ذ•ذ¤ذکذڑذگذ،ذ‌ذ‍ذ،ذ¢...

Download ذ•ذ¤ذکذڑذگذ،ذ‌ذ‍ذ،ذ¢ ذکذ‌ذ¢ذ•ذ ذگذڑذ¢ذکذ’ذ‌ذ‍ذ“ ذ£ ذ•Wذگ ذ£ ذ‌ذگذ،ذ¢ذگذ’ذک nenasilna komunikacija, grupna

Post on 27-Jun-2020

0 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • Rad je objavljen u Beogradu pod naslovom: Suzić, N. (2002). Efikasnost interaktivnog učenja u nastavi: eksperimentalna provjera. Obrazovna tehnologija 2/2002, str. 13–45.

    Dr Nenad Suzi} Filozofski fakultet Bawa Luka

    ЕФИКАСНОСТ ИНТЕРАКТИВНОГ У^ЕWА У НАСТАВИ: ЕКСПЕРИМЕНТАЛНА ПРОВЈЕРА1

    Резиме

    U slo`enom modelu eksperimentalne provjere testirana je efikasnost interaktivnog u~ewa i pou~avawa u pore|ewu sa tradicionalnom nastavom zasnovanom na frontalnom radu. Pokazalo se da je interaktivna nastava efikasnija jer su u~enici boqe pamtili ~iwenice, efikasnije izvodili sheme i izdvajali bitno od nebitnog. Osim toga, interakcija u nastavi poma`e da u~enici smawe svoja defanzivna o~ekivawa, izbjegavawe rada i samohendikepirawe. S druge strane, poja~ana je perzistencija, opredijeqenost u~enika za saradwu sa nastavnikom i uop{te motivisanost za nastavu i u~ewe. Sve ovo je statisti~ki dokazano i u ovom radu prikazano podacima i instrumentima tako da je omogu}ena nau`na provjera dobivenih rezultata. Vrijednost rada je i u tome {to je anticipirano niz problema za daqa istra`ivawa i za nove nau~ne provjere.

    Kqu~ne rije~i: interaktivno u~ewe, samocijewewe, samohendikepirawe, izbjegavawe rada,

    saradwa sa nastavnikom, perzistencija, dizajn nastave, emocije, postignu}e

    Summary

    Efficiency of interactive learning and teaching was tested in a complex model in the form of experimental test, compared to traditional teaching based on frontal work. It has been proved that interactive education is more efficient as students memorised facts faster, produced schematic presentation in a more efficient manner and managed cognitive efficacy to select important from unimportant. Apart from that, interaction in education helps students to decrease their defensive expectations, work-avoidance and self-handicapping. On the other hand, persistency is stronger, student’s determination to cooperate with his teacher and in general motivation for education and learning have been improved. All the mentioned have been statistically proved and in this work presented by facts and instruments so that scientific check of the achieved results is possible. Value of the work lies also in the fact that set of problems was anticipated for the purpose of further researches and for new scientific checks. Key words: interactive learning, self-assessment, self-handicapping, work-avoidance, cooperation with teacher, persistency, education design, emotions, achievement.

    1 Nenad Suzi} je doktor pedago{kih nauka a predaje pedagogiju i sociologiju obrazovawa na

    Filozofskom fakultetu Univerziteta u Bawaluci, Bosna i Hercegovina. Ovim putem sezahvaquje svim saradnicima koji su pomogli u realizaciji istra`ivawa, i to: direktorima {kola Marku Kopreni, Predragu Damjanovi}u i ^edi Male{evi}u, pedagozima Tawi Stankovi}, Tatjani Radinkovi}, Dragani Graoni} i Marijani Zrni}, nastavnicama geografije Goranki Adamovi}, Dragani [ukalo i Stani Mikodinovi}-Mitrovi}. Korespodenciju u vezi sa ovim tekstom je mogu}e obaviti na adresu: Dr Nenad Suzi}, Filozofski fakultet Univerziteta u Bawaluci, Ul. Bana Lazarevi}a br 1. Tel. 00387-51- 305-625; E-mail: suzic@blic.net

  • Rad je objavljen u Beogradu pod naslovom: Suzić, N. (2002). Efikasnost interaktivnog učenja u nastavi: eksperimentalna provjera. Obrazovna tehnologija 2/2002, str. 13–45.

    2

    Dr Nenad Suzi} Filozofski fakultet Bawa Luka

    ЕФИКАСНОСТ ИНТЕРАКТИВНОГ У^ЕWА У НАСТАВИ: ЕКСПЕРИМЕНТАЛНА ПРОВЈЕРА

    Увод

    Pitawe obrazovnih ishoda se u posqedwe vrijeme sve vi{e problematizuje. Pokazalo se, naime, da u savremenoj civilizaciji XXI vijeka tradicionalna {kola zasnovana na memorisawu i reprodukciji ~iwenica ne mo`e razviti kompetencije potrebne za slobodan `ivot ~ovjeka. Pokazalo se da reprodukcija vi{e razvija pokornost i poslu{nost nego kreativno mi{qewe i snala`qivost u novim situacijama. Savremeno dru{tvo tra`i menaxere sposobne da brzo i efikasno donose odluke, spremne da radije rizikuju gre{ku i u hodu je isprave nego da oklijevawem izgube vrijeme i upropaste projekat ili posao. Po{to se znawe multiplicira nevjerovatnom brzinom, vi{e nije mogu}e nau~iti zanat koji }e biti dovoqan za cio `ivot, kako je to bilo u devetnaestom i dvadesetom vijeku. Danas je va`nije da ~ovjek zna kako odabrati iz obiqa informacija ono {ta je bitno, kako da na|e informaciju, upotrijebi je i uskladi{ti, nego da zapamti ili u glavi “uskladi{ti” to obiqe ~iwenica. U tom kontekstu prepo- znajemo niz kognitivnih, afektivnih, socijalnih i radno-akcionih kompeten- cija koje ranije nisu bile tako va`ne kao danas. Neke od tih kompetencija su izmicale tradicionalnoj {koli. Na primjer, izdvajawe bitnog od nebitnog, nenasilna komunikacija, grupna saradwa i demokratska participacija, kontrola emocija, kori{tewe intergrupnih snaga i sli~no.

    Interaktivno u~ewe kompenzira niz nedostataka tradicionalne {kole. Ono nije alternativa, ve} nadopuna frontalnom radu, razredno-~asovnom siste- mu i drugim obrascima tradicionalne nastave. [ta je, zapravo, interaktivno u~ewe? Radi se o u~ewu u socijalnoj interakciji gdje se osnovni transfer znawa i iskustva obavqa putem socijalnih kontakata, za razliku od individualnog u~ewa, gdje se interakcija ostvaruje prvenstveno na relaciji u~enik — gradivo ili u~enik — medij, odnosno izvor informacije ili saznawa. Kod interaktivnog u~ewa se radi o socijalnoj akciji u kojoj se u~ewe odvija organizovano ili spon- tano a kao ishod ima relativno permanentne promjene u razmi{qawu, emocijama i pona{awu.

    Jedan program interaktivnog u~ewa se sistematski ostvaruje u {est ogle- dnih {kola u Republici Srpskoj2 ve} tri godine. U dva odjeqewa tih {kola i dva odjeqewa {kola u kojima se radi po tradicionalnom modelu eksperimentom smo provjeravali efekte interaktivnog u~ewa. Zanimalo nas je da li }e u~enici boqe pamtiti gradivo kada u~e interaktivno ili na tradicionalan na~in, da li

    2 Radi se o projektu "Ogledne {kole" kojim je obuhva}eno {est osnovnih {kola a pokrenulo ga je

    Ministarstvo prosvjete RS uz podr{ku Svjetske banke (WB) i UNICEF-a.

  • Rad je objavljen u Beogradu pod naslovom: Suzić, N. (2002). Efikasnost interaktivnog učenja u nastavi: eksperimentalna provjera. Obrazovna tehnologija 2/2002, str. 13–45.

    3

    }e u~enici oglednih {kola lak{e koristiti interakciju kao nastavni model nego u~enici koji prethodno nemaju zna~ajnije iskustvo u interakciji, kako do`ovqavaju nastavu jedni a kako drugi i sli~no.

    Питање образовних исхода

    Za{to ba{ interaktivno u~ewe? Anticipiraju}i kompetencije koje bi bile

    potrebne za slobodan `ivot u XXI vijeku, na{ao sam da se radi o nizu kompeten- cija (Suzi}, 2001) koje tradicionalna {kola slabo razvija ili ne razvija uop{te. U sferi kognicije to su: izdvavawe bitnog od nebitnog ili odabir in- formacija, postavqawe pitawa o gradivu kao i o vlastitoj kogniciji i sli~no. U sferi emocija to su: kontrola ometaju}ih emocija i impulsa, empatija i altru- izam, prepoznavawe svojih i tu|ih emocija i druge. U sferi socijalnih kompe- tencija to su: tuma~ewe i kori{tewe grupnih emocija i strujawa, grupni menax- ment ili biti vo|a i biti vo|en i sli~no. U sferi radno-akcionih kompeten- cija to su: komunikacijaska i informati~ka pismenost, te`wa za poboq{awem u~inka i ostvarivawe najvi{ih kvaliteta, preuzimawe odgovornosti i sli~no (ibidem, str. 302). Kako vidimo, ove kompetencije ne mo`emo o~ekivati od tradi- cionalne {kole. Interaktivno u~ewe razvija upravo te i sli~ne sposobnosti.

    U tradicionalnoj nastavi nastavnik servira u~eniku sekvence ili pakete gradiva u vidu nastavnih jedinica. On nagla{ava {ta je bitno, {ta treba zapam- titi, na {to obratiti pa`wu i sli~no. U interaktivnoj nastavi to u~enici treba da obave sami, da u grupi izdiskutuju materijal za u~ewe ili rad, da pripreme prezentaciju, da sve ~lanove grupe osposobe za rad na gradivu ili za testirawe ili za neki drugi zadatak koji grupa preuzme. Kada u~enici preuzmu obavezu da materijal koji u~e prenesu drugim u~enicima u razredu s ciqem da ih pou~e, oni se susre}u sa novom pozicijom u ulogom koju preuzimaju umjesto nasta- vnika. Sami moraju da odvoje bitno od nebitnog, da na|u na~in na koji }e to wi- hovi vr{waci shvatiti i nau~iti. Dakle, interakcija direktno razvija kompe- tencije koje sistem tradicionalne nastave slabo podr`ava.

    Nastava je prepuna inercije, prate je tradicionalni rigidni obrasci koje je te{ko mijewati. Prvo {to se ozbiqno moramo zapitati je: koji su vaspitni i obrazovni ishodi te nastave? Istra`ivawa pokazuju da se sve vi{e prepoznaju nepo`eqni u~inci {kolskog i obrazovnog sistema. Rigidni sistem tradicio- nalne nastave preoptere}ene obilnom faktografijom je kod u~enika godinama razvijao strah od gre{ke i neuspjeha. Izlo`en situaciji da pred vr{wacima ispadne glup i nesposoban, u~enik spontano razvija strategije za{tite selfa (Covington, 1984, 1992). Preko socijalne projekcije slike-o-sebi individua testi- ra svoju ulogu i poziciju, prihvata sebe ili devalvira vlastiti identitet (Covington, 1992).

    Kada zakqu~i da mu {kola vi{e ugro`ava nego {to podr`ava self-vri- jednost, u~enik razvija strategije za{tite selfa. Dvije su naj~e{}e strategije koje prepoznajemo kao ishod tradicionalne {kole. Endrju Martin sa saradni- cima je na Sidnejskom univerzitetu u Australiji istra`ivawem registrovao dvije kqu~ne strategije ovog tipa: 1) samohendikepirawe i 2) defanzivni pesi- mizam (Martin,

Recommended

View more >