magmat°k kaya†larin siniflandirilmalari

Download MAGMAT°K KAYA‡LARIN SINIFLANDIRILMALARI

Post on 19-Mar-2016

59 views

Category:

Documents

3 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

MAGMATİK KAYAÇLARIN SINIFLANDIRILMALARI. GİRİŞ: - PowerPoint PPT Presentation

TRANSCRIPT

  • MAGMATK KAYALARIN SINIFLANDIRILMALARI

  • GR:Kayalarn snflandrlmasndaki esas ama ortak bir terminolojiye ulamak ve tm aratrclarn ayn kriterleri dikkate alarak adlandrma yapmalarn salamaktr. Kayalarn snflandrlmasnda almann amacna ve kullanm alanna ynelik olarak farkl kriterler kullanlmaktadr. Gnmzde yaygn olarak kullanlan snflama kriterleri;Mineralojik bileimiKimyasal bileimDokusal zelliklerJeolojik konumAncak hangi kritere gre yaplrsa yaplsn kayalar kesin snrlarla birbirinden ayrmak olduka gtr.Magmatik kayalarn snflamalar mineralojik bileimlerine ve kimyasal bileimlerine gre yaplmaktadr.

  • 1. Magmatik kayalarn mineralojik bileimlerine gre snflandrlmas

    Magmatik kayalarn kantitatif snflamalar ilk olarak 1902 li yllardan balamakta ve gnmze kadar bu snflamalar gelierek devam etmektedir. Gnmzde en yaygn olarak kullanlan magmatik kaya snflamalar Streckeisen (1976, 1979) snflamalardr. Bu snflamalarda aadaki mineral ve mineral guruplar kullanlmaktadr.K: kuvars, tridimit, kristobalitA: Alkali Feldispatlar (ortoklaz, sanidin, mikroklin, pertit, anortoklaz, albit (%An=0-5)P: Plajiyoklaz (%An=95-100 arasnda olan trleri) skapolitF: Feldispatoyidler (lsit, psdolsit, nefelin, kankrinit, sodalit, hayn, analsim vb)M: Koyu renkli mineraller (olivin, piroksen, amfibol, mika gurubu mafik mineraller ile zirkon, apatit titanit gibi tali mineraller, melilit, montisellit ve birincil karbonatlar vb) Ak renkli mineraller

  • Magmatik kayalarn mineralojik bileimlerine gre snflandrmasnda, kaya ilk olarak koyu renkli mineral ieriine gre iki guruba ayrlr.Mafik mineral ierii % 90 dan fazla olanlar = ultramafik kayalarMafik mineral ierii % 90 dan az olanlar = felsik kayalar

    Mafik mineral ierii % 90 dan fazla olan kayalar, doal olarak ierdii mafik mineral trlerine (M) ve oranlarna gre deiik ekillerde snflandrlr (Streckeisen, 1976 ve 1979).rnein P OPx CPx (Streckeisen, 1976) P Pr Ol (Streckeisen, 1976) P Pr Hb (Streckeisen, 1976) O Pr Hb (Streckeisen, 1976) O OPx - CPx (Streckeisen, 1976) gibi mafik kaya snflamalar yaplmaktadr.

  • Mafik mineral ierii % 90 dan az olanlar ise ierdii K, A, P ve F oranlarna gre snflandrlr. Bu snflama mineral parajenezinden de (serbest/birincil kuvars ve dier SiO2 polimorfu mineraller ile feldisapatoyid gurubu mineraller birlikte bulunmazlar) hemen anlalaca gibi kendi iinde iki farkl snflamadr. K - A - P snflamasA - P - F snflamasBu snflamalar yaygn olarak kullanlan Streckeisen (1976 ve 1979) snflamalardr.

  • Magmatik kayalarn modal mineralojik bileimlerine gre snflandrlmalar (Streckeisen, 1976, 1979).1a:1b:2:3a:3b:4:5:6:7:8:9:10:11:12:13:14:15: KuvarsolitKuvars granodiyoritAF Granit .... AF RiyolitSiyenogranit . RiyolitMonzogranit RiyolitGranodiyorit RiyodasitTonalit .. DasitAF Siyenit .... AF TrakitSiyenit ... TrakitMonzonit ... LatitMonzodiyorit/Monzogabro . Latibazalt/latiandezitGabro/Diyorit/Anortozit . Bazalt / andezitFoid Siyenit ... FonolitFoid Monzosiyenit Tefritik fonolitFoid Monzodiyorit / Monzogabro. Fonolitik tefritFoid Diyorit/Foid gabro Tefrit / bazanitFoidolit . FoiditBlge Derinlik kayac Yzey kayac

  • Debon & Le Ford, 1983 pltonik kaya snflams

  • Mafik minerallerin kaya iindeki bal miktar % 90 dan az olsada, felsik kaya adlamalarnda bazen mafik mineral oranlarna gre kayalar zel isimler de alrlar. rnein; feldispatoyid (f) miktar % 0-10 arannda olan foid siyenit kayacnn M indisi: 0-30 arasndadr. Ayn bileimli kayacn M indisi: 30-60 arasnda olduunda kayacn ad, malignit; M indisi: 60-90 arasnda olduunda kayacn ad, onkinit olarak zellemektedir.

  • Pltonik kayalarn M indisine gore tanmlanmas (Le Maitre ve di., 1989).

  • 2. Magmatik kayalarn kmyasal bileimine gre yaplan tanmlama ve snflalamalarKayalarn mineralojik bileimlerini ve dolaysyla kayacn kimyasal bileimini kontrol eden en nemli faktr silis ve alminyum elementleridir. Kayataki bu elementlerin miktarna gre baz temel snflamalar yaplabilir.a. Silis doygunluuSilis (SiO2) magmatik kayalarn bileiminde bulunan en nemli bileendir. Bu nedenle magmatik kaya snflamalarnda son derece nemlidir. rnein, asidik (SiO2 > 63), orta (SiO2 = 52- 63), bazik (SiO2 45-52), ultrabazik (SiO2 < 45), olarak yaplan kimyasal snflamalar mevcuttur. Silis (SiO2) doygunluu yksek olan kayalar silise ar doygun (silica over saturated = ALKOS) kayalar olarak tanmlanr; bu kayalarda serbest silis kuvars olarak bulunur. Silis (SiO2) doygunluu dk olan kayalar silise tketilmi (silica under saturated = ALKUS) kayalar olarak tanmlanr; bu kayalarda serbest silis bulunmaz, buna karn lsit, nefelin gibi mineraller bulunur.

  • 7 nolu trend; gabro/diyorit monzogabro/monzodiyorit monzonit kuvars monzonit- monzogranit8 nolu trend; gabro/diyorit monzogabro/monzodiyorit monzonit siyenit kuvars AF siyenit AF granit

    8 nolu trend; gabro/diyorit monzogabro / monzodiyorit monzonit kuvars siyenit siyenogranit Silis bakmndan ar doygun alkalin (ALKOS) kayalar

  • 9 nolu trend; foid ieren gabro/diyorit foid ieren monzogabro / monzodiyorit foid ieren monzonit foid ieren siyenit - foid ieren AF siyenit foid siyenit

    10 nolu trend; foid ieren monzogabro / monzodiyorit foid monzogabro / monzodiyoritSilis bakmndan tketilmi alkalin (ALKUS) kaya

  • b. Alminyum doygunluuKimyasal bileimlerinde alminyum ve alkali molekllerinin eit oranlarda (1:1) birletii mineraller aadaki feldispat ve feldispatoyid gurubu minerallerdir.

    Ortoklaz:K2O. Al2O3. 6SiO2Albit: Na2O. Al2O3. 6SiO2Anortit: CaO. Al2O3. 2SiO2Nefelin: Na2O. Al2O3. 2SiO2Lsit: K2O. Al2O3. 4SiO2

    Bileiminde Al2O3 < (K2O + Na2O) ilikisi bulunan kayalara alkalilerce zengin = peralkali kayalar denilmektedir.

    Bileiminde Al2O3 > (K2O + Na2O + CaO) ilikisi bulunan kayalara alminyumca zengin = peralmino kayalar denilmektedir.

    Buna ilave olarak normal alminyum ierikli ve alminyumca fakir kayalar olarak ta tanmlamamlar yaplmaktadr.Granitoyidlerin alminyum doygunluk oranlar genellikle Al / (Na + K + 2Ca) katyon oran veya Al2O3 / (K2O + Na2O + CaO) molekler oran ile tanmlanan alminyum doygunluk indisi ile tanmlanr.

  • c. Kimyasal bileime dayal dier snflamalar

View more >