voynich elyazmasi

Download Voynich elyazmasi

If you can't read please download the document

Post on 14-Aug-2015

124 views

Category:

Education

6 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  1. 1. Voynich elyazmas, iinde yazlanlar henz anlalamam gizemli bir resimli kitap. Yaklak 400 yl kadar nce bilinmeyen bir yazar tarafndan, bilinmeyen bir alfabeyle ve bugne dek anlalamayan bir dilde yazlm. VOYNICH ELYAZMASI NEYN NES?
  2. 2. oynich Elyazmas zerine 1912 ylnda gn na karldndan bu yana bir ok profesyonel ve amatr kriptolog youn bir mesai harcad. Bunlar arasnda kinci Dnya Sava'nn nl Amerikal ve ngiliz ifre krclar da bulunuyor. Ama btn bu abalara ramen elyazmasnn tek bir kelimesi bile hala deifre edilemedi. Bu baarszlklar dizisi Voynich Elyazmasn tarihsel kriptoloji alannda epey nlendirdi. Ama bir teoriye gre de kitap incelikli bir aldatmacadan baka bir ey deil - rasgele sembollerin anlamsz bir ekilde ardarda dizilmesinden oluuyor Elyazmas 1912 ylnda Polonya kkenli bir satcs olan Wilfrid M. Voynich tarafndan ele geirilerek gn na karld. Kitap bugn Yale niversitesi Beinecke Nadir Kitaplar Ktphanesi'nde bulunuyor. Kitabn ilk tpk basm 2005'te yaynland. Yaplan incelemeler, kitabn orijinalinin 272 sayfa olduunu gsteriyor. Ne var ki gnmze yalnzca kitabn 240 parmen sayfas ulam bulunuyor. Kitaba sonradan eklendii anlalan sayfa numaralar arasndaki boluklar, bu sayfalarn, kitap Voynich'in eline gemeden nce kayp olduuna iaret ediyor. Metin ve figr hatlar iin ty kalem kullanlm ve figrler, muhtemelen sonraki bir tarihte biraz kabaca renklendirilmi. V
  3. 3. **Elyazmasnda bulunan resimler kitabn ieriine pek fazla k tutmuyor, ama bu resimlerden kitabn alt blmden olutuunu karsamak mmkn. Yalnzca metinden oluan son blm dnda hemen her sayfa en az bir resim ieriyor. Bu resimlerden hareketle kitabn u blmlerden olutuu dnlyor: ifal bitkiler bu blmdeki her sayfada bir ve bazen de iki bitki yer alyor. Bunlar zamann tipik ifal otlar. Bu izimlerin baz ksmlar, eczaclk blmnde grnen resimlerin daha byk ve daha temiz kopyalar. Astronomi Bu blm, bazlarnda gne, ay ve yldzlarn yer ald dairesel diagramlar ieriyor. 12 diagramlk bir dizi oniki burcun geleneksel sembollerini tasvir ediyor. rnein, Balk burcu iin iki balk, Boa burcu iin bir boa ve Yay burcu iin elinde tatar yay olan bir asker izilmi. Her sembol tam olarak 30 kk kadn figryle evrelenmi. ou plak olarak resmedilmi bu kadnlarn herbiri birer yldz tutuyor. Bu blmn son iki sayfas (Kova ve Olak burlar) eksik. te yandan Ko ve Boa burlar herbirinde onbeer yldz bulunan drt ift diyagrama ayrlm. Bu diyagramlardan bazlar kitabn eninden byk sayfalara yaplp ie doru katlanm. Biyoloji Bu blmde youn ve sreen metnin arasna figrler serpitirilmi. Bu figrlerin ou, birbiriyle ince kanallarla birbirine balanm havuzlarda veya kvetlerde ykanan plak kadnlardan oluuyor ve kadnlardan bazlar ak bir ekilde vcut organlar eklinde resmedilmi. Kadnlardan bazlar ta giyiyor. Kitaptaki resimlerin zellikleri
  4. 4. Kozmoloji Bu blmde ne olduu belli olmayan dairesel diagramlar bulunuyor. Bu blmde ayn zamanda katlama sayfalar da bulunuyor. Bunlardan birinin eni alt sayfa uzunluunda ve zerinde bir harita veya bir diagram var - birbirine "yollar"la balanm dokuz "ada", kaleler ve muhtemelen bir yanarda izilmi. Eczaclk Bu blmde kkler, yapraklar gibi bitkilerin baz ksmlarnn birok izimleri; eczac kavanozlarna benzeyen ve marjinler boyunca izilmi nesneler ve az sayda metin paragraflar yer alyor. Reeteler Resimlenmemi olan bu son blmde ise herbirinin banda iee veya yldza benzeyen iaretler bulunan birok ksa paragraf bulunuyor.
  5. 5. Metin ak bir ekilde soldan saa yazlm ve sa marjin hafife girintili-kntll. Uzun blmler paragraflara blnm. Belli bir noktalama yok. Duktus (yani yaznn yazld hz, itina ve kvrmsallk, sanki yazc yazd eyi anlyormuasna yumuak bir aka sahip. Elyazmas, herbir karakterin kada geirilmeden nce hesaplanm olduu izlenimini vermiyor. Metin, birbirleri arasnda kk aralklar bulunan 170 bin ayr gliften veya harften oluuyor. Gliflerin ou bir ya da ili basit kalem vuruuyla yazlm. Grne baklrsa btn metin boyunca 20-30 gliften oluan bir alfabe kullanlm. Ama bunun yansra metin boyunca sadece bir ya da iki kez kullanlm birka dzine "tuhaf" karakter de var. Daha geni boluklar metni farkl uzunluklarda 35 bin "kelime"ye ayryor. Bunlar grne baklrsa, kendince fonetik veya ortografik kurallara uyuyor. Bu kurallara gre baz karakterlerin her kelime ierisinde mutlaka yer almas gerekir (rnein, Trke'de sesli harfler byledir); baz karakterler asla bir dieriyle birlikte kullanlmaz; baz karakterler ikilenebilirken bazlar da ikilenmeyebilir. Elyazmas metnin istatistik analizi doal dillere benzer rntler ortaya koyuyor. rnein, kelime sklklar Zipf'in yasasna uyuyor ve kelime entropisi (kelime bana yaklak 10 birim) ngilizce veya Latince metinlerinkine benziyor. Baz kelimeler yalnzca belli baz blmlerde veya sadece birka sayfada, dierleri ise btn elyazmas boyunca geiyor. Resimlere ilitirilmi olan bin kadar "etiket"lerde ise pek az tekrarlar szkonusu. ifal bitki blmnde, her sayfadaki ilk kelime sadece o sayfada geiyor ve bunun bitkinin ad olabilecei dnlyor. te yandan, Voynich Elyazmas'nn "dili" baz bakmlardan Avrupa dillerinden olduka farkl. rnein, on "harf"ten daha uzun hibir kelimeye rastlanmyor. Bununla birlikte bir ya da iki harften oluan ok az kelime var. Harflerin kelime ierisinde dalm da olduka garip: Baz karakterler sadece kelimenin banda, bazlar sadece sonunda ve bazlar da her zaman ortada geiyor. Bu Arapa'da rastlanan ama Roma, Yunan veya Kril alfabelerinde rastlanmayan bir dzenleni. Grne baklrsa metin tipik Avrupa dillerinden daha tekrarc; ayn ortak kelimenin bir satrda kez yer ald durumlar var. Sadece bir harfin deitii kelimeler de allmadk bir sksklkla tekrarlanyor. Elyazmasnda, Latin yaz dzeniyle yazlma benzeyen sadece birka kelime bulunuyor. Son sayfada epeyce deitirilmi Latin harfleriyle yazlm drt satrlk bir yaz yer alyor. Bu yazda sadece iki kelime kitapta kullanlan ana alfabeyle yazlm. Harfler 15. yzyldaki Avrupa alfabelerine benziyor, ama kelimeler hibir dilde bir anlam ifade etmiyora benziyor. Ayn zamanda "astronomi" blmnde Mart'tan Aralk'a kadar on ayn isimlerinin Latin harfleriyle yazld bir dizi diagram bulunuyor. Bu yazlar Fransa veya ber yarmadasnn ortaa dillerini andryor. Ne var ki, bu Latin harfleriyle yazlm olan yaz paralarnn orijinal metnin bir paras m olduu, yoksa sonradan m metne eklendii bilinmiyor. Kitabn Metin zellikleri
  6. 6. Elyazmasnn tarihi hala soru iaretleriyle dolu, zellikle de yazld dnem bakmndan. Elyazmasnn alfabesi bilinen herhangi bir yazya benzemedii ve metin hala deifre edilemedii iin kitabn ya ve orijini hakkndaki tek kullanl delil resimler; zellikle de insan figrlerinin giysi ve sa stilleri ve diagramlarda grlen bir ift kale. Bunlar tipik bir ekilde Avrupa'ya zg ve bu delile dayanarak uzmanlarn ou kitabn 1450 ile 1520 yllar arasnda yazlm olduunu sylyor. Bu tahmin dier ikincil ipularyla destekleniyor. Elyazmasnn en eski teyid edilmi sahibi 17. yzyln balarnda Prag'da yaam Georg Baresch isimli pek tannmayan bir simyac. Yllarca "ktphanesinde gereksiz yere yer tutan" bu "muamma" grne baklrsa tpk bizim bugn olduu gibi o zamanda Baresch'in kafasn kurcalyordu. Collegio Romano'da bir cizvit alimi olan Athanasius Kircher'in bir Koptik szlk yaynladn ve Msr hierogliflerini "deifre ettiini" renince, yazdan rnek bir kopyay Roma'ya Kircher'e gndererek ipular istedi. Kircher'e yazd 1639 tarihli mektup, elyazmasndan sz eden bugne kadar bulunmu en eski tarihli kayt. Kircher'in kitab elde etmek istemesinden konuyla ilgilendii anlalyor. Ne var ki Baresch kitab vermeyi kabul etmedi. Ama Baresch'in lm zerine elyazmas o srada Prag'daki Charles niversitesi'nin rektr olan Jan Marek Marci'ye geti. O da kitab hemen ok eski arkada olan Kircher'e gnderdi. Marci'nin 1666 tarihli nyazs hala elyazmasna iliik bulunuyor. Sonraki 200 yl boyunca kitaba ait herhangi bir kayda rastlanmyor. Ama kitap muhtemelen, Victor Emmanuel II'nin birliklerinin ehri 1870'de ele geirip Papal Devletleri ilhak etmesine kadar Collegio Romano'nun ktphanesinde kald. Yeni talyan hkmeti Kilise'nin birok malna el koydu ve bunlar arasnda Collegio Ktphanesi de bulunuyordu. Ama bu olmadan hemen nce niversite ktphanesinde bulunan ve el koymadan muaf tutulan birok kitap alelacele niversitenin retim yelerinin zel ktphanelerine aktarld. Bu nedenledir ki, Voynich elyazmas, o zamanlar Cizvit tarikatnn ba ve niversite'nin rektr olan Petrus Beckx'in mhrn hala tayor. Beckx'in "zel" ktphanesi, 1866'da Cizvitler tarafndan satn alnan ve Roma yaknlarndaki byk bir kr saray olan Villa Mondragone'ye tand. 1912'de, para sknts eken Collegio Romano Marci'nin 1665'de Kircher'e gnderdii mektup. Mektuba gre kitabn yazar Fransisken rahip ve okynl bilimadam Roger Bacon'd. Kitabn tarihi
  7. 7. kitaplarndan bazlarn satmaya karar verdi. Wilfrid Voynich buradan 30 elyazmas satn ald ve bunlar arasnda sonradan kendi ad verilen elyazmas da bulunuyordu. 1930'da ldnde elyazmas, The Gadfly romannn yazar Ethen Lilian Voynich'e geti. O da 1960'da ldnde elyazmasn yakn arkada Anne Nill'e brakt. Anne Nill 1961 ylnda kitab bir dier eski kitap satcs Hans P. Kraus'a satt. Bir alc bulamayan Kraus elyazmasn 1969 ylnda Yale niversitesi'ne balad. Voynich Elyazmasn gn na karan ve ona adn veren kii: Ethen Lilian Voynich
  8. 8. Srr hala zlememi bulunan bu kitab kimin yazd bilinmiyor. Ama elyazmasnn muhtemel yazar olarak baz isimler geiyor. Bu isimlerden en nlleri unlar: Roger Bacon Marci'nin 1665'de Kircher'e gnderdii nyazda, merhum arkada Raphael Mnishovsky'ye gre kitap Bohemya Kral II. Rudolf (1552-1612) tarafndan 600 dka'ya (bugnn parasyla 31 bin dolar kadar) satn alnmt. Mektuba gre, kitabn yazar Fransisken rahip ve okynl bilimadam Roger Bacon'd (1214-1294). Marci "bu konuda bir yorumda bulunmak istemediini" sylese de Voynich bu iddiay olduka ciddiye ald ve bunu teyid etmek iin epey aba harcad. Onun bu kannati 80 yl boyunca ou deifre giriimlerini gl bir ekilde etkiledi. Ne var ki, Voynich elyazmasn inceleyen ve Bacon'n kitaplarn bilen bilim adamlar bu olasl kesin bir ekilde reddettiler. Jacobus Sinapius 1921 ylndan nce Voynich tarafndan Voynich elyazmasnn birinci sayfasndan alnan bir fotostatik reprodksiyon silinmi olan soluk bir yaznn varln ortaya kard. Kimyasallarn yardmyla bu yazda "Jacobj a Tepenece" ismi okunabildi. Bunun Latince adyla Jacobus Sinapius olarak bilinen Tepenecli Jakup Horcicky olduu dnld. Bitkisel tp uzman olan Jacobus Sinapius Rudolf II'nin zel hekimi botanik bahelerinin bakcsyd. Voynich ve ondan sonra gelen birok kii bu "imza"dan Jacobus'un kendisinin elyazmasnn yazar olabileceini dnd. Ne var ki Jacobus'un imzasnn sonradan bir belgede bulunan imzayla uyumad grld. Birden ok yazar Bir ABD Donanma kriptograf olan Prescott Currier 1970'lerde elyazmas zerinde altnda "ifal bitkiler" blmnn farkl istatistiksel ve grne gre farkl elyazlarna sahip iki ksma ayrlabileceini gzlemledi. Buradan Voynich elyazmasnn ayn alfabeyi kullanan iki yada daha fazla yazar tarafndan kaleme alnm olduu sonucuna vard. Ne var ki, daha sonraki almalar bu sonucun doru olmadn gsterdi. Kitab inceleyen bir elyazs uzman btn elyazmasnn sadece tek bir el tarafndan yazldn ortaya koydu. Bu da, "ifal bitkiler" blmndeki szkonusu farklln, yaznn basite iki geni zaman aralnda yazlm olmasndan kaynaklanabileceini gsteriyor. Kitabn yazar kim?
  9. 9. Elyazmasnn gnmze kalan sayfalarnn verdii genel izlenim, bunun bir bitkisel ilalar hazrlama kitab olduu veya ortaa ya da erken modern dnem tbbna ilikin konular ierdii ynnde. Ne var ki resimlerin kafa kartran ayrntlar kitabn kkenine, metninin ieriine ve yazlma amacna ilikin bir ok teorinin ortaya atlmasna sebip olmu durumda. Bunlardan bazlar yle: Bitkiler Kitabn ilk blm hemen tmyle bitkiler hakknda. Ama bitkileri tanlama yolundaki abalar byk lde baarsz olmu durumda. Bu bitkiler ne gerek bitki rnekleriyle, ne de varolan bitkilerin stilize izimleriyle bir benzerlik tamyor. Biri yabani meneke ve dieri de baldrkara olmak zere yalnzca iki bitki belli bir lde tanlanabilmi durumda. Farmakolojik taslaklara uyan bitki resimleri bunlarn temiz kopyalarym gibi grnmekle birlikte, eksik ksmlar aykr grnmde ayrntlarla tamamlanm. Gerekte bitkilerin ou bileik bir grnm sergiliyor: rnein, bir trn kklerinin bir dierinin yapraklarna balanm olduu grlebiliyor. Simya "Biyoloji" blmndeki havuzlar veya borular simya ile bir ilikiye iaret ediyor olabilir. Ne var ki dnemin simya kitaplar ortak bir resim diline sahip; bu kitaplarda sreler ve materyaller belli imgelerle (kartal, karakurbaas, mezarda bir adam, yatakta bir ift v.s.) ya da standart metinsel sembollerle (ortasnda ha olan bir daire v.s.) temsil ediliyor. Ve bunlarn hibirine Voynich elyazmasnda rastlanmyor. Kitabn ieriine ilikin teoriler
  10. 10. Simyacl bitki kitab Antik ifal bitkiler uzman olan Sergio Toresella Voynich elyazmasnn bir simyacl bitki kitab olabileceini sylyor. Buna gre kitap arlatan bir doktorun mterilerini etkilemek iin hazrlad ve gerekte olmayan bitkilerle ssledii dzmece bir kitap. Grne baklrsa Kuzey talya'da tam da bu dnemde bylesi kitaplarn retildii grlyor. Ne var ki bu trden kitaplar stil ve format olarak Voynich elyazmasndan olduka farkl ve bunlarn hepsinin ak bir dille yazld grlyor. Astrolojik bitki kitab Astrolojik yaklamlar bitki toplamada elyazmasnn yazld tarihlerde yaygn olan dier tbbi prosedrlerde olduka nemli bir rol oynuyordu. Ne var ki, muhtemelen klasik gezegenleri gsteren aikar Bur sembolleri bir kenara braklacak olursa, hi kimse, bilinen astroloji gelenekleri ierisinde bu resimleri yorumlamay baaramad. Mikroskoplar ve teleskoplar "Astronomi" blmndeki dairesel bir izim drt kavisli kolu olan arpk biimli bir nesneyi gsteriyor. Bazlar bunun ancak bir teleskop yoluyla elde edilebilecek bir galaksi resmi olabilecei yorumunda bulunuyor. Dier izimler de bir mikroskop yoluyla grlebilecek hcreler olarak yorumlanyor. Bu da kitabn kkeninin ortaadan ziyade erken modern dneme dayandna iaret ediyor. Ne var ki kurulan bu benzerlikler olduka kukulu: yakndan bakldnda, "galaksi"nin orta ksm daha ok bir su havuzunu andryor.
  11. 11. Bugne dek Voynich elyazmasnn "dili"nin ne olduuna ilikin saysz teoriler ortaya atld. Bunlardan bazlar unlar: Harf-tabanl ifre Bu teori, Voynich elyazmasnn Avrupa dillerinden birinde yazlm anlaml bir metin ierdiini ve metnin Voynich "alfabesi"yle ve harfler zerinde bir algoritmann kullanld bir tr ifre yoluyla bilinli bir ekilde anlalmaz klnd grne dayanyor. Bu, 20. yzyldaki deifre etme giriimlerinin ou iin bir hipotez tekil etti. Bunlarn arasnda 1950'lerin balarnda William F. Friedman'n ban ektii Amerikan Ulusal Gvenlik Ajans kriptograflarnn oluturduu bir ekip de bulunuyor. Harflerin yerine baka harfler konduu basit ifreler, zlmesi ok kolay olduu iin bir kenara braklabilirdi; bylece deifre abalar genellikle, 1460'larda Alberti tarafndan icat edilen ok-alfabeli ifreler zerine younlat. Bu snf, boluklar ve/ya da denk sembollerin, harflerin yeniden dzenleniin, yanl kelime ayrmlarnn kullanmyla glendirilmi olabilecek popler Vigenere ifresini ieriyordu. Bazlar ifrelemeden nce sesli harflerin kaldrldn ne srd. Bu minval zere eitli ifreleme iddialar ortaya kondu; ne var ki bunlardan hibiri yaygn bir kabul grmedi. Bunun balca sebebi ne srlen deifre algoritmalarnn kullancnn birok tahminine dayanyor olmas ve bu ekilde herhangi bir rasgele semboller dizisinden anlaml bir metin ortaya karlabilir olmasyd. Bu teori iin temel argman Avrupal bir yazar tarafndan tuhaf bir alfabenin kullanmnn ancak enformasyonu gizleme abasyla aklanabilir olmasyd. Kitabn yazar olabilecei ne srlen Roger Bacon ifreler hakknda bilgi sahibiydi ve elyazmasnn tahmin yazlma tarihi bir sistematik disiplin olarak kriptografinin doumuna kabaca denk dmektedir. Ne var ki bu teoriye kar, ok-alfabeli ifrenin Voynich elyazmasnda grlen Zipf yasas gibi "doal" istatistiksel ynleri normalde bozmas gerektii yolunda bir gzlem bulunuyor. Ayn zamanda, ok-alfabeli ifrelerin 1467'de icad edilmi olmasna ramen, bunlarn eitlemeleri ancak 16. yzylda popler hale geldi; bu da Voynich elyazmasnn yazlm olabilecei tarihten ok sonrasna tekabl ediyor. Kod kitab ifresi Bu teoriye gre, Voynich elyazmasndaki "kelimeler" gerekte bir szlk veya kod Kitabn diline ilikin teoriler
  12. 12. kitabna bakldnda anlalabilecek ifreler. Bu teorinin temel kant bu kelimelerin i yaps ve uzunluk dalmnn ifreleme iin o dnemde doal bir seim olabilecek Romen rakamlarndakine benzer olmas. Ne var ki kitap-tabanl ifrelersadece ksa mesajlar iin elverilidir nk bunlar yazmak da okumak da ok zaman alcdr. Grsel ifre James Finn 2004 ylnda yaynlanan Pandora'nn Umudu (Pandora's Hope) adl kitabnda Voynich elyazmasnn gerekte grsel olarak kodlanm branice olduunu ne srd. Bir kez Voynich harfleri "Avrupa Voynich Alfabesi" (EVA) klavuz olarak kullanlarak doru olarak transkipt edildiinde, birok Voynich kelimesinin okuyucuyu artmak iin farkl bozunumlarla tekrarlanan branice kelimeler olduu grlebilirdi. Buna gre, rnein elyazmasndaki "ain" kelimesi "gz" anlamna gelen branice kelimenin yerine kullanlmtr. Bu kelime ayn zamanda "aiin" veya "aiiin" olarak farkl bozunmu versiyonlarda karmza kmakla birlikte bunlar aslnda ayn kelimelerdir. Bunun gibi grsel ifrelemenin dier yntemleri de kullanlmtr. Bu grn ana argman, bu grn deifre etme konusunda daha matematiksel yaklamlara dayanan dier aratrmaclarn elyazmasn deifre etmedeki baarszln aklayabilmesidir. Bu gre kar ana argman ise ayn metnin olas alternatif grsel yorumlamalarn okluu gz nne alndnda bylesi bir niteliksel ifrelemenin ifre zcnn yeteneklerine ar bir yk yklyor olmasdr. Byle olunca ne kadarnn ifreleyicinin yorumunu ve ne kadarnn ifre zcnn yorumunu yansttn ayrmak olduka zordur. Mikrografi 1912 ylnda yeniden kefedilmesinden sonra kitabn srlarn ortaya karma ynndeki ilk abalardan biri 1921 ylnda Pensilvanya niversitesi'nden William Newbold'un almasyd. Newbold'un hipotezi, grnr metnin anlamsz olduu ama herbir "harf"in gerekte ancak byte altnda farkedilebilecek bir dizi kk iaretler dizisinden olutuunu ne sryordu. Buna gre, antik Yunan stenosuna dayanan bu iaretler yaznn gerek ieriini oluturan ikinci bir yaz dzlemini oluturuyordu. Bu bilgiyi kullanarak, Newbold btn paragraflar zdn iddia etti. Newbold'a gre kitabn yazar Bacon'du ve Leeuwenhoek'ten drtyz yl nce bir bileik mikroskop kullanmt. Ne var ki, Chicago niversitesi'nden John Manly bu teoride ciddi kusurlar olduunu gsterdi. Her steno karakterin bir ok ekilde yorumlanabilecei varsaylyordu ve bunlardan hangisinin doru olduunu belirlemenin gvenilir bir yolu yoktu.
  13. 13. Newbold'un yntemi ayn zamanda anlalr bir Latince retilinceye kadar yeniden dzenlenmesini gerektiriyordu. Sadece bu faktrler bile sistemin mikroskobik iaretlerden neredeyse her eyin "okunabilecei" kadar esnek olduunu gsteriyordu. Bir brani mikrografi gelenei olmasna ramen, hibir yerde Newbold'un ortaya kard kadar karmak ekiller bulunmuyor. Yakndan baklnca bunlarn prtkl parmen zerinde kuruyan mrekkebin oluturduu atlaklar olduu grlyor. Manly'nin bu itirazlaryla mikrografi teorisi bugn terkedilmi bulunuyor. Steganografi Bu teoriye gre Voynich elyazmasnn metni byk lde anlamsz, ama gze arpmayan ayrntlarda anlaml bir enformasyon ieriyor. Bu rnein, her kelimenin ikinci harfi veya herbir satrdaki harflerin says olabilir. Steganografi ad verilen bu teknik ok eski ve 1499 ylnda Johannes Trithemius tarafndan betimlendi. Ama bu argmana ynelik eletiriler zaten batanbaa ifreli yazlm bir metnin, gizli bir ifrenin varolduunu saklama amacn tayan steganografi'nin temel amacna aykr dtn savunuyor. Egzotik doal dil Dilbilimci Jacques Guy Voynich elyazmas metninin deitirilmi bir alfabeyle dz olarak yazlm bir egzotik doal dilden olutuunu ne sryor. Kelime yaps gerekte birok Dou ve Orta Asya dil ailesininkine benziyor. Bu dillerin ounda kelimeler tek bir heceden oluur ve heceler tonal rntler de dahil olmak zere olduka zengin bir yapya sahiptir. Bu teori tarihsel adan belli bir lde makul grnyor. Genellikle kendi alfabelerine sahip bu diller Batllar iin olduka zordu ve bu da ou kez Latin harfleriyle ve bazen de uydurma harfler kullanlarak baz fonetik alfabelerin icad edilmesine yol at. Bilinen rneklerin Voynich elyazmasndan ok sonra olmasna ramen, tarih Marco Polo'nun 13. yzyldaki yolculuundan bile nce bunu yapm olabilecek yzlerce kaif ve misyonerin varln kaydediyor. Voynich elyazmasnn yazar bu adan bakldnda Avrupa'da yaayan veya bir Avrupa misyonunda eitim grm bir Dou Asyal da olabilir. Bu teoriyi destekleyen ana argman bunun imdiye dek test edildii kadaryla Voynich elyazmas metninin btn istatistik zellikleriyle uyumlu olmasdr. rnein, ince ve Vietnamca metinlerde bulunan ikilenmi ve lenmi kelimeler Voynich elyazmasnda kabaca ayn sklkla karmza kmaktadr. Bu teori ayn zamanda grnte rakamlarn ve artikel ve balayc fiiller gibi Bat sentaktik zelliklerinin olmayn ve resimlerdeki genel anlalmazl da aklyor. Bir dier muhtemel ipucu da birinci sayfada yer alan ve yukardan aa yazlm ve kt bir ekilde kopyalanm in tarz bir kitap balna benzeyen iki byk krmz sembol. te yandan yln grnte 365 gne deil de 360 dereceye blnm olmas in tarm takviminin zellikleri arasnda yer alyor. Bu teoriye kar ana argman, Pekin'deki Bilimler Akademisi'ndeki bilimadamlar da dahil olmak zere hi kimsenin resimlerde Asya sembolizmi ve Asya bilimine ilikin
  14. 14. herhangi bir ak rnek bulamam olmalar. te yandan 2003 ylnda Polonya'dan Zbigniew Banasik elyazmasnn Manu dilinde kaleme alndn ne srerek elyazmasnn birinci sayfasnn eksik bir evirisini yapt. Birden fazla dilin karmndan oluan bir dil Leo Levitov 1987 ylnda yaynlanan Solution of the Voynich Manuscript: A liturgical Manual for the Endura Rite of the Cathari Heresy, the Cult of Isis adl kitabnda elyazmasnn bir "okdilli szl dilin" transkripsiyonu olduunu ne srd. ne srd deifre ynteminde Voynich harfi bir heceyi oluturuyor ve bunlar da birok Eski Franszca ve Eski Yukar Almanca kelimeleri dn alnm ortaa Flamancasndan oluan bir karm meydana getiriyor. Levitov'a gre, Endura ayini lmn eiinde olduuna inanlan kiilere tenazi uygulanmas ritelinden baka bir ey deil. Levitov, Voynich elyazmasndaki hayal rn bitkilerin herhangi bir bitki trn temsil etmeyip, inancn gizli simgeleri olduunu belirtiyor. Levitov'a gre incelikli su tesisatyla birbirine balanm havuzlardaki kadnlar kann lk suya aktld tenazi ritelinin kendisini temsil ediyor. Gksel olanla benzerlii olmayan burlar ise sis'in kanatlarndaki yldzlar temsil ediyor. Bu teori baz bakmlardan sorguland. ncelikle, Hristiyan gnostisizminin bir paras olan Cathar inancnn herhangi bir ekilde sis'le bir ilgisi yok. kinci olarak bu teori kitabn yazld tarihi 12. veya 13. yzyla kadar gtryor. Bu da Roger Bacon teorisini savunanlarn inandndan bile eski bir tarih. nc olarak Endura riteli kann aktlmas deil, oru tutularak gerekletirilen bir ritel. Yapay dil Voynich elyazmasndaki kelimelerin tuhaf isel yaps William F. Friedman ve John Tiltman', metnin ifresiz olarak yapay bir felsef dilde yazlm olabilecei sonucuna gtrd. Bu tr yapay dillerde kelime daarc bir kategori sistemi ierisinde dzenlenir. Bu ekilde, bir kelimenin anlam harflerin ardklndan karlabilir. rnein, modern yapay dillerden biri olan Ro dilinde "bofo-" renklerin kategorisidir ve bu harflerle balayan herhangi bir kelime bir rengi adlandrr. Bu ekilde rnein bofoc krmz ve bofof sar anlamna gelir. Felsef dil kavram olduka eski. Bu ilk kez John Wilkins'in 1668 ylnda yaynlad Philosophical Language adl kitabnda ifade edildi. En bilinen rneklerde kategoriler soneklerle alt blmlere ayrlyor. Bunun sonucu olarak, belli bir konudaki metin benzer neklere sahip birok kelimeden oluuyor. rnein, btn bitkiler veya hastalklar ayn harflerle balyor. Bu durum Voynich metninin tekrarl bir yapya sahip olmasn aklayabilir. Ne var ki, imdiye kadar hi kimse Voynich elyazmasnda herhangi bir nek veya soneke makul bir anlam verebilmi deil. Ve bunun da tesinde felsef dillerin bilinen rnekleri daha ge bir tarihe, 17. yzyla ait. Aldatmaca Voynich elyazmas metninin ikilenmi veya lenmi kelimeler gibi tuhaf zellikleri, hayal bitkiler gibi resimlerinin pheli
  15. 15. ierii, tarihsel referansnn olmay ve deifre edilmeye ok direnli oluu bir ok kiiyi elyazmasnn gerekte bir aldatmacadan baka bir ey olmad sonucuna gtrd. 2003'de bilgisayar uzman Gordon Rugg Voynich elyazmasna benzer zellikleri olan bir metnin bir nekler, kkler ve sonekler tablosu kullanlarak retilebileceini gsterdi. Amabazlar Gordon Rugg'un deneylerinde retilen szde-metinlerin Voynich elyazmasndaki kelimelere ve sklklara sahip olmamasndan dolay, bunlarn "Voynich" diline benzerliinin yzeysel olduunu ne sryor. Elyazmasnn otantik olduunu savunanlarn temel gr kitabn basit bir aldatmaca olmak iin gereinden ok fazla incelikli olmas. Birok ciddi dilbilimci ve tarihi elyazmasn ok karmak ve dndrtc buluyor. Elyazmasnn yazld tahmin edilen dnemdeki aldatmacalar batansavma ve kaba olma eiliminde. Eer elyazmas bir aldatmaca ise bunun ok incelikli bir aldatmaca olduunu kabullenmek gerekiyor. Ve bu durumda bile metnin niye yazlm olduu belirsizliini srdryor. Dil uzmanlar elyazmasnn doal dillerde bulunan ve uydurma metinlerde genellikle olmayan belli kelime istatistiklerine (Zipf yasas) sahip olduunu belirtiyorlar. te yandan, baz aratrmalar uydurma metinlerin bu trden zellikler gsterebildiine iaret ediyor. Rugg'un kendisi de eski teknikler kullanlarak Voynich'in bir aldatma olarak yazlmasnn mmkn olduunu belirtirken, bunun illaki Voynich'in bir aldatmaca olmas anlamna gelmediini kabul ediyor. Her ikisinin olmas da mmkn. Ve Voynich elyazmas hala gizemini btn ihtiamyla korumay srdryor.
  16. 16. Voynich elyazmas popler kltr etkilemi grnyor. - Necronimicon adndaki by kitab H.P. Lovecraft'n Cthulhu Miti fantazisinde yer alyor. Lovecraft Necronomicon'u muhtemelen Voynich elyazmasndan habersiz olarak yaratt. Ama Colin Wilson 1969'da Cthulhu Miti Hikayeleri'nde yer alan "Lloigor'un Dn" adl ksa bir hikaye yaynlad ve bu hikayede hikayenin kahraman Voynich elyazmasnn by kitabnn eksik bir nshas olduunu kefediyordu. Bundan sonra, hayal bir kitap olan Necronomicon dier yazarlar tarafndan sk sk Voynich elyazmasyla zdeletirildi. - Voynich elyazmas Brad Strickland'in The Wrath of the Grinning Ghost adl kitabnn ana olay rgsdr. Bu kitap John Bellairs tarafndan yazlmaya balayan Jonny Dixon serisinin bir parasdr. - Codex Seraphinianus Voynich elyazmas stilinde yaratlm bir sanat yaptdr. ada besteci Hanspeter Kyburz Voynich elyazmasna dayanan bir orkestra paras yazd. - Valerio Evangelistinin Romanzo di Nostradamus adl yaptnda Voynich Elyazmas, nl Fransz Astrolog Nostradamusun btn mr boyunca karsnda savat bir kara by kitab olarak gsterilir. Broken Sword adl bilgisayar oyununda Voynich Elyazmas, Yeni Tapnak valyeleri ile ilgili bir entrikann merkezini oluturur. Elyazmas, yakn bir gelecekte Dnyada vuku bulacak sel ve byk depremler gibi byk felaketler hakknda kehanette bulunur. - Radiata Stories adl bilgisayar oyununda, Voynich elyazmas Vareth Enstitsnde bulunan kitaplardan biridir. -Ilium ve Olympos adl kitaplarnda, Dan Simmons voynix olarak adlandrlan basz siborg benzeri yaratklar betimler. - Popco adl romannda Scarlett Thomas ana karakterinin Voynich Elyazmasn deifre etme giriimleri yoluyla temel kriptografiyi ortaya koyar. - m1dy adl Japon tekno arkcs son albmlerinden birine Voynich Tracks adn verdi. Popler kltrde Voynich talyan mimar ve endstri tasarmcs Luigi Serafininin Voynich Elyazmasndan esinlenerek 1976 to 1978 yllar arasnda hazrlad Codex Seraphinianus adl ilgin kitaptan bir sayfa.