abetare (a-b-c fibel) në diasporë, metoda, alfabetimi ?s krahas atij në gjuhën shqipe. të...

Download Abetare (A-B-C Fibel) në diasporë, metoda, alfabetimi ?s krahas atij në gjuhën shqipe. Të gjitha…

Post on 08-Jun-2018

231 views

Category:

Documents

4 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • Hazir MEHMETI, Vjen

    Abetare (A-B-C Fibel) n diaspor, metoda, alfabetimi dhe porosia Nisur nga shum krkesa t msuesve n diaspor n seminarit e fundit (Gjakov) pr ta

    porositur Abetaren, po japim pak informata: Teksti A-B-C Fiberl (Abtare) porositet dhe paguhet

    O-line nga t gjitha vendet ku ka msim shqip: Weber E.Verlag, Tekste drgohet menjher sapo t

    arrin pagesa. Aktualisht, sht teksti m adekuat pr alfabetim n diaspor, dhe n alfabetimin

    dygjuhsor.

    Vlerat praktike t nj teksti msimor i cakton vet nevoja e

    puns n klas pr te n zbatimin e metodologjis s kohs n

    msimdhnie dhe msim nxnie. Nj tekst i till e ofron tani

    shtat vjet Ministria e Msimit t Austris prmes katalogut t

    Teksteve Msimore pr msimin e gjuhs amtare dhe botuesi i

    njohur austriak i teksteve msimore Veber Verlag. Ky tekst i

    financuar nga Ministria e Msimit t Austris, A-B-C Fibel

    (Abetare), u hartua sipas standardeve t kohs pr hartimin dhe

    botimin e teksteve msimore krahas abetareve n gjuhn turke

    dhe kroate si pjes e projektit Alfabetizimi n vitin 2010. Fal

    materialeve paraprake t autorit, gjuha shqipe u fut n radhn e

    gjuhve me Fibel (Abetare) pr nxnsit shqiptar n Austri, dhe

    jo vetm n Austri tani e 7 vjet me radh.

    Struktura hartuese, tipi i shkrimit, renditja e fjalive, figurat,

    hapsira argtuese, hapsira e leximit dhe shkrimit e bjn kt tekst t prshtatshm pr msimin

    drejt t shkronjave shqipe, leximin dhe shkrimin e fjalve e fjalive. E veanta specifike e ktij teksti

    jan figurat e shumta dhe kualiteti i tyre i prshtatshm pr moshn psikologjike e shoqrore t fmijs

    s klass s par. Ky element e bn t domosdoshm pr lidhmrin me alfabetimin n gjuhn e

    shkolls krahas atij n gjuhn shqipe.

    T gjitha standardet q i duhen nj teksti u prcolln nga metodicient, pedagog e psikolog eminent

    duke e dhn notn e lart vlersues dhe vizn pr botimin e Abetares krahas atyre n gjuhn turke dhe

    kroate. Abetarja /A-B-C Fibel) u prezantua n disa seminare si pjes projekteve nga Ministria e

    Msimit n Austri dhe seminaret tjera n disa shtete ku zhvillohet msimi shqip.

    Metodika . N Evrop akoma asnj shtet nuk ka botuar dhe prdorur abetaren e hartuar nga nj msues

    direkt n procesin msimor dhe financuar me t gjitha elementet prcjellse Me disa

    elemente Abetarja n shqip vlersohet si m e arrir. Elementi dallues sht shum figura dhe thesari i

    fjalve. Nisur nga kjo, ky tekst sht i prshtatshm n alfabetizimin dygjuhsor, paralel me gjuhn e

    shkolls. (Vlersim nga albanologu dhe metodiku i njohur n hapsirat gjermanofolse,

    Prof.Dr.Dr.Basil Schader, (Zrich).

    Secila shkronj ka tri faqe, faqja e par kryesisht teknika e t shkruarit, pra ku fillon dhe mbaron

    shkrimi, trheqje n hijezime, shkrimi i lir n hapsirn prkats. Faqja e dyt figura ku shkronja

    prkatse sht pjes e secils prej tyre, shqiptimi dhe caktimi i pozits, ku shqiptohet shkronja: n

    fillim, mes dhe mbarim t fjals, pastaj leximi vertikal si element i ri n abetaret n gjuhn shqipe.

    Madhsia e figurave, renditja e tyre, ngjyrat dhe hapsira pr shkrim gjat msmnxnies jan sipas

    formave metodike e pedagogjike psikologjike n prputhje me moshn e nxnsve. Kjo e bn tekstin

    trheqs n msimnxnie dhe msimdhnie. N do shkronj gjejm grshetimin metodik t elementit

    t perceptimit, shkrimit, shprehjes, shqiptimit, ngjyrosjes, leximit dhe lojs apo pjesa argtuese. sht

    hera e par mundsia e leximit vertikalisht nga shkronja, rrokja deri te fjala e plot e cila n shumicn

    e rasteve shoqrohet me figurn prkatse. Ky element sht i ri edhe n krahasim me Fibel n

    gjermanisht, turqisht dhe BKS n Austri. Nga praktika, kt e dshiron nxnsi, pasi e lehtsoni

    bashkimin e shkronjave n rrokje dhe rrokjet n fjal. Udhzimet elementare pr formn e puns,

    msuesi i gjen n fund t secils faqe. Shkronjat e alfabetit jan t shkruara vertikalisht n do

    shkronj, ku shkronja e msuar sht e ngjyrosur n rendin alfabetik. Ata q punojn paralelisht me

    msuesen e klass (gjuhn e shkolls) kan shum leht t bjn lidhjen e harmonizimin mes dy

    gjuhve. Teknika e shkrimit sht e njjt dhe kjo e shton ndihmn e ndrsjell n shtimin e thesarit

    gjuhsor.

    Tipi i shkrimit sht i ri, nga tipat e shkrimit, Schulschrift (Shkrimi shkollor) tani me t cilin

  • botohen tekstet e ciklit t ult n Austri. Ky tip shkrimi sht i thjesht dhe i kapshm nga nxnsi.

    Shkronjat dallohen qart njra nga tjetra e jo sikurse deri tani tek tipat klasike t shkrimit ku

    ngatrrohen bie fjala i (I i) me l (L l) apo edhe ndonj shkronj tjetr ku nxnsi e humbiste sigurin

    e tij n perceptimin figurativ e fonetik. do shkronj z tri faqe.

    Faqja e par fillon me shkronjn e shoqruar me

    figurn emri i s cils fillon me shkronjn prkatse. sht

    marr parasysh q figura t ket emr q mund t lidhet me

    gjuhn e shkolls. ( psh. Brot - buka ). Teknika e t shkruari

    sht e paraqitur me shigjeta t vogla dhe me numrave nga

    fillimi deri tek hapi i fundit i shkrimit sipas rregullave

    t shkrimit q zbatohen n gjuhn gjermane. Kjo e lehtson

    ushtrimin e t shkruari n t dy alfabetet. Shkronja do

    shkruhet, po ashtu me 3-4 ngjyra pasi nxnsi e ka shkruar

    me laps. Kjo do e krijoj nj kolorit t bukur trheqs dhe do

    ta ushtroj tekniken e shkrimit. Trheqja me laps n

    shkronjat e shkruara me ngjyr e ndihmon shum ann

    teknik dhe sigurin e vetbesimin e nxnsit. Kjo do

    pasohet me shkrimin e lir t shkronjave duke e mbushur

    hapsirn e mbetur n rresht. Rreshtat q pasojn, fjalit,

    lexohen dhe pastaj mund t prshkruhen n hapsirn q

    pason. N faqen e par t do shkronje, anash, sht i dhn

    alfabeti sipas rregullit t shqipes. Kreativiteti n

    msimdhnie vjen n shprehje edhe ktu, ku, msuesja do

    bisedon duke krahasuar pozitn e shkronjs n alfabetin

    shqip, duke dalluar shkronjat qka msuar deri tani, krahasim me shkronjat n gjuhn e shkolls etj.

    Faqja e dyt e pasur me figura e numri i t cilave

    prmban shkronjn e msuar. Msuesi e thot emrin e figur

    qart duke dgjuar vendin se ku gjendet tingulli i cili i

    prgjigjet shkronjs. Gjendet n fillim, n mes apo n fund. N

    rratht prkats do shnohet me nj plus apo shenj tjetr pozita

    e tingullit t dgjuar. Tingulli shnohet aq her sa dgjohet.

    Kjo form e perceptimit t tingullit ka disa prparsi n t

    msuarit e shkronjs dhe emrit t figurs. Emrat e figurave,

    preferohen t thuhen edhe n gjuhn e shkolls. Kjo do e

    lehtson shum alfabetimin paralel n t dy gjuht. Sipas

    ekspertve eminent austriak (albanolog), q e kan redaktuar

    Abetaren A-B-C (Gutbeachter), ktu shihet vlera aktuale e saj

    si thesar e pasur figurash e fjalsh. Kto figura mund t

    kopjohen nga msuesja, prehen, folizohen e pastaj t prehen.

    Me to n rreth nxnsish mund ta fillohet ora msimore duke

    biseduar rreth emrit, me ciln shkronj fillon figura etj. Pastaj

    kalon n punn me tekstin. (Edhe nj element i ri bashkkohor i

    Abetares).

    Faqja e tret sht e pasur me fjali t cilat do lexohen dhe prshkruhen nga nxnsit. Disa fjal

    jan t shkruara vertikalisht duke filluar me shkronjn e par. Shumica e ktyre fjalve, emrave, jan

    t shoqruar me figurn prkatse sipr, nj element i ri n Abetaren n gjuhn shqipe. Kjo e lehtson

    njohjen, perceptimin e figurs dhe emrin e saj, shkronjave n fjal dhe pozitn e tyre. Kjo metod

    e ushtron me sukses lidhjen e shkronjave n rrokje, rrokjeve n fjal. Ky lexim aplikohet me sukses

    n gjuhn gjermane vite me radh. N mbarim sht dhn pjesa ku nxnsi sadopak do pushoj duke

    zgjedhur nj enigm, ngjyrosje apo loj me tem prkatse.

  • Teksti mundson shprehjen kreative t msueses/it gjithanshm.

    Pjesa shtes e t ushtruarit mund t plotsohet nga literatura

    prcjellse q do prgatitet m par. N Austri sht botuar edhe

    Tekst ushtrimi 1 me flet ushtrimi pr seciln shkronj. Ky tekst

    sht i ngjashm me tekstet ushtrimore n gjuhn turke dhe n

    gjuhn boshnjake, kroate, serbe (BKS). Msuesit/et tani kan

    mundsi m t madhe zgjedhje t materialeve msimor krahasuar

    me t kaluarn. Ne akoma jemi larg n literaturn shkollore

    krahasuar me gjuht tjera n Evrop. Aktiviteti i msuesve/eve,

    kreativiteti i tyre do e ndihmon shum afirmimin e msimit shqip

    krahas gjuhve tjera.

    Si ilustrim do paraqesim tri faqe t nj shkronje /Dh/dh/, sa pr ta

    par mundsin q ofron hapsira brenda tekstit. Teksti mundson

    n shprehjen e kreativitetit metodologjik t msuesit. Deri tani

    teksti sht porositur n shum vende ku mbahet msimi shqip.

    Ndihm n porositje mund t merret po ashtu nga autori i tekstit.

Recommended

View more >