3.2 dragende constructies en vloeren · pdf file2012 3.2 dragende constructies en vloeren 1...

Click here to load reader

Post on 26-Feb-2019

303 views

Category:

Documents

6 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

2012

3.2 DRAGENDE CONSTRUCTIES EN VLOEREN

3.2.0 Algemeen 1 0.1 Inleiding 1 0.2 Dragende constructies in hout 2 0.3 Dragende constructies in ijzer en staal 16 0.4 Cascos en vloeren in gewapend beton 20 0.5 Vloeren van hout 32 0.6 Vloeren in leem, steen en terrazzo 40 0.7 Literatuur 59

3.2.1 Inspectie 61 1.1 Methode en aanwijzingen 61 1.2 Gebreken aan dragende constructies in hout 65 1.3 Gebreken aan dragende constructie in ijzer en staal 66 1.4 Gebreken aan cascos in beton 67 1.5 Gebreken aan vloeren in hout 68 1.6 Gebreken aan vloeren in steen en terrazzo 68

3.2.2 Rapportage 71 2.1 Algemeen 71 2.2 Kwaliteitsomschrijving dragende constructies en vloeren 72 2.3 Adviezen voor onderhoud en herstel 80 2.4 Voorbeeldomschrijvingen 82 3.2.3 Herstel 86 3.1 Algemeen 86 3.2 Werkzaamheden 86 3.3 Nuttige adressen 87

i

2012

DRAGENDE CONSTRUCTIES EN VLOEREN3.2

1

3.2.0 Algemeen

0.1 Inleiding

Sinds de oprichting van de Monumentenwacht zijn de inspecties en werkzaamheden altijd sterk gericht geweest op het wind- en waterdicht houden van de gebouwen, en terecht. Het interieur kreeg hierdoor niet altijd de aandacht die het bij nader inzien verdiende. Toch zijn de balklagen met de vloeren, ijzeren draagconstructies en betonconstructies een belangrijk element van het casco. Het herstellen van deze elementen zijn ingrijpend en vaak zeer kostbaar. Het tijdig oppikken van signalen van de mancos van deze draagconstructies is belangrijk. Diverse zaken zijn echter al behandeld in andere modulen. Deze moduul omvat de componenten die sterk bepalend zijn voor het interieur:- Dragende constructies in hout. Voornamelijk een specifieke behandeling van balklagen. Kapconstructies en aantasting komen aan de orde in moduul 2.1.1 Kapconstructies hout.- Dragende constructies in ijzer. Het betreft voornamelijk gietijzeren kolommen, samengestelde profielen van ondersteunende constructies. Kapconstructies worden behandeld in moduul 2.1.2 Kapconstructie ijzer.- Dragende constructies in beton vanaf de oudste constructies uit de periode 1910 1915. Deze constructies worden steeds belangrijker door de grote aandacht voor het Interbellum 1918 1940 en de periode van de Wederopbouw 1940 1965. Veel gebouwen die ogen als baksteen bezitten inwendig een compleet betonskelet.Gewelven en plafonds worden apart behandeld in moduul 3.6.

Afbeelding 1Een enkelvoudige

balklaag in het stadhuis van

Deventer met de herontdekte en

gereconstrueerde beschildering.

Een ander onderdeel waar tot voor kort heel weinig aandacht aan werd besteed, zijn historische vloeren, varirend van een lemen deel van een boerderij tot bijzonder parket in een kasteel. Zelfs in het recente verleden zijn vloeren verwijderd omdat men er de waarde onvoldoende van inzag. Nog in 1990 is de houten vloer van 1636 in het Mauritshuis vervangen door marmer. Bij de koepelzaal van Trompenburg te s Graveland werd in 1958, een grenen vloer omgezet in een natuurstenen vloer die men meer passend achtte. Grenen vloerdelen werden niet als waardevol erkend en herkend.Vloeren zeggen iets over de bouw- en gebruiksgeschiedenis. Ze weerspiegelen de hirarchie van een oud gebouw en zijn een volwaardig onderdeel van het gebouw.Bewaard gebleven poppenhuizen uit de 17e eeuw bewijzen de toepassing van heel veel soorten vloeren, afhankelijk van de plaats in het huis en de toegekende status.

2012

3.2 DRAGENDE CONSTRUCTIES EN VLOEREN

2

0.2 Dragende constructies in hout

HoutskelettenOnder houtskeletten verstaan we dragende constructies die het gehele gebouw of een deel ervan omvatten. Houtskeletten zijn als dragende constructie opgenomen in de wanden. Zie hiervoor specifiek de uitgebreide behandeling in moduul 1.2.3 Gevels Houten wanden en moduul 1.2.4 Gevels - vakwerk.

GebintconstructiesOnder gebintconstructies verstaan we de geheel of gedeeltelijk vrijstaande houtconstructie op het maaiveld, vooral bij boerderijen ter ondersteuning van de kappen van schuren en stallen. De grens tussen gebinten en kapconstructies is overigens niet altijd scherp te trekken. Veel kapconstructies rusten op deze gebintconstructie, zie het overzicht in afbeelding 4. Gebinten samengesteld uit stijlen, n of twee horizontale balken en twee of meer schoren voor verstijving van de hoeken. De gebintstijlen rusten op keien, gemetselde poeren of lage funderingsmuurtjes met hierop een stijlvoetplaat.Wat het in elkaar zetten van de constructie betreft blijkt uit bouwhistorisch onderzoek dat voor de schorende elementen eerst lipverbindingen werden toegepast met een zwaluwstaartvormige lip. Het voordeel van deze verbinding was dat deze gemakkelijk aangebracht konden worden nadat de constructie overeind was gezet. In de loop van de 14e en 15e eeuw werden dit korbelen en schoren met pen en gaten, die direct met de gebintstijlen en balken in elkaar gezet moest worden.

Dwarsgebinten en langsgebintenMeestal staan de gebinten dwars op de lengterichting van het gebouw, met onderlinge afstanden die variren van 1.75 tot 6.75 meter, de zogenaamde dwarsgebinten, zie afbeelding 2. Soms zijn de gebinten in de lengterichting van het gebouw geplaatst, dan gaat het om langsgebinten, zie afbeelding 3.

opbouw in de lengterichting

poer met peulhout

doorgestoken pen

travee of gebond

dwarsgebint/ ankerbalkgebint

Afbeelding 2De opbouw van dwarsgebinten,

waarbij de gebinten dwars op

de lengterichting van het gebouw

staan en gekoppeld worden

door platen in de lengterichting over de koppen van de

stijlen.

2012

DRAGENDE CONSTRUCTIES EN VLOEREN3.2

3

GebintstijlenDe gebintstijlen staan op een voeting of een gemetselde poer met peulhout. In het oosten van Nederland zijn in plaats van poeren ook veelvuldig zwerfkeien toegepast. Bij ankerbalkgebinten en tussenbalkgebinten komen stijlen voor van ongelijke lengte. Deze gebintvorm komt voor bij grote schuren in West-Brabant en Zeeland.

GebintbalkenNaar de wijze waarop de gebintbalk aansluit op de stijlen zijn de gebinten benoemd, als dekbalkgebint, kopbalkgebint, ankerbalkgebint of tussenbalkgebint, zie moduul 2.1.1 Kapconstructies hout. Dekbalkgebinten komen heel veel voor in het westen en noorden van ons land. Denk bijvoorbeeld aan de stolpen in Noord-Holland en de schuren in Friesland en Groningen. Kopbalkgebinten komen zeldzaam voor bij schuren in Zeeland en West-Brabant.Ankerbalkgebinten komen vooral voor in het oosten-, midden- en zuiden van ons land bij de zogenaamde hallehuisboerderijen. Tussenbalkgebinten treft men vooral aan in Noord- en Zuid-Holland en het westen van Utrecht.

OverstekkenOverstekken werden veel toegepast bij dekbalkgebinten door de dekbalk langer te maken en over te laten steken, waardoor veel bredere zijbeuken ontstonden. Bij gebinten voor de zogenaamde Vlaamse schuur in Noord-Brabant, is de ene zijde een ankerbalkgebint en steekt deze als dekbalk aan de andere zijde over als overstek.

Dwarsgebinten hebben n gebintbalk of twee gebintbalken (etagegebinten), vaak verwerkt in het houtskelet. Bij langsgebinten is steeds sprake van n gebintbalk.Dwarsgebinten worden gekoppeld door stijlplaten die verstijfd zijn met zogenaamde windschoren. Deze windschoren werden aanvankelijk volledig gepend, later onderin gepend en tegen de stijlplaten bevestigd met taaie nagels. De oudste gedateerde ankerbalkgebinten in Nederland dateren uit het eind van de 15e eeuw.

opbouw in dwarsrichting

dekbalkgebinten

voetbalk

Afbeelding 3De opbouw van langsgebinten,

waarbij de gebinten in de lengterichting

van het gebouw geplaatst

worden en door koppelbalken met

elkaar worden verbonden.

2012

3.2 DRAGENDE CONSTRUCTIES EN VLOEREN

4

KorbelenKorbelen zorgen voor de verstijving van de constructies. Bij het construeren van het vierkant bij de Noordhollandse stolp en schuren in Friesland en Groningen, werden dubbele korbelen toegepast in verband met de hoogte en de overspanning. In Noord-Holland worden deze korbelen een zwiep of zwing genoemd.

EtagegebintenWe spreken van etagegebinten als er twee gebintbalken boven elkaar zijn toegepast met stijlen over de volle hoogte van voeting of poer tot stijlplaat. Meestal zijn de stijlen opgenomen in de wanden zoals in het Zuidlimburgse vakwerk. We noemen een etagegebint kreupel als aan n zijde een doorlopende stijl aanwezig is en aan de andere zijde op de onderste gebintbalk een been van een dekbalkjuk staat, zie afbeelding 4.

Kapbergen

Typen kapbergenOnder kapbergen verstaan we alle tasruimten die bestaan uit eiken palen (roeden) waarlangs een beweegbare kap omhoog en omlaag bewogen kan worden, aangepast aan de grootte van de oogst. De kapbergen komen in 2 typen voor.- Met een grondtas, de normale kapberg, met 1 roede ook parapluberg genoemd, bij grotere kapbergen oplopend tot 6 roeden.- Met een verhoogde vloer met eronder een berging of stalling, de zogenaamde schuurberg die veel voorkomt in de Betuwe, meestal met 4 of 5 roeden.

Afbeelding 4Overzicht met een samenvatting van

de belangrijkste gebinttypen die gebruikt zijn bij

de bouw van boerderijen en

schuren.

dekbalkgebint 1 overstek dekbalkgebint 2 overstekken

dekbalkgebint met tussenstijl

variant met korbelen

dekbalkgebint met schoren/ korbeels

dekbalk

ankerbalk

etagegebint

dekbalk

tussenbalk

etagegebint

kopbalk

ankerbalk

etagegebint

ankerbalk

ankerbalk

etagegebint

tussenbalk

tussenbalk

etagegebint

etagegebint met