Alexis de tocqueville eski rejim ve devrim

Download Alexis de tocqueville eski rejim ve devrim

Post on 23-Jul-2016

372 views

Category:

Documents

64 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

 

TRANSCRIPT

  • Alexis de Tocqueville

    Eski Rejim ve Devrim

    KEST YAYINCILIK

  • Eski Rejjm ve Devrim

    ALEXIS DE TOCQUEVI\;LE 1805'te Paris'te dodu, 1859''da Cann~s'da veremden ld. Hukuk eitimi grmekle birlikte, rencilik yllarndan balayarak siyasete byk bir ilgi duydu. Sosyolojinin henz bir bilim olarak ortaya kmad bir dnemde, gerek bir sosyolog yaklamyla toplumsal sorunlara, zel-likle de toplumun demokratik ynetimi sorununa kafa yordu. Balca iki byk yaptta, Amerika' daki Demokrasiye Dair ile bayapt saylan Eski Rejim ve Devrim'de gelitirdii dnceler, Tocqueville'i -Karl Marx'la birlikte- modern toplumun ve modern siyaset biliminin nc dnr yapmaya yetmitir. Aktif siyasal yaam, onu, ksa bir sre iin bile olsa,

    Dileri bakanlna kadar ykseltmi, ancak Fransa'nn ok kargaal bir dnemindeki bu kariyer, hibir ekilde kitaplarnda ortaya ko:yduu gr ve ilkelerin dna dmemitir.

  • Alexis de Tocqueville

    Eski Rejim ve Devrim

    TRKESi Turhan Ilgaz

    KESiT YAYINCILIK

  • Eski Rejim ve Devrim (L' ancien regime et la Revolution)

    Alexis de T~cqueville Trkesi: Turhan Ilgaz

    Trke Kesit Yaynclk, 1995 Bu evirinin tm yayn haklar sakldr. Tantm iin yaplacak ksa alntlar dnda, yayncsnn yazl izni olmakszn oaltlamaz.

    Kesit Yavnclk ve Matbaaclk Ltd. ti. T'evikiye Caddesi 71 K.6 80200 Tevikiye stanbul

    Tel: (0-212) 260 33 67 Fax: (0-212) 260 37 81

    Ofset hazrl Kesit Yaynclk'ta yaplm, Umut Matbaaclk'ta baslmtr.

    Bu kitabn hazrlanmasndaki katklan dolaysyla stanbul Fransz Kltr Merkezi'ne teekkr ederiz.

    ISBN 975-8008-07-2

  • NDEKLER

    M.A. Klbay'n sunuu: "En Gereki Senaryo" ... 9 evirmenin Birka Notu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 Kronoloji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19

    f:SK REJiM VE DEVRM

    NS

  • K N C KTA P

    BRNC BLM: Fransa' daki feodal haklar neden btn baka yerlerdekilere kyasla halk iin dayanlmaz hale gelmilerdi . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63

    II. BLM: Merkezf ynetimin, sylendii gibi Devrim'in ya da mparatorluun edimi deil eski rejimin bir kurmu

    olduuna dair . .......................... 74 III. BLM: Bugn idarf vesayet diye adlandrlan ey neden

    bir eski rejim kurumuydu . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 IV. BLM: da rf yarg ve memur gvencesinin eski rejimin

    kurumlan olduuna dair . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 V. BLM: Merkezileme bylece eskinin erkleri arasna

    nasl szabilmi ve onlar tahrip etmeksizin onlarm yerini alabilmiti . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100

    VI. BLM: Eski rejim altndaki idari rflere dair . . . 104 VII. BLM: Fransa neden Avrupa'nn btn lkeleri

    arasmda bakentin esasen taraya kar en fazla stnlk salam ve btn imparatorluu en iyi ekilde kendisine

    balam olduu iilkeydi . . .. . . . . . . . . . . . . . . . 115 VIII. BLM: Fransa'nm, insanlarn kendi aralarmda en

    fazla benzeir hale geldikleri lke olduuna dair . . . 121 IX. BLM: Onca benzeir durumdaki bu insanlar neden,

    birbirlerine yabanc ve ilgisiz kk gruplar halinde yaadklar zamankinden bile daha ok ayrlm durum-

    daydlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126

    X. BLM: Siyasal zgrln tahribi ve snflarn ayrmas nasl eski rejimin lmne yol aan btn hastalk-larm da nedeni oldu ..................... 142

    XI. BLM: Eski rejimde varolan zgrlk alan ve bunun Devrim zerindeki etkisine dair . . . . . . . . . . . . . 154

    XII. BLM: Fransz kylsiinn XVIII. yzyldaki duru-mu, uygarln gsterdii gelimelere ramen neden kimi zaman XIII. yzyldakinden de daha ktyd .... 167

  • NC KTAP

    BRNC BLM: Edebiyat/arn XVIII. yzyln ortalarna doru lkenin balca siyaset adamlar haline nasl geldikleri ve bunun etkilerine dair . . . . . . . . . . . . 187

    II. BLM: XVIII. yzyln Franszlarnda dinsizlik genel ve egemen bir tutku haline nasl gelebilmiti ve bunun Dev-rim'in kimlii zerinde ne trden etkileri olmutu .. 198

    III. BLM: Franszlar zgrlkleri talep etmezden nce ne-den reformlar istediler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207

    IV. BLM: XVI. Louis'nin saltanat yllarnm eski monarinin en varsl dnemi olduuna ve bizatihi bu varslln Devrim' i nasl abuklatrda dair .......... 220

    V. BLM: Halk rahat/atlmak istenirken nasl ayak-landrld ............... , . . . . . . . . . . . . 231

    VI. BLM: Ynetimin halkn devrimci eitimini tamamla-masna yardm eden baz uygulamalarna dair . . . . 240

    VII. BLM: Biiyk bir idarf devrim siyasal devrimi nasl ncelemiti ve bunun ne gibi sonular oldu . . . . . 245

    VIII. BLM: Devrim, kendisine ncel olan eyin iinden kendiliinden nasl kt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256

    EK BLM: Snf medisli topraklara ve zellikle de Languedoc' a dair . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 265

    NOTLAR: 279

  • EN GEREKi SENARYO

    nsanlk tarihinin byk dnemelerinin, hem yaanrlarken, hem de anlrlarken kaln bir efsane perdesinin

    arkasnda gzlerden gizlenmeleri, kanlmas ou zaman mmkn olmayan bir durum, adeta bir kaderdir. nk bu cins dnm noktalar neredeyse insanln tm iin ilgi

    odaklar oluturmakta ve bu nedenden tr de umutlarn ve temennilerin, sanki birer olguymucasna iine doldurul-

    duklar bir krk-ambar haline dnmektedirler. Bu gibi olaylar, insanlarn dlerle gerekleri, umutlarla hakikatleri, temennilerle yaananlan ayn dzleme getirdikleri kolektif efsaneler haline gelmektedirler. Tabii, yaktn iddia ettiinden farkllama tela iindeki dnm mimarisi de bu ef-sanenin olumasna nemli .katklarda bulunmaktadr.

    lkemizde sk sk sz edilen ve herkesin, hakknda az buuk bireyler bildiini sand Fransz Devrimi de bu kaderden kurtulamam ve kitlelere daha ok efsaneye dnk kimlii ve zyle malolmutur. Bu durum tek bana ne vahimdir, ne de artc; nk kitleler demagoji ve masala, efsane ve de gereklerden daha yakndrlar, daha

    yatknlatrlmlardr. Asl vahim durum, Fransz Devri-mi'ni inceleyen bilim ve sanat adamlarnn ounun da Devrim' i bu byl, masais versiyonu iinde ele almay ter-cih etmeleridir, ya da baka bir versiyonunun olabileceini

    akllarna getirmemeleridir. Her konuda olduu gibi, Fransz Devrimi konusunda da

    dnya leinde geerlik kazanm bir "resmi gr" vardr. Bu "resmi gr", ana hatlar itibariyle, Fransz Devrimi'nin esas olarak Eski Rejim' den radikal ve tam bir kopu olduu noktasndan hareket etmekte ve eski rejimi de feodal ve despot olarak nitelemektedir. Bu temel gvdenin etrafnda bir dizi yan nerme yer almaktadr. rnek olarak sylersem, eski rejim anti-kapitalist soylularn kraln ahsnda cisim-lendirdikleri aristokratik bir despotizmdir; kyller feodal

  • 10 Eski Rejim ve Devrim

    sistemin ar basklar altnda ezilmektedirler; burjuvazi hibir hakka sahip deildir ve bu yzden devrimci, zgr-lk ve liberaldir. Ve tabii btn bu nermelerin bilekesi olarak, burjuvazinin 1789' da eski rejimi devirirken, feodalite ve despotizmi de ortadan kaldrarak kapitalizmi ve zgr-lk demokrasiyi kurduu iddias ile "resmi" model

    tamamlanm olmaktadr. Fransz Devrimi konusundaki basmakalp "resmi" syle-

    mi oluturan tarihiler, devrimin kendisini incelemek yerine, 1789'u gerekletirenlerin onu nasl grmek istediklerine saplanp kalmlardr. Oysa her devrim, ap ve kapsam ne olursa olsun, her eyden nce kendi yeganeliini ve yktm iddia ettii eyle kkten farklln ideolojik dzlemde ret-mek zorundadr. Zaten devrimleri birer kopu olarak alglamamza yol aan temel etken, onlarn bizatihi bir kopma ol-

    malar deil de, inat bir ekilde byle sunulmalardr. Yoksa bir toplumun tarihsel olarak hazr olmad eyi ona dayatmak olanakszdr. Hazr olmak ise, olacak olann un-surlarnn ounun zaten retilmi olduu anlamna gelmektedir. 1789 Devrimi'nin kurumsallatrd her ey devrim ncesinde olumutur ve yerli yerindedir; yoksa ihtilal olmazd. 1789'un erdemi, sivil toplumdaki gelimeyi siyasal topluma aktarmasdr.

    te yandan, Temmuz ihtilali ile feodalitenin yok edilme-si dncesi geersizdir; nk olgusal tarihin kantlad zere, feodal retim ve toplum ilikileri devrim ncesi

    Fransz hayatndan oktan silinmilerdir; bunlarn yalnzca kt ve silik birer yansmalar olan feodal haklar kalmtr ki, zaten bunlar da kiilerin deil topraklarn stne bindirilen

    haklardr. O halde 1789 feodaliteye deil, kylnn onun kalntlarndan duyduu rahatszla son vermitir. nk Fransz tarihine yakndan baklmas halinde, birok soylu toprak sahibinin oktan kapitalist retim ilikilerinin oyu-nunu oynamaya baladklar grlecektir.

    Buna karlk, "feodalite" ad altnda soyluluun toprak mlkiyetini denetim altnda tutmasna kar kan kyllk, temel refleks olarak anti-kapitalisttir. Yani, 1789 Fransz

    kyll, rettii mallarn fiyatlarnn piyasada olumas

  • Eski Rejim ve Devrim 11

    dncesinden nefret etmekte, bugnk terminolojiyle, dev-letin "destekleme fiyatlar" uygulamasn istemektedir. O halde Fransz Devrimi'nin kyl cephesinin anti-feodal ol-

    mas bir efsaneden ibarettir. nk ortada ne feodalite vardr, ne de kyllerin kapitalizme giden yolunu tkayan soylular; stelik kapitalistleen soylularn karsnda, kyller Ortaa dzeninin srmesinden yanadrlar.

    Fransz Devrimi'ni "burjuva devrimi" olarak nitelernek gtr; nk 'burjuvazi" den deil 'burjuvaziler" den sz etmek gerekir. rnek olmak zere ksaca belirtirsem, byk sanayi burjuvazisinin tamamen kapitalizmden yana olmasna karlk, kentlerdeki orta tccar ve esnaf, tpk kyller gibi, fiyatlarn devlet tarafndan belidendii anti-kapitalist bir dzenden yanadrlar. te yandan, "burjuvazi" genel nitelemesi iinde yer alan entelekteller de tamamen soyut ve felsefi taleplerde bulunmaktadrlar. bunlarn yan sra, burjuvazinin devrim srasnda getirdiini syledii her ey XVI. Louis'nin ynetiminde mevcuttur. stelik devrim son-rasnda ortaya kan Devlet, XVI. Louis'ninkinden daha despottur. Zavall kral Louis'nin "Royaute"si, muhteem

    Bonaparte'n "Empire"inin yannda nedir ki? Fransz Devrimi soyluluu deil, toplumdaki so