1976 - nummer 46 - mei 1976

Click here to load reader

Post on 06-Feb-2016

243 views

Category:

Documents

1 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

mel . ~----~--~----.-----------:-~

TRANSCRIPT

  • ~----~--~----.-----------:-~

    .

    mel 1876 nr46

  • rostra .Iad van djl eeonomiseJae 'aeulteit " 'aargang '75 :'76

    redaetie Pieter Beemsterboer Paul van Hal Erik Kloosterhuis J.G.Lamboo-y Bram Pietjouw Jos Smi t Adri Stam Hein .. vroiijk

    adres Jodenbreestraat 23 Kame r 1324 tel. 5254017 SEF, tel . 5254120

    postadres Jodenbreestraat 23 Kamer 2167 Amsterdam

    illustrator Onno Kraft van Ermel

    2

    Adreswijzigingen moeten gestuurd worden naar Studentenadministratie

    drukkerij Kaal , Nieuwe Herengracht 61

    AnXUMULATIEF REKEnWERX

    (zie pag . 13 )

    ROSTRA 46 is dunner maar qua inhoud be,slist niet Mager. Met o.a. een .samenvatting van een lezing van Prof.Zimmer\Dan over de theorie der internationale handel van Adam Smith (waari,n opgenomen een fraa ie schets van de interna tionale mobili tei t van ' de handel). Vervolgens de Onderwijsd'il-gen,waarin 'eerst het Forum aan het woord met een honderdtal 'i'tudenten en , bovendien (speciaa~ voor hen die riiet aanwezig kodden zijn) een aansluiten-de discussie, gericht op propedeuse, kandidaats-en doctoraalfase. Een interes-sante Propedeuse -Projectgroep in wording kunt u vinden op pagina 7. . Ook deze keer wordt een in-het -nieuws-staand land op de korrel genomen, dit betreft nu Rhode sia, ingezonden door de anti-apartheids beweging nederland. Aandacht voor maar practische vormgeving aan ideean over, be ,tare studievormen; i.c. het college macro-klein (2-de blok 1976). Een werkcollegeverslag van de leerstoelgroep Externe Organisatie waarin he t eigen onderzoek van de studen-ten als een stap in de goede richting we rd ervaren , (pag. 12) . Enige soeza rond het weI of niet t oe s taan van calculators, en wat hier tot nu toe over gezegd i s.M1sschien in ons volgende nummer hierover me.er. Ve~derop pagina 13 Prof. Boukema die tweemaal het gelijk van oud-burgemeester V~n Hall a~ntoont. Waarna Dr.Ellman de rij sluit met een lezing gehouden op 26 april over de her-vormingen in de U.S.S.R. na 1965 door Kosygin.

    inboud Adam Smi t h Onderwijsdagen Prop.!Kand.!Doct. Projectgro ep Recht Propedeuse Projectgroep Rhodesia Doctoraa l college verslag Exte rne ' Organisatie Calculato r Prof.Boukema Dr .Ellman

    De ANTI-APARTHEIDSBEWEGING NE-DERLAND is kort geleden verhuisd naar een nieuw en veel grater kan -toor . Dat geeft on u de mogelijkheid om onze aktiviteiten aanzienlijk uit te breiden, maar daarvoor zijn weI een aantal nieuwe medewerkers! _ voor het verrichten van onderzoek

    naar de economi Gche banden tU5sen Nederland en Zuidelijk Afrika. Misschien zijn er mogelijkheden voer scripties .

    pag pag pag pag pag pag pag pag pag pag pag

    3 4 5 - 6 6 7 8 - 9

    10 - 11 12 13 13 14

    STICHTING ANTI-APARTHEIDS BEWEGING NEDERLAND

    _ vo or praktische we~kzaamheden op het secre tariaat - administratief, ve r~ zending van informatie, documentatie enZ

    Gegadigden kunnen zich melden bij: Anti -Apartheids Beweging Nederland Lauriergracht 116 , Amsterdam tel. 020- 237335.

  • AdamSmith

    De theorie van de buitenlandse handel van Adam Smith is ietwat in het vergeet~ boek 'geraakt. Veertig jaar na Smith ont- ' wikkelde namelijk Ricardo zijn theorie van het komperatieve kostenvoordeel, welke theorie sedert dien heeft gegol-den als d e theorie van de buiten-landse handel. Zoals bekend mag worden verondersteld ging Ricardo uit van een twee landen - twee goederen model, waarbij hij vol-ledige mobiliteit van de productiefac-toren binnen de landen aannam en vol-ledige immobiliteit der productiefac-toren tussen de landen. Deze beide vooronderstellingen ontbre-ken bij Smith . De manier waarop hij de internationale mobiliteit van het kapitaal schetst, zou menige brochure van een actie-groep tegen de multi's kunnen sieren: "A merchant, it has been said very properly, is ' not neces-sarily the citizen of any particular country. It is in a great measure in-different to him from what place he carries on his trade; and a trifling disgust w'ill make him remove his capi-tal, and together with it all the in-dustry which i~ supports, from one country to another".

    Degene, die dit zo juist gezien had (en 'door Smith niet vermeld werd) was Quesnay, die in zijn ,Maximes Generales , stelde, dat "les fortunes p~cuniaires sont des richesses clandestines, qui ne connaissent ni roi ni patrie".

    EN DE Op 1 april jl. hield professor Zimmerman een lezing over de theorie der internationale ban-del van Adam Smith, dit in het kader va. 4e aan de U~versiteit van Groningen gehoUden Studium Generale f'Weal th of Nations, 200 jaar, economische wetenschap". Op verzoek van Rostra geeft hij hierbij een samenvatting van zijn betoog.

    Voor Smith' theorie van de buitenland-se handel is echter de veronderstelling van de betrekkelijk geringe mobiliteit

    'van de productiefactoren binnenlands van veel grotere betekenis. Hij neemt

    ' namelijk aan, dat indien de productie-factoren eenmaal op ,een bepaalde wijze worden aangewend, alternatieve aanwen-dingsmogelijkheden praktisch kOmen te vervallen. Hierop is zijn theorie van de buitenlandse handel - sedert Stuart Mill bekend als de vebt for surplus theorie - gebaseerd. Smith stelt name-lijk, dat een land het overschot van zijn productie, dat wil zeggen 'dat deel waarvoor in eigen land geen markt is, moet exporteren om dan vervolgens goederen in te voeren waarvoor weI een markt bestaat. Zou men dit surplus namelijk niet ex-porteren, dan zou er werkloosheid ont-staan. Smith meent dus, dat

    , I) we bij een aantal producten te maken hebben met zeer specifieke product ie-factoren, die niet, of zeer weinig mobiel zijn;

    2) deze producten op de thuismarkt een uiterst inelastische vraag ontmoe-ten;

    3) zonder buitenlandse handel een dee 1 van de productieve capaciteit niet kan worden benut.

    DERDE WERELD Het is zonder meer duidelijk, dat deze voorwaarden volkomen gelden voor de meeste exportgoederen paketten van de landen van de Derde Wereld." Voor rub-ber. sizal en, katoen net zo ~oed als voor olie. Hier hebben we zelfs te do en met ~oederen die na~enoeg uit-sluitend voor de export worden gepro-duceerd.

    r 0 s t&a 'ZOEKT ,re~cteuren Zij zullen 'in september nauw betrok-ken gaan worden bij de totstandko-ming van ons faculteitsblad. ~ kontakt ,opnemen met een van ons, of een briefje pp de SEF-kamer maakt het mogelijk v66r die tijd een beet-je ingewerkt te worden.

    ()fl\fj sollicitaties naar loclen-breestr.23 kr.2iS7

    Bij Smith speelde hier echter nog een ' argument een zeer belangrijke rol. Bekend is zijn stelling, dat de ar-Deidsverdeling (lees de'arbeids pro-ductiviteit) afhangt van 'de grootte van de markt en daar de export , aan deze markt een extra dimensis toe-voegt, zal de arbeids 'productiviteit door de export kunnen, toenemen.

    In verb and hiermede zou ik de vent for , surplus van Smith ala voIgt willen in-

    terpreteren: Goederen worden' niet geexporteerd om-dat' ze goedkoop zijn, maar ze zijn goed~ koop omdat ze geexporteerd worden. Wanneer de vent for surplus dusdanige schaalvoordelen heeft ,bewerkstelligd, -dat van economische superioriteit ge-sproken kan worden ligt de verdediging van een vrije internationale handel voor de hand. Want vrijhandel is, al-dus Wiles ') "the mercantilism of the strongest power, and it leads to impe-rialism almost as surely as a thought-out commercial policy". Toen Engeland nog machtig was werd dat ook zonder blikken of blozen toegege-vena Zo bracht Joseph Chamberlain in 1~96 een dronk uit, op "Commerces, and Empire, because Gentlemen, the Empire is Com-merce" "). Het is jammer dat we Smith niet kunnen vragen hoe dat te rijmen valt met de onzichtbare hand die in de richting van een vrije internationaie handel stuurde.

    Prof.Dr. , L.J.Zimmerman

    ') P.J.D. Wiles, Communist Interna-tional Economics, 1968, p.555

    ") Zie M.Dobb, Studies in the Deve-lopment of Capitalism, 1946, p.311

    3

  • ON __ WIJSDAGEN

    FORUM In het forum op voenedag 28 april hadden drie leden va. de facultai-re heretructureringecie. zitting - prof. Klant, Prof. van der Zijpp en FerdCrone - en dre T.Neervoort van het COWO (Centrum voor Onder-zoek van het Wetenechappelijk Onder-vije. Rob Kerstene vas voorzitter van het forum. Prof vander Zijpp gaf als voorzi t,. , ter vali de herprogrammeringecommie~ eie een uiteenzetting over de nood-zaa,k tot herprogrammering na de aanvaarding van de heretructure-ringsve,tt-en in de Tweede Kamer. Verder etelde hij dat de cie. i. ui tgegaan" van de reele etudieduur van de etudenten die 8,1 jaar be,. draagt en niet van de cureusduur van de Commies~e Morreau' die 4,3 jaar badraagt. Precieze oorzaken

    , van die studieduur vilde Van: der Zijpp niet gevenl "vell:icht zljn b~ureproblemen (verketudentechap)

    , of het lidmaatechap van aen 'atudie~ vereniging" er debet aan. Prof. Khnt schetste ale "v~retokte Keynesiaan" de contouren , van een , econoom, zoale Keynes die beechreefl een eoonoom moet "filo'eoof, hietori-,cue, poli ticue" etc. lIijn. Het ie moeilljk precies afgebakende eindter,-men te ond~r.scheiden voor economie-studenten. Er is geen academicue die in zoveel verschillende func-ties terecht kan komen als een .co-

    , noom. Een econoom moet v~rschillende gebieden beheersen. Pae in de praktijk kan hij dOOr training een echte econoom vorden. ~ acht daarom. e,en vijfjarige 'curisusp,uur voor" economen noodzake-lijk. Hierbij kan naar b.v. Frankrl;ik gekeken vorden, vaar economen een brede en omvangrljke opleiding krij-gen. " De Commissie heeft een pra~matiech standpunt ingenomfo", door uit te

    ' gaan van 1. het huidige programma en 2. de evaluatiee van de studie-' faeen. Hierui t ' resulteert de con-' clusl. dat de eureueduur van d.

    4

    Cie.,.Morreau niet' klopt met de ver-kelijkheid. Redenen , zijn de hogere eieen die aan de pap ere vorden ge

    ~teld, de onderechatting van het aantal uren per vak en van de ef-fieiintie van het blokeyeteem. ~ komt aldue tot een cureueduur van 5 jaar met een 'nieuve propedeu-ee, eem terblokken in de kandi- -daatefade en een atetudeerproject in het doktoraal. Dre. T.Neervoort legde de ' vinger op ee. zere plek in de studie: n.l. het zelfetandig beoefenen van de' veteneohap. Ook in het rapport van de, Cie. had hij niets kunnen vinden over leeronderzoek voor studenten, tervijl'juiet i.v.m. de herprogram-mering duidelijk een deel van de etudietijd aan 'onderzo.k beeteed 'moet vorden. Ferd Crone roerde v'ier punte,n aan. In de .erete plaate ie het belang-rijk te constateren dat'het verzet van d. inste~lingen tegen de W.t-Poethumus ge.leid heeft tot drie verbeteringen: 1. de maximale' cursusduur is vijf

    i.p.v. vier, jaar gevorden 2. de seleoti.ve propedeuse van

    1" jaar ie verlengd 'tot 2 jaar 3. de etudieprogramma'e vorden niet

    inh0udelijk maar eleohts margi-naal getoetst door de Staatese-cretarie-.

    Verder is een vijfjarige curaueduur eigenlljk nog te kort. Later zal vel blijken dat vljf-en-een-half jaar of zee jaar beter is,. Wat betreft de keus voor :het kandi-daats om daar semesterblokken in te voeren, stelde Crone dat hier de feitelijke studieduur het me.et af-vijkt , van de "geplande cursusduur" van 1 1/3 jaar en hetkandidaats bedoeld is om een brede basis te bieden aan alle eoonomiestudenten. Hierdoor is het mogel~k vast te houden aan de hurdige keuzevrljheid in het d&otoraal. Telislotte vee~ Crone een Vie'rjarige bedrijiskundeopleiding af. Een der-gelijke eenzijdige ,apeoialieatie ie al jaren onAantrekkelijk gebleken voor de student en. In de Ameterdam-

    ee traditie heeft ateede een breae bedrijfeeoonomiecb-e opleiding oen-tra':l geetaan.

    In de dieoueaie bleek - zeer ver,. .aeeend - Prof. van der, Zijpp plot-eeling geen"vooretander ,meer te zijn van eenvierjarige cureuaduur. Het vae elechta een van de mogelijkheden, zo andvoordde Van der Zijpp op een vraag uit de zaal.

    Uit de d1acuesie bleek voorta dat de meerderheid van de zaal het voorstel van een vijfjarige cursus-duur ondersteunde. Verder etelde ~, in antvoord op de opmerking-gen van Neervoort, dat in 'het rap-port van de Commieeie meer expli-ciet gevag moet vorden gemaakt van het belang van onderzoek voor etu-denten in de studie. '

    SLOrZITTING In de elotzitting van de Ondervije-dagen etalde de vergadering na on-derlinge discuesi. en op grond van de verelagen van de fasenvergade-ringen de volgende uitgangepunten en eieen vastl '

    1. Een vljfjarige cureueduur van de economiestudie

    2. Semeeterblokken 'in het kandi-daats

    3. Een algemene inleiding in de propedeuee

    4. Invoering van afetudeerprojeeten in het doetoraal "

    5. Studepten in de vak~roepen 6. Benoemingscommiesiee voor mede-

    verkere, vaarin etudenten zi t-' ting hebben

    7. Open diecueeie, in de Facu-lte1t over het adviea van de seetie van de Ac,d'emieche Raad- aan het Minieterh. '

  • - -----------------

    I!ROREDEUSE,-===.:= - Een vijfjarige ekonomische opleiding

    met kandidaats; , - integratie van de vakgroepen rnakro

    en mikro en een betere koordinatie van het onderwijs met de andere vak-groepen;

    - in de propedeuse-fase een algernene inleiding, waarin meer aandacht voor de methodologie. de geschiedenis van

    , het ekonomisch denken, ekonomische geschiedenis en de schriftelijke en mondelinge uitdrukkingsvaardigheid;

    - studenten in ' de vakgroepen.

    Dit zijn de konklusies van de tweede onderwijsdag v~~r wat betreft de pro-pedeuse-fase. Na talloze diskussie-stukken en vergaderingen van propedeu-se-studenten ~an de fakulteitsraad met de onderwijskomrnissie en de herstruk-tureringskornrnissie op basis van deze konklusies en die van de kandidaats-en doktoraalstudenten verder met haar taak om advies uit te brengen aan het Ministerie in het kader van de her-strukturering aan de universiteiten.

    CENTRAAL STAAT: In de middagdiskussie op de 2e onder-wijsdag stonden voor propedeuse~studenten de volgende punten centraal: - , keuze v~~r een vier- of vijfjarig

    programma; - integratie van makro en mikro; - het funktioneren van de werkgroepen

    en het bevorderen van zelfwerkzaam-heid en uitdrukkingsvaardigheid;

    - studenten in de vakgroepen. Ondanks de geringe opkomst werd er toch een levendige diskussie gevoerd. Ferd Crone, lid van de Herstrukturerings-kornrnissie en de Aktiegroep Ekonomen, leverde daarin 'zijn bijdrage ter infor~ matie op het rapport van de herstruktu-reringskomrnissie. Bij het eersie punt ' spitste de diskussie zich toe op de konsekwenties'van beide mod~llen voor een noodzakeHjk brede oplei\!ing. Spe-cialisatie moet mogelijk zijn, maar dan weI met een brede opleiding, waar-in een kandidaatsfase is opgenomen, als ondergrond, volgens dez,e propedeu-se-studenten. Bij een vierjarige op-leiding, waarin de kandidaatsfase ont-

    _ breekt, zullen er weinig mogelijkheden zijn cmr diepgaand op de studiestof in te gaan; verarriling van de ~onomische opleiding is dan het resultaat. De k,euze voor een vijfjarige' opleidihg wordt nog versterkt door een . ieled~ , door onze fakulteit gehouden riderzoek, waaruit bHjkt dat de gemiddelde, stu-dieduur 8 jaar bedraagt. Niet om hier~ naar te ,streven, maar weI om ' aan te ge-ven dat, uitgaande van de ,huidige opzet en inhoud van de ekonomische studie,

    ' de keuze v~~r een vijfjarig 'model als een minimum-eis moet worden beschouwd.

    'N lCIIri ttl1Tf)I5CII~ or "' ''''~TUT

    Het tweede punt van de middagdiskussie betrof de problemen rond de vakken en vakgroepen makro- en mikro-ekonomie. Het afgelopen jaar is hierover ,veel te doen geweest. Kritiek werd geleverd op het feit dat zowel mikro als rnakro herhaalde malen beiden dezelfde stof behandelde6; dat in het pakket mikro-ekonomie de geschiedenis van het eko-nomisch denken en ekonornische geschie-denis vrijwel geen aandacht krijgen; bij makro-ekonornie gebeurt dit weI, maar nog steeds onvoldoende. Als belangrijkste oorzaak hiervan moet het ontbreken van over leg tussen beide vakgroepen gezien worden. Dit geldt, weliswaar in mindere mate, ook voor het kontakt tussen de andere vak-groepen. Ter illustratie voerde men aan: het verschil in behandeling van de nationale rekeningen ,door de vak-groep statistiek en de -vakgroep makro.

    Gezien het programma moet het voor de ' vakgroepen makro en mikro mogelijk zijn om gezamenIijk methodologie, geschiede-nis van het ekonomisch denken en ekono-mische geschiedenis te behandelen. Dit programma zou in ieder geval, als belangrijkste onderdeel van de algeme-ne inleiding, gezamenlijk tot Kerstmis gedaan kunnen worden. Uiteraard zonder doublures zou dan voor de 2e periode een verdeling van de stof over mikro en makro gemaakt kunnen worden. Op deze wijze zou langzamerhand een volledige integratie tussen beide vakgroepen kun-nen plaatsvinden. Het uiteindelijk resultaat kan dan een efficienter en beter onderwijsprogram-rna betekenen.

    Ook naar de kandidaatsfase zal dit zijn' uitwerking kunnen hebben, waardoor het bijvoorbeeld mogelijk is om ook daar meer aandacht 'te besteden aan de klas: sieke school, minder de nadruk op de wiskundige modWllen te leggen en meer ruimte te geven om de vooronderstel-lingen te bediskussieren. .. . ~:''' '

    .~,'.",; .,. I.,~

    Ten aanzien van de algemene inleiding werd ook nog opgemerkt dat de benade-ringswijze van het boek van Robinson & Eatwell, Introduction to modern econo-mics, veel meer aanzet tot nadenken; dit . in tegenstelling tot de aanpak die in het boek van Gill; KIok & ~e Beer, en Klundert & De Graaf gekozen is,'

    Het bevorderen van de zelfwerkzaamheid en de uitdrukX!ngsvaardigheid rnoeten een belangrijk onderdeel vormen van de stud!e. 'lolgans de aanwez18e propedeuse":studeil-ten moet het probleem rond het funktio-neren van de werkgroepen teruggevoerd worden op de inhoud en de aanpak van de ~udiestof, zoels hiervoor al min of meer is aangegeven bij het boek van Ro- ' binson & Eatwell. Onderzoeht moet wor-den welke wiskundige delen van de stof in pleno-vorm gegeven kunnen worden. De werkgroepen moeten, zij het in een andere funktie, blijven bestaan. De pleno-kolleges moeten de bedoeling heb-ben om de studie-stof van de werkgroe-pen te begeleiden en niet, zoels nu weI het gevalis, dear los van te staan. In de werkgroepen moet meer ruimte ge-geven worden voor diskussie over de vooronderstellingen van de te bestude-ren theorieen.

    Voor zover daartoe ruimte en gelegen-heid bestaat, komt de diskussie niet op gang. Daarbij, vraag,t men 'zieh af of de docent en weI allemaal in staat zijn om een diskussie te voeren over de gebezig-de vooronderstellingen? Wat dat betreft zou bij sollicitatie-proeedures weI meer aandacht gegeven mogen worden aan de onderwij skwaliteiten van sollicitan-ten. ' ' Ook viel als algernene opmerking te be-luisteren - en d~t niet eens aIleen van de stude~ten - dat het propedeuse-onder-wijs van ' de zijde van de docenten niet uitmunt door belangstelling. Verklaart dit misschien ook niet veel ongenoegen over 'de ,huidige gang van zaken in het huidige propedeuse-onderwijs? Door al deze kritieken, maar ook - en niet in het minst - door de wens van de studenten om hun bijdrage te leveren aan de opzet en de inhoud van het pro-pedeuse-onderwijs, wordt de uitspraak: "studenten in de vakgroepen", nog eens extra benadrukt . Nog veel te vaak wordt de inbreng van de studenten in het on-derwijs genegeerd, dat habben we het afgelopen jaar kunnen zien. Terwijl op veel andere fakulteiten door de WUB er mogelijkheden tot studentenpartici-patie in de vakgroepen zijn, is daar op onze fakulteit nog geen sprake van. Wil de herstrukturering voor de prope~ deus'e-fase zin hebben, dal) dient in -ieder geval onze konklusie in het de-finitieve advies aan de Academische Raad overgenornen te worden.

    Kees de Boer.

  • ~------------------------------------------------------------------~-------.------ --- --

    kaniliClaats Op de fasevergadering van- het kandi-daats, die ' be,zocht werd door plusmi-nus twintig studenten en twee docen-ten, werd besprbke. hoe het kandi-daatsgedeelte van een geherstrUctu-reerde studie er uit zal moe ten zien. Het bleek dat aIle aanwezigen ervan uit wilden gaan dat deze studie vijf jaar zal duren, waarbij dus twae jaar voor het kandidaats gereser-veerd wordt. .at de bloklengte betreft kwamen twee alternatieven ter sprake nl. 1. Die, waarbij voor elk yak een bloklengte van &&n semester zal gaan gelden en 2. Die, waarbij de hoofdvakken een semester, en de keuzevakken een tri-mester zullen gaan duren. Voor dit laatste voorstel pleitten de volge.de argumenten: er zal niet langer de situatie bestaan dat, in-dien men de geplande cursusduur niet wil overschr'ijden, papers in de va-kantie geschreven moe ten worden, ' en er zal bovendien wat ruimte vrij-

    komen Yoor referaatgroepjes e.d: Of met deze opzet tot een betere tentamenspreiding gekomen zal kunnen worden, was niet voob iedereen dui-delijk. Toch koos de meerderheid voor alternatief twee, mits dit niet leidt tot onoverkomelijke rooster-t ,echnische bezwaren. Ben Ander belangrijk discussiepunt was de plaats van het yak welvaarts/

    , IEB/indo. In de hel'programmerings-komissie zijn voorstellen gedaan om dit yak als verplicht te schrappen, zodat het aantal keuzevakken tot drie uitgebreid kan worden. De mees-te aanwezigen vonden dat met name

    ,een inleiding IEB tot het basispa1t-' ket van iedere econoom moet behoren. Voorts werd aangevoerd dat het weg-vallen van een verplicht sociaal- ' economisch yak zal leiden tot een !! vroegtijd1ge specialisatie en een te sterke nadruk op de bedrijfseco-nomische vakken. Dit leidde tot een

    ' discussie over welke p'laats de bedriifsecon .. vakken' uberhaupt in

    doctoraal De fasevergadering in het doctoraal heeft niet aIleen de eigen studiefase behandeld, maar ook uitspraken gedaan over de propedeuse en het ' kandidaats. De doctoraalstudenten waren van mening dat de propedeuse een algemene inlei~ ding in de economie moet zijn, waar-bij integratie tussen micro- en macro-economie voorop moet staan. Een histo-rische benadaring van de ontwikkeling van de economische ,theorie lijkt de beste aanpak. Andere belangrijke on-derdelen van een inleiding zijn econo-mische geschiedenis en methodologie' en/of wetenschapsfilosofie. Aangedron-gen werd op een snelle installa,tie v",n een propedeuseprogram- en -evaluatie commissie, Het kandidaats moet bEschouwd worden als de basis voor iedere economiestu-

    . dent. Daarom moet deze fase breed van opzet zijn en een "spectrum van econo-mische theorieen'" aan de orde stellen. Om dit doel te bereiken, lijkt de in-voering van semester-blokken gewenst. Het werken met referaten en paper-vervangende warkgroepen kan de schrij-vaardigheid van de studenten bevorde-ren en de "paper-bottleneck" in dl! kandidaatsfase laten verdwijnen. In het doctoraal zelf moet mear aan-dach~ be steed worden aan de samenhang van de vakken. Afstudeerprojecten (in plaats van scripties) kunnen een samen-werkingsvorm van verschillende vak-graepen impliceren en een belangrijke omissie in de opleiding aanvullen, nl. het gebrek aan practische ervaring met onderzoek. Vaak zal een trimesterblok te kort z~Jn vooral bij grote tentamens. De her-structurering zal in feite een afbraak betekenen van het niveau van de oplei-ding: uitloopmogelijkheden doorinten-sieve onderwijsvormen verdwijnen. De vergadering opperde de 's\1ggestie een studiepunten-systeem in het docto-raal in te voeren. Hierdoor kan een coherentere specialisatie worden be-reikt en compensatie worden ingebouwd voor vakken of projecten die !anger

    da~ een trimester duren.

    6

    Gezien het voorgaande. wees de verga-dering een vierjarige opleiding zonder brede basis af en eiste een vijfjarige cursusduur. Bij de inhoudelijke invulling van de semesterblokken in het kandidaats en veranderingen in het doctoraal, zo stelden de soctoraalstudenten, 1's de tegenwoordigheid van student en in de

    vakgroepen een eerste vereiste. Lr kan zo ook iets gedaan worden aan de taak-verdeling van de docent en. Vaak worden immers in de propedeuse-fase de minst , ervaren docenten "gedumpt". terwijl juist die fase de bekwaamste docenten nodig heeft! Invloed van studenten op

    de ,benoeming van medewerkers kan ook bijdragen aan de k,;aliteitsverhoging van het docentencorps,.

    asva De ASVA heeft een bez,uinigings-

    mapje uitgegeven onder ,de titel "de 10-miljard eKPercitie". Rond dit thema wordt een lezingencyclus georganiseerd. Op 21 mei wordt een Onderwijsdag gehouden over de be-zuinigingen in het onderwijs en de

    het pakket zullen moe ten innemen en welke vakken 'hiervoor in aanmerking komen. Dit leidde tot de constatering dat de commissie niet is ingegaan op de ~ van. het kandidaatsonderwijs, de onderwerpen die behandeld moe ten worden en de tijd die hiervoor ver-eist is. Men heeft de bestaande vak-kenindeling gehandhaafd en een vraag als:"waarom 'f ,inancie,ring en calculatie en by. geen externe or-ganisatie?" blij:ft in het luchtle-dige hangen. M.b.t. IEB/Welv. kwam "men tot de con-clusie dat, mede gezien de overlap-pingen in de behandelde stof met andere vakken, bekeken moet worden of deze theorie gedeeltelijk in de propedeusefase e~ gedeeltelijk in het kader van de vakken Micro en Macro in het kandidaats behandeld kan w~den. Om vroe~tijdige specialisatie tegen ,te gaan, ward gesuggereerd, zouden er beperkingen in de keu~vrijheid der drie keuzevakken aangebracht kunnen worden. Voorts we~4 er de

    ,nadruk op gelegd dat ' de extra-ruimte voor de verplichte vakken zodanig benut zal moe ten worden dat expiri-,mentele oliderwijsvormen een grotere kans krijgen.

    recht Vorig jaar november werd door de vak-groep reeht het initiatief genomen tot een paperbegeleidende werkgroep vnl. voor kandidaatsstudenten. De opzet was het onderzoeken welke rechtsregels en voorsehriften, z9wel in nstionaal als in EEG verbsnd in aeht moeten worden genomen door de prijszet-ter (o.a. fabrikant, detailhandelaar, importeur,ete.) en bij wie de bevoegd-heden liggen om deze reehtsregels en voorsehriften uit te vaardigen. 'Daar de meeste de,elnemers nog niet met het yak recht in aanraking waren ge-weest, moest eerst het nodige grondwerk. worden verricht m.a.w. er moesten wet-ten en beschikkingen worden doorge-ploegd, hetgeen een 'taaie bezigheid bleek. Dit werk werd, opgesplitst onder de deelnemers en iedereen sehreef een stukje over zijn deelgebied. dit ter voorkoming dat iedereen hetzelfde zou doen. Dit grondwerk diende tevens als basis voor de uiteindelijke paper. Om de eerste fase (het grondwerk) te to,et-sen, was er ,een lijst produkten ,opge-steld waar~it door de deelnemers kon worden gekozen. De bovenstaande problemetiek werd nu getoetst en weI voornamelijk in ge-sprekken met vertegenwoordigers van de diverse verenigingen en ministerfes. Dit alles yond zijn weerslag in de papers die werden geschreven. Doordat het evaluatierapport nog niet , klaar is karr nog nie't worden ingegaan op het onderwijsproject als zodanig en in vergelijking met gewone papers ' en andere werkgroepen aan deze faculteit. ' Dit komt in het volgende nummer van ROSTRA aan de orde.

    Ron HUIIDB

    herprogrammering. De Oi:I.,derwijsdag begint om 12 uur en vindt plaats in ' de Oudemanhuispoort. Op 1 juni wordt een econoll\enf6rum gehouden om 19.00u. Links en rechts geven hier hun mening over de bezui-nigingen. Het mapje kost f2,-~ en voor ASVA-leden !1,50.

  • PROJEKTGROEP INWORDING

    "De aanleiding voor deze praat-avonden moet gezocht worden in het feit, dat voor diskussie over de stof binnen de bestaande studie-opzet en door het funktioneren van de werkgroepen te weinig .mogelijkheden zijn", aldus "n van de leden. ""De stof, die in de werkcolleges ge-presenteerd wordt, is dermate omvang-rijk, dat het hele werkcollege nodig is om aan te geven wat ermee bedoeld wordt. De vragen en diskussiepunten i.v.m. de stof komen dan niet meer aan bod. De vooronderstellingen, waarvan wordt uitgegaan, moeten om te theorie-en te begrijpen en te vergelijken, noodzakelijk bediskussieerd worden. De theorieen zijn opgesteld' in een be-paalde historische fase, en dan ook sterk bepaald door de tot dan toe heer-sende opvattingen en inzichten in het funktioneren van de maatschappij. In hoeverre deze theorieen thans nog gel-dig zijn of dat haar vooronderstellin-gen destijds juist zijn geweest, moet onderzocht .worden. De aktualiteit vormt daarvoor het beste en ook het meest v~~r de hand liggende aangrij-pingspunt. Kijk maar eens naar ~e ont-wikkeling van de verschillende stro-mingen in de loop der eeuwen. De fysio-craten (18e eeuw) gaan bij hun analyses uit van een verdeling van de maatschap-pij in Klassen: landheren - boeren -handwerkslieden . Aan het eind van de l8e eeuw komt daarin verandering. De industrie komt op en er gaat een klasse van arbeiders ontstaan. Dit is de pe-riode waarln de klassieken hun visie ontwikkelden, nl. arbeid is de funda-mentele produktiefaktor. Het ekonomisch mechanisme gebaseerd op klass.en nemen ze daarbij over. Daarna komen .dan de Neo-klassieken, die het klassieke. koncept van de akkumula-tie vervangen door de analyses van vraag en aanbod (marktgedrag en nuts-maximalisatie) Hieruit blijkt hoe belangrijk het is ' om de geschiedenis van het ekonomisch denken en de daarmee in verband staande ekonomische geschiedenis na te gaan.

    TEKSTEN . Wij trachten, al gaat het dan langzaam. en valt de keuze van de teksten niet altijd zo gemakkelijk, deze leemte op te vullen", aldus Anton Kea. Barend van P.erpe: "Juist omdat de neo-klassieken in ons ekonomie-onderwijs veel aandacht krijgen, betekent dit voor ons dat we extra aandacht moeten geven aan theorieen van andere' scholen zoals die van de klassieken en de fy-siocraten. Met name de arbeidswaarde-leer krijgt volgens ons te weinig aan-dacht". "Verder vinden we", aldus Joop' van Da- . len, "dat er meer aandacht besteed moet worden aan wetenschapsfilosofie. Hoe komen theorieen tot st.and, waaruit zijn ze opgebouwd, welke eisen moet je stellen t.a.v. de verifieerbaarheid en de falsifieerbaarhe~d. In de loop der jaren is de wetenschapsopvatting nogal eens gewijzigd. De onderscheidingen in de verschillende kentheorieen en de

    .wetenschapsmethoden zijn, altbans voor ons, nog geenszins duidelijk. maar Q.Ok

    geldt dit voor veel andere wetenschap-~s, blijkens hun publikaties".

    Bovenstaande vormt de probleemstelling zoals de diskussiegroep die zich min of meer heeft gesteld. Dat betekent dat bij de keuze van de teksten uitgegaan moet worden van de. geschiedenls van het ekonomisch denken, de ekonomische geschiedenis en de we-tenscbapsfilosofie. Voorwaar geen ga- " ringe opgave zeals zij die zich gesteld zien. Ook een probleemstelling die de vakgroe-pen bij de vaststelling van het program-ma voor vOlgend jaar ter harte zouden moeten nemen, is een uitspraak die door veel meer studenten wordt onderschre-ven. In de diskussie van de eerste weken in januari "l al duidelijk geworden dat dit initiatief niet beperkt zou megen blijven tot de propedeuse-periode. In de opzet van de propedeuse-studie is . "nog" geen ruimte hiervoorl De kandi-daatsfase kent hiervoor, zij het geen vaste plaats in het programma, toch een mo&elijkheid via de paper-vervan-gende werkgroepen. En dit zou zelfs uitgebouwd kunnen worden. Wellicht kan naar onderwijsvormen ge-werkt worden, waarin gebruik gemaakt wordt van projektonderwijs. In de af-gelopen jaren is het een enkele maal gelukt om een projektgroep erkend te krijgen als vervanging voor een paper.

    ORIENTATIE Maar ' volgens Jan Blom zijn we nog niet zover, hoewel de voorstellen van de kommissie herstrukturering met het be-vorderen van zelfwerkzaamheid en uit-drukkingsvaardigheid, het vormen van paper- en referaat-.groepjes, ook in het eerste jaar, wel in die richting gaan. "De ervaringen die iUj de afgelopen vier maanden in onze groep hebben op-gedaan, hebben toch, al is het nog maar kort, een aantal belangrijke in-zichten opgelever~. Na de vaststelling van de probleemstelling stonden we voor de keuze van de teksten. Dat was - en is ' nog steeds - geen eenvoudige kwes-tie. Materiaal wat onze probleemstel-ling volledig zou dekken is er niet, dUs we moesten een eerste keuze maken. Daarbij zijn we er weI van uitgegaan dat we heteerste halfjaar orienterend bezig zouden zijn. Dat houdt in: het leren onderscheiden van de verschillen-de begrippen in de theorieen die deze banteren. Verder betekent deze periode het vinden van een voor ons werkbare diskussievorm. Om met dit laatste te beginnen, nu zijn we zover dat in de voorbereiding van een bepaalde tekst iedereen deze tekst doorleest en voorziet van de voor hem belangrijke noten en vragen en dat "n persoon een uittreksel maakt, waarin . de hoofdlijnen en belangrijke diskue-siepunten naar voren komen. Het bete-kent praktisch ongeveer 2! uur voorbe-reiding thuis en ~ uur diskussie. Deze diskussie moeten we dan ook weer

    ,niet te eng .opvatten, want daarbij worden steeds verbindingen gelegd met .

    Vansf' januari 1976 komen &en vijftal propedeuse-studenten wekelijks bij el-kaar om te praten over een onderwerp wet nauw verband houdt met de ekono-mische studie. Een initiatief dat niet . nieuw is, doch wat wel een indikatie . kan zijn hoe men de studie 'ekonomie ervaart en hoe men daar zelf, zij het beperkt, iets san probeert. te verande-reno De groep wordt gevormd door Joop vail Dalen, Anton Kea. Barend van Herpe, Jan 1!lom en Kees de Boer. Met daze groep voerde de redaktie van Rostra een gesprek over hun ervaringen en ideeen.

    voorbeelden uit de dagelij"kse praktijk en zeker waar we in ODZe propedeuse-studie mee gekonfronteerd worden" . Barend van Herpe: "na't laatste bete-kent, dat ook de teksten die we bijvoorbeeld voor makro of 'mikro moe-ten doorlezen, voor ons belangrijke diskussiepunten vormen op zo'n ilvond". Anton Kea wijst dan ook op een belang-rijk neven-effekt van zoln groep: "Iedere dinsdagavond komen we steeds bij iemand anders bij elkaar. We eten dan samen en daarna vindt de diskussie plaats. Maar ook wordt er zo'n avond gepraat' over de studie-opzet, de in-houd, 'boe we dat zelf ervaren en over naar ons idee belangrijke maatschappe-lijke ontwikkelingen', ook in verband met de studie en we wisselen litera-tuur uit. En we ervaren nu al verbe- . terde inzichten in onze mot iva ties om deze studie te kiezen of juist naar alternatieven te gaan zoeken naast de stud i.e , bijvoorbeeld in de vorm van onze diskussiegroep, of het volgen van bepaalde colleges aan andere fakultei- ten".

    WERKCROEP Eigeni1jk zouden 'dergelijke d1skussies binnen de werkgroepen gevoerd moeten worden, maar wanneer daar onvoldoende ruimte voor geboden wordt, ook door het overladen programma, en de diskus-sie slechts drijft op enkele mensen, moeten we andere middelen hanteren om in"onze behoefte te voorzien en om an-deren duidelijk te maken welke nood-zaak daartoe in een goede ekonomis9he studie bestaat.

    BEGRIPPEN De afgetopen vier maanden zijn twes boekjes bestudeerd. Inleiding tot de marxistische ekon6mie van Mandel en een boekje over de wetenscbapsopvat-tingen van Popper. Kritiek op beide boekjes is, hoewel zij een aardige kennismaking bet eke-nen 'met het begrippen-apparaat in de arbeidswaarde-leer. en de benadering van verschillende wetenschapsopvat-tingen door Popper, dat ze verschil-lende uiispraken doen, die niet nader worden uitgewerkt. Bij de keuze van volgende teksten wil-len zij meer profiteren van groepen, die daar eerder mee be zig zijn geweest. MogeliJkerwijs gaan zij zich ook orien- . teren bij de eerstejaars projektgroe-pen, zeals ze o.a. al bestaan bij 4e 'fakulteiten politikologie en sociolo-gie. Kees de Boer Zijn er onder de eerstejaars meer men-sen die voor 'een dergelijke diskussie-groep belangstelling hebben, of hebben jullie zelf ideeen om hieraan binnen het ekonomie-onderwijs aan onze fakul-teit vorm te geven, neem dan kontakt op met de redaktie van Rostra en vraag naar ondergetekende.

    Kees de .Boer Graep B2.

    7

  • ENNU: .INGEZONDEN DOOR: A.NTJ~APARTREIDS , BEWEG'NG NEDERLAND Sinds April 1974, toen het fascistische regime in Portugal werd afgezet, is het dekolonisatieproces in zuidelijk Afrik~ ~n een stroomversnelling geko-men. Eerst werd Mozambique onafhanke-Hjk. E.nige maanden geleden volgde, na een mislukte poging van Zuid-Afrika en Westerse mogendheden de macht in hand en te leggen van vazallen, de onafhanke-lijkheid van Angola. Dit dekolonisatie-proces is niet meer te stoppen. Ret zsl niet lang meer duren of oOk het door een blank minderheidsregime geregeerde Rhodesie (in het Afrikaans: Zimbsbwe) . en het illegaal door Zuid-Afrika bezet-te Namibie zullen bevrijd zijn. Ten slotte kan ook in Zuid-Afrika de over-heersing van een kleine blanke minder-heid over de zwarte massa niet eeuwig voortduren. Voordat het zover is zal helaas nog weI even duren. Ret eerst stast . de bevrij-. ding van Zimbabwe op het programma. De laatste tijd , verschijnen er steeds meer berichten in de pers over toenemende guerilla-activiteiten in dit gebied. Zelfs Kissinger ziet, blijkens recente uitlatingen tijdens zijn rondreis door Afrika, in dat het Smith-regime.geen lang leven meer beschoren zal zijn. De enige die het bestaan van dit regime nog wat kan rekken is Zuid-Afrika. net lijkt daarom zinvol om in dit artikel aaldacht te besteden aan de r elaties tussen de enige nog overgebleven ra-cistische regimes in zuidelijk Afrika: Rhodesie en zuid-Afrika.

    ALGEMDN Zuid-Afrika, ' de bakermat van de Apart-heid, is de machtigste staat op het Afrikaanse continent. Ret brengt onge-veer 75% van de totale indu8triele pro-ductie in Afrika voort. ' Ret kent geen . gelijke wat betreft economische macht, militaire kracht en technologische ont-wikkeling in de landen beneden de Saha-ra. Ret totale Bruto Sationaal Product van deze landen is nog geen 1/3 Van dat van Zuid-Afrika. Zimbabwe is, na Zuid-Afrika en Angola, economisch het meest ontwikkelde land in zuidelijk Af~ika. Roewel het niet een yan de eerste gekolonialiseerde gebieden in zuidelijk Afrika was, heb~ ben zich er later .een groot aantal blanke boeren gevestigd en bereikte het een redelijke mate van industrialisa,t.!,e. Naar Westerse normen gemeten is Rhoder > sie echter een klein, achterlijk land gedoemd tot afhankelijkheid van grote~e en machtiger bondgenoten. Toen het Smith-regime zich in 1965 een-zijdig onafhankelijk verklaarde ~en daarmee de heerschappij van 250.000 blanke kolonisten over 6,5 miljoen A-frikanen vestigde- werd het proces van dekolonisatie van vroegete Engelse ko-lonien in Afrika een tijdelijk halt toe geroepen. Ret werd echter ook meteen duidelijk dat Smith zich zonder hulp van buitenaf niet zou kunnen handhaven. De meest voor de hand liggende bondge-noot was uiteraard Zuid~Afrika. De toenemende afhankelijkheid van Rho-desie van het racistische buurland ging gepaard met een uit de ontwikkeling van het kapitalisme in Zuid-i. i.ka voort-vloe'iend proces: het zuid-Afrikaanse expansionisme. Zowe,l diplomatiek (de zgn. ontspannirigspolitiek) economisch (streven naar een gemeenschappelijke

    8

    markt in zuidelijk-afrika) als militair (Zuid-Afrikaanse interventie in Angola, bombardementen van dorpen in Zambia) probeert Zuid-Afrika zijn invloedssfeer in zuidelijk. Afrika uit te breiden. AIleen al om afzetmarkte~ te vinden is dat noodzakelijk. Door de uitzonderlijk lage lonen van de Afrikanen in Zuid-Afrika is er in dat land I).amelijk niet voldoende koopkracht om de snel groei-ende stroom van industriele producten te consumeren. . Ret gemeenschappelijk belang. van de blanke minderheden in Rhodesie en Zuid-Afrika in het handhaven van ' hun over-heersing over Afrikaanse meerderheden drijft de twee landen in een racisti-sch bondgenootschap tot elkaar. Dit proces wordt versterkt door de toe-nemende kracht van de bevrijdingsbe-wegingen~ de dekolonisatie van Angola en Mozambique en de internationale iso-lering van de twee Apartheidsregimes.

    HANDEL Sinds de eerste blanken zich in Rho-desie vestigden is de handel met Zuid-' Afrika een vitaal onderdeel van de Rho-desische economie. Ret voordeel lag niet aIleen bij Rhodesie. Ret land was een waardevolle markt voor een toe-

    nemende reeks van Zuid-Afrikaanse con-sumptie- en kapitaalgoederen. De Beta-lingsbalans tussen de twee landen is steeds ten gunste van Zuid-Afrika ge-weest . Via een groot aantal douane-en handelsovereenkomsten is de handel tussen de twee landen geregeld. Deze overeenkomsten zijn .d~ la'atste jaren onderdeel geworden van het Zuid~Afrikaanse streven naar een douane-unie in zuidelijk Afrika. De nsuwe handelsrelaties tussen beide landen. bieden uitstekende mogeli'jkhe-den om de door de Verenigde Naties en de Veiligheidsraad afgekondigde econo~ mische boycot van Rhodesie te door-breken. Sinds Mozambique een maimd geleden zijn grenzen sloot voor Rhodesische producten loopt het illegale handels-verkeer tussen Rhodesie en Westerse landen volledig' via Zufd-Afdka. Ret doorbreken van de sancties op het handels-.en betalingsverkeer met Rho~ desie is niet de enige manier waarop Zuid-Afrika (en ~ijn Westerse bondge-noten) Rhodesie economisch te hulp schiet. Nog geen week nadat Smith eenzijdig de onafhankelijkheid uit-riep tekenden de nationale banken van Zuid~Afrika en Rhodesie een overeen-

    komst waarin de financiele- en handels-

    ~~ OntwOrpen spoortiin --Verharde_' -----On .. rharde wegen _. - Aarc!vo. Of OIiepijpleiding -

    Stuwdam . - - , Hoogspcriningslijfl .

    @ Goud @ U,anium Koper 0 51-* TIn lJar Lood ZinI< &auxiet ~g....., OIle Aardgcio DiGman! Haven ~ MlI~I' vI.1d

  • relaties werden vastgelegd zoals ze voor de onafhankelijkheidsverklaring waren. Zuid-Afrika geeft op grote schaal leningen aan het bedreigde Smith-regime. Ret breken' van de boycot is in Zuid-Afrika een soort nationale sport ge-worden. 'De samenzweerders zitten in directiekamers, gemeenteraden en in iedere Zuid-Afrikaanse haven. Iedereen is erbij betrokken. Bankiers breken de boycot op het betalingsverkeer door Rhodesische im- en exporten te finan-cieren. Rederijen werken mee door de Rhodesische goederen met zuid-Afrikaan-se papieren, valse certificaten van oorsprong en misleidende merktekens te verschepen. De goederen worden onder-weg op andere schepen overgeladen en hun bestemming verandert gedurende de reis verschillende malen. Om de handel te bev.orderen is het spoorweg- en we-gennet tussen de twee landen verbeterd. Ret belangrijkste is de nieuwe spoor-weg van Salisbury via Beit Bridge (op de grens tussen zuid-Afrika en Rhode-sie) naar Durban . Nu Mozambique zijn grenzen gesloten heeft voor Rhodesi-sche goederen zal dit de voornaamste exporthaven voor deze 'goederen worden.

    JNVEST.ERJNGEN Lange tijd waren de investeringen in Rhodesie ' gering . Ze waren voorname-lijk van buitenlandse oorsprong. Slechts 30% " .. de binnenlandse kapitaalvor-ming kwam van de blanke kolonisten. On-middellijk na de Tweede Wereldoorlog ,begon een steeds grotere stroom van buitenlands kapitaal Rhodesie binnen te komen, aangetrokken door de zeer lage lonen van 'de Afrikaanse arbeiders en de aanwezigheid van mineralen, Dit ging in de jar,en '50 door. , Ret Zuid-' Afrikaanse kapitaalbelang in Rhodesie werd steeds groter. In 1963 bedroegen ' ,de Zuid-Afrikaanse 'belangen in Rhodesie ; f SOO miljoen. In 1974 ca . f 1.600 mil-joen. De ,totale buitenlandse inveate- ' ringen stegen van f T.SOO miljoen in 1963 tot f 4.400 miljoen in 1974. Ret Westerse kapitaal werkt in Rhode-sie meestal samen met Zuid-Afrikaanse kapitaalgroepen. Vooral sinds de een-zijdige onafhaokelijkheidsverklaring door Smith ,in 1965 is het daarom moei-lijk de divers e kapitaal s tromen uit elkaar te houden. Om politieke moei-lijkheden in eigen land te vermijden werken Amerikaanse- en Engelse onder-nemingen in Rhodes ie vaak onder de dekmantel van een Zuid-Afrikaanse on- , derneming. . Sinds 1965 is de zuid-Afrikaanse be-trokkenheid in aIle sectoren van de economie enorm toegenomen. Dit lag in de lijn der verwachtingen. De expan-sie van ,de Zu i d-Afrikaanse economie in de jaren '60 betekende dat meer kapi-taal beschikbaar kwam voor i nve s terin-gen in het buitenland (kapitaalexport). E~n van de meest voor de hand liggende mogelijkheden was uiteraard bondgenoot Rhodesie . De belangrijkste reden voor meer Zuid- Afrikaanse investeringen in Rhodesie was echter de eenzijdige on-afhankelijkheidsverklaring zelf en de boycot die hiervan het gevolg was. Rierdoor, werd Rhodesie afgesloten van andere kapitaalbronnen. Een deel van de leningen, die Zuid-Afrik~ afsluit op de Eurohondmarkt komen in Rhodes ie terecht.

    MJLJTAlU HULP Ret is duidelijk dat de kredieten, no-dig voor de overleving van de Rh6de-

    sische ecbnamie, sinda 1965 direct of indirect van zuid-Afrika kamen. Het Rhodesische regime heeft hierdoor zijn bestaan kunnen rekken. De Zuid-Afri-kaanse kap~talisten hebbeo overigens hun eigen belangen niet verwaarloosd. Door hun activiteiten naar andere lan-

    ' den in zuidelijk Afrika, en met name Rhodesie, uit te breiden hebben ze hun ,winsten flink kunnen opvoeren. Ze hebben een groot belang in 'de Rhode-sische economie en de ,overlevin~ daar-van. Re't zi in echter niet alleen economische motieven die Zuid-Afrika ertoe bren~t het wankele minderheidsre~ime van Smith te beschermen. Er bestaan bY. nauwe culturele banden tussen de zeer racistische boeren in Rhodesie en Zuid-Afrika'. Voor deze boereQ zijn 'zelfs de apartheidsregimes van Vorster en Smith nog te progressief. ,Overigens geloven, ook deze leiders dat ze e,en heilige beschavingsopdracht te vervullen hebben. Zo verdedigde Smith het uiiroepen van de eenzijdige onaf-

    ~ankelijkheidsverklarin~ van Rhodesie met: "het zeker stellen van een perma-Dente plaats in zuideli ik Afrika voor de blanke en ziin beschavin~". Van Vorster ' ziin soortgeliike uitspraken bekend. De sterk'e economiaehe - en cuI turele band en tUBsen de be ide landen bebben ook geleid tot een m{litair bondgenoot-schap. Zuid-Afrika levert militair ma-terieel aan Smith en heeft lange tijd ongeveer de helft van de mansehappen

    voor het Rhodesische leger geleverd. Vorig jaar trok, Vorster zijn troepen terug om een e9IDPleet interna,tionaal isolement te voorkomen. 'Ook hebben Zuid-Afriksanse bommenwerpen herhaal-delijk sanvallen gedaan ,op guerilla-kampen en dorpen in Zambia.

    SLOT Ondanks de uitgebreide steun van Zuid-Afrika aan Rhodesie lijkt het Smith-regime geen lang leven meer besehoren te zijn. Na Angola .en Mozambique zal het het volgende land zijn wsar de Afrikanen na eeuwen van onderdrukking, hun reehten zullen opeisen. De halsstarrige houding van Smith, die dit gegeven niet wil on-derkennen, heeft zelfs Kissinger - toch ook niet terugschrikkend voor een bui-tenU.nds avontuur '- tot wat!hoop r gebracht. De volgende mijlpaal in, de bevrijdings-strijd van de Afrikanen'zal Zuid-Afrika (en Namibie) zijn. Of de Westerse landen zieh ook daar afzi.idi~ zullen houden.valt gezien de enorme kapitaalbelangen van Westerse onderneming~n in dat land, nog te bezien. Ret moet echter duidelijk zijn dat de tijden van het oude kolonia-lisme en racisme eerdaags definitief voorbi] zijn. De toekomst , in Afrika ' i~ aan de bevolking ,van de Afrikaanse landen. Steun het Afrikaanse verzet!! Steun het Steunfonds voor Afrikaanse ar-bei,ders in Zuid-Afrika, Namibie en Zimbabwe! ! Postgiro: 330lS36 t.n.v. Steunfonds.

    9

  • De goede gewoonte is aan het gToeien in Rostra verslag te doeh van pogin-gen tot Po l' a k tie s e vormgeving aan ideeen over betere studievormen. Het kollege makro-klein in het 2e

    ,blok was zo'n poging. Traditioneel behelst het onderwijs in de makro-eko-nomie voor het klein ,tentamen niet meer dan het individueel bestuderen van literatuur, naast een onverplicht hoorkollege van 11x2 uur over een 'roulerend' onderdeel van de teorie. Het afgelopen blok was echter bestem-peld als 'eksperiment', niet 'offici-eel', maar gewoon in de zin van: la-ten we 's kijken of van zo'n blok niet m"r te maken valt dan elf weken languit in de banken hangen. Minutieuze spellers van Rostra weten dat aan deze poging een lange geschie-denis voorafging: over' de geleidelijke metamorfose van het makro-hoorkollege zijn in de nrs.37 en 42 al verslagen verschenen. Als uitvloeisel van de ' toen opbloeiende aktiviteiten in het doktoraal begonnen in ,febrnari'75 en-kele studenten, me de geinspireerd , door de eerste verbeteringen die aan het toen lopende hoorkollege 'werden aangebracht, plannen te smeden voor een kollegevorm in het daaropvolgende blok, die meer 'rendement zou opleve-reno De gedachten koncentreerden zich ruwweg rond de volgende punten: 'ak-tievere' onderwijsvorm (diskussie, re-feraten), meer integratievan de, tij-dens de al ingevoerde ekstra diekus-siekolleges toch nog erg los van de gedoceerde teorie behandelde aktuali-teit, aanwezigheid-voorsf van een ~llabus of andere literatuur, aanpassing van de tentamenli teratuur', grotere studenteninbreng in de bepaling van onderwerp en werkwijze. Het heeft tot januari van dit jaar moeten duren voor de ideeen van die eerste groep (deels) hun weerslag hebben kunnen vinden in het toen gestarte ' 'eksperi-ment'. Zie nog Rostra 42.

    VORJf EN REALlSATD De afgesproken vorm: E'n uur hoorkol-lege, gevolgd door een uur diskussie. Op basis van vrijwilligheid verzorgen st,udenten inleidingen (I referaten' ) daarvoor. Ipv. een syllabus een map, gekopieerde art ike len (liefst ~riginelen' ,'geen textbooks). Op twee be-sprekingskolleges kwam bovendien als onderwerp en wijze van behandeling uit de bus ,: "Werkgelegenheid en aktuele problematiek", gedurende 7 weken (ns een alg.inleiuing over makro-ekonomie dOor docent Driehuis) een 'historiese' behandeling van werkgelegenheidsteo-rieen mbv. de artikelenmap, uitmondend

    ,in 3 weken aandacht voor de hUidige problematiek, aan de hand van de re-cente Preadviezen ,over werkloosheid. De realisat'ie: deze opzet is niet in-tegraal verwezenlijkt. Op zich is er niets tegen een , fleksibele opzet -zeker in dit geval: de meeste deelne-m6rs werden pas bij 't eerl!ft~ " kol1.ege op de hoogte gesteld van de 'eksperi-mentete' status van het blok; ze heb-ben dus tevoren vrijwel geen 1nvloed daarop kunnen uitoefenen. Gevolg o.m. daarvan' was dat van dege-

    10

    nen die zich, toen of later,meldden voor het verzorgen van een diskussie-inleiding, slechts 66n niet behoorde tot de groep die zich had ingespannen voor dit kollege of in ieder geval op de hoogte was; voorts werd niet voor aIle keren een inleiding voorbereid. ,Ook de door die groep voorgestelde ,ekstra bijeenkomsten (die by. hun nut gehad hebben bij 't voorbereiden van 'de diskussies op de kolleges) werden ,ni,et in grote getale bezocht. 'Echter: bij dit alles speelt mlr'r mee: het toch weI forse tijdsbeelag dat het bestuderen van de voorgeschreven ar-tikelen voor elk kollege meebracht (ekstra bijeenkomsten kunnen daarbij 0-veri gens juist een steun zijn - en dat waren ze soms ook). Over dat tijdsbeslag nog een opmerking: vaak word~ als eerste reserve tegen alternatieve onderwijsvormen naar v~ren gebracht de aanslag op het 'toch al zo overladen' programma v,an de staf - een argument waarvan o.i. de algemene geldigheid door dit blok weI afdoende is weerlegd: vergeleken met een he us hoorkollege waarvoorelk~ week een (ook nog in de vorm van een

    ,syllabus publikabele) tekst moet wor~ den voorbereid is dit voor de docent een kalm blok geweest, zeker als daar-bij betrokken wordt dat in maar een enkel van de 11 kolleges is vastge,-houden aan het idee van de helfb hoo1'-kollege: vaak werd direkt overgegaan tot de diskussie over artikel en/of 'referaat

    ', waarbij aIleen een inlei-

    ,ding verzorgd werd door een van ' de ' S tuden ten.

    Tl.JDGEBREIC Welbewust is -de alg.inleid1ng een week uitgebreid om de eerste inleider meer tijd te geven; omdat' de diskussie in

    :de eerste kolleges ook meer tijd in beslag nam dan was gepland, moes,t ve~ der in het blok op de behandeling van latere teorieen besnoeid worden. Dit betekent achteraf gezien , dat het o.i.

    ;be'ter was geweest bv. 3 van de 6 stro-mingen eruit te pikken en die diep-gaander te behandelen (een systeem waartoe nu in de werkgroepen voor 't groot tentamen inderdaad is overge-gaan). Dan zal wellicht als bijkomend voordeel hebben dat de specialisatie die er nu een beetje was van 'refe-raat'-voorbereiders tOY. de rest in veel mindere mate zal optreden, wat weer stimuler~d zal werken op de diskussie. ,Een probleem' vormde Ae ,keus del' arti-kelen, die ondanks "t streven nu eens niet leerboeken maar originele 'arti-kelen te nemen toch nog te vaak ipv. stukken van, stukken 6ver bepaalde e-konomen bleken te zijn - in' dit blok is ons steeds duidelijker geworden hoe belangrijk 't is om ook de mensen zelf te lezen, aIleen al opdat ~iet de in-lei del's als enigen over weer gave en interpretatie kunnen diskussieren.

    ,Een groot deel van , de 'evaluatie' aan 't eind van 't blok ging over de voors en tegens van de gehanteerde aanpak-met-artikelen (een advies: spreek te-voren 't wanneer en hoe van zo'n eva-

    luatie af; nu wss 't een kwestie van onvoorbereid in slechts 20 overschie-' tende minuten maar wat proberen te spuien). De meerderheid van de deel-nemers zag die als' een vooruitgang boven het uitsluitend gebruiken van ,samenvattende leerboeken (tteindelijk kan ik me bij Pigou m66r voorstellen' dan een formuletje en een kurvett ). Zelfs' de hierboven al aangestipte

    ,zwaarte van het programma door de on-'vermijdelijke ballast die in zulke ar-tikelen zit, deed daar niets aan af~ Wat bij schrijvers, 'ballast' is ~en

    ,we beter aan ons eigen inzicht over-laten dan aan dat van-andere 'samen-vatters

    ' WeI zou esn enkeling graag

    een tevoren door de' docent verstrekte leidraad bij de map hebben geden, IIEI!I1' daarover 'was allerminst eenstemmig-heid; ~e suggestie van Driehuis dat ~ voordeel van een hoorkollege zou zijn dat daaruit weI een tekst zou rollen die een goede samenvatting biedt, raakte daarom o.i. niet de kern. Bo-

    vend~~n: ,ook bij, aIle soorten werk-of diskussiekolleges kan alles op schrift gesteld en hepraat worden.

    Als we ons onze (vanzelfsprekend ho~ gestemde~ ver.achtingen herinneren, h,oe nou zo 'n andere kollegeopzet zou gaan draaien en wat we ons allemaal voorgesteld hadden in deze 11 - weken aan inzichtverdieping te zullen op-doen in de ekonomiese teorie en de ekonomiese situatie, dan komt natuur-l~K gauw een gevoel van teleurstelling boven (naast de alweer, gesterkte over-tuiging dat zoiets ~n 11 weken nauw-l~Ks mogelijk is). Maar er ,is tochweer ,reden tot tevredenheid als we bedenken dat 't hier tevens gaat 'om een ~ proces. Daarmee bedoelen we 66k een 'afleer-proces, eigenl~K m.n. voor de docent: hoe breng ik mijn mooie prin-cipes over zelfwerkzaamheid-door-mijn-studenten ook in praktijk, hoe leer ik af mij telkens weer in mijn oude ver-trouwde rol te laten drukken; maar ook ,voor de studenten: hoe leren wij af om daar telkens toch weer aan mee te doen? Nader toegelicht: al had 't soms de schijn van 't tegendeel, het fei t blij it dat yap werkelljke bepaling-door-de-studenten van wat er zou gaan gebeu-ren in de huidige situatie geen sprake is (dat geldt zoals we al schreven z6-

    ' ker voor de 'onvoorbereiden'). Dat al-leen ,al is op z'n zachtst gezegd geen motivatieverhogende zaak. Maar ook uit de loop van het blok vallen genoeg a-nekdotes te vertellen over 't niet-ingaan op, 't zelfs niet ter diskussie stellen van suggesties en wensen van deelnemers. Achteraf bedenken we dan: eigenlijk had telkens een van de deel-nemers diskussieleider maeten zijn ipv. ,Driehuis Dan had waarschijnlijk eer-der de hele groep z'n mening kunnen geven over 't uit de voorbereidings-diskussie ontsproten idee om de Klas-sieken en Marx tezamen te behandelen; dan had het voortijdig vertrek van de

    ,docent bij een van de kolleges niet 'automaties

    ' 't einde van dat kollege

  • betekend; dan had de groep zich kunnen , uitspreken over de kritiek van diskus- ,

    sieinl~iders o~ "t artikel dat behan-deld werd en op' 't teveel richten van . de dis~ssie op dat artikel - ipv. dat de docent telkens overal direkt als eerste op in ging o~wel zo,n kwestie buiten de diskussie verklaarde. Te weinig kwam het nog op zu1ke momenten bij de aeelnemers op dat misschien de docent wei eens B!!i degene zou zijn die de inhoud van de diskussie zou moe ten bepalen De uitgebreidheid van de eto~ en. zoals we al ' schreven. het soms' optredende te grote relatieve 'kennismonopolie' van re~eraatvoorbereiders, werkten natuurlijk ook niet stimulerend op de diskussie. Maar de tevoren weI gehoorde opvatting dat de geririge diskussieinbreng van 'de stu-denten' nu eenmaal als gegeven aan-vaard moet worden. is alweer gelogen-

    stra~t doordat weer is gebleken hoe-zeer 'to behalve aen 't gebrek aan training. a~hangt van de voorwaarden waaronder die inbreng dient plaats te vinden. Dat het weI goed kan gaan bleek. helaas nogal laat op het slotkollege. Op voorstel van Driehuis werd de uiteindelijke diskussie over h'et Preadvies van Den Hartog. Van de Klundert en Tjan zo'n driekwartier lang voorbereid in kleine groepjes -verspreid over 't lokaal. Driehuis er als een tevreden onderwijzer tussen-door laverend. glunderend neerblikkend , op de zel~werkzaamheid zijner pupillen. : Dat werd de eerste maa1 van het tri-mester da t. jammer genoeg veel te kort. 'aIle kollegedeelnemers ruimschoots de gelegenheid hadden (en namen) om hun gedachten te ~ormuleren. om uit te praten. om vrijuit te reageren op wat anderen naar voren brachten. Toen pas waren de groepeh niet te groot voor diskussie. toen pas was er een vorm gevonden waarin de docent ' niet are-

    vanzel~sprekend middelpunt ~ungeerde, een vorm waarover bovendien iedereen,

    inklusie~ de' docent. z'n tevredenheid liet bl~Ken. ' Blijkbaar zitten de grootste preblemen niet in de 'persoonlijkheden' van do-cent o~ studenten, maar in de manier waarop ean kollege wordt opgezet. Het ~as niet verbazend. gezien de normale gang van zaken, dat ook in dit 'blok de diskussie vooral 'liep over' de docen~ en hij was allicht ook 't meest in staat

    ' overal welbespraakt op in ,tespringen. De ervaring met een kollege ala dit is belangrijk, juist als je op zoek bent naar een bevredigender onderwijsvorm, waarin c1at vermeden kan worden. Naas't de al naar voren gebrachte ideaen zou . je je kunnen voorstellen dat de docent zel~ ook een 'disku,ssiebijdrage I in de vorm van by. een paper levert, waardocr zijn o~ ~aar inbreng in de diskussie minder fragmentaries wordt. En: geble-ken is hoe moeilijk It werken is met de tweeslachtige aanpak van diskussie-kollege/hoorkollege; de oplossing lijkt onsons te liggen noch in de terugkeer naar 't pure hoorkollege, noch in 't radikaal uitbannen daarvan. maar in 't beter plannen door tevoren na te gaan waarvoor en op welk moment een hoor-kollege funktioneel is.

    KORT NOG JETS Kort nog iets over de inhoudelijke as-pekten van hat 'eksperiment'. De ge-kozen 'historiese

    ' benadering vond

    iha. waardering bij de deelnemers'. Hoog-stens zou je kunnen opperen dat mis- ' schien teveel de nadruk is blijven lig-gen op het met e~kaar vergelijken van

    . historiese teori.een. waarbij' t met el-kaar konfronteren van aktuele stromin-gen wat in het water gavallen is. Boe dan ook ging het eigeu1ijk te anal om

    meer te kunnen doen dan zeer ~ragmentaries wat losstaande elementjes uit verschill~nde teorieen naast elkaar te zetten; hoewel de eerste 9x de ba-sis hadden moe ten leggen voor de be-

    , handeling van de aktuele w,rkgele-genheidssi tuatie en de diskussie daI1'- " over. lukte 't nauwlijks om zinvolle verbanden te leggen tUBSen de aktua~ liteit en de behandelde teorie. Een van de Oorzaken daarvan wae miss chien de ~iksatie op Den Harteg cs., zonder daarbij by. uitgebreid de ekonomiese ontwikkeling' te betrekken, zodat 't soma meer weg had van een (op zich

    ' heue niet nutteloze) kursus mode1-interpretatie. Maar o~ we veel zijn gevorderd in ons streven om, door 't naast elkaar plaatsen van verschillan-de stromingen, een eigen standpunt teo ontwikkelen - dat is de vraag. Twee slotopmerkingen: natuurlijk geeft dit stuk uitsluitend anze meningen weer - de evaluatieis niet zo verla-pen dat we daaruit de gevoelens van aIle deelnemers had den kunnen destil-leren. Ten tweede: de oppervlakkige lezer meent bij ons missc~ien aIleen maar Kritiek en Zwartgalligheid te bespeuren. Moeten we nog eens 'uitge-,breid verklaren dat we dit kollege als een verheugende ontwikkeling be-

    ' schouwen; dat we weer eens hebben gemerkt dat er best wat te maken valt van ons onderwijs; dat we b~ij zijn dat ook in de doktoraal~ase aan studen-ten- , 9n docentenkant de wil daartoe aanwezig bl~Kt; dat 't een verademing is weer eens ergene gemotiveerd aan te werken?

    Casper van E~K Richard Hengeveld

    Edze Kieft Sander Kooistra

    uitgever.ij pegasus

    K.Marx - Vormen die aan de kapitalistische productie voaraf gaan ' :!: 75 bIz., ingen. .. :!:! 4,50

    ===================================================

    K.Marx - Over Godsdienst. Staat en het Joodse irraagstuk artikelen ui t "deu,tsch-franzQsische jahrbucher" me,t een inleiding van Joop Wolff 114 bIz. paperback , 6,=

    ===================================================

    J.Reed - Tien dagen die de wereld deden wankelen het grootste ooggetuigenverslag van de Russische Revolutie 372 bIz., paperback , 14.50

    erkrijgbaar bij BOE K,.HANDEL PEGASUSI (en i.n ,de bciekhandel) LEIDSESTRAAT- 25, ADAM

    TEL. 2311~8

  • Zoals aangekondigd .in het december/ja-nuari nummer ' van Rostra, is in het tweede blok een werkcollege georgani-seerd waarin na een korte theoretische introductie een aantal bedrijfstak- en ondernemingsstudies zijn verricht. De werkgroep bestond uit 8 man en was on-der begeleiding van R. de Lange, met medewerking van w. Schoutendorp. Het was de bedoeling dat onderzoek een belangrijke plaats zou innemen, in de zin dat de student en zelf allerlei ge-gevens verzamelen en aan de hand hier-van een onderzoekverslag schrijven.' Dit artikel geeft een verslag van dit werkcollege, met name van de wijze waarop het onderzoek van de deelnemers hierin heeft gefunctioneerd. Dit laatste wil ik centraal stellen, omdat enerzijds in het huidige studie-programma nauwelijks plaats is voor eigen onderzoek van de studenten, ter-wijl anderzijds steeds meer stemmen opgaan om deze situatie te veranderen, maar men weet vaak niet zo goed op wel-ke manier dit zou moeten geschieden. Hopelijk kan dit verslag hierbij van dienst zijn. Het werkcollege bestond uit twee onder- ' delen; een aantal literatuurreferaten en onderzoek naar een tweetal bedrijfs-takken, de scheepsbouw en de olieindus-trie. Op'de i~leidende colleges werden de referaten verdeeld en de twee onder-zoeksgroepjes samengesteld. Tevens werd summier ingegaan op het ' verband tussen de literatuur voor het groot tentamen, de "rode draad" bij de refe-raten en de te onderzoeken bedrijfs~ takken. Hierbij werd vooral bekeken in hoeverre en op welke wijze modellen en theorieen uit de literatuur bruikbaar' zijn bij een'analyse van de beide be-drijfstakken. Het rapport over de brood- en meelindustrie dat R. de Lange en W. Schoutendorp vorig jaar juni heb-ben geschreven, diende als voorbeeld.

    DUAI.ISTlSCH De 5 literatuurreferaten, elk geschre-yen door 1 of 2 studenten, hadden als "rode draad" 'het dualistische, karakter van de huidige marktstructu~. Dit dua-listische karakter werd'bekeken vanuit I een drietal aspect en of niveau's: Ie. de dualiteit tussen'''business'' en

    "industry", of, ,anders gezegd, tussen winststreven en efficiente productie (industriele ontwikke-ling). (Vebben).

    Deze 'instituties' berusten op onder-ling verschillende principes of grond-slagen. Hoewel ze in de huidige econo-mische orde nauw met elkaar verbonden zijn, staan ze in wezen 'vijandig' te-genover elkaar. Het winststreven, met het particuliere eigendom als grondslag is vaak een barriere voor de indus-triele en technologische ontwikkeling. Typerend is de omstandigheid dat een economie veelal pas uit de depressie geraakt door oorlogen, misoogsten, ver-spillende consumptie e.d. Ook het spreekwoord 'de ene z'n dood is de an-der z'n brood' spreekt boekdelen. 2e. de scheiding tussen het centrum of

    planningssysteem en de per if erie of het marktsysteem. (Galbraith, Averitt).

    12

    'Het centrum be staat uit een, relatief klein aantal zeer grote ondernemingen

    ,die een sterke groei vertonen en op verschillende markten een sterke posi-tie bezitten. Ze worden geleid door een uiterst professloneel management en hebben grote financiele vermogeps. Ze zijn slechta in geringe mate over-

    gelever~ aan de markt en hebben ruime mogelijkheden tot planning van hun ac-tivifeiten. De periferie bestaat uitde, zeg, 95% andere ondernemingen, die klein in om-yang zijn, bijna uitsluitend op ~~n markt opereren en weinig invloed kun-nen uitoefenen op het marktgebeuren. 3e. De dualiteit binnen een groot aan-

    tal bedrijfstakken, met aan de ene kant een klein aantal oligopolis-ten die de markt beheersen en nau-welijks prijsconsurrentie plegen en aan de andere kant een aantal kleine bedrijven die zich vaak ge-specialiseerd hebben (teruggedron-gen zijn) op een deelmarkt en weI prijsconcurrentie banteren. De staal- en olie-industrie zijn ty-perende voorbeelden.

    Eenzelfde dualiteit, hoewel met ' een iets ander karakter, vindt men in de brood- en scheepsbouwsector. In deze sectoren zijn een klein aantal bedrij-yen die een industriele product ie-methode (m.n. masSa- 'en serieproductie)

    ' hanteren, met daarnaast een groot aan-tal kleinere bedrijven die op een vrij ,ambachtelijke manier produceren. In aansluiting op deze varianten van dualistische structuur werd voorts 'aan-dacht besteed aan het verschijnsel "administered prices" en aan de "Indus-trial Reorganisation Act", een nieuwe mededingingswet die, moment eel in de V.S. in de maak is.

    ~et onderzoek was gericht op de scheeps-bouw en de olieindustrie. Bij de scheepsbouw viel de nadruk op de hui-dige situatie, met name op de herstruc-tureringen di~ reeds doorgevoerd of nog op handen zij'n; De historische ontwik-keling van deze sector 'speelt niettemin een belangrijke rol. Bij de olieindus-trie ging het vooral om de oliecrisis en de rol van de grote oliemaatschap-pijen hierin. ' De opzet van de onderzoeksgroep was zo- ' danig, dat iedereen een afzonderlijke onderzoekstaak voor zijn rekening nam. Het gevolg was dat er van samenwerking nauwelijks sprake was, terwijl ook het gezamenlijk doorspreken van de probleem-stelling van het onderzoek, waaruit dan de afzonderlijke probleemstellingen voor iedere individuele onderzoekstaak gedis-tilleerd konden worden, siecht ,uit ,de verf kwam. Door afwezigheid, wegens ziekte, van R. de Lange konden deze m.i. mankementen aan de opzet niet ver-holpen worden door het organiseren van enkele bijeenkomsten per onderzoeks-groepom de onderlinge coOrdinatie te bespreken. Desondanks is het onderzoek erg .goed verlopen. Er is hard en enthousiast gewerkt, waarbij het zelf uitpluizen van allerlei zaken zeer zeker motiverend heeft gewerkt. Voor'al de gesprekken met verschillende, betrokkenen uit de twee bedrijfstakken werden als een nuttige en boeiende ervaring gezien .

    De bezwaren die een aantal deelnemers aanvankelijk hadden tegen het grote tijdsbeslag van ' het onderzoek, v~wenen dan ook al gauw naar de achtergrond. Op de laatste twee colleges werden per bedrijfstak de afzonderlijke onderzoeks-verslagen besprok~n en, voor zover mo-gelijk ;- met' elkaar vergeleken ' en -in-aan-sluiting gebracht. De geringe samen-werking en,als gevolg hiervan, het soms sterk verschillende karakter van de in-dividuele onderzoeksversiagen, waren de oorzaken dat de discussie op deze bijeenkomsten te weinig van de grond kwam. Iedereen zat teveel op zijn ei-gen terreintje en een totaal-overzicht van de bedrijfstak kwam gebrekkig op tafe!.

    Mede door dit gebrek aan samenhang valt het mij moeilijk om een totaal-beeld te geven van de resultaten ~an de onderzoeksverslagen. Ik zal het dan ook achterwege laten, ook omdat begin juni een rapport over de scheepsbouw zal verschijnen van de hand van R. de Lange en W. Schoutendorp, waarin de onderzoeksverslagen van de studenten grotendeels verweI'kt zullen worden.

    DUDE BI.OK

    Ook voor het derde blok is een werk-college Externe Organisatie georgani-s-erd. De opzet is in grote lljnen ge.,. bandhaafd, doch ' met enkele verbete-ringen, bijgeschaafd. -Aan de bespreking van de literatuur voor het groot tentamen is meer aan-dacht beste,ed, zodat het onderzoek in een breder theoretisch kader wordt ge-zet. Zowel de literatuurreferaten als de onderzoekprojectenworden ver~icht door - dezelfde - groepjes van 2 man. De beoogde samenwerking zal hierdoor een bredere kans/ v~n slagen hebben. De 'rode draad' bij de literatuurrefe-raten is wederom het dualistisch karak--ter me~ het hoofdaccent op technolo-gische ' ontwikkeling. Het onderzoek is gericht op een aantal bedrijven die momenteel een herstructurering onder-gaan, waarbij (het geld van) de over-heid een belangrijke rol speelt. Deze bedrijven zijn waarschijnlijk 'NedeI'-horst, Dam Chips, Bruynzeel en Vlisco.

    Ik ben van mening dat de leerstoelgroep Externe Organi~atie e~ft st~ in de goede richting~eeft gemaakt door het eigen onderzoek van de studenten tot een wezenlijk onderdeel van het werk-college te maken. Een aantal mankemen~ ten aan de opzet, die zich tijdens het tweede blok hebben voorgedaan," zullen aangepakt moeten worden. Voor het der-de blok zijn reeds enke:,e verbeteringen aangebracht.

    Het schrijven van een scriptie, momen-teel bijna de enige mogelijkheid om onderzoek te verrichten, staat te. ge-isoleerd van de rest van het stud ie-programma en is ook teveel een indivi-' du~lebezigheid "om' hiermee te volstaan. De aanpak van Externe Organisatie komt grotendeels aan deze bezwaren tegemoet. Vandaar dat ik hoop, dat ook andere 'lak-ken hun voorbeeld zullen volgen.

    H.V.

  • CALCULATIEFOUT -"Tijdens het kandidizattitml1;Q11IBn FinanoiBl'ing kan in het verpoZg {lebruik -t.IOrden {lemaak.t van oalau-latoZ's. die op battePijen r.Jel'ken". -Dit berichtje in Folia Civitatis van maart j.1. -kan wel eens achterhaald

    . z'ijn als ROSTRA in de bus valt. Er is namelijk veel beroering ontstaan over de opmars van de calculator. ' In de loop der tijd ward door stud en-ten op tentamens steeds meer-gebruik gemaakt van deze apparaten. De rege-ling bij het kandidaatsvak Financie-ring is ontstaan onder druk van de studenten, toen bleek dat de tentamen-opgaven zonder calculator niet meer te maken--wareii.

    Dat hier echter het paard achter de wagen 'wordt gespannen, bleek de mening van de Kandldaatsraad te zijn. Men is van mening dat een tentamen zo opge-steld moet zijn dat dupe hulpapparatuur niet nodig is. De Kandidaatsraad- heeft de vakgroepen waar calculators zijn toegestaan - statistiek, wiskunde, kostencalculatie en financiering -benaderd met de vraag of niet voortaan zodanige tentamenopgaven gemaakt kon-den worden dat zonder rekenapparaten gewerkt kan worden. De reacties waren instemmend; alleen van Prof. Ankum (Financiering) is nog geen uitsluitsel verkregen. Zodra zijn antwoord bekend is, zal de' Kandidaatsraad -een brief

    naar de Onderwijscommissie schrijven met het verzoek een bindende regeling vas_t te stell en. De Facul tei tsraad most in laatste instantie een besluit nemen.

    Het bericht in Folia bleek echter ook de aandacht te hebben -getrokken van een aantal studenten. Zij schreven in overleg met de _Aktiegroep Ekonomen een briM' aan de Vakgroep Bedrijfs- " economie met het verzoek de regeling weer in te trekken. Redenen hiervOOP:

    AMSTERDAM IS UN LAsTlGE STAn"

    Maart -1975. B & W van Amsterdam moeten binnen 24 uur een persbericht laten uitgaan, waarin zij melden dat de president van de Amsterdamse rechtbank hun handelwij~e in v'erband met de verijdelde bomaanslag onrecht-matig acht. De president-- is van mening dat de "groep uit de Nieuwmarktbuurt" die door B & W verantwoordelijk werdt gesteld voor de aanslag, zich terecht beledigd heeft gevoeld. Dit te- meer aangezien het B & W bekend was wie in fai te d~ vermoedeii jke- da~ers waren.

    ( BURG. VAN BaLL )

    September 1975. Uit een verslag van de Arbeidsinspektie van het -departe-ment van Sociaie Zaken blijkt dat het aanta! ondernemer-s dat in gebreke is gebleven een Ondernemingsraad in te

    -stellen in -het distrikt Amsterdam -signifikant hoger is, dan in de -rest van ' Nederland. Ret landelijk percen-tage werknemers dat werkt zonder de O.R. waar ze recht op hebben is 12%; in Amsterdam bedraagt dat percentage niet Minder dan 20%.

    Zoil. het gebrek aan rellpekt voor_ de wet bij Amsterdammers misschien ' toch -in de hand worden gewerkt door de zo langzamerhand in het 0.&8 lopende min\,chting voor het recht die d~ leiding vari het publieke 'bestuur en de private onderneming in , de hoofdstad ten toon spreiden?

    C.A.Boukema

    "1. Bet toestaan van oaluulatol!,S op'ten-~ens sal nadelig r.Jel'ken vOOZ' stu-denten die niet in hat beaU aijn

    - van ao'n appazoaat; _ 2. Bet is. guien de huidige inkomens-

    posi tie van studenten. geen rede-: li-jke aanname te VB1'IJQOhten OOt el--ks student een _oalC!Ulator kan aan-sohaffen. Ongeli-jks kansen kunnen alleen voorkomen IJOrden. indien l/t.J vakgPoep uit haar krediet eenieder ~en oalC!Ulator ~ beechikking , s'tJe.1t;-

    J: Bet tentamen behoort {leen "cijfer-toets" ts Bijn. T1/QQfI Ben tcetsing op kennie en inaicht.

    GeBien deBe pu~ten veZ'8QBken wij U met Hem het dooZ' U genomen besZuU in te -tZ'ekken (of aan de vool'Waarde onder 2. te vo'ldoen). - .

    -Wij vinden OOt de huidige situatie ge-: handhaafd moet-blijven. waarbij alle studenten met deBelfde hulpmiddeZen het tentamen deen en tJaarbij ieder hatBelfde elementaire rekenwerk ver-~rioht".

    Inmiddela 1. D de .. 1Il'1.t J.t cal-cuiator-probleem ook binnen het Dage-lijks Bestuup van de Faculteit aan de orde gesteld. De bedoeling is dat een algemene regeling voor de Faculteit

    ~~rdt &evonden. Het ligt in'de lijn der verwachtingen 'dat een beslliit ge-_nomen zal worden volgens het voorstel van de Kandidaatsraad. De meeste Vak~ groepen hebben immers instemmend ge-reageard op hat verzoek van de Kandi-daatsraad. Geconcludeerd kan worden dat. de tenta~

    -mens dan weer aangepast zUllen worden aan de student en niet aan de calcula-tor. Of moet _de , cO,ncl'usie' zijn dat de electronica-industrie blijkbaar niet genoeg smeergeld gelnvesteerd heeft in onze Faculteit?

    A.S.

    t... .

    13

  • l,=--eUlnan: em Yisie opu.s.s. '6S~'7o.

    Op 26 april was het zover: de s'erie lezingen, die de nieuwe lector in de Econemie der Centraal Geleide Volks-huishoudingen, dr. M. Ellman, aange-kondigd had te organiseren, werd ge-opend met een lezing over de hervor~ mingen van 1965 in de USSR door Kosygin. Het aantal toehoorders was bemoedi-gend, zeker gezien het feit dat de 'aan-kondigingen ' van de lezing om diverse redenen niet via Folia etc. overge~ bracht konden worden. Slechts een miniem berichtje tussen de verkie-zingspropagandawe'es in deze richting. Ellman zette een betoog op dat de hervormingen van 1965 in ,de Sowjet-Unie diende te verklaren. In september ,'65 had Koaygin (toen,voorzitter van de miniaterraad) een aantal hervorming-en aangekondigd, die tot 'doel hadden de kwantitatieve richtlijnen voor de produktie aan te vullen met kwalita-tieve richtlijnen. Van 1966-1970 wer-den zij tijdens het achtste Vijfjaren-plan met de nodige bijstellingen door-gevoerd.

    stellingftI Ellman poneerde zeven thesen over de hervormingen, met welke de genomen ,her-vormingsmaatregelen beter te ~egrijpen zijn. Deze zijn: 1. De hervorming bevatte zeven verande-ringen in de planning met als ' doelstel-lingen 'een efficientere alocatie en de inkomenaverdeling te veranderen. 2. be convergentietheorie is gevaarlijk om de ontwikkelingen in de Sowjet-Unie ' te begrijpen. Wat werkelijk plaatsgevon-den heeft is een aantal verfijningen in het planningssysteem. Aanhangers van de convergentietheorie zijn verblind door hun eigen veronderstellingen. 3. De nee-klassieke theorie is niet in staat de ontwikkelingen in de Sowjet-planning te ver~aren. Er kan altijd wel een maximeringsmodel gemaakt wor-den, maar dit verklaart nieta, het be-schrijft hoogstens ' een verandering Krampachtige pogingen van Demardn de-ze richting zijn gemakkelijk te weer-leggen. 4. De tegenstelling tussen socialisme-kapitalisme is niet in staat de ont-wikkelingen in de Sowjet-planning te doen begrijpen. De ontwikkelingen zijn het gevolg van interne faktoren. 5. Oppervlakkige beschouwingen in het begin der 60er jaren zoals die van Liberman, werden in het Westen' zwaar overgewaardeerd. Zeker t:a.v. het winst-kriterium dat alhier totaal verkeerd uitgelegd is. 6. De hervormingen zijn verdedigd als zijnde bevorderlijk v~~r de efficientie, maar hebben in feite betrekking op de inkemensverdeling. ' 7. De hervorming kan alleen in zijn sociale context begrepen worden. Het was een onderdeel van de reaktie op de maatschappij, die van 1929 tot 1952 on:twikkeld was. Ellman verv6J.gde met te stellen dat er zeven maatregelen genomen zijn die in het kader van voorgeno~de thesen

    ,geplaatat konden worden. Het gebruiken van maatregelen, m.b.t materiele' prik-

    14

    kelingen, het vormen van bedrijfssti-mulatiefondsen waren niet nieuw omdat ze ai jaren bestaan hadden. Het winstmotief was geen uitvinding om-dat het alleen volgens westerse criti-ci toegepast is, gezien vanuit hun vi-sie.

    Ve~olgens ging Ellman over tot het be-spreken van de genomen maatregelen (de

    , Koaygin-re:form),

    a. De distributie van de winstmarse~. Rond 20% van de induetrieen boekten verliezen. Door bijstellen van prijs-lijsten trachtte men de winstmarges ge-lijkmatiger te verdelen en de verliezen

    , te elimineren. Dit was in zoverre suc-cesvol, dat de eerste doelstelling wel en de tweede slechts gedeeltelijk be-reikt werd. b. De allocatie van de winst De winsten zijn sinds 1950 sterk geste-gen. In 1950 was de winst slechts 9 % -van het nationaal inkomen, in 1972 was de winst gestegen tot 34%. De maatregelen zijn erop 'gericht, dat een kleiner gedeelte van de winst naar de staat gaat o~ zodoende de invloed van de staat te reduceren . Bovendien werden de betalingen pitgesplitst naar winst op produktiefaktoren, waardoor een bet ere controle op het efficiente gebruik hiervan uitgeoefend kon worden. c. Een verschuiving van de doelstelling van de produktie: niet het plan diende centraal te staan bij de produktie, maar het nut voor de consument. Afgestapt werd van het baseren van plan-nen op wat in de lichte industrie de fa-brieken opgaven (wat zo laag mogelijk was) en experimenten begonnen met onder-zoeken naar behoe1:tenpatronen van con-sumenten d.m.v. het opzetten van een groothandel em vanuit deze hoek de plan-nen op te stellen. d. Ge

  • '6721 e, Exacte Wetenschappen, Wijsbegeerte. Academische .. _~~n:.n. I Scheltema, Holkema & Vermeulen B.V. Amsterdam. St tfJIl~n.:[email protected]

    .. ,.,. .. ,. ... aUe fakulteiten, alsmede teken- en schrijfbenodi diep assortiment. Korte levertijden. Vestiging Spui

    academische boekhondel scheltemo holkemo & vermeulen bv spul10 amsterdam tel. 020-67212

  • brink an's boekhandel

    IN HET MAUPOLEUM 2 e ETAGE 00denbreestraat 23 kamer 2386 tel. 5254024

    H.Haximova- Economic aspects of Capita-list integration. Progres~ 1973

    H.Senin - Socialist integration. Pro-gress 1973 L.Le~ntyev- Political economy; a con-

    densed Course. Pr.ogress 1974 S.I.Tjulpanow(V.L.Scheinis- Aktuelle

    Probleme des heutigen Kapi-talismus. Die Wirtschaft 1975

    Inleiding in het Kapitaal; scholingstekst politieke ekonomie. HPB zj

    H.Kalecki - Essays on developing econo-mies; with an introduction by Joan Robinson.' Humani ties/ Harvester 1976

    S.Amin/T.SzentesjR.Harini e.a . - Imperia-lisme en onderontwikkeling. SUN 1976

    W.Burchett/R.Alley- China: een ander be-staan; ooggetuigeverslag van 25 jaar vooruitgang. HPB

    Ch.Bettelheim- The transition to socia-list economy; vert. uit het frans. Harvester 1975

    B. de Gaay Fortman!H.Thomas- De winst van een democratiache economie. Spectrum 1976 .

    J.Pen - Dat stomme economenvolk 'met zijn heilige koeien. Spectrum 1976

    A.Heertje/F.Nypels/K.Tamboer- Be verwor-ding van de economie voor ar-beiders, ondernemer en krui-denier vertaald. Synopsis, Arbeiderspers 1976

    Fr.W.Frohlich- Multinationale ondern~mingen; ontstaan, organisatie en management. Spectrum 1976

    EKONOMIE GEOGRAFIE PLANOLOGIE

    SOCIOLOG IE

    I

    t