................ 82 7.6 Sygnalizacja ostrzegawcza o uruchomieniu instalacji ganiczych..................... 87 7.7 Sygnalizacja zamykania drzwi wodoszczelnych i przeciwpoarowych ............ 87 7.8 Sygnalizacja w pomieszczeniach mieszkalnych mechanikw........................... 87 7.9 System wykrywania wody w adowni na statkach towarowych z pojedyncz

adowni............................................................................................................. 87 7.10 Ukad zarzdzania alarmami na mostku nawigacyjnym.................................... 88

8 ZABEZPIECZENIA ................................................................................................ 91 8.1 Wymagania oglne ............................................................................................ 91 8.2 Zabezpieczenia prdnic...................................................................................... 92 8.3 Zabezpieczenia silnikw.................................................................................... 94 8.4 Zabezpieczenia urzdze sterowych.................................................................. 94 8.5 Zabezpieczenia transformatorw ....................................................................... 95 8.6 Zabezpieczenia akumulatorw........................................................................... 96 8.7 Zabezpieczenia lamp kontrolnych, woltomierzy, kondensatorw i cewek

napiciowych aparatw...................................................................................... 96 8.8 Zabezpieczenia urzdze energoelektronicznych .............................................. 96 8.9 Zabezpieczenia w obwodach awaryjnych.......................................................... 97

9 AWARYJNE RDA ENERGII ELEKTRYCZNEJ I ROZDZIA ENERGII ZE RDE AWARYJNYCH....................................102 9.1 Wymagania oglne ............................................................................................102 9.2 Pomieszczenia awaryjnych rde energii elektrycznej.....................................102 9.3 rda awaryjne na statkach towarowych..........................................................104 9.4 Rozdzia energii elektrycznej ze rde awaryjnych..........................................107 9.5 Urzdzenia rozruchowe awaryjnych zespow prdotwrczych .......................108 9.6 Systemy zasilania bezprzerwowego (UPS) jako bateryjne lub tymczasowe

awaryjne rda energii elektrycznej .................................................................109

6

10 MASZYNY ELEKTRYCZNE ................................................................................107 10.1 Wymagania oglne ............................................................................................107 10.2 Piercienie, komutatory, szczotki ......................................................................107 10.3 oyska .............................................................................................................108 10.4 Czujniki temperaturowe ....................................................................................108 10.5 Przecienia.......................................................................................................109 10.6 Prdnice prdu przemiennego............................................................................110 10.7 Prdnice prdu staego.......................................................................................111 10.8 Hamulce elektromagnetyczne............................................................................112

11 TRANSFORMATORY ...........................................................................................113 11.1 Wymagania oglne ............................................................................................113 11.2 Przecienia, zmienno napicia i praca rwnolega .......................................113

12 URZDZENIA ENERGOELEKTRONICZNE ...................................................114 12.1 Wymagania oglne ............................................................................................114 12.2 Dopuszczalne parametry znieksztace napicia ...............................................114 12.3 Ukady sterowania i sygnalizacja ......................................................................115

13 AKUMULATORY ...................................................................................................116 13.1 Wymagania oglne ............................................................................................116 13.2 Pomieszczenia akumulatorw ...........................................................................116 13.3 Ogrzewanie........................................................................................................117 13.4 Wentylacja.........................................................................................................118 13.5 adowanie baterii akumulatorw ......................................................................118 13.6 Instalowanie urzdze elektrycznych w akumulatorni ......................................118 13.7 Rozruch elektryczny silnikw spalinowych ......................................................118 13.8 Baterie odbiornikw wanych i awaryjnych......................................................119

14 APARATY ELEKTRYCZNE I SPRZT INSTALACYJNY..............................121 14.1 Aparaty elektryczne...........................................................................................121 14.2 Sprzt instalacyjny.............................................................................................123

15 URZDZENIA GRZEWCZE ................................................................................125 15.1 Wymagania oglne ............................................................................................125 15.2 Ogrzewacze wntrzowe.....................................................................................125 15.3 Urzdzenia kuchenne.........................................................................................126 15.4 Podgrzewacze oleju i paliwa .............................................................................126

16 KABLE I PRZEWODY...........................................................................................127 16.1 Wymagania oglne ............................................................................................127 16.2 yy ...................................................................................................................127 16.3 Materiay izolacyjne ..........................................................................................128 16.4 Powoki ochronne..............................................................................................128 16.5 Uzbrojenie .........................................................................................................129

16.6 Cechowanie........................................................................................................129 16.7 Przewody montaowe ........................................................................................130 16.8 Sie kablowa......................................................................................................130

17 Specjalne Systemy okrtowe....................................................................................143 17.1 Elektryczny napd gwny.................................................................................143 17.2 System pozycjonowania dynamicznego ............................................................143

18 DODATKOWE WYMAGANIA DLA URZDZE O NAPICIU POWYEJ 1000 V ...................................................................................................144 18.1 Wymagania oglne ............................................................................................144 18.2 Rozdzia energii elektrycznej.............................................................................144 18.3 Zabezpieczenia...................................................................................................146 18.4 Uziemienia ochronne .........................................................................................147 18.5 Rozmieszczenie i stopie ochrony wyposaenia elektrycznego ........................147 18.6 Rozdzielnice ......................................................................................................148 18.7 Maszyny elektryczne .........................................................................................150 18.8 Transformatory ..................................................................................................151 18.9 Sie kablowa......................................................................................................151 18.10 Prby napiciowe............................................................................................152

19 WYMAGANIA DOTYCZCE WYPOSAENIA ELEKTRYCZNEGO URZDZE CHODNICZYCH ...........................................................................153 19.1 Zakres zastosowania ..........................................................................................153 19.2 Zasilanie.............................................................................................................153 19.3 Wentylacja .........................................................................................................154 19.4 Owietlenie ........................................................................................................154

20 UKADY ZDALNEGO STEROWANIA I AUTOMATYKI ..............................155 20.1 Zakres zastosowania ..........................................................................................155 20.2 Wymagania konstrukcyjne.................................................................................155 20.3 Zasilanie ukadw automatyki ...........................................................................159 20.4 Ukady kontrolne ...............................................................................................160 20.5 Ukady sterowania napdem gwnym ..............................................................163 20.6 Ukady sterowania rdami i rozdziaem energii elektrycznej .........................166 20.7 Ukady sterowania kotami parowymi ...............................................................167 20.8 Ukady sterowania instalacjami rurocigw ......................................................168

21 BEZWACHTOWA PRACA MASZYNOWNI I JEDNOOSOBOWA OBSUGA MOSTKA ZNAKI: AUT, NAV1 .....................................................170 21.1 Zakres zastosowania ..........................................................................................170 21.2 Wymagania oglne ............................................................................................170 21.3 Ukady kontrolne ...............................................................................................172 21.4 Ukady sterowania .............................................................................................174 21.5 Alarm czujnoci oficera wachtowego (Personnel alarm)..................................174

8

21.6 Alarm dla mechanikw......................................................................................175

22 WYMAGANIA DLA UZYSKANIA DODATKOWEGO ZNAKU W SYMBOLU KLASY............................................................................................193 22.1 Statki pasaerskie znak: PASSENGER SHIP.................................................193 22.2 Statki pasaerskie ro-ro i promy pasaerskie znaki:

RO-RO/PASSENGER SHIP, FERRY/PASSENGER SHIP ................................201 22.3 Promy i pojazdowce znaki: FERRY, RO-RO SHIP.......................................202 22.4 Kontenerowce i statki przystosowane do przewozu kontenerw znaki:

CONTAINER SHIP, ACC (...)..........................................................................203 22.5 Ropowce, produktowce, gazowce, chemikaliowce, statki

do zwalczania rozleww olejowych znaki: CRUDE OIL TANKER, PRODUCT CARRIER A, LIQUEFIED GAS TANKER, CHEMICAL TANKER, OIL RECOVERY VESSEL.......................................206

22.6 Statki specjalistyczne znaki: RESEARCH SHIP, TRAINING SHIP.............215 22.7 urawie pywajce znak: FLOATING CRANE.............................................216 22.8 Masowce znak: BULK CARRIER .................................................................216 22.9 Wymagania dodatkowe dla statkw efektywnych energetycznie......................218

23 CZCI ZAPASOWE .............................................................................................220 23.1 Wymagania oglne ............................................................................................220 23.2 Zestaw czci zapasowych do urzdze elektrycznych statku ..........................220

ZACZNIK 1 Rezystancja izolacji sieci kablowej ..................................................223

ZACZNIK 2 Wielkoci mechanicznych i elektrycznych parametrw sprawdzanychpodczas bada typu urzdze oraz prb instalacji elektrycznej statku.............................................................223

1 SUPLEMENT Wymagania retroaktywne.............................................................231

Postanowienia oglne 9

1 POSTANOWIENIA OGLNE

1.1 Zakres zastosowania

1.1.1 Cz VIII Instalacje elektryczne i systemy sterowania ma zastosowanie do instalacji elektrycznych i ukadw automatyki statkw morskich podlegajcych nadzorowi PRS oraz do poszczeglnych rodzajw urzdze, ukadw i ich wypo-saenia, zgodnie z ustaleniami zawartymi w 1.3.

1.1.2 Zaleca si stosowanie odpowiednich wymaga Czci VIII rwnie do urzdze elektrycznych instalowanych na statkach, a niewymienionych w 1.3.2 i 1.3.3.

1.1.3 Obok wymaga wymienionych w niniejszej Czci VIII, wyposaenie elektryczne powinno spenia wymagania wskazanych przez PRS norm krajowych lub midzynarodowych.

1.1.4 W uzasadnionych przypadkach PRS moe wyrazi zgod na odstpstwo od wymaga niniejszej Czci VIII lub moe je rozszerzy, np. w przypadku zastoso-wania na statku nowatorskich rozwiza.

1.2 Okrelenia Okrelenia dotyczce oglnej terminologii stosowanej w Przepisach klasyfikacji

i budowy statkw morskich (zwanych dalej Przepisami) zawarte s w Czci I Zasady klasyfikacji. W przypadku uycia w tekcie Czci VIII okrele objanio-nych w innych czciach Przepisw, podawane jest odwoanie do tych czci.

Dla potrzeb Czci VIII wprowadza si dodatkowo nastpujce okrelenia: A w a r y j n e r d o e n e r g i i e l e k t r y c z n e j rdo przeznaczone do dostarczenia energii elektrycznej do rozdzielnicy awaryjnej w celu rozdziau ener-gii do niezbdnych odbiornikw na statku w przypadku zaniku napicia na szynach zbiorczych rozdzielnicy gwnej. D o d a t k o w e r d o e n e r g i i e l e k t r y c z n e j rdo energii elektrycz-nej przeznaczone jedynie do zasilania urzdze elektrycznych przeznaczonych dla celw gospodarczych, bytowych i technologicznych. Dodatkowe rdo energii elektrycznej wraz z zasilanym przez nie systemem rozdzielczym i odbiornikami powinno by cakowicie odseparowane od pozostaych sieci energetycznych statku. E l e k t r o w n i a g w n a miejsce, w ktrym znajduje si podstawowe rdo energii elektrycznej. E l e m e n t u k a d u a u t o m a t y k i najprostsza, samodzielna pod wzgldem funkcjonalnym cao konstrukcyjna stosowana w ukadach automatyki (np. prze-kanik, opornik, element logiczny, czujnik, mechanizm wykonawczy). I n s t a l a c j a e l e k t r y c z n a m a e j m o c y instalacja elektryczna na statku o cakowitej mocy rde energii elektrycznej do 50 kW (kVA).

Instalacje elektryczne i systemy sterowania 10

M a t e r i a i z o l a c y j n y t r u d n o z a p a l n y materia speniajcy wymaga-nia okrelone w Publikacji Nr 11/P Prby rodowiskowe wyposaenia statkw. N a p i c i e b e z p i e c z n e napicie niestwarzajce moliwoci poraenia lub poparzenia elektrycznego w warunkach normalnych. Warunki takie uwaa si za spenione, jeeli uzwojenia transformatorw, przetwornic i innych urzdze obni-ajcych napicie s elektrycznie rozdzielone i wielko napicia obnionego tych urzdze lub rde energii elektrycznej nie przekracza: przy prdzie staym 50 V midzy przewodami, przy prdzie przemiennym 50 V midzy przewodami lub midzy kadubem

i faz. N o r m a l n e w a r u n k i e k s p l o a t a c y j n e i m i e s z k a l n e warunki, w ktrych statek jako cao, urzdzenia maszynowe, rodki napdu gwnego i pomocniczego, zdolno sterowania, bezpieczna nawigacja, bezpieczestwo poa-rowe i niezatapialnociowe, czno wewntrzna i zewntrzna oraz sygnalizacja, drogi ewakuacji, windy odzi ratunkowych, jak rwnie przewidziane bytowe wa-runki mieszkalne znajduj si w stanie gotowoci do pracy i funkcjonuj normalnie. O w i e t l e n i e a w a r y j n e owietlenie pomieszcze i przestrzeni na statku lampami zasilanymi z awaryjnego lub tymczasowego awaryjnego rda energii elektrycznej. P o d s t a w o w e r d o e n e r g i i e l e k t r y c z n e j rdo przeznaczone do dostarczenia energii elektrycznej do rozdzielnicy gwnej w celu rozdziau energii do wszystkich urzdze koniecznych do utrzymania statku w normalnych warunkach eksploatacyjnych i zapewnienia odpowiednich warunkw mieszkalnych. P o m i e s z c z e n i a z a m k n i t e r u c h u e l e k t r y c z n e g o pomieszczenia lub miejsca przeznaczone wycznie dla urzdze elektrycznych, dostpne tylko dla upowanionego personelu. P r d n i c e w a o w e prdnice napdzane przez mechanizmy napdu gwnego statku i zasilajce elektroenergetyczn sie statku lub oddzielne odbiorniki. P r z e d z i a y m a s z y n o w e patrz podrozdzia 1.2 z Czci V Ochrona przeciwpoarowa. P r z e s t r z e z a g r o o n a w y b u c h e m przestrze, w ktrej wystpuje gazowa atmosfera wybuchowa lub mona si spodziewa jej wystpienia w takich ilociach, e wymaga to zastosowania specjalnych rodkw zapobiegawczych do-tyczcych konstrukcji, instalowania i stosowania urzdze elektrycznych. P r z e w d u z i e m i a j c y o c h r o n y o d g r o m o w e j przewd zapewnia-jcy poczenie elektryczne zwodu z uziomem. R o z d z i e l n i c a a w a r y j n a rozdzielnica zasilana, w przypadku zaniku na-picia na szynach zbiorczych rozdzielnicy gwnej, bezporednio z awaryjnego rda energii elektrycznej lub tymczasowego awaryjnego rda energii i przezna-czona do rozdziau energii do odbiornikw niezbdnych dla bezpieczestwa statku podczas awarii.

10

Postanowienia oglne 11

R o z d z i e l n i c a g w n a rozdzielnica zasilana bezporednio z podstawo-wego rda energii elektrycznej i przeznaczona do rozdziau energii elektrycznej na urzdzenia statku. S t a n a w a r y j n y stan, w ktrym pewne urzdzenia, konieczne do zapewnie-nia normalnych warunkw eksploatacyjnych i mieszkalnych, nie znajduj si w stanie gotowoci do pracy z powodu uszkodzenia podstawowego rda energii elektrycznej. S t a n b e z e n e r g e t y c z n y stan, w ktrym urzdzenie napdu gwnego, koty i mechanizmy pomocnicze nie pracuj z powodu braku energii. Oznacza to cakowite rozadowanie baterii, brak powietrza rozruchowego niezbdnego do przywrcenia pracy napdu gwnego, kotw i urzdze pomocniczych. S y s t e m z a s i l a n i a b e z p r z e r w o w e g o (UPS) system poczonych ze sob przetwornic, przecznikw oraz rodkw do przechowywania energii elek-trycznej, np. baterii, stanowicy rdo zapewniajce utrzymanie i cigo zasilania w przypadku awarii zasilania podstawowego dla danego obcienia. S t r e f a o c h r o n y o d g r o m o w e j strefa, ktra chroniona jest przed bezpo-rednimi wyadowaniami atmosferycznymi. S t r e f y przestrzenie zagroone wybuchem klasyfikuje si na strefy wedug czstoci i czasu wystpowania gazowej atmosfery wybuchowej, w nastpujcy sposb: S t r e f a 0 przestrze, w ktrej gazowa atmosfera wybuchowa wystpuje w sposb cigy lub w dugich okresach. W strefie 0 dopuszcza si stosowanie jedynie wyposaenia elektrycznego w wykonaniu przeciwwybuchowym, takiego jak: urzdzenia iskrobezpieczne (typu Exia), urzdzenia proste (termopary, urzdzenia wykorzystujce zjawisko fotoelek-

tryczne, urzdzenia do pomiaru napre w konstrukcji, skrzynki zaciskowe, urzdzenia przeczajce) nieposiadajce moliwoci generowania lub groma-dzenia energii elektrycznej;

urzdzenia certyfikowane do uycia w strefie 0, zanurzalne pompy o napdzie elektrycznym, wyposaone w co najmniej dwa

niezalene urzdzenia odczajce zasilanie w przypadku opadnicia pynu po-niej poziomu dozwolonego.

S t r e f a 1 przestrze, w ktrej pojawienie si gazowej atmosfery wybuchowej jest prawdopodobne w warunkach normalnej pracy. W strefie 1 dopuszcza si stoso-wanie wyposaenia elektrycznego w wykonaniu przeciwwybuchowym, takiego jak: wyposaenie przeznaczone do uytku w strefie 0, wyposaenie w wykonaniu iskrobezpiecznym (typu Exib), ognioszczelnym

(Exd), nadcinieniowym (Exp), wzmocnionym (Exe), hermetyzowanym (Exm), proszkowym (Exq), olejowym (Exo), specjalnym (Exs);

Instalacje elektryczne i systemy sterowania 12

wyposaenie kaduba stanowice zaciski anod lub elektrod ochrony katodowej kaduba lub przetworniki (echosond, logu), pod warunkiem e wyposaenie to posiada obudowy gazoszczelne i nie jest umieszczone w bezporednim ssiedz-twie grodzi zbiornikw adunkowych;

tory kablowe. S t r e f a 2 przestrze, w ktrej w warunkach normalnej pracy nie jest prawdo-podobne pojawienie si gazowej atmosfery wybuchowej, a jeeli ju pojawi si, to sporadycznie i na krtki czas. W strefie 2 dopuszcza si stosowanie wyposaenia elektrycznego w wykonaniu przeciwwybuchowym, takiego jak: wyposaenie przeznaczone do uytku w strefie 1, wyposaenie specjalne, przeznaczone do uytku w strefie 2 (Exn), urzdzenia z nadcinieniem zaakceptowane przez PRS, urzdzenia posiadajce obudowy wypenione pynnym dielektrykiem lub her-

metyzowane, zaakceptowane przez PRS, urzdzenia majce konstrukcj zapewniajc brak moliwoci wystpowania

iskrzenia, ukw elektrycznych czy te punktowych gorcych powierzchni pod-czas normalnej pracy.

T y m c z a s o w e a w a r y j n e r d o e n e r g i i e l e k t r y c z n e j rdo energii przeznaczone do zasilania niezbdnych odbiornikw od chwili zaniku na-picia na szynach rozdzielnicy gwnej do momentu przejcia obcienia przez awaryjny zesp prdotwrczy. U k a d a l a r m o w y ukad przeznaczony do sygnalizowania stanw, w ktrych wystpuj odchylenia od ustalonych wartoci granicznych wybranych parametrw lub zmiany w wybranych warunkach pracy. U k a d a u t o m a t y k i okrelona liczba elementw, zespow i ich pocze, tworzcych cao konstrukcyjn i funkcjonaln przeznaczon do wykonywania okrelonych czynnoci w zakresie sterowania i kontroli. U k a d b e z p i e c z e s t w a ukad przeznaczony do okrelonej ingerencji w stosunku do sterowanego urzdzenia, majcej na celu zapobieenie jego awarii lub rozszerzeniu jej skutkw. U k a d s t e r o w a n i a a u t o m a t y c z n e g o ukad przeznaczony do sterowa-nia okrelonym urzdzeniem bez ingerencji czowieka, zgodnie z ustalonym zada-niem. U k a d s t e r o w a n i a z d a l n e g o ukad przeznaczony do zdalnego oddzia-ywania przez czowieka na okrelone urzdzenie w celu realizacji zadania stero-wania postawionego przez sterujcego. U k a d w s k a z u j c y ukad przeznaczony do wskazywania wartoci okrelo-nych wielkoci fizycznych lub wskazywania okrelonych stanw. U k a d y k o n t r o l n e wsplne okrelenie dla ukadw alarmowego, bezpie-czestwa i wskazujcego.

12

Postanowienia oglne 13

U r z d z e n i a z a u t o m a t y z o w a n e silnik, mechanizm, instalacja lub inne urzdzenia wyposaone w ukady automatycznego lub zdalnego sterowania. U r z d z e n i e e l e k t r y c z n e p a s y w n e e l e k t r o m a g n e t y c z n i e urzdzenie elektryczne, ktre w czasie pracy nie wytwarza sygnaw zaczania lub oscylacji prdu/napicia oraz nie wykazuje adnego innego wpywu zakce elektromagnetycznych na swoje dziaanie, np. kable wraz z ich wyposaeniem, urzdzenia o charakterze rezystancyjnym niewyposaone w ukady sterowa-nia/automatyki, akumulatory. U z i e m i e n i e poczenie metaliczne zacisku uziemiajcego urzdzenia z metalowym kadubem statku. W a n e u r z d z e n i a urzdzenia, ktrych normalna praca zapewnia bezpie-czestwo eglugi statku, bezpieczestwo adunku i bezpieczestwo znajdujcych si na statku ludzi. Z e s p u k a d u a u t o m a t y k i fragment ukadu automatyki, zoony z pewnej liczby elementw poczonych w jedn cao konstrukcyjn i funkcjo-naln. Z w d grna cz instalacji odgromowej, przeznaczona do bezporedniego przyjmowania wyadowa atmosferycznych.

1.3 Zakres nadzoru

1.3.1 Postanowienia oglne Oglne zasady dotyczce postpowania klasyfikacyjnego, nadzoru nad budow

statku i produkcj urzdze oraz przegldw podane s w Czci I Zasady klasy-fikacji.

1.3.2 Nadzr nad wykonaniem instalacji elektrycznej statku

1.3.2.1 Nadzorowi PRS w trakcie instalowania na statku podlegaj nastpujce urzdzenia i ukady:

.1 elektryczny napd gwny;

.2 podstawowe i awaryjne, w tym tymczasowe, rda energii elektrycznej;

.3 transformatory owietleniowe i siowe oraz przeksztatniki energii elek-trycznej stosowane w urzdzeniach wymienionych w 1.3.2.1;

.4 urzdzenia rozdzielcze oraz pulpity kontrolne i sterownicze;

.5 napdy elektryczne: mechanizmw utrzymujcych w ruchu silniki napdowe statku, urzdze sterowych oraz wszelkich typw urzdze aktywnego stero-

wania statkiem, rub nastawnych, wcigarek kotwicznych, cumowniczych i holowniczych, wcigarek odziowych,

Instalacje elektryczne i systemy sterowania 14

sprarek powietrza rozruchowego i powietrza dla sygnaw dwi-kowych,

pomp zzowych i balastowych oraz pomp adunkowych na zbiorni-kowcach,

drzwi wodoszczelnych i przeciwpoarowych, pomp i sprarek objtociowej instalacji ganiczej, wentylatorw pomieszcze maszynowych, przedziaw ochronnych,

adowni oraz powierzchni i przestrzeni zagroonych wybuchem; .6 owietlenie podstawowe i awaryjne pomieszcze i miejsc rozmieszczenia

wanych urzdze oraz drg ewakuacyjnych; .7 wiata nawigacyjne i lampy sygnalizacyjne; .8 elektryczne telegrafy maszynowe; .9 subowa czno wewntrzna; .10 sygnalizacja alarmu oglnego; .11 sygnalizacja wykrywcza poaru i sygnalizacja ostrzegawcza o zamierzo-

nym uruchomieniu objtociowej instalacji ganiczej; .12 sygnalizacja drzwi wodoszczelnych i przeciwpoarowych; .13 urzdzenia elektryczne w pomieszczeniach i przestrzeniach zagroonych

wybuchem; .14 sie kablowa; .15 urzdzenia uziemiajce na statkach przewocych produkty naftowe; .16 instalacje odgromowe; .17 napdy elektryczne klasyfikowanych urzdze chodniczych; .18 elektryczne podgrzewacze paliwa i oleju smarowego; .19 urzdzenia grzewcze i ogrzewacze wntrzowe; .20 ukad zdalnego sterowania napdem gwnym; .21 ukad bezpieczestwa napdu gwnego; .22 ukad automatycznego sterowania zespow prdotwrczych; .23 ukad bezpieczestwa silnikw napdowych zespow prdotwrczych; .24 ukad automatyki pomp i sprarek powietrza; .25 ukad automatyki wirwek oleju i paliwa; .26 ukad zdalnego lub automatycznego sterowania instalacj zzow, bala-

stow, transportu paliwa; .27 ukad alarmowy siowni; .28 ukad sterowania kotw parowych; .29 ukad regulacji temperatury, cinienia i lepkoci; .30 inne, niewymienione wyej mechanizmy i urzdzenia, kadorazowo okre-

lane przez PRS.

1.3.2.2 Nadzorowi klasyfikacyjnemu PRS na statku podlegaj rwnie wszystkie te ukady automatyki, ktre steruj lub kontroluj urzdzenia, mechanizmy lub insta-lacje objte nadzorem PRS, stosownie do postanowie niniejszej czci Przepisw.

14

Postanowienia oglne 15

1.3.2.3 Urzdzenia elektryczne o charakterze gospodarczym, bytowym i techno-logicznym podlegaj nadzorowi PRS w zakresie:

.1 wpywu pracy tych urzdze na parametry energii elektrycznej w sieci statku;

.2 doboru typw i przekrojw kabli i przewodw oraz sposobu ich prowadzenia;

.3 zabezpiecze, stanu izolacji i uziemie.

1.3.3 Nadzr nad produkcj wyposaenia elektrycznego

1.3.3.1 Nadzorowi PRS w czasie produkcji podlegaj nastpujce elementy wyposaenia elektrycznego przeznaczone do urzdze i ukadw wymienionych w 1.3.2.1:

.1 zespoy prdotwrcze;

.2 prdnice i silniki elektryczne o mocy 50 kW (kVA) lub wikszej;

.3 transformatory o mocy wikszej ni 20 kVA;

.4 rozdzielnice;

.5 pulpity kontrolne i sterownicze;

.6 elektryczne sprzga i hamulce;

.7 aparatura czeniowa, zabezpieczajca i regulacyjna;

.8 urzdzenia cznoci wewntrznej i sygnalizacji;

.9 przetwornice maszynowe i urzdzenia energoelektroniczne;

.10 podgrzewacze oleju i paliwa;

.11 akumulatory;

.12 kable elektryczne;

.13 urzdzenia grzewcze i ogrzewacze wntrzowe;

.14 materiay fotoluminescencyjne i rda wiata dodatkowego owietlenia dolnego;

.15 lampy dodatkowego awaryjnego owietlenia;

.16 autopiloty;

.17 rozgonie dyspozycyjne i ukady alarmu oglnego;

.18 komputery i sterowniki programowalne;

.19 czujniki i przetworniki;

.20 regulatory ukadw automatyki;

.21 zawory sterowane energi pomocnicz;

.22 siowniki;

.23 przekaniki elektryczne, hydrauliczne, pneumatyczne;

.24 urzdzenia rejestrujce (jeeli realizuj funkcje objte przepisami);

.25 systemy zasilania bezprzerwowego (UPS) o mocy 3 kVA lub wikszej;

.26 inne, niewymienione wyej elementy wyposaenia elektrycznego, kado-razowo okrelone przez PRS.

1.3.3.2 Kade urzdzenie elektryczne w wykonaniu przeciwwybuchowym nale-y podda nadzorowi (pod wzgldem wybuchowoci) sprawowanemu przez insty-tucje, ktrych dokumenty honorowane s przez PRS, niezalenie od tego, czy dane urzdzenie podlega nadzorowi wynikajcemu z wymaga podanych w 1.3.3.1.

Instalacje elektryczne i systemy sterowania 16

1.3.3.3 Program prb urzdze elektrycznych jest kadorazowo rozpatrywany przez PRS, a wielkoci parametrw probierczych podane s w Zaczniku 2.

1.4 Dokumentacja techniczna statku

1.4.1 Dokumentacja klasyfikacyjna statku w budowie

1.4.1.1 Przed rozpoczciem budowy statku naley przedstawi Centrali PRS do rozpatrzenia i zatwierdzenia dokumentacj wymienion w 1.4.1.2 do 1.4.1.4.

1.4.1.2 Dokumentacja klasyfikacyjna urzdze elektrycznych: .1 schematy zasadnicze dotyczce wytwarzania i rozdziau energii elektrycz-

nej z gwnych i awaryjnych rde: sieci siowych, owietlenia (do roz-dzielnic grupowych) i zasilania wiate nawigacyjnych;

.2 zestawienie danych obwodw z podaniem wielkoci prdw, zastosowa-nych zabezpiecze oraz typw i przekrojw kabli;

.3 schematy zasadnicze i widok oglny rozdzielnic gwnych i awaryjnych, pulpitw sterowniczo-kontrolnych ruchu statkw i innych urzdze o wy-konaniu nietypowym;

.4 wyniki oblicze mocy elektrowni niezbdnej do zapewnienia pracy statku w warunkach okrelonych w 3.1.6, uzasadnienie doboru liczby i mocy prdnic oraz obliczenie mocy awaryjnych rde energii elektrycznej;

.5 zasadnicze lub rozwinite schematy obwodu gwnego, wzbudzenia, ste-rowania, kontroli, sygnalizacji, zabezpieczenia i blokady urzdze napdu elektrycznego statku;

.6 wyniki oblicze mocy prdnic napdu elektrycznego statku niezbdnej do zapewnienia pracy we wszystkich warunkach;

.7 wyniki oblicze prdw zwarcia na szynach rozdzielnicy gwnej i w in-nych punktach ukadu elektroenergetycznego dla uzasadnienia wyboru aparatury czeniowej i zabezpieczajcej prdnic i odbiornikw, a take dla sprawdzenia obcie elektrodynamicznych i termicznych, ktrym powin-na odpowiada aparatura, przewody i szyny rozdzielnicy gwnej oraz in-nych urzdze rozdzielczych wraz z selekcj zabezpiecze;

.8 wyniki oblicze natenia owietlenia wanych pomieszcze i miejsc otwartych (do wgldu);

.9 schematy cznoci wewntrznej i sygnalizacji;

.10 schematy zasadnicze wanych napdw elektrycznych zgodnie z 1.3.2.1.5;

.11 schematy instalacji smarowania i chodzenia powietrznego maszyn elek-trycznych napdu gwnego;

.12 schemat uziemie ochronnych, rysunki i, w razie potrzeby, obliczenia insta-lacji odgromowej zbiornikowcw, gazowcw i statkw kombinowanych;

.13 schemat zasadniczy tras kablowych z okreleniem pomieszcze, przez ktre one przechodz;

16

Postanowienia oglne 17

.14 wyniki oblicze pojemnoci baterii akumulatorw zasilajcych owietle-nie awaryjne, wiata nawigacyjne, sygnalizacj alarmu oglnego i poa-row;

.15 dane dotyczce wyposaenia elektrycznego w pomieszczeniach zagroo-nych wybuchem;

.16 schematy zdalnego wyczania wentylacji, pomp paliwowych i olejowych;

.17 plany rozmieszczenia prdnic podstawowych i awaryjnych, rozdzielnicy gwnej, rozdzielnicy awaryjnej, akumulatorw, urzdze w wykonaniu przeciwwybuchowym.

1.4.1.3 Jeeli przewidziana jest klasyfikacja urzdze chodniczych, to doku-mentacja wymieniona w 1.4.1.2 powinna zawiera dane dotyczce wyposaenia elektrycznego urzdze chodniczych.

1.4.1.4 Dokumentacja klasyfikacyjna zautomatyzowanych urzdze statku: .1 opis techniczny zawierajcy: wykaz parametrw objtych ukadami:

alarmowym, bezpieczestwa i sterowania automatycznego, informacje do-tyczce sposobu zapewnienia cigoci smarowania cylindrw i mechani-zmw silnika gwnego, zasilania paliwem, par itp. oraz innych rodkw niezbdnych do wykonywania pracy bezwachtowej, jak rwnie przyjte-go sposobu napraw i konserwacji poszczeglnych zespow lub elementw ukadw automatyki, dane dotyczce niezawodnoci poszczeglnych uka-dw lub ich zespow;

.2 schematy funkcjonalne poszczeglnych ukadw automatyki do odpo-wiednich urzdze, mechanizmw i instalacji, podajce informacje doty-czce: sposobu zasilania, waciwoci funkcjonalnych, struktury, ewentu-alnych pocze z innymi ukadami oraz rodzaju i wartoci granicznych parametrw objtych tymi ukadami;

.3 rysunki poszczeglnych zespow ukadw automatyki, takich jak pulpity, tablice z pokazaniem ich elewacji i rozplanowania elementw wewntrz-nych oraz ich rozmieszczenia i usytuowania na statku;

.4 w przypadku zastosowania ukadw komputerowych do sterowania lub kontroli mechanizmw i instalacji, dokumentacja powysza powinna by uzupeniona w zakresie podanym w punkcie 1.4 z Publikacji Nr 9/P Wymagania dla systemw komputerowych.

1.4.2 Dokumentacja wykonawcza statku w budowie W przypadku zatwierdzenia dokumentacji klasyfikacyjnej wymienionej w 1.4.1,

naley przedstawi terenowo waciwej placwce lub agencji PRS do uzgodnienia dokumentacj wykonawcz obejmujc:

.1 rysunki tras kablowych i zamocowania kabli;

.2 schematy obwodw kocowych rozdzielnicy awaryjnej i owietlenia awa-ryjnego;

.3 schematy obwodw kocowych rozdzielnic owietleniowych;

Instalacje elektryczne i systemy sterowania 18

.4 program prb na uwizi i w morzu urzdze elektrycznych i zautomatyzo-wanych urzdze statku.

1.4.3 Dokumentacja klasyfikacyjna statku w przebudowie lub odbudowie

1.4.3.1 Przed przystpieniem do przebudowy lub odbudowy statku naley przed-stawi Centrali PRS do rozpatrzenia i zatwierdzenia dokumentacj tych instalacji, ukadw i wyposaenia statku, ktre ulegaj przebudowie lub odbudowie.

1.4.3.2 W przypadku instalowania na statku eksploatowanym nowych, objtych wymaganiami Przepisw, urzdze zasadniczo rnicych si od dotychczaso-wych, naley przedstawi Centrali PRS do rozpatrzenia i zatwierdzenia uzupenia-jc dokumentacj nowych instalacji zwizanych z tymi urzdzeniami, w zakresie wymaganym dla statku w budowie (patrz 1.4.1).

1.5 Dokumentacja techniczna urzdze

1.5.1 Przed rozpoczciem nadzoru nad produkcj urzdze elektrycznych naley przedstawi do rozpatrzenia przez PRS nastpujc dokumentacj:

.1 opis dziaania i podstawowe dane charakterystyczne;

.2 specyfikacj materiaow, w ktrej naley poda zastosowane elementy, przyrzdy i materiay z ich technicznymi charakterystykami;

.3 rysunek zestawieniowy z przekrojami;

.4 schemat ideowy;

.5 warunki techniczne i program prb;

.6 obliczenia wytrzymaoci mechanicznej wau wirnika, rysunki mocowania biegunw i komutatora dla maszyn o mocy 50 kW (kVA) lub wikszej;

.7 dla rozdzielnic obliczenie termicznej i dynamicznej wytrzymaoci szyn i dobr aparatw do warunkw zwarciowych, jeeli prd znamionowy prdnicy lub prdnic pracujcych rwnolegle przekracza 1000 A;

.8 dla zespow prdotwrczych dobr mocy silnika spalinowego dla prdnicy, wykaz czujnikw i ich nastaw oraz obliczenia drga skrtnych;

.9 dane dotyczce statycznej lub dynamicznej odpornoci na zakcenia albo podanie sposobu sprawdzenia kompatybilnoci elektromagnetycznej;

.10 podanie konkretnych rodkw tumienia zakce. W razie koniecznoci PRS moe wymaga przedstawienia dodatkowej doku-

mentacji technicznej oraz danych o niezawodnoci.

18

Wymagania oglne 19

2 WYMAGANIA OGLNE

2.1 Warunki pracy Przy projektowaniu, doborze i rozmieszczeniu urzdze elektrycznych powinny

by uwzgldnione warunki pracy podane w podrozdziaach 2.1.1 do 2.1.4.

2.1.1 Naraenia klimatyczne

2.1.1.1 Urzdzenia elektryczne, w zalenoci od miejsca ich zainstalowania na statku, powinny by przystosowane do pracy w zakresach temperatur powietrza otaczajcego i wody chodzcej okrelonych w tabeli 2.1.1.1. Moliwo stosowa-nia wyposaenia elektrycznego przeznaczonego do pracy w innych zakresach tem-peratur podlega kadorazowo odrbnemu rozpatrzeniu przez PRS.

2.1.1.2 Urzdzenia elektryczne powinny poprawnie pracowa w warunkach wilgotnoci wzgldnej powietrza 753% przy temperaturze +452 C lub 803% przy temperaturze +402 C oraz wilgotnoci wzgldnej powietrza 953% przy temperaturze +252 C.

Tabela 2.1.1.1

Temperatura otaczajcego powietrza i wody chodzcej, [C]

nieograniczony rejon eglugi

egluga poza stref tropikaln

Lp. Miejsce na statku

powietrze woda powietrze woda 1 Maszynownia, pomieszczenia zamknite

ruchu elektrycznego, pomieszczenia kuchenne od 0 do 45

30 od 0 do 40

25

2 Otwarte pokady i przestrzenie od 25 do 45

od 25 do 40

3 Inne pomieszczenia od 0 do 40

od 0 do 40

Uwagi: 1) Dla maszyn elektrycznych umieszczonych w maszynowni naley przyj maksymaln tempera-

tur otaczajcego powietrza rwn +50 C. 2) Urzdzenia i elementy elektroniczne przeznaczone do zainstalowania w rozdzielnicach, pulpi-

tach lub obudowach powinny poprawnie pracowa w temperaturze powietrza otaczajcego do +55 C. Temperatura do +70 C nie powinna powodowa uszkodze elementw, urzdze i ukadw.

2.1.1.3 Elementy konstrukcyjne urzdze elektrycznych naley wykonywa z materiaw odpornych na dziaanie atmosfery morskiej lub naley je odpowied-nio zabezpiecza przed jej szkodliwym dziaaniem.

Instalacje elektryczne i systemy sterowania 20

2.1.2 Naraenia mechaniczne

2.1.2.1 Urzdzenia elektryczne powinny poprawnie pracowa przy wibracjach o czstotliwoci od 2 do 100 Hz, a mianowicie: przy czstotliwociach od 2 do 13,2 Hz, z amplitud przemieszczenia 1,0 mm, przy czstotliwociach od 13,2 do 100 Hz z amplitud przyspieszenia 0,7 g.

Urzdzenia elektryczne przeznaczone do zainstalowania na urzdzeniach cha-rakteryzujcych si silnymi wibracjami (np. silniki spalinowe, sprarki) lub zain-stalowane w pomieszczeniu maszyny sterowej powinny poprawnie pracowa przy wibracjach o czstotliwoci od 2 do 100 Hz, a mianowicie: przy czstotliwociach od 2 do 25 Hz z amplitud przemieszczenia 1,6 mm, przy czstotliwociach od 25 do 100 Hz z amplitud przyspieszenia 4,0 g.

2.1.2.2 Urzdzenia elektryczne powinny by przystosowane do niezawodnej pracy przy dugotrwaym przechyle statku do 15, przegbieniu do 5 oraz przy koysaniach na burt do 22,5 z okresem 10 sekund i przy koysaniu wzdunym do 10 od pionu.

Awaryjne urzdzenia powinny ponadto pracowa niezawodnie przy dugotrwa-ym przechyle do 22,5 i przegbieniu do 10 oraz przy rwnoczesnym, wyej podanym, przechyle i przegbieniu.

2.1.2.3 Wyposaenie elektryczne powinno posiada odpowiedni wytrzymao mechaniczn i by umieszczone w takim miejscu, w ktrym nie ma niebezpiecze-stwa uszkodze mechanicznych (patrz take 2.6.4).

2.1.3 Parametry energii zasilajcej

2.1.3.1 Urzdzenia elektryczne powinny by tak wykonane, aby w kadym przy-padku prawidowo pracoway w warunkach ustalonych, przy wszystkich odchyle-niach od znamionowych wielkoci napicia i czstotliwoci, podanych w tabelach: tabeli 2.1.3.1-1 w zakresie dopuszczalnych wartoci odchyle dla systemw zasila-nych prdem przemiennym, tabeli 2.1.3.1-2 w zakresie dopuszczalnych wartoci odchyle dla systemw zasilanych prdem staym, tabeli 2.1.3.1-3 w zakresie do-puszczalnych wartoci odchyle dla systemw zasilanych z baterii akumulatorw (patrz take 14.1.3.2 do 14.1.3.5).

Tabela 2.1.3.1-1

Dopuszczalne odchylenia dla systemw zasilanych prdem przemiennym

Dopuszczalne odchylenia od wartoci znamionowych

Krtkotrwae Parametry Dugotrwae

Warto Czas

Napicie +6%, 10% 20% 1,5 sek

Czstotliwo 5% 10% 5 sek

Wymagania oglne 21

Tabela 2.1.3.1-2

Odchylenia napicia dla systemw zasilanych prdem staym

Parametry Odchylenia

Dopuszczalne odchylenie cige napicia 10%

Dopuszczalne odchylenie cyklicznie zmienne napicia 5%

Dopuszczalna falisto napicia wyprostowanego 10%

Tabela 2.1.3.1-3

Odchylenia napicia dla systemw zasilanych z baterii

Systemy Odchylenia

Odbiorniki poczone z bateri podczas jej adowania (patrz uwaga) +30%, 25%

Odbiorniki niepoczone z bateri podczas jej adowania +20%, 25%

Uwaga: Dopuszcza si moliwo przyjcia innych wartoci odchylenia napicia (w tym napi-cia falicie zmiennego od urzdzenia adujcego), zalenie od charakterystyk adowa-nia/rozadowania baterii.

2.1.3.2 W przypadku zasilania obcienia z baterii poprzez przetwornic lub inwerter, maksymalne dopuszczalne odchylenia napicia staego od wartoci zna-mionowej powinny by mierzone od strony obcienia danej przetwornicy lub inwertera. Ponadto, jeeli prd stay jest przetwarzany na prd przemienny, to mak-symalne dopuszczalne odchylenia napicia i czstotliwoci nie powinny przekra-cza wartoci podanych w tabeli 2.1.3.1-1.

2.1.4 Zakcenia elektromagnetyczne

2.1.4.1 Okrtowe urzdzenia elektryczne i elektroniczne powinny by odporne na zakcenia elektromagnetyczne:

.1 wyadowania elektrostatyczne;

.2 promieniowanie pola elektromagnetycznego;

.3 zakcenia impulsowe nanosekundowe;

.4 zakcenia przewodzone wysokiej czstotliwoci;

.5 zakcenia impulsowe duej energii;

.6 zakcenia przewodzone niskiej czstotliwoci. Parametry prb okrela Publikacja Nr 11/P Prby rodowiskowe wyposaenia

statkw oraz Publikacja IEC 60092-504.

2.1.4.2 Okrtowe urzdzenia elektryczne i elektroniczne nie powinny emitowa zakce elektromagnetycznych, promieniowanych i przewodzonych.

Parametry prb okrela Publikacja Nr 11/P Prby rodowiskowe wyposaenia statkw oraz Publikacja IEC 60092-504.

Instalacje elektryczne i systemy sterowania 22

2.1.4.3 W celu zabezpieczenia odbiorczych urzdze radiowych przed zakce-niami naley uwzgldni wymagania podane w Konwencji SOLAS (wymagania takie zawarte s rwnie w Przepisach nadzoru konwencyjnego statkw morskich, Cz IV Urzdzenia radiowe, rozdzia 4).

2.1.4.4 Ekrany kabli energetycznych, metalowe powoki kabli i pancerze kabli naley uziemia moliwie jak najczciej, co najmniej w miejscach pocze i na kadym kocu, czc je z metalow obudow urzdzenia elektrycznego i z kadu-bem statku.

2.1.4.5 Wszystkie kable sygnalizacyjne, sterownicze oraz informacyjne powinny by ekranowane. Metalowe ekrany tych kabli naley uziemia odpowiednio do liczby ekranw. W przypadku stosowania kabli podwjnie ekranowanych i przy zakceniach pl wysokiej czstotliwoci ekrany wewntrzne i zewntrzne naley uziemia obustronnie i czy z uziemieniami urzdze. Ekrany wewntrzne kabli przy niskiej czstotliwoci sygnaw zakcajcych mona uziemia jednostronnie. Powysze zasady nie dotycz kabli ekranowanych koncentrycznych.

2.1.4.6 We wszystkich przypadkach naley zapewni cigo pocze wszyst-kich przewodzcych prd powok kabli, tj. zarwno w kablowych skrzynkach roz-ganych i rozdzielczych oraz w przejciach kabli przez przegrody.

2.1.4.7 Przewody uziemiajce ekrany kabli mona czy gwiadzicie do szyny uziemiajcej rozdzielnicy, jeeli taka istnieje, lub bezporednio do metalowego kaduba statku.

2.1.4.8 W celu uniknicia stycznoci z kadubem statku, ekrany przewodw sygnalizacyjnych powinny by pokryte zewntrzn powok izolacyjn.

2.1.4.9 Obudowy i ekrany urzdze elektrycznych instalowanych na mostku nawigacyjnym powinny by uziemione.

Ekrany kabli i przewodw gitkich naley uziemia zgodnie z 2.4.3.5. Mona nie uziemia obudw i ekranw urzdze elektrycznych pasywnych

elektromagnetycznie, pod warunkiem e urzdzenia te nie wymagaj uziemie ochronnych.

2.1.4.10 W celu zwikszenia odpornoci na zakcenia elektromagnetyczne zale-ca si stosowa kable ekranowane z par lub wieloma parami skrconych przewo-dw.

2.1.4.11 Przy instalowaniu urzdze elektrycznych i ukadaniu kabli w pobliu kompasw magnetycznych, naley uwzgldni wymagania Konwencji SOLAS (wymagania takie zawarte s rwnie w Przepisach nadzoru konwencyjnego stat-kw morskich, Cz V Urzdzenia nawigacyjne, podrozdzia 4.2).

Wymagania oglne 23

2.1.4.12 Kable telefoniczne i innej cznoci wewntrznej, z wyjtkiem kabli kocowych odgazie poszczeglnych telefonw oraz kable elektryczne urzdze medycznych mogce powodowa zakcenia radiowe powinny by ekranowane.

2.1.4.13 Na statkach wykonanych z materiau nieprzewodzcego prdu, na kt-rych jest wymagane instalowanie urzdze radiowych, wszystkie kable pooone w promieniu 9 m od anten powinny by ekranowane lub zabezpieczone przed za-kceniami innymi sposobami.

2.2 Materiay

2.2.1 Materiay konstrukcyjne

2.2.1.1 Elementy konstrukcyjne urzdze elektrycznych naley wykonywa z metalu lub co najmniej z materiaw izolacyjnych trudno zapalnych, odpornych na dziaanie atmosfery morskiej i par olejw lub naley je odpowiednio chroni przed szkodliwym dziaaniem tych czynnikw.

2.2.1.2 ruby, nakrtki, zawiasy itp. elementy suce do mocowania pokryw urzdze elektrycznych instalowanych na otwartych pokadach i w pomieszcze-niach ze zwikszon wilgotnoci naley wykonywa z materiaw odpornych na korozj lub posiadajcych odpowiednie powoki ochronne.

2.2.1.3 Wszystkie czci urzdze elektrycznych przewodzce prd naley wy-konywa z miedzi, stopw miedzi lub z innych materiaw o rwnowanych wa-ciwociach, z wyjtkiem:

.1 elementw oporowych, ktre naley wykonywa z materiaw trwaych, o duej rezystywnoci i odpornych na dziaanie wysokiej temperatury;

.2 uzwoje klatek wirnikw silnikw asynchroniczych i synchronicznych, ktre mona wykonywa z aluminium lub jego stopw odpornych na wa-runki morskie;

.3 szczotek i piercieni wglowych, stykw z metali spiekanych i innych tym podobnych elementw, jeeli jest to uwarunkowane podanymi waciwo-ciami fizycznymi;

.4 elementw urzdze elektrycznych przyczanych bezporednio do kaduba statku, wykorzystywanego jako przewd powrotny w ukadzie jednoprze-wodowym.

Zastosowanie innych materiaw na czci przewodzce prd podlega odrb-nemu rozpatrzeniu przez PRS.

2.2.2 Materiay izolacyjne

2.2.2.1 Materiay izolacyjne czci bdcych pod napiciem powinny mie od-powiedni wytrzymao mechaniczn i elektryczn, powinny by odporne na pr-dy pezajce, odporne na wilgo i pary oleju lub te powinny by skutecznie za-bezpieczone przed dziaaniem tych czynnikw.

Instalacje elektryczne i systemy sterowania 24

Przy obcieniu znamionowym temperatura czci przewodzcych prd i miejsc ich pocze nie powinna by wysza od temperatury dopuszczalnej dla zastoso-wanego materiau izolacyjnego.

2.2.2.2 Do chodzenia nieizolowanych czci urzdze elektrycznych mona stosowa tylko niepalne ciecze.

2.2.2.3 Do izolowania uzwoje maszyn, aparatw i innych urzdze o wanym przeznaczeniu naley stosowa materiay o klasach izolacji podanych w tabeli 3.1 Zacznika 2.

Zaleca si stosowanie materiaw izolacyjnych co najmniej klasy E.

2.2.2.4 Przewody stosowane do pocze wewntrznych w urzdzeniach elek-trycznych powinny mie izolacj wykonan z materiaw co najmniej trudno za-palnych, natomiast w urzdzeniach z podwyszonym nagrzewaniem, a take w urzdzeniach wymienionych w rozdziale 15 z materiau niepalnego.

2.2.2.5 Materiay izolacyjne stosowane do wyrobu kabli powinny odpowiada wymaganiom podanym w 16.3.

2.2.3 Stosowanie materiaw zawierajcych azbest w instalacjach (izolacje cieplne, kable, przejcia kablowe, okadziny hamulcw, komory ukowe wyczni-kw automatycznych), w tym w czciach zamiennych, jest zabronione na wszyst-kich statkach zgodnie z prawidem II-1/3-5 Konwencji SOLAS, ujednolicon interpretacj IACS UI SC 249 oraz cyrkularzami IMO MSC.1/Circ.1374 i MSC.1/Circ.1379.

2.3 Wymagania konstrukcyjne i stopnie ochrony obudowy

2.3.1 Wymagania oglne

2.3.1.1 Czci, ktre w czasie eksploatacji mog podlega wymianie, powinny by atwe do demontau.

2.3.1.2 Przy stosowaniu pocze gwintowych naley przedsiwzi rodki wy-kluczajce samoczynne odkrcanie si rub i nakrtek, a w miejscach wymagaj-cych czstego demontau i otwierania naley je zabezpieczy przed zagubieniem.

2.3.1.3 Uszczelnienia czci urzdze elektrycznych (drzwi, pokryw, wzierni-kw, dawnic itp.) powinny zapewnia waciwy stopie ochrony w warunkach eksploatacyjnych.

Uszczelki powinny by przymocowane do obudowy lub pokrywy.

2.3.1.4 Osony, pyty czoowe i pokrywy urzdze elektrycznych znajdujcych si w miejscach dostpnych dla osb postronnych, zapobiegajce dostpowi do czci pod napiciem, powinny da si otwiera tylko przy uyciu narzdzi.

Wymagania oglne 25

2.3.1.5 Urzdzenie elektryczne, w ktrym mog gromadzi si skropliny, naley wyposay w urzdzenia odwadniajce. Wewntrz urzdzenia naley wykona kanay zapewniajce odpyw kondensatu ze wszystkich czci urzdzenia. Uzwo-jenia i czci znajdujce si pod napiciem naley tak rozmieci lub zabezpieczy, aby nie podlegay oddziaywaniu zbierajcych si wewntrz urzdzenia skroplin.

2.3.1.6 Jeeli w pulpicie sterowniczym lub w rozdzielnicy zastosowane s przy-rzdy pomiarowe, do ktrych doprowadzony jest olej, para lub woda, naley zasto-sowa rodki zapobiegajce w razie uszkodzenia przyrzdu lub rurocigw przedo-stawaniu si tych czynnikw do czci urzdze elektrycznych znajdujcych si pod napiciem.

2.3.2 Odstpy izolacyjne

2.3.2.1 Odstpy pomidzy czciami pod napiciem o rnym potencjale lub te midzy czciami pod napiciem a uziemionymi czciami metalowymi lub ze-wntrzn obudow, zarwno w powietrzu, jak i po powierzchni materiau izolacyj-nego, powinny by odpowiednie do napi roboczych i warunkw pracy urzdze-nia, z uwzgldnieniem waciwoci stosowanych materiaw izolacyjnych.

2.3.3 Poczenia wewntrzne

2.3.3.1 Wszystkie poczenia wewntrzne w urzdzeniach elektrycznych naley wykonywa przewodami wielodrutowymi. Ewentualne stosowanie przewodw jednodrutowych podlega odrbnemu rozpatrzeniu przez PRS.

2.3.3.2 Poczenia wewntrzne w rozdzielnicach, pulpitach sterowniczo- -kontrolnych i innych urzdzeniach rozdzielczych, przeczajcych itp. naley wy-konywa za pomoc przewodw o przekroju co najmniej 1 mm2. W obwodach sterowania, zabezpiecze, pomiaru parametrw, sygnalizacji i cznoci wewntrz-nej mona stosowa przewody o przekroju co najmniej 0,5 mm2.

W elektrycznych i elektronicznych obwodach przetwarzania i przekazywania sa-bych sygnaw mog by stosowane przewody o przekroju mniejszym ni 0,5 mm2, co jednak w kadym przypadku wymaga odrbnego rozpatrzenia przez PRS.

2.3.3.3 Czci przewodzce prd naley tak mocowa, aby nie przenosiy dodat-kowych obcie mechanicznych, przy czym nie naley stosowa wkrtw wkr-canych bezporednio w materia izolacyjny.

2.3.3.4 Koce wielodrutowych y kabli i przewodw powinny by przygoto-wane odpowiednio do rodzaju stosowanego zacisku lub powinny by zaopatrzone w kocwki kablowe.

2.3.3.5 Przewody izolowane naley tak ukada i mocowa, aby sposb ich ukadania i mocowania nie powodowa zmniejszenia rezystancji izolacji i aby nie

Instalacje elektryczne i systemy sterowania 26

ulegay one uszkodzeniu na skutek dziaania si elektrodynamicznych zwarciowych oraz si dynamicznych wywoanych drganiami i wstrzsami.

2.3.3.6 Poczenia przewodw izolowanych z zaciskami lub szynami naley wykonywa w taki sposb, aby w normalnych warunkach eksploatacji izolacja przewodw nie bya naraona na przegrzanie.

2.3.4 Stopnie ochrony obudw

2.3.4.1 Urzdzenia elektryczne powinny mie osony zapewniajce stopie ochrony odpowiadajcy warunkom wystpujcym w miejscu ich zainstalowania lub naley zastosowa odpowiednie rodki ochrony urzdzenia przed szkodliwym wpywem czynnikw otaczajcych i ochrony personelu przed poraeniem prdem elektrycznym.

2.3.4.2 Minimalne stopnie ochrony urzdze elektrycznych instalowanych w po-mieszczeniach i przestrzeniach statku naley dobiera zgodnie z tabel 2.3.4.2.

Tabela 2.3.4.2

Lp. Miejsce ustawienia urzdze elektrycznych (przykady) Warunki w miejscu ustawienia urzdze

Oznaczenie stopnia ochrony obudowy

1 2 3 4 5 6 7

Pomieszczenia instalacji amoniaku (maszynow-nie chodnicze) Pomieszczenia baterii akumulatorw Magazyny lamp Magazyny farb Magazyny butli zawierajcych gazy spawalnicze adownie uznane jako niebezpieczne pod wzgl-dem wybuchowym Tunele rurocigw zawierajcych ciecz paln o temperaturze zaponu 60 C lub niszej

Niebezpieczestwo wybuchu

Uznany typ bezpieczny (patrz 2.8)

8 9

Suche pomieszczenia mieszkalne Suche pomieszczenia kontrolno-sterownicze

Niebezpieczestwo dotyku czci znajduj-cych si pod napiciem

IP20

10 11 12 13 14 15 16

Pomieszczenia na mostku Przestrzenie silnikw i kotw znajdujce si powyej podogi Pomieszczenia maszyny sterowej Maszynownie chodnicze (wyczajc instalacje amoniaku) Maszynownie awaryjne Magazynki oglnego przeznaczenia Pentry

Niebezpieczestwo padania kropli wody i/lub niebezpiecze-stwo maych uszkodze mechanicznych

IP22

Wymagania oglne 27

Lp. Miejsce ustawienia urzdze elektrycznych (przykady) Warunki w miejscu ustawienia urzdze

Oznaczenie stopnia ochrony obudowy

17 Pomieszczenia prowiantowe

18 azienki i prysznice Zwikszone niebezpie-czestwo wystpowa-nia cieczy i/lub uszko-dze mechanicznych

IP34

19 20 21 22 23 24 25

Przestrzenie silnikw i kotw znajdujce si poniej podogi Zamknite pomieszczenia wirwek oleju napdowego Zamknite pomieszczenia wirwek oleju smarowego Pomieszczenia pomp balastowych Chodnie Kuchnie i pralnie Obszar maszynowni objty zasigiem lokalnej wodnej instalacji zraszajcej, obejmujcy rejony A i B wedug rysunku 2.3.4.2.

Zwikszone niebezpie-czestwo wystpowa-nia cieczy i uszkodze mechanicznych

IP44

26 27 28

Pomieszczenia przetwrstwa ryb Tunele waw lub rurocigw w dnie podwj-nym adownie

Niebezpieczestwo natrysku cieczy, obec-noci pyu adunkowe-go, niebezpieczestwo powanego uszkodze-nia mechanicznego, agresywne wyziewy

IP55

29 Otwarte pokady Niebezpieczestwo wystpowania cieczy w wielkich ilociach

IP56

Uwagi: 1) Gdy obudowa urzdzenia nie zapewnia wymaganego stopnia ochrony, naley zastosowa inne

rodki lub inne umiejscowienie urzdzenia, aby zapewni stopie ochrony obudowy wymagany w tabeli.

2) Dla ropowcw, statkw kombinowanych, statkw przeznaczonych lub przystosowanych do pracy w rejonie rozlewu ropy naftowej patrz 22.5.4.

3) Obszar objty zasigiem lokalnej wodnej instalacji zraszajcej przedstawiono na rysunku 2.3.4.2. 4) W rejonie C wedug rysunku 2.3.4.2 urzdzenia elektryczne mog mie niszy stopie ochrony

obudowy ni IP44, pod warunkiem e zostanie wykazane, e urzdzenia te s odpowiednie do zastosowania w tym rejonie, biorc pod uwag ich konstrukcj i usytuowanie, np. umiejscowienie otworw wentylacji nawiewowej; powinien by zapewniony dopyw powietrza chodzcego.

A rejon chroniony, dla ktrego wymagana jest instalacja zraszajca. B rejon przylegy do rejonu chronionego, naraony na bezporednie zraszanie. C rejon przylegy, nie bdcy rejonem A ani B, do ktrego woda moe siga.

Instalacje elektryczne i systemy sterowania 28

Rys. 2.3.4.2

2.4 Uziemienia czci metalowych nie przewodzcych prdu Metalowe obudowy urzdze elektrycznych wykonanych na napicie wysze

ni bezpieczne, nie majce izolacji podwjnej lub wzmocnionej, powinny mie zacisk uziemiajcy oznaczony symbolem .

W zalenoci od przeznaczenia urzdzenia elektrycznego powinna by przewi-dziana moliwo uziemienia go od zewntrz lub od wewntrz.

B

A

C

2.4.1 Czci podlegajce uziemieniu

2.4.1.1 Czci metalowe urzdze elektrycznych dotykane w czasie eksploatacji i mogce w przypadku uszkodzenia izolacji znale si pod napiciem (z wyjt-kiem wymienionych w 2.4.1.2) powinny mie trwae poczenie elektryczne z cz-ci wyposaon w zacisk uziemiajcy skutecznie poczony z kadubem statku (patrz take 2.4.3).

2.4.1.2 Mona nie stosowa uziemienia dla ochrony od porae w przypadku: .1 urzdze elektrycznych zasilanych napiciem bezpiecznym; .2 urzdze elektrycznych z izolacj podwjn lub wzmocnion; .3 czci metalowych urzdze elektrycznych zamocowanych w materiale

izolacyjnym lub przechodzcych przez materia izolacyjny i odizolowanych od czci uziemionych oraz czci bdcych pod napiciem w taki sposb, e w normalnych warunkach pracy nie mog znale si pod napiciem ani zetkn si z czciami uziemionymi;

.4 obudw oysk specjalnie izolowanych;

Wymagania oglne 29

.5 cokow oprawek i elementw mocujcych lamp luminescencyjnych, aba-urw, odbynikw, obudw zamocowanych do oprawek lub opraw wy-konanych z materiau izolacyjnego lub wkrconych w taki materia;

.6 uchwytw do mocowania kabli;

.7 pojedynczych odbiornikw o napiciu do 250 V, zasilanych przez trans-formator separacyjny.

2.4.1.3 Ekrany i metalowe uzbrojenie kabli powinny by uziemione.

2.4.1.4 Uzwojenia wtrne wszystkich przekadnikw prdowych i napiciowych powinny by uziemione.

2.4.2 Uziemienia konstrukcji aluminiowych na statkach stalowych Nadbudwki wykonane ze stopw aluminiowych mocowane do stalowego ka-

duba statku, lecz od niego odizolowane, naley uziemia specjalnym przewodem o przekroju nie mniejszym ni 16 mm2, odpornym na korozj i nie powodujcym korozji elektrolitycznej w miejscu poczenia nadbudwki z kadubem. Poczenie to powinno by wykonane co najmniej dwoma przewodami w dostpnych do przegldu przeciwlegych miejscach nadbudwki i odpowiednio zabezpieczone przed uszkodzeniem.

2.4.3 Zaciski i przewody uziemiajce

2.4.3.1 Mocowanie przewodw uziemiajcych do kaduba statku naley wyko-nywa rubami o rednicy co najmniej 6 mm; jedynie do mocowania przewodw o przekroju do 2,5 mm2 mona stosowa ruby o rednicy 4 mm, a do przewodw o przekroju do 4 mm2 ruby o rednicy 5 mm.

ruby te nie powinny by przeznaczone do innych celw ni mocowanie prze-wodw uziemiajcych. ruby wkrcane do materiau (bez nakrtek) powinny by z mosidzu lub innego materiau odpornego na korozj.

Miejsce na kadubie, do ktrego mocuje si przewd uziemiajcy, powinno by metalicznie czyste i w odpowiedni sposb zabezpieczone przed korozj.

2.4.3.2 Ustawione na stae urzdzenia elektryczne naley uziemia przy pomocy zewntrznych przewodw uziemiajcych lub yy uziemiajcej w kablu zasilajcym.

Przy zastosowaniu do uziemienia jednej z y kabla zasilajcego ya ta powin-na by poczona z uziemian czci urzdzenia wewntrz jego obudowy.

Mona nie stosowa specjalnego uziemienia, jeeli zamocowanie urzdzenia zapewnia trway elektryczny styk midzy obudow urzdzenia i kadubem statku we wszystkich warunkach eksploatacji.

Uziemienie przy pomocy zewntrznych przewodw uziemiajcych naley wy-konywa przewodem miedzianym. Mona stosowa rwnie przewody z innego odpornego na korozj metalu, lecz pod warunkiem, e ich rezystancja nie bdzie wiksza od rezystancji wymaganego przewodu miedzianego.

Instalacje elektryczne i systemy sterowania 30

Przekrj przewodu uziemiajcego wykonanego z miedzi nie powinien by mniejszy od podanego w tabeli 2.4.3.2.

Tabela 2.4.3.2

Przekrj przewodu uziemiajcego urzdzenia stacjonarnego (minimum), [mm2] Przekrj yy kabla przyczonego do

urzdzenia, [mm2] przewd jednodrutowy przewd wielodrutowy

do 2,5 2,5 1,5

powyej 2,5 do 120 poowa przekroju yy przyczonego kabla, lecz nie mniej ni 4 powyej 120 70

Uziemienie wykonane przy pomocy specjalnej yy kabla zasilajcego powinno by o przekroju rwnym przekrojowi znamionowemu yy kabla zasilajcego dla kabli o przekroju y do 16 mm2 i co najmniej rwnym poowie przekroju yy kabla zasilajcego, lecz nie mniejszym ni 16 mm2 dla kabli o przekroju y wikszym ni 16 mm2.

2.4.3.3 Uziemienie odbiornikw ruchomych oraz przenonych naley wykony-wa przy pomocy uziemionych kokw w gniazdach wtyczkowych lub przy pomo-cy innych uziemionych elementw stykowych i miedzianej yy uziemiajcej w przewodzie zasilajcym.

Przekrj yy uziemiajcej nie powinien by mniejszy od znamionowego prze-kroju yy gitkiego kabla zasilajcego dla kabli do 16 mm2 oraz powinien wyno-si co najmniej poow przekroju yy tego kabla, lecz nie mniej ni 16 mm2 dla kabli o przekroju wikszym ni 16 mm2.

2.4.3.4 Przewody i yy uziemiajce urzdzenia stacjonarne nie powinny by rozczalne.

2.4.3.5 Uziemienie ekranw i metalowego uzbrojenia kabli naley wykonywa jednym z nastpujcych sposobw:

.1 miedzianym przewodem uziemiajcym o przekroju nie mniejszym ni 1,5 mm2 dla kabli o przekroju do 25 mm2 i nie mniejszym ni 4 mm2 dla kabli o przekroju wikszym ni 25 mm2;

.2 przez odpowiednie przymocowanie pancerza lub paszcza metalowego do kaduba statku;

.3 za pomoc piercieni znajdujcych si w dawnicach kablowych, pod wa-runkiem, e s one odporne na korozj, dobrze przewodzce i spryste.

Uziemienia naley wykonywa na obu kocach kabli, z wyjtkiem kabli ko-cowych, ktre mona uziemia tylko od strony zasilania.

Jeeli wyej podane sposoby wprowadzaj zakcenia w pracy urzdzenia, ekrany i metalowe uzbrojenie kabli mona uziemia w inny uznany sposb.

Wymagania oglne 31

2.4.3.6 Zewntrzne przewody uziemiajce powinny by dostpne do kontroli oraz powinny by zabezpieczone przed poluzowaniem i uszkodzeniami mecha-nicznymi.

2.4.3.7 Zbiorniki adunkowe oraz ich instalacje, w tym rurocigi, powinny po-siada odpowiednie poczenie z kadubem statku. Rezystancja pomidzy nimi a kadubem powinna wynosi nie wicej ni 1 M. W przypadku braku trwaego poczenia z kadubem naley zastosowa tamy poczeniowe.

2.4.3.8 W przypadku zastosowania tam poczeniowych powinny by one: wyranie widoczne (w celu szybkiej weryfikacji ich usterek); wykonane oraz umieszczone w taki sposb, aby zapewni ich zabezpieczenie

przed ewentualnymi uszkodzeniami mechanicznymi oraz atmosfer/produktami wywoujcymi korozj;

atwe do zamontowania oraz wymiany.

2.5 Ochrona odgromowa

2.5.1 Wymagania oglne

2.5.1.1 Na statku naley zastosowa ochron odgromow, ktrej strefa ochronna powinna obejmowa wszystkie urzdzenia wymagajce ochrony przed wyadowa-niami atmosferycznymi.

Na statku, na ktrym wtrne zjawiska wyadowa atmosferycznych mog spo-wodowa poar lub wybuch, naley stosowa instalacj uziemiajc uniemoliwia-jc powstawanie iskier wtrnych.

2.5.1.2 Instalacja odgromowa powinna skada si ze zwodu, przewodw uzie-miajcych i uziomu. Na masztach metalowych mona nie stosowa specjalnych in-stalacji odgromowych, jeeli konstrukcyjnie przewidziane jest skuteczne elektryczne poczenie masztu z metalowym kadubem statku lub z miejscem uziemiajcym.

2.5.2 Zwd

2.5.2.1 Na statkach metalowych jako zwody naley wykorzystywa pionowo ustawione konstrukcje: maszty, nadbudwki itp., jeeli przewidziane jest elek-tryczne poczenie ich z kadubem statku. Dodatkowe zwody mona stosowa tyl-ko w tych przypadkach, gdy elementy konstrukcyjne nie tworz wymaganej strefy ochronnej.

2.5.2.2 Jeeli na topie masztu metalowego umieszczone jest urzdzenie elek-tryczne, to naley zainstalowa zwd majcy skuteczne elektryczne poczenie z masztem.

2.5.2.3 Na kadym maszcie lub stendze wykonanych z materiau nieprzewodz-cego naley zainstalowa odpowiedni instalacj odgromow.

Instalacje elektryczne i systemy sterowania 32

2.5.2.4 Zwody naley wykonywa z prta o rednicy co najmniej 12 mm. Prt ten moe by z miedzi, stopw miedzi lub ze stali odpowiednio zabezpieczonej przed korozj, a dla masztw aluminiowych zwd moe by z prta aluminiowego.

2.5.2.5 Zwd powinien by tak zamocowany do masztu, aby wystawa o co najmniej 300 mm ponad jego topem lub powyej jakiegokolwiek urzdzenia znaj-dujcego si na topie masztu.

2.5.3 Przewd uziemiajcy

2.5.3.1 Przewody uziemiajce naley wykonywa z prta, paskownika lub przewodu wielodrutowego o przekroju co najmniej 70 mm2 jeeli s wykonane z miedzi lub jej stopw, i o przekroju nie mniejszym ni 100 mm2 jeeli stosuje si stal, przy czym stal powinna by odpowiednio zabezpieczona przed korozj.

2.5.3.2 Przewody uziemiajce naley prowadzi po zewntrznej stronie masztu i nadbudwek statku oraz w miar moliwoci prosto, z moliwie najmniejsz licz-b zgi, ktre powinny by agodne i o moliwie najwikszych promieniach krzywizny.

2.5.3.3 Przewody uziemiajce nie powinny przechodzi przez miejsca zagroone wybuchem.

2.5.4 Uziom

2.5.4.1 Na statkach o konstrukcji mieszanej jako uziom mog by wykorzystane metalowe okucia dziobnicy lub inne metalowe konstrukcje zanurzone w wodzie we wszystkich warunkach pywania statku.

2.5.4.2 Naley przewidzie moliwo poczenia przewodw uziemiajcych lub stalowego kaduba statku z uziemieniem na ldzie w czasie, gdy statek znajduje si w doku lub na pochylni.

2.5.5 Poczenia w instalacji odgromowej

2.5.5.1 Poczenia w instalacji odgromowej naley wykonywa przy pomocy spawania, zaciskania, nitowania lub zaciskw rubowych.

2.5.5.2 Powierzchnia styku pocze powinna wynosi co najmniej 1000 mm2. Zaciski rubowe i ruby powinny by wykonane ze stopw miedzi lub ze stali

majcej odpowiednie zabezpieczenie antykorozyjne.

2.5.6 Instalacja uziemiajca

2.5.6.1 Naley uziemia odizolowane od siebie konstrukcje metalowe, pocze-nia ruchome, rurocigi, ekrany sieci kablowej oraz wzy wejciowe do pomiesz-cze zagroonych wybuchem.

Wymagania oglne 33

2.5.6.2 Rurocigi produktw naftowych, a take inne zwizane z pomieszcze-niami zagroonymi wybuchem i znajdujce si na otwartych pokadach lub w pomieszczeniach bez elektromagnetycznego ekranowania, powinny by uzie-mione do kaduba w odstpach nie wikszych ni 10 m.

Rurocigi znajdujce si na pokadzie, na ktrym istnieje moliwo wystpo-wania gazw wybuchowych, lecz nie zwizane z pomieszczeniami zagroonymi wybuchem, mog by uziemiane do kaduba co 30 m.

2.5.6.3 Przedmioty metalowe znajdujce si w pobliu przewodw uziemiaj-cych powinny by uziemione, jeeli nie s ustawione na konstrukcjach uziemio-nych lub jeeli nie s w inny sposb metalicznie poczone z kadubem statku.

Urzdzenia lub czci metalowe znajdujce si w odlegoci nie wikszej ni 200 mm od przewodw uziemiajcych powinny by z nimi poczone w taki spo-sb, aby wykluczona bya moliwo powstawania iskier wtrnych.

2.5.6.4 Wszystkie poczenia w instalacji odgromowej powinny by dostpne do kontroli i zabezpieczone przed uszkodzeniami mechanicznymi.

2.6 Rozmieszczenie urzdze

2.6.1 Urzdzenia elektryczne i automatyki naley tak instalowa, aby zapewnio-ny by dogodny dostp do elementw manipulacyjnych, jak rwnie do wszystkich czci wymagajcych obsugi, przegldw i wymiany.

2.6.2 Maszyny elektryczne z poziomym waem naley ustawia rwnolegle do paszczyzny symetrii statku. Ustawienie takich maszyn z usytuowaniem wau w innej paszczynie moe by stosowane tylko w tym przypadku, jeeli konstruk-cja maszyny jest przystosowana do normalnej pracy przy takim kierunku ustawie-nia i w warunkach okrelonych w 2.1.2.2.

2.6.3 Urzdzenia chodzone powietrzem naley tak umieszcza, aby nie zasysay powietrza chodzcego z zz lub innych miejsc, w ktrych powietrze moe by zanieczyszczone czynnikami szkodliwymi dla izolacji oraz materiaw przewodo-wych i konstrukcyjnych.

2.6.4 Urzdzenia przewidziane do instalowania w miejscach, gdzie wystpuj silne wibracje (wiksze ni podano w 2.1.2.1), ktrych nie mona zlikwidowa, powinny mie konstrukcj zapewniajc normaln ich prac w tych warunkach lub naley je mocowa na odpowiednich amortyzatorach.

2.6.5 Urzdzenia naley tak mocowa, aby elementy mocujce nie zmniejszay wytrzymaoci i wodoszczelnoci pokadw, grodzi i poszycia kaduba.

2.6.6 Odkrytych czci urzdze znajdujcych si pod napiciem nie naley umieszcza w odlegoci mniejszej ni 300 mm mierzc poziomo i 1200 mm mie-rzc pionowo od niezabezpieczonych materiaw palnych.

Instalacje elektryczne i systemy sterowania 34

2.6.7 Przy montau urzdze majcych obudowy wykonane z innego materiau ni konstrukcje statku, na ktrych s one mocowane, w razie koniecznoci naley zastosowa odpowiednie rodki zapobiegajce powstawaniu korozji elektrolitycznej.

2.7 Pomieszczenia zamknite ruchu elektrycznego

2.7.1 Drzwi zamknitych pomieszcze ruchu elektrycznego powinny otwiera si na zewntrz i by zamykane kluczem. Drzwi wiodce do korytarzy i przej mog otwiera si do wewntrz, pod warunkiem zainstalowania zderzakw ograni-czajcych.

Na drzwiach naley umieci odpowiedni napis ostrzegawczy. Z wewntrz pomieszczenia drzwi powinny otwiera si bez uycia klucza.

2.7.2 Pomieszczenia zamknite ruchu elektrycznego nie powinny przylega do zbiornikw cieczy palnych. Jeeli wymaganie to jest konstrukcyjnie niewykonalne, to nie naley instalowa na zbiorniku armatury i przyczy rurocigw w obrbie tych pomieszcze.

2.7.3 Nie naley wykonywa wyj, otwieranych wietlikw i innych otworw z zamknitych pomieszcze ruchu elektrycznego do pomieszcze i przestrzeni zagroonych wybuchem.

2.7.4 W pomieszczeniach zamknitych ruchu elektrycznego, w przejciach i miejscach obsugi urzdze elektrycznych typu otwartego naley zainstalowa porcze wykonane z materiau izolacyjnego.

2.8 Wyposaenie elektryczne w pomieszczeniach zagroonych wybuchem

2.8.1 Wymagania niniejszego podrozdziau dotycz wyposaenia instalowanego na statkach, na ktrych w zamknitych lub pzamknitych pomieszczeniach i przestrzeniach mog tworzy si wybuchowe mieszaniny par, gazw lub pyw z powietrzem okrelone w lp. 1 do 7 tabeli 2.3.4.2.

Dodatkowe wymagania dotyczce instalowania urzdze elektrycznych na ro-powcach, statkach kombinowanych, statkach przeznaczonych lub przystosowanych do pracy w rejonie rozlewu ropy naftowej podano w 22.4, natomiast wymagania dotyczce instalowania urzdze elektrycznych na statkach majcych adownie i inne pomieszczenia do przewozu pojazdw z zatankowanym paliwem oraz kole-jowych i samochodowych cystern przewocych adunki niebezpieczne pod wzgldem wybuchowym podano w 22.3.

2.8.2 Instalacje elektryczne w przestrzeniach i pomieszczeniach zagroonych wy-buchem powinny by wykonane zgodnie z wymaganiami Publikacji IEC 60092-506.

W przestrzeniach i pomieszczeniach zagroonych wybuchem mona instalowa tylko urzdzenia elektryczne w wykonaniu przeciwwybuchowym, odpowiednim dla danej kategorii pomieszczenia oraz klasy temperaturowej i grupy wybuchowo-ci mieszaniny.

Wymagania oglne 35

Instalowanie urzdze elektrycznych w magazynach farb i przestrzeniach pro-wadzcych do magazynw farb powinno odpowiada wymaganiom podanym w 2.8.3 do 2.8.5.

Instalowanie urzdze elektrycznych w pomieszczeniach akumulatorw powin-no odpowiada wymaganiom podanym w 13.6.

Instalowanie oscylatorw echosond i ich kabli powinno odbywa si zgodnie z wymaganiami Konwencji SOLAS (wymagania te zawarte s rwnie w Przepi-sach nadzoru konwencyjnego statkw morskich, Cz V Urzdzenia nawigacyj-ne, podrozdzia 4.2.4).

2.8.3 W magazynach farb i w kanaach wentylacji magazynw farb urzdzenia elektryczne mona instalowa tylko wtedy, gdy jest to konieczne ze wzgldw eksploatacyjnych.

Dopuszcza si tylko urzdzenia elektryczne w wykonaniu przeciwwybucho-wym iskrobezpieczne (Exi), z oson ognioszczeln (Exd), z oson pod cinie-niem (Exp), o budowie wzmocnionej (Exe) oraz o budowie specjalnej (Exs). Urz-dzenia te powinny by przeznaczone dla mieszanin wybuchowych o grupie wybu-chowoci co najmniej IIB i klasie temperaturowej co najmniej T3.

Aparatura czeniowa, zabezpieczajca oraz sterownicza wyposaenia elek-trycznego instalowanego w magazynach farb powinna odcza wszystkie bieguny lub fazy. Aparatur tak zaleca si umieci w przestrzeni niezagroonej wybu-chem.

2.8.4 W przestrzeniach na pokadzie otwartym w odlegoci do 1 m od otworw wlotowych kanaw wentylacji magazynw farb albo do 3 m od otworw wyloto-wych wentylacji mechanicznej tych magazynw mona instalowa nastpujce urzdzenia elektryczne: urzdzenia elektryczne w wykonaniu przeciwwybuchowym dopuszczone

w magazynach farb (patrz 2.8.3), urzdzenia z obudow Exn, urzdzenia, ktre nie generuj uku podczas pracy i ktrych powierzchnia nie

osiga niedopuszczalnie wysokiej temperatury, urzdzenia z uproszczon oson pod cinieniem lub obudow odporn na opary

(stopie ochrony obudowy co najmniej IP55), ktrych powierzchnia nie osiga niedopuszczalnie wysokiej temperatury,

kable.

2.8.5 Ssiednie przestrzenie majce wejcie do magazynw farb mog by uwa-ane za bezpieczne pod wzgldem wybuchowym, pod warunkiem e: drzwi do magazynu farb s gazoszczelne z samozamykaczami bez trzymaczy

drzwi, w magazynie farb jest przewidziany niezaleny system wentylacji naturalnej

z przestrzeni bezpiecznej,

Instalacje elektryczne i systemy sterowania 36

przy wejciu do magazynu farb s umieszczone napisy ostrzegawcze, informu-jce e w magazynie znajduj si ciecze atwopalne.

2.8.6 W pomieszczeniach, w ktrych py lub wkna mog tworzy z powie-trzem mieszanki wybuchowe, mona instalowa urzdzenia elektryczne o stopniu ochrony obudowy nie niszym ni IP65.

Jeeli py lub wkna mog czasowo tworzy z powietrzem mieszanki wybu-chowe tylko w przypadku uszkodzenia obudowy lub powstania nieszczelnoci w pracujcych urzdzeniach technologicznych oraz przerw w pracy urzdze wen-tylacyjnych, to w takich przypadkach mona instalowa urzdzenia elektryczne o stopniu ochrony IP55.

Urzdzenia elektryczne instalowane w tych pomieszczeniach powinny mie tak obudow, aby temperatura ich grnych czci poziomych lub nachylonych pod k-tem nie wikszym ni 60 do poziomu bya w warunkach pracy cigej nisza o co najmniej 75 C od temperatury tlenia si pyw, ktre mog wystpowa w danym pomieszczeniu (temperatur t naley okreli dla warstwy pyu o gruboci 5 mm).

2.8.7 Oprawy owietleniowe w wykonaniu przeciwwybuchowym naley insta-lowa tak, aby wok nich, z wyjtkiem miejsc mocowania, pozostawaa swobodna przestrze wynoszca co najmniej 100 mm.

2.8.8 Wszystkie urzdzenia zainstalowane w przestrzeniach i pomieszczeniach zagroonych wybuchem, oprcz urzdze wykrywczych poaru, powinny mie rozczniki, urzdzenia zabezpieczajce lub zestawy rozruchowe rozczajce wszystkie bieguny lub fazy, umieszczone na zewntrz pomieszcze i przestrzeni zagroonych wybuchem.

2.8.9 Nie naley mocowa urzdze elektrycznych bezporednio do cianek zbiornikw cieczy palnych. Odlego urzdze od cianek zbiornikw powinna wynosi co najmniej 75 mm.

2.8.10 W zamknitych lub pzamknitych pomieszczeniach, w ktrych nie wy-stpuj pary lub gazy mogce spowodowa wybuch, ale majcych otwory prowa-dzce do pomieszcze lub przestrzeni zagroonych wybuchem, naley w zasadzie instalowa urzdzenia elektryczne w wykonaniu przeciwwybuchowym.

Urzdzenia elektryczne w wykonaniu innym ni przeciwwybuchowe mona in-stalowa, jeeli spenione s nastpujce warunki:

.1 przerwa w pracy urzdze wentylacyjnych wywouje sygna alarmowy (wietlny i dwikowy) oraz powoduje wyczenie zasilania urzdze elek-trycznych (w przypadkach uzasadnionych ze zwok czasow);

.2 przewidziana jest blokada, dziaajca tak, e zaczenie urzdze elek-trycznych moliwe jest dopiero po dostatecznym przewietrzeniu pomiesz-czenia (powietrze w pomieszczeniu powinno by wymienione co najmniej 10 razy).

Wymagania oglne 37

2.8.11 W adowniach przeznaczonych do przewozu w pojemnikach adunkw niebezpiecznych pod wzgldem wybuchowym nie naley instalowa urzdze elektrycznych i kabli. Jeeli instalowanie urzdze elektrycznych jest konieczne, to powinny one by w wykonaniu przeciwwybuchowym: iskrobezpieczne (Exi), przewietrzane lub z oson gazow pod cinieniem (Exp), z oson ognioszczeln (Exd) lub o budowie wzmocnionej (Exe).

W adowniach przeznaczonych do sporadycznego przewozu wyej okrelonych adunkw mona instalowa urzdzenia elektryczne w wykonaniu innym ni prze-ciwwybuchowe, pod warunkiem e istnieje moliwo cakowitego odczenia instalacji elektrycznej przez usunicie specjalnych pocze innych ni bezpieczni-ki na czas przewozu adunkw niebezpiecznych pod wzgldem wybuchowym.

2.8.12 W przestrzeniach i pomieszczeniach zagroonych wybuchem mona in-stalowa tylko kable przeznaczone do urzdze elektrycznych zainstalowanych w tych pomieszczeniach.

Kable przelotowe przechodzce przez wyej wymienione pomieszczenia i przestrzenie powinny spenia wymagania podane w 2.8.13 do 2.8.17.

2.8.13 Kable instalowane w pomieszczeniach i przestrzeniach zagroonych wy-buchem powinny mie:

.1 metalowy pancerz ochronny lub oplot ekranujcy pokryty niemetalow powok ochronn, lub

.2 paszcz oowiany oraz dodatkowe zabezpieczenia mechaniczne, lub

.3 oson miedzian albo ze stali nierdzewnej (tylko dla kabli z izolacj mine-raln).

2.8.14 Kable przechodzce przez pomieszczenia i przestrzenie zagroone wybu-chem naley zabezpieczy przed uszkodzeniami mechanicznymi.

2.8.15 Wszystkie ekrany oraz metalowe uzbrojenie kabli obwodw zasilania silnikw elektrycznych i obwodw owietleniowych, przechodzcych przez po-mieszczenia i przestrzenie zagroone wybuchem lub zasilajcych urzdzenia elek-tryczne usytuowane w tych pomieszczeniach, powinny by uziemione co najmniej na obu kocach.

2.8.16 Kable obwodw iskrobezpiecznych mog by wykorzystane tylko przez jedno urzdzenie i naley je ukada oddzielnie od innych kabli.

2.8.17 Kable przenonych urzdze elektrycznych nie powinny przechodzi przez pomieszczenia i przestrzenie zagroone wybuchem, z wyjtkiem kabli ob-wodw iskrobezpiecznych.

Instalacje elektryczne i systemy sterowania 38

3 PODSTAWOWE RDO ENERGII ELEKTRYCZNEJ

3.1 Wymagania oglne

3.1.1 Na kadym statku naley przewidzie podstawowe rdo energii elek-trycznej o mocy wystarczajcej do zasilania wszystkich niezbdnych urzdze elektrycznych w warunkach okrelonych w 3.1.6. rdo to powinno skada si z co najmniej dwch prdnic z niezalenym napdem.

Na statkach o pojemnoci brutto 300 i mniejszej (oprcz statkw pasaerskich) podstawowym rdem energii mog by baterie akumulatorw.

Elektrownia gwna powinna znajdowa si w przedziale maszynowym, tj. midzy jego skrajnymi poprzecznymi grodziami wodoszczelnymi. Uznaje si, e adna grd, znajdujca si pomidzy tymi grodziami nie rozdziela wyposaenia elektrowni gwnej, jeeli pomidzy rozdzielonymi jej obszarami znajduje si przejcie.

3.1.2 Liczba i moc zespow prdotwrczych i przetwornic energetycznych wchodzcych w skad podstawowego rda energii elektrycznej powinna by taka, aby po wypadniciu z pracy jednego z nich pozostae zapewniay moliwo:

.1 zasilania wanych urzdze w warunkach okrelonych w 3.1.6 przy jedno-czesnym zapewnieniu minimalnych warunkw socjalno-bytowych dla za-ogi;

.2 uruchomienia silnika z najwikszym prdem rozruchowym i o najciszym rozruchu, przy czym rozruch tego silnika nie powinien powodowa takiego obnienia napicia i czstotliwoci w sieci, ktre mogoby spowodowa wypadnicie z synchronizmu, zatrzymanie silnika napdowego albo od-czenie pracujcych maszyn i aparatw;

.3 zasilania urzdze elektrycznych niezbdnych do rozruchu gwnego uka-du napdowego.

3.1.3 Dla przywrcenia ruchu maszynowni ze stanu bezenergetycznego moe by uyte awaryjne rdo energii elektrycznej, jeeli jego moc wasna lub cznie z dowolnym innym rdem energii elektrycznej jest wystarczajca do jednocze-snego zasilania urzdze wymaganych w punktach 9.3.1 do 9.3.3 lub 22.1.2.1 do 22.1.2.3 (patrz take punkt 1.8.4 z Czci VI Urzdzenia maszynowe i urzdzenia chodnicze).

3.1.4 Jeeli do przywrcenia ruchu maszynowni ze stanu bezenergetycznego wykorzystywana jest wycznie energia elektryczna, a jej awaryjne rdo nie mo-e by uyte do tego celu, to zesp prdotwrczy stosowany do przywrcenia ruchu maszynowni ze stanu bezenergetycznego powinien by zaopatrzony w uka-dy rozruchowe co najmniej rwnowane tym, ktre s wymagane do rozruchu awaryjnego zespou prdotwrczeg