Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

32
KYPIAKH 23 ΔEKEMBPIOY 2001

Upload: -

Post on 04-Jul-2015

813 views

Category:

Education


1 download

DESCRIPTION

ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

TRANSCRIPT

Page 1: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

KYPIAKH 23 ΔEKEMBPIOY 2001

Page 2: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

2 H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1

Tο Σπ�λαιο της Γενν�σεωH ΓENNHΣH

TOY XPIΣTOYTο Σπ�λαιο της Γενν�σεως

Tου Michele Bacci

Tο ψηφιδωτ� της Γενν�σεωςστη Bασιλικ� της Bηθλε�μ

Tης M·Ú›·˜ B·ÛÈÏ¿ÎË

Iερ� λε�ψανα της Γενν�σεωςστην Kωνσταντινο�πολη

Tου Michele Bacci

Xριστο�γεννα στο Iερ� Παλ�τι

Tης M·Ú›Ó·˜ §Ô˘Î¿ÎË

Aπεικον�σεις της Γενν�σεωςστην Παλαιοχριστιανικ� τ�χνη

Tου Iˆ¿ÓÓË ¢. B·Ú·Ï‹

H Γ�ννηση του Xριστο�στη βυζαντιν� μνημειακ�ζωγραφικ�

Tης M˘ÚÙ¿Ï˘ A¯ÂÈÌ¿ÛÙÔ˘- ¶ÔÙ·ÌÈ¿ÓÔ˘

O κ�κλος της Γενν�σεωςστη Mον� της X#ρας

Tης B·ÛÈÏÈ΋˜ A. ºˆÛÎfiÏÔ˘

H Γ�ννηση του Xριστο�στις βυζαντιν�ς εικ�νες

Tης N·ÓÒ˜ X·Ù˙ˉ¿ÎË

«H Παρθ�νος σ�μεροντον υπερο�σιον τ�κτει...»

Tου £ÂÔ¯¿ÚË ¢ÂÙÔÚ¿ÎË

EÍÒÊ˘ÏÏÔH °¤ÓÓËÛË ÙÔ˘ XÚÈÛÙÔ‡. §ÂÙÔ̤ÚÂÈ·

·fi ÙËÓ „ËÊȉˆÙ‹ ·Ú¿ÛÙ·ÛË (11Ô˜

·È.) Ù˘ MÔÓ‹˜ OÛ›Ô˘ §Ô˘Î¿ BÔȈ-

Ù›·˜ (ʈÙ.: «B˘˙·ÓÙÈÓ¿ „ËÊȉˆÙ¿»,

EΉÔÙÈ΋ AıËÓÒÓ).

H KA£HMEPINHEE¶¶TTAA HHMMEEPPEE™™

KYPIAKH 23 ¢EKEMBPIOY 2001

2-32 A º I E P ø M A

Yπε�θυνη «Eπτ� Hμερ�ν»

E § E Y £ E P I A T P A ´ O Y

Page 3: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1 3

Tου ¢ƒ√˜ MICHELE BACCI

Bυζαντινολ�γου, Scuola NormaleSuperiore, Pisa

∏°ENNH™H ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÔ‡ ηıÔÚ›-ÛÙËΠӷ ÂÔÚÙ¿˙ÂÙ·È ÛÙȘ 25¢ÂÎÂÌ‚Ú›Ô˘ ηٿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ·

ÙÔ˘ 4Ô˘ ·ÈÒÓ·, ·ÓÙ› Ù˘ 6˘ π·ÓÔ˘·Ú›-Ô˘, Ô˘ ÂÔÚÙ·˙fiÙ·Ó ·Ú¯Èο. ∞˘Ùfi ¤ÁÈ-Ó ‰ÂÎÙfi ÚÒÙ· ÛÙ· ¤ıÈÌ· Ù˘ ÂÎÎÏË-Û›·˜ Ù˘ ƒÒÌ˘ Î·È Ï›ÁÔ ·ÚÁfiÙÂÚ· ηÈÛ ÂΛӷ Ù˘ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏ˘.¶·Ú¿ ÙËÓ ·Ú¯È΋ ·ÓÙ›-‰Ú·ÛË, ÛÙÔ˘˜ ·ÈÒÓÂ˜Ô˘ ·ÎÔÏÔ‡ıËÛ·ÓfiϘ ÔÈ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈΤ˜ÎÔÈÓfiÙËÙ˜ (Ì ÂÍ·›ÚÂ-ÛË ÙÔ˘˜ ∞ÚÌÂÓ›Ô˘˜) ˘ÈÔı¤ÙËÛ·Ó ÙËÓÂÔÚÙ‹ Ù˘ 25˘ ¢ÂÎÂÌ‚Ú›Ô˘. ∏ ÂÎÎÏË-Û›· Ù˘ ¶·Ï·ÈÛÙ›Ó˘ ¤ÌÂÈÓ ÈÛÙ‹ÛÙËÓ ÂÔÚÙ‹ Ù˘ 6˘ π·ÓÔ˘·Ú›Ô˘ ̤¯ÚÈÙËÓ ÂÔ¯‹ ÙÔ˘ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· πÔ˘ÛÙÈ-ÓÈ·ÓÔ‡ (527–565).

ΔÔ Û‹Ï·ÈÔ ÛÙË μËıϤÌΔËÓ Ë̤ڷ ÙÔ˘ ÂÔÚÙ·ÛÌÔ‡ Ù˘ °ÂÓÓ‹-Ûˆ˜ ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÔ‡, fiˆ˜ Ì·˜ ÏËÚÔ-ÊÔÚ› Ë ÚÔÛ΢ӋÙÚÈ· ∞ÈıÂÚ›· (Ù¤ÏÔ˜4Ô˘ ·ÈÒÓ·), ̤۷ ÛÙÔ Ó·fi Ù˘ μËıϤÌÌÔÚÔ‡Û ηÓ›˜ Ó· ·Ú·ÎÔÏÔ˘ı‹ÛÂÈÌÈ·Ó ˆÚ·ÈfiÙ·ÙË ÙÂÏÂÙ‹, Ô˘ ‹Ù·Ó ȉÈ-·›ÙÂÚ· ÂÓÙ˘ˆÛȷ΋ ÏfiÁˆ ÙÔ˘ ÌÂÁ¿-ÏÔ˘ ·ÚÈıÌÔ‡ ÙˆÓ Û˘ÌÌÂÙ¯fiÓÙˆÓ ·ÏÏ¿Î·È Ù˘ ÂÍ·ÈÚÂÙÈ΋˜ ‰È·ÎfiÛÌËÛ˘ ÙÔ˘Ó·Ô‡ Ì Ôχ¯ÚˆÌ· ·Ú·ÂÙ¿ÛÌ·Ù·,ÔχÙÈÌ· ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÈο ·ÓÙÈΛÌÂÓ· ηÈÏ‹ıÔ˜ ÎÂÚÈÒÓ.

H‰Ë ·fi ÙÔÓ 2Ô ·È., fiˆ˜ ÌÓËÌÔÓ‡-ÂÈ Ô Ì¿ÚÙ˘Ú·˜ πÔ˘ÛÙ›ÓÔ˜, ÙÔ Û‹Ï·ÈÔÙ˘ °ÂÓÓ‹Ûˆ˜ ·ÔÙÂÏÔ‡Û ÙÔÓ ÈÔÊËÌÈṲ̂ÓÔ ¿ÁÈÔ ÙfiÔ Ù˘ μËıϤÌ.∞ÎÚÈ‚Ò˜ ¿Óˆ ·fi ÙÔ Û‹Ï·ÈÔ ÔÈÎÔ-‰fiÌËÛÂ Ô ª. ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˜ ÔÎÙ·ÁˆÓÈ-

Îfi Ó·fi, Ô˘ ηٷÛÙÚ¿ÊËΠηٿ ÙˉȿÚÎÂÈ· Ù˘ ·ÓÙ·ÚÛ›·˜ ÙˆÓ ™·Ì·ÚÂÈ-ÙÒÓ (529). ∞ӷηٷÛ΢¿ÛÙËΠ›πÔ˘ÛÙÈÓÈ·ÓÔ‡ Î·È ÛÙË ı¤ÛË ÙÔ˘ ÔÎÙ·-ÁˆÓÈÎÔ‡ Ó·Ô‡ ηٷÛ΢¿ÛÙËΠÌÂÁ¿-ÏË ‚·ÛÈÏÈ΋ Ì ÏÔ‡ÛÈ· „ËÊȉˆÙ‹‰È·ÎfiÛÌËÛË. ∞fi ÎÏÈÌ·ÎÔÛÙ¿ÛÈÔ ÛÙ·μ. ÙÔ˘ Ó·Ô‡ ÌÔÚÔ‡Û ηÓ›˜ Ó· ÂÈ-Û¤ÏıÂÈ ÛÙÔ Û‹Ï·ÈÔ Ù˘ °ÂÓÓ‹Ûˆ˜, ÔȯÒÚÔÈ ÙÔ˘ ÔÔ›Ô˘ ÌÂÙ·Û΢¿ÛÙËηÓÔÏϤ˜ ÊÔÚ¤˜ ÛÙÔ ¤Ú·ÛÌ· ÙÔ˘ ¯Úfi-ÓÔ˘.

ΔÔ ˘¤‰·ÊÔ˜ Ù˘ ‚·ÛÈÏÈ΋˜, fiˆ˜Î·È Û‹ÌÂÚ·, ·ÔÙÂÏÔ‡-ÓÙ·Ó ·fi ¤Ó· ÔχÏÔ-ÎÔ Û‡ÓÔÏÔ ¯ÒÚˆÓ, ÛÂοı ̤ÚÔ˜ ·fi ÙÔ˘˜ÔÔ›Ô˘˜ Ë Ê·ÓÙ·Û›· ÙˆÓ

¢Û‚ÒÓ ÚÔÛ΢ÓËÙÒÓ ÙÔÔıÂÙÔ‡ÛÂÛÈÁ¿–ÛÈÁ¿, οÔÈÔ ·fi Ù· ÁÂÁÔÓfiÙ·Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘. √ ·ÎÚÈ‚‹˜ ÙfiÔ˜ fiÔ˘¤ÁÈÓÂ Ô ÙÔÎÂÙfi˜ Ù˘ £ÂÔÙfiÎÔ˘, ıˆڋ-ıËΠfiÙÈ ‚ÚÈÛÎfiÙ·Ó ÛÙË ‚fiÚÂÈ· Ï¢-Ú¿ ÙÔ˘ ÛËÏ·›Ô˘ ̤۷ Û ÌÈ· ÎfiÁ¯Ë,fiÔ˘ ·ÚÁfiÙÂÚ· ¯Ù›ÛÙËΠ¤Ó· ı˘ÛÈ·-ÛÙ‹ÚÈÔ Î·È ¿Óˆ ÙÔ˘ ÙÔÔıÂÙ‹ıËÎÂÂÈÎfiÓ· Ì ÙÔ ¿ÛÙÚÔ Ù˘ μËıϤÌ. §›ÁÔÈÔ Î¿Ùˆ ·Ó·ÁÓˆÚ›ÛÙËÎÂ Ë ı¤ÛË Ù˘ʿÙÓ˘ ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÔ‡. ∞˘Ù‹ ·ÔÙÂÏÔ‡-Û ÙÔ Î‡ÚÈÔ Ï›„·ÓÔ ÙÔ˘ Ó·Ô‡: ‹Ù·ÓÌÈ· Ï¿Úӷη ·fi ¿ÚÁÈÏÔ, ÙÔÔıÂÙË̤-ÓË ¿Óˆ ÛÙÔÓ ‚Ú¿¯Ô, Î·È ¤ÊÂÚ ̷Ú-Ì¿ÚÈÓË Â¤Ó‰˘ÛË. H‰Ë ÛÙ· ̄ ÚfiÓÈ· ÙÔ˘·Á›Ô˘ πÂÚˆÓ‡ÌÔ˘ (4Ô˜ ·È.) ›¯Â ·ÓÙÈη-Ù·ÛÙ·ı› ·fi ¤Ó· ÈÔ ÔχÙÈÌÔ ÎÈ‚ˆ-Ù›‰ÈÔ Ì ·ÛË̤ÓÈ· Î·È ¯Ú˘Û‹ ¤Ӊ˘-ÛË. ™‡Ìʈӷ Ì ÙËÓ ·Ú¿‰ÔÛË, Ë ·Ú-¯·›· Ê¿ÙÓË ÌÂٷʤÚıËΠÛÙÔ Ó·fi Ù˘Santa Maria Maggiore Ù˘ ƒÒÌ˘, ÔÔÔ›Ô˜ ʤÚÂÈ Î·È ÙÔ fiÓÔÌ· SantaMaria ad Praesepem (=ÎÔÓÙ¿ ÛÙ˺¿ÙÓË). ¶·ÚfiÏ· ·˘Ù¿, ÔÈ ÚÔÛ΢ÓËÙ¤˜ÂÍ·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Û·Ó Ó· ıˆÚÔ‡Ó fiÙÈ ÙÔÏ›„·ÓÔ Ù˘ Ê¿ÙÓ˘ ‚ÚÈÛÎfiÙ·Ó Ì¤Û·ÛÙË Ì·ÚÌ¿ÚÈÓË Â¤Ó‰˘ÛË. √ πˆ¿ÓÓ˘ºˆÎ¿˜, ÛÙÔ ‰Â‡ÙÂÚÔ ÌÈÛfi ÙÔ˘ 12Ô˘ ·È-ÒÓ·, ÂÚÈÁÚ¿ÊÂÈ ÙË Ê¿ÙÓË ˆ˜ ¤Ó· ÔÚ-ıÔÁÒÓÈÔ ÎÈ‚ÒÙÈÔ, ̤ÚÔ˜ ÙÔ˘ ÔÔ›Ô˘ÌÔÚÔ‡Û ӷ ‰ÂÈ Î·Ó›˜ ̤۷ ·fi ÌÈ-ÎÚ‹ ÙÚ‡·. ¢ÌÈÔ˘ÚÁ‹ıËÎ·Ó Î·È ¿ÏϘ·Ú·‰fiÛÂȘ, Ô˘ ÂÍ·ÏÒıËÎ·Ó ÛÙÔÓÈÛÏ·ÌÈÎfi ÏËı˘ÛÌfi Ù˘ ̄ ÒÚ·˜, Ô ÔÔ›-Ô˜ ÙÈÌÔ‡Û ›Û˘ ÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜ Ù˘ °ÂÓ-Ó‹Ûˆ˜ ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÔ‡ (ÁÓˆÛÙfi ·fi ÙˉȋÁËÛË ÙÔ˘ ∫ÔÚ·ÓÈÔ‡): Ô ¶¤ÚÛ˘ Â-ÚÈËÁËÙ‹˜ ¡·˙›Ú–È ÃÔ‡ÛÚ·˘, ÙÔÓ 11Ô·ÈÒÓ·, ˘ÔÛÙ‹ÚÈ˙ fiÙÈ ÙÔ ÎÚ‚·Ù¿ÎÈÙÔ˘ ¶·È‰ÈÔ‡ ‚Ú¤ıËΠ̤۷ Û’ ¤Ó· ˘fi-ÁÂÈÔ Ù˙·Ì› ÛÙËÓ ÂÚÈÔ¯‹ ÙÔ˘ ÈÂÚÔ‡ ÙˆÓπÂÚÔÛÔχ̈Ó, ÙÔ ÔÔ›Ô ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔ‡-ÓÙ·Ó Û·Ó ÌȯڿÌ.

TÔ ÊÚ¤·Ú ÙÔ˘ AÛÙÚÔ˘

∫¿Ùˆ ·fi ÙÔ ÈÂÚfi ‚‹Ì· Ù˘ ‚·ÛÈÏÈ΋˜,ÛÙ· ‚fiÚÂÈ· ÙÔ˘ ÛËÏ·›Ô˘ Ù˘ °ÂÓÓ‹-Ûˆ˜, ˘‹Ú¯Â ÌÈ· ÛÙ¤ÚÓ· Ô˘ ÔÓÔÌ·-˙fiÙ·Ó «ÙÔ ÊÚ¤·Ú ÙÔ˘ ÕÛÙÚÔ˘». ª¤Û·Û’ ÂΛÓÔ ÙÔ ÓÂÚfi –·fi ÙÔ ÔÔ›Ô, Û‡Ì-ʈӷ Ì ÙËÓ ·Ú¿‰ÔÛË, ›¯Â ·ÓÙÏ‹ÛÂÈË ¶·Ó·Á›· ÁÈ· Ó· ͉Ȅ¿ÛÂÈ– Û˘Ó¤‚·È-Ó ¤Ó· ÂÍ·ÈÚÂÙÈÎfi ı·‡Ì·: οı ¢ÛÂ-‚‹˜ ¿ÓıÚˆÔ˜, fiÙ·Ó ÎÔ›Ù·˙ ÚÔ˜ ٷοو, ÌÔÚÔ‡Û ӷ ‰ÂÈ ÙÔ ¿ÛÙÚÔ Ó·ÂÚÓ¿ÂÈ ·fi ÙË ÌÈ· ÌÂÚÈ¿ ÛÙËÓ ¿ÏÏË.ΔÔ ÔÎÙ·ÁˆÓÈÎfi ËÁ¿‰È Ô˘ ‰È·ÙËÚ›-Ù·È Û‹ÌÂÚ· ÛÙË ÓfiÙÈ· ÏÂ˘Ú¿ ÙÔ˘ Ó·-Ô‡, ÈÛÙ‡ÂÙ·È fiÙÈ ·ÔÙÂÏÔ‡Û ÙËÓ·fiÏËÍË ÂΛÓÔ˘ ÙÔ˘ ı·˘Ì·ÙÔ˘ÚÁÔ‡ËÁ·‰ÈÔ‡.

™Ù· ÚÒÈÌ· ¯ÚfiÓÈ· ˘‹Ú¯·Ó ÔÏÏ¿

ÚÔÛÎ˘Ó‹Ì·Ù· Û˘Ó‰Â‰Â̤ӷ Ì ÙË°¤ÓÓËÛË Û fiÏË ÙËÓ fiÏË Ù˘ μËıÏÂ-¤Ì, fiˆ˜ «Ô οÌÔ˜ ÙˆÓ ÔÈ̤ӈӻ(‰ËÏ·‰‹ Ô ÙfiÔ˜ fiÔ˘ ·Ó·ÁÁ¤ÏıËÎÂÛÙÔ˘˜ ‚ÔÛÎÔ‡˜ ÙÔ ¯·ÚÌfiÛ˘ÓÔ Ì‹Ó˘-Ì·), «ÙÔ ÊÚ¤·Ú Ù˘ ¶·Ó·Á›·˜» ÛÙÔª¤ÈÙ ™·Ô‡Ú Î·È «ÙÔ Û‹Ï·ÈÔ ÙˆÓ ª¿-ÁˆÓ» (ÂΛ, fiÔ˘ ÔÈ ÙÚÂȘ ‚·ÛÈÏ›˜ ÛÙ·-Ì¿ÙËÛ·Ó Î·Ù¿ ÙËÓ ÂÈÛÙÚÔÊ‹ ÙÔ˘˜).™Ù· ÌÂÙ·ÁÂÓ¤ÛÙÂÚ· fï˜ ¯ÚfiÓÈ· ÙÔÚÔÛ·ÓËÌ· Ù˘ °ÂÓÓ‹Ûˆ˜ Û˘Ó‰¤ıË-Π·ÔÎÏÂÈÛÙÈο Ì ÙËÓ ÔÌÒÓ˘ÌË ‚·-ÛÈÏÈ΋. ΔÔÓ 6Ô ·ÈÒÓ· Ô ÌÔÓ·¯fi˜Adamnanus ·fi ÙËÓ Iona Ù˘ πÚÏ·Ó-‰›·˜ ÛËÌÂÈÒÓÂÈ: «¶¤Ú· ·fi ÙÔÓ ÙÔ›¯Ô»(‰ÂÓ Â›Ó·È Û·Ê¤˜ ·Ó ÂÓÓÔ› ¤Íˆ ·fiÙÔÓ Ó·fi ‹ ¤Íˆ ·fi Ù· Ù›¯Ë Ù˘ fiÏ˘)‚Ú¤ıËΠ¤Ó·˜ Ï›ıÔ˜ Ô˘ ıˆÚÔ‡Ù·Ó ÈÂ-Úfi˜ ÁÈ·Ù› ¿Óˆ Û’ ·˘ÙfiÓ Ë Ì·›· ™·ÏÒ-ÌË Â›¯Â ¯‡ÛÂÈ ÙÔ ÓÂÚfi ·fi ÙÔ ÏÔ˘ÙÚfiÙÔ˘ ‚Ú¤ÊÔ˘˜. ∞fi ÂΛ ¿Ú¯ÈÛ ӷ ·Ó·-‚χ˙ÂÈ ÌÈ· ËÁ‹ ηı·Ú‹ Î·È ‰È¿Ê·ÓË,Î·È Ô ÚÔÛ΢ÓËÙ‹˜ Arculfus, ·fi ÙÔÓÔÔ›Ô ·ÓÙÏ› ÙȘ ÏËÚÔÊÔڛ˜ ÙÔ˘ ÔAdamnanus, ÙË ¯ÚËÛÈÌÔÔ›ËÛ ÁÈ· ӷχÓÂÈ ÙÔ ÚfiÛˆfi ÙÔ˘. ¶¤ÓÙ ·ÈÒÓ˜·ÚÁfiÙÂÚ· ¤Ó· ·ÓÒÓ˘ÌÔ ‚˘˙·ÓÙÈÓfi Λ-ÌÂÓÔ ÈÛÙÔÔÈÔ‡Û fiÙÈ Ë Ì·›· ™·ÏÒÌˉÂÓ ¤¯˘Û ÙÔ ÓÂÚfi, ·ÏÏ¿ ÙÔ ·¤ÎÚ˘„ÂÛÙË ‰ÂÍÈ¿ ÏÂ˘Ú¿ ÙÔ˘ ÛËÏ·›Ô˘ –‰Ë-Ï·‰‹ ÛÙÔ ÓfiÙÈÔ Ì¤ÚÔ˜– Î·È ·fi ÂΛ¿Ú¯ÈÛ ӷ ·Ó·‚χ˙ÂÈ ¤Ó· ı·˘Ì·ÙÔ˘Ú-Áfi ̇ÚÔ, ÙÔ ÔÔ›Ô Ë ª·Ú›· ª·Á‰·ÏË-Ó‹ ¯ÚËÛÈÌÔÔ›ËÛ ÁÈ· Ó· ·Ï›„ÂÈ ÙÔÓ∫‡ÚÈÔ. ∂ΛÓÔ ÙÔ ÓÂÚfi, fiˆ˜ ÈÛÙ‡Â-Ù·È, ÚÔÂÚ¯fiÙ·Ó ·fi ÙË ÛÙ¤ÚÓ· Ô˘‚Ú›ÛÎÂÙ·È Ì¤¯ÚÈ Î·È Û‹ÌÂÚ· ÛÙË μ¢ÏÂ˘Ú¿ ÙÔ˘ ÛËÏ·›Ô˘.

™ÙËÓ ÂÚ›Ô‰Ô Ù˘ ™Ù·˘ÚÔÊÔÚÈ΋˜Î˘ÚÈ·Ú¯›·˜, ÙÔ ˘¤‰·ÊÔ˜ ÙÔ˘ Ó·Ô‡ Ù˘°ÂÓÓ‹Ûˆ˜ ÊÈÏÔͤÓËÛÂ Î·È ÙÔÓ Ù¿ÊÔÙˆÓ ∞Á›ˆÓ ∞ıÒˆÓ ¶·›‰ˆÓ, Ô˘ ·ÔÙÂ-ÏÔ‡Û·Ó Ù· ÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂÚ· Ï›„·Ó··Á›ˆÓ ÛÙË μËıÏÂ¤Ì Î·È Â›¯·Ó ÂÓÙÔÈ-Ûı› ¤Íˆ ·fi ÙËÓ fiÏË. ¶ÈÔ ÂÚ›ÂÚÁË‹Ù·Ó Ë Ï·ÙÚ›·, ›Û˘ ̤۷ ÛÙÔ Û‹-Ï·ÈÔ, ÂÓfi˜ ÙÚ·Â˙ÈÔ‡ ¿Óˆ ÛÙÔ ÔÔ›Ô,Û‡Ìʈӷ Ì ËÁ¤˜ ÙÔ˘ 12Ô˘ ·ÈÒÓÔ˜, ˶·Ó·Á›· ›¯Â ÁÂ˘Ì·Ù›ÛÂÈ Ì ÙÔ˘˜ ª¿-ÁÔ˘˜.

√È ÚÔÛ΢ÓËÙ¤˜ Ô˘ η٤‚·ÈÓ·ÓÛÙÔ Û‹Ï·ÈÔ ÁÈ· Ó· ·Û·ÛıÔ‡Ó ÙÔÚÔÛ·ÓËÌ· Ù˘ °ÂÓÓ‹Ûˆ˜, ÚÔÛ·-ıÔ‡Û·Ó Ó· ¿ÚÔ˘Ó Ì·˙› ÙÔ˘˜ οÔÈÔÏ›ıÈÓÔ ÎÔÌÌ¿ÙÈ ÙÔ˘ ‹ Ï›ÁË ÛÎfiÓË ÁÈ·Ó· Ù· ¯ÚËÛÈÌÔÔÈ‹ÛÔ˘Ó Û·Ó Ê˘Ï·-¯Ùfi– ›Û˘ Û˘Ó‹ıÈ˙·Ó Ó· ›ÓÔ˘Ó ı·˘-Ì·ÙÔ˘ÚÁfi ÓÂÚfi ·fi ÙÔ ËÁ¿‰È ÙÔ˘AÛÙÚÔ˘. EÓ· ¿ÏÏÔ Û‹Ï·ÈÔ ÎÔÓÙ¿ ÛÙÔÓ·fi, ÁÓˆÛÙfi ̤¯ÚÈ Û‹ÌÂÚ· ˆ˜ «ÙÔÛ‹Ï·ÈÔ ÙÔ˘ °¿Ï·ÎÙÔ˜», ÔÊ›ÏÂÈ ÙËÓÔÓÔÌ·Û›· ÙÔ˘ ÛÙÔ «Î·Ù¿Ï¢ÎÔ ˆ˜ Ù˘-Ú›» ¯ÚÒÌ· ÙÔ˘, fiˆ˜ ÛËÌÂÈÒÓÂÈ Ô ‚˘-˙·ÓÙÈÓfi˜ ÔÈËÙ‹˜ ¶ÂÚ‰›Î˘ ·fi ÙËÓEÊÂÛÔ. ™‡Ìʈӷ Ì ÙËÓ ·Ú¿‰ÔÛË, ÙÔÛ‹Ï·ÈÔ ¤ÁÈÓ ¿ÛÚÔ fiÙ·Ó ¤ÂÛ ÂΛÌÈ· ÛÙ·ÁfiÓ· ·fi ÙÔ Á¿Ï· Ù˘ ¶·Ó·-Á›·˜ ηÈ, fiˆ˜ ›ÛÙ¢·Ó, Ë Ï¿ÛË ÙÔ˘ÛËÏ·›Ô˘ ‹Ù·Ó ı·˘Ì·ÙÔ˘ÚÁ‹ ÁÈ· ÙȘÌËÙ¤Ú˜ Ô˘ ‰ÂÓ ÌÔÚÔ‡Û·Ó Ó· ıËÏ¿-ÛÔ˘Ó. °È· ÙÔÓ ÏfiÁÔ ·˘Ùfi ÙÔ ÂÈÛΤÙÔ-ÓÙ·Ó Î·È ÔÈ Á˘Ó·›Î˜ Ù˘ ÈÛÏ·ÌÈ΋˜ÎÔÈÓfiÙËÙ·˜. ¢ÂÓ Ú¤ÂÈ Ó· ͯӿÌÂ,fiÙÈ Ë μËıÏÂ¤Ì ıˆÚÔ‡ÓÙ·Ó ÈÂÚ‹ ηȷfi ÙÔ˘˜ ªÔ˘ÛÔ˘ÏÌ¿ÓÔ˘˜. AÚ·‚Â˜Û˘ÁÁÚ·Ê›˜, fiˆ˜ Ô ·Ï–πÛÙ·¯Ú‹ ÙÔÓ10Ô ·ÈÒÓ·, ÈÛÙÔÔÈÔ‡Û·Ó fiÙÈ Ë fiÏËÊÈÏÔÍÂÓÔ‡Û ÙÔ Ï›„·ÓÔ Ù˘ ¯Ô˘ÚÌ·-‰È¿˜ Ë ÔÔ›·, Û‡Ìʈӷ Ì ÙÔ ∫ÔÚ¿ÓÈ(ÎÂÊ¿Ï·ÈÔ π£ã), ›¯Â ıÚ¤„ÂÈ Ì ÙÔ˘˜Î·ÚÔ‡˜ Ù˘ ÙËÓ ¶·Ó·Á›·.

Eπιμ�λεια αφιερ�ματος:

Kø™TH™ §IONTH™

Õ Bηθλε�μ. Nα�ςτης Γενν σεως τουXριστο�. O τ�ποςτης Γενν σεως τουXριστο� στο Σπ -λαιο με τον δεκα-τετρ�κτινο αστ�ραπ�νω σε εντ�πιομ�ρμαρο (φωτ.:Aλ�ξανδρος Kα-ρι�τογλου, «Iε-ρουσαλ μ», εκδ.«M�λητος»).

H Bηθλε�μ. Nα�ς της Γενν σεως τουXριστο�. H ε�σοδος στο Σπ λαιο τηςΓενν σεως (φωτ.: Aλ�ξανδρος Kαρι�-τογλου, «Iερουσαλ μ» εκδ. «M�λητος»).

Page 4: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

4 H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1

Tο ψηφιδωτ της Γενν�σεως

Tης ª∞ƒÿ∞˜ μ∞™π§Õ∫∏

Aναπλ. Καθηγ�τριας Βυζαντιν�ς T�χνηςστο Πανεπιστ�μιο Θεσσσαλ�ας

™THN ∂¶π™Δ√§◊ ÙˆÓ ΔÚÈÒÓ ¶·-

ÙÚÈ·Ú¯ÒÓ ÚÔ˜ ÙÔÓ ‚·ÛÈϤ· £ÂfiÊÈ-

ÏÔÓ, ΛÌÂÓÔ Ô˘ ¯ÚÔÓÔÏÔÁ›ٷÈÁ‡Úˆ ÛÙ· ̤۷ ÙÔ˘ 9Ô˘ ·ÈÒÓ·, ·Ú·-Ù›ıÂÙ·È Ë ·Ú·Î¿Ùˆ ÈÛÙÔÚ›·: OÙ·Ó Ôȶ¤ÚÛ˜ η٤Ϸ‚·Ó ÙÔ˘˜ ∞Á›Ô˘˜ Δfi-Ô˘˜ Î·È ¿Ú¯ÈÛ·Ó Ó· ÏÂËÏ·ÙÔ‡Ó Î·È Ó·Î·Ù·ÛÙÚ¤ÊÔ˘Ó Ù· ¿ÓÙ·, ¤ÊÙ·Û·Ó Î·ÈÛÙÔ Ó·fi Ù˘ £ÂÔÙfiÎÔ˘, ÙÔÓ ÔÔ›Ô Ë·Á›· ∂ϤÓË Â›¯Â ·ÓÂÁ›ÚÂÈ ¿Óˆ ·fi ÙÔÛ‹Ï·ÈÔ Ù˘ μËıÏÂ¤Ì Î·È ÎÔÛÌ‹ÛÂÈ Ì„ËÊȉˆÙ¤˜ ·Ú·ÛÙ¿ÛÂȘ. OÙ·Ó Â›‰·ÓÙËÓ ·Ú¿ÛÙ·ÛË Ù˘ °ÂÓÓ‹Ûˆ˜ ÙÔ˘ÃÚÈÛÙÔ‡, Ô˘ ˘‹Ú¯Â ÛÙË ¢. ÚfiÛÔ„ËÙÔ˘ Ó·Ô‡, ·ÓÂÁÓÒÚÈÛ·Ó fiÙÈ ÔÈ ª¿ÁÔÈ‹Ù·Ó ÔÌfiÊ˘ÏÔ› ÙÔ˘˜ Î·È Û ¤Ó‰ÂÈÍË ÛÂ-‚·ÛÌÔ‡ Î·È ·Á¿Ë˜ ‰ÂÓ ÙÔ˘˜ η٤-ÛÙÚ„·Ó. EÙÛÈ ÛÒıËΠfi¯È ÌfiÓÔ Ë Û˘-

ÁÎÂÎÚÈ̤ÓË ·Ú¿ÛÙ·ÛË, ·ÏÏ¿ Î·È ÔÏfi-ÎÏËÚÔ˜ Ô Ó·fi˜. Oˆ˜ ·ÎÚÈ‚Ò˜ ·Ó·Ê¤-ÚÂÈ ÙÔ Î›ÌÂÓÔ √È ¿ıÂÔÈ ¶¤ÚÛ·È ÂÏıfiÓÙ˜

› ÙËÓ ·Á›·Ó fiÏÈÓ μËıϤÌ, Î·È Ù·˜ ÙˆÓ

ÔÌÔÊ‡ÏˆÓ ·ÛÙÚÔÏfiÁˆÓ Î·È Ì¿ÁˆÓ ¶ÂÚ-

ÛÒÓ Ù·˜ ÂÈÎfiÓ·˜ ı·ۿÌÂÓÔÈ, ·È‰Ô› ηÈ

·Á¿Ë ÙˆÓ ÚÔÁfiÓˆÓ ˆ˜ ˙ÒÓÙ·˜ ·È‰Â-

Ûı¤ÓÙ˜ ÙÔ˘˜ ÁÂÁÚ·Ì̤ÓÔ˘˜, ·ÏÒ‚ËÙÔÓ

Î·È ·Û›Ó·ÓÙÔÓ Ù˘ ÔÈ·ÛÔ‡Ó ‚Ï¿‚˘, ÙÔÓ

̤ÁÈÛÙÔÓ ·˘ÙÔ›˜ Ó·fiÓ ‰ÈÂÙ‹ÚËÛ·Ó.

∂Âȉ‹ ÙÔ Î›ÌÂÓÔ Ù˘ ∂ÈÛÙÔÏ‹˜

ÁÚ¿ÊÂÙ·È Ì ÛÙfi¯Ô ÙËÓ ˘ÂÚ¿ÛÈÛËÙˆÓ ÂÈÎfiÓˆÓ, Ô ˘·ÈÓÈÁÌfi˜ Ô˘ ÂÚȤ-¯ÂÈ Â›Ó·È Û·Ê‹˜: ÙȘ ÂÈÎfiÓ˜ Ô˘ Û‚¿-ÛÙËÎ·Ó ·ÎfiÌË Î·È ÔÈ ·ÏÏfiıÚËÛÎÔȶ¤ÚÛ˜, Ò˜ ÌÔÚÔ‡Ó Ó· ÙȘ ηٷ-ÛÙÚ¤ÊÔ˘Ó ÔÈ ∂ÈÎÔÓÔÌ¿¯ÔÈ; Ö˜ Ô Ïfi-ÁÔ˜ Ô˘ ·Ó·Ê¤ÚÔÌ·È ÛÙÔ ÂÚÈÛÙ·ÙÈÎfi·˘Ùfi ÙÔ˘ ÎÂÈ̤ÓÔ˘ ‰ÂÓ Â›Ó·È ÁÈ· ÙȘ ÂÈ-ÎÔÓfiÊÈϘ ·Ó·ÊÔÚ¤˜ ÙÔ˘, ·ÏÏ¿ ÁÈ·Ù›Û ·˘Ùfi ·Ú¤¯ÔÓÙ·È ÏËÚÔÊÔڛ˜ ÁÈ·ÌÈ· „ËÊȉˆÙ‹ ·Ú¿ÛÙ·ÛË Ô˘ ˘‹Ú-¯Â ÛÙÔ Ó·fi Ù˘ °ÂÓÓ‹Ûˆ˜ ÛÙË μËıÏÂ-¤Ì Î·È Ë ÔÔ›· ‰ÂÓ ¤¯ÂÈ Ûˆı›.

ΔÔ ÁÂÁÔÓfi˜ Ù˘ ÂÈÛ‚ÔÏ‹˜ ÙˆÓ ¶ÂÚ-ÛÒÓ ÛÙÔ˘˜ ∞Á›Ô˘˜ ΔfiÔ˘˜ ÛÙÔ ÔԛԷӷʤÚÂÙ·È Ë ∂ÈÛÙÔÏ‹, Ú¤ÂÈ Ó· ÙÔ-ÔıÂÙËı› ÛÙÔ 614 Î·È ·˘Ùfi Û˘Ì‚·‰›-˙ÂÈ Ì ÙË ÌÓ›· ÛÙÔ ›‰ÈÔ Î›ÌÂÓÔ ÙÔ˘·ÙÚÈ¿Ú¯Ë πÂÚÔÛÔÏ‡ÌˆÓ ∑·¯·Ú›·, Ô˘‚ÚÈÛÎfiÙ·Ó ÛÙÔÓ ·ÙÚÈ·Ú¯ÈÎfi ıÚfiÓÔ·fi ÙÔ 609 ̤¯ÚÈ ÙÔ 631. √ Ó·fi˜ Ԣ›¯Â ·ÓÂÁ›ÚÂÈ Ô ª. ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˜ ÌÂÙË ÌËÙ¤Ú· ÙÔ˘ ·Á›· ∂ϤÓË ÙÔ 326 ¿-Óˆ ·fi ÙÔ Û‹Ï·ÈÔ Ù˘ °ÂÓÓ‹Ûˆ˜ÛÙË μËıÏÂ¤Ì Î·Ù·ÛÙÚ¿ÊËΠÙÔ 526ηٿ ÙËÓ ÂͤÁÂÚÛË ÙˆÓ ™·Ì·ÚÂÈÙÒÓ.§›Á· ¯ÚfiÓÈ· ·ÚÁfiÙÂÚ·, ÂÚ› ÙÔ 530, ÔπÔ˘ÛÙÈÓÈ·Ófi˜ ı· ·ÓÂÁ›ÚÂÈ ÛÙË ı¤ÛË·˘Ù‹ ÌÈ· ÂÓÙ˘ˆÛÈ·ÎÒÓ ‰È·ÛÙ¿Ûˆӂ·ÛÈÏÈ΋, ÙËÓ ÔÔ›· ı· ÎÔÛÌ‹ÛÂÈ Î·ÈÌ „ËÊȉˆÙ¤˜ ·Ú·ÛÙ¿ÛÂȘ. ∂Ô̤-Óˆ˜ Ë ‚·ÛÈÏÈ΋ Ô˘ ˘‹Ú¯Â ηٿ ÙËÓÂÈÛ‚ÔÏ‹ ÙˆÓ ¶ÂÚÛÒÓ ÙÔ 614, ‹Ù·Ó ËπÔ˘ÛÙÈÓÈ¿ÓÂÈ· Î·È fi¯È ÂΛÓË ÙÔ˘ ª.∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˘, fiˆ˜ ·Ó·Ê¤ÚÂÈ Ë ∂È-

ÛÙÔÏ‹. ∫·Ù’ ·ÓÙÈÛÙÔȯ›· Î·È Ë ·Ú¿-ÛÙ·ÛË Ì ÙË °¤ÓÓËÛË ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÔ‡

Ô˘ ‰ÂÓ Î·Ù¤ÛÙÚ„·Ó ÔÈ ¶¤ÚÛ˜ ı·Ú¤ÂÈ Ó· ·Ó‹Î ÛÙÔÓ „ËÊȉˆÙfi ‰È¿-ÎÔÛÌÔ ÙÔ˘ 6Ô˘ ·ÈÒÓ·. ∏ ÏËÚÔÊÔÚ›·ˆ˜ ÛÙË ¢. ÚfiÛÔ„Ë ÙÔ˘ Ó·Ô‡ ˘‹Ú¯Â·Ú¿ÛÙ·ÛË Ù˘ °ÂÓÓ‹Ûˆ˜ ‰ÂÓ ‰È·-ÛÙ·˘ÚÒÓÂÙ·È ·fi ηÌÈ¿ ¿ÏÏË ËÁ‹Ô‡ÙÂ Î·È ÌÔÚ› Ó· ÂÏÂÁ¯ı› Ë ·˘ıÂ-ÓÙÈÎfiÙËÙ¿ Ù˘ ·fi ÙË ÛÙÈÁÌ‹ Ô˘ η-Ó¤Ó· ›¯ÓÔ˜ Ù¤ÙÔÈ·˜ ·Ú¿ÛÙ·Û˘ ‰ÂÓ¤¯ÂÈ Ûˆı›. ∞Ó ı· ı¤Ï·Ì ӷ ÙËÓ ·Ó·-Û˘Óı¤ÛÔ˘Ì ı· ¤Ú ӷ ·Ó·ÙÚ¤ÍÔ˘-Ì Û „ËÊȉˆÙ¤˜ ·Ú·ÛÙ¿ÛÂȘ Ù˘°ÂÓÓ‹Ûˆ˜ Ù˘ ÂÔ¯‹˜ ÙÔ˘ πÔ˘ÛÙÈÓÈ·-ÓÔ‡. Ö˜ ÙÂÏÈο ÌfiÓÔ Ë „ËÊȉˆÙ‹·Ú¿ÛÙ·ÛË Ì ÙÔ˘˜ ÙÚÂȘ ª¿ÁÔ˘˜ Ó·ÚÔÛÎÔÌ›˙Ô˘Ó Ù· ‰ÒÚ· ÙÔ˘˜ ÛÙËÓ ¶·-Ó·Á›·, Ô˘ ÎÔÛÌ› ÙÔ μ. ÙÔ›¯Ô ÙÔ˘ Ó·-Ô‡ ÙÔ˘ ∞Á›Ô˘ ∞ÔÏÏÈÓ·Ú›Ô˘ ÙÔ˘ ¡¤Ô˘ÛÙË ƒ·‚¤ÓÓ· Î·È ¯ÚÔÓÔÏÔÁÂ›Ù·È ÌÂÙ¿ÙËÓ ·Ó·Î·Ù¿ÏË„Ë Ù˘ ƒ·‚¤ÓÓ·˜ ›πÔ˘ÛÙÈÓÈ·ÓÔ‡ (540) Î·È ÈÔ Û˘ÁÎÂÎÚÈ-̤ӷ Á‡Úˆ ÛÙÔ 561, ÈÛÙ‡ˆ ˆ˜ ÚÔ-ÛʤÚÂÙ·È ˆ˜ ÙÔ ÏËÛȤÛÙÂÚÔ ·Ú¿-‰ÂÈÁÌ·. ∂Í¿ÏÏÔ˘ Î·È Ë ›‰È· Ë ÂÚÈÁÚ·-

Page 5: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1 5

στη Bασιλικ� της Bηθλε�μÕ Πλησι�στερη χρονι-κ� και λογικ� αντ�-στοιχη προς την απο-λεσθε�σα ψηφιδωτ�παρ�σταση της Γενν�-σεως στη Bηθλε�μ εμ-φαν�ζεται η παρ�στα-ση των M�γων στονψηφιδωτ� δι�κοσμοτου ναο� του Aγ�ουAπολλιναρ�ου του N�-ου στη Pαβ�ννα. Xρο-νολογε�ται γ�ρω στο561, περ�που ε�κοσιχρ�νια μετ� την ανα-κατ�ληψη της π�ληςεπ� Iουστινιανο�.

Ê‹ Ù˘ ·Ú¿ÛÙ·Û˘ ÛÙÔ Î›ÌÂÓÔ Ù˘∂ÈÛÙÔÏ‹˜ Ì ÙË £ÂÔÌ‹ÙÔÚ· ÂÁÎfiÏÈÔÓ

ʤÚÔ˘Û· ÙÔ ˙ˆËÊfiÚÔÓ ‚Ú¤ÊÔ˜, ‰ËÏ·‰‹Ì ÙËÓ ¶·Ó·Á›· Ó· ÎÚ·Ù› ÙÔÓ ÃÚÈÛÙfiÌÚÔÛÙ¿ ÛÙÔ ÛÙ‹ıÔ˜ Ù˘, Ê·›ÓÂÙ·È Ó·Ù·ÈÚÈ¿˙ÂÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ ÛÙÔ ÂÈÎÔÓÔÁÚ·-ÊÈÎfi Û¯‹Ì· Ù˘ ¶ÚÔÛ·ÓËÛ˘ ÙˆÓª¿ÁˆÓ.

ΔÔ æËÊȉˆÙfi

∞Ó¿ÌÂÛ· ÛÙÔ 1177 Î·È ÙÔ 1185, Ô πˆ-¿ÓÓ˘ ºˆÎ¿˜, ÌÔÓ·¯fi˜ ÛÙË ªÔÓ‹ ÙÔ˘∞Á›Ô˘ πˆ¿ÓÓË ÙÔ˘ £ÂÔÏfiÁÔ˘ ÛÙËÓ ¶¿-ÙÌÔ, ÂÈÛΤÙÂÙ·È ÙÔ˘˜ ∞Á›Ô˘˜ Δfi-Ô˘˜. H EÎÊÚ·ÛȘ ÂÓ Û˘Ófi„ÂÈ ÙˆÓ ·’

∞ÓÙÈԯ›·˜ ̤¯ÚȘ πÂÚÔÛÔÏ‡ÌˆÓ Î¿-

ÛÙÚˆÓ, Î·È ¯ˆÚÒÓ, ™˘Ú›·˜, ºÔÈӛ΢ ηÈ

ÙˆÓ Î·Ù¿ ¶·Ï·ÈÛÙ›ÓËÓ ∞Á›ˆÓ ΔfiˆÓ ÙËÓÔÔ›· Û˘ÁÁÚ¿ÊÂÈ, ηٷÁÚ¿ÊÂÈ Ù· fi۷›‰Â ÛÙÔ Ù·Í›‰È ÙÔ˘ ·˘Ùfi. ∞Ó¿ÌÂÛ· ÛÙ·¿ÏÏ· ·Ó·Ê¤ÚÂÈ fiÙÈ ÂÈÛΤÊıËΠÙÔÓ·fi Î·È ÙÔ Û‹Ï·ÈÔ Ù˘ °ÂÓÓ‹Ûˆ˜ÛÙË μËıϤÌ. ª¤Û· ÛÙÔ Û‹Ï·ÈÔ ÂÓÙ˘-ˆÛÈ¿˙ÂÙ·È ·fi ÙËÓ ·Ú¿ÛÙ·ÛË Ì ÙË°¤ÓÓËÛË ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÔ‡ Ô˘ ÎÔÛÌÔ‡ÛÂÙËÓ ÎfiÁ¯Ë ·ÎÚÈ‚Ò˜ ¿ӈ ·fi ÙÔ ÛË-Ì›Ô, fiÔ˘ Û‡Ìʈӷ Ì ÙËÓ ·Ú¿‰ÔÛË›¯Â Ï¿‚ÂÈ ¯ÒÚ· ÙÔ ›‰ÈÔ ÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜. ™ÂÂχıÂÚË ÌÂÙ¿ÊÚ·ÛË ÙÔ Î›ÌÂÓÔ ÙÔ˘πˆ¿ÓÓË ºˆÎ¿ ÂÚÈÁÚ¿ÊÂÈ ÙËÓ ·Ú¿-ÛÙ·ÛË ÙÔ˘ ÛËÏ·›Ô˘ ˆ˜ ÂÍ‹˜:

«√ ηÏÏÈÙ¤¯Ó˘ ˙ˆÁÚ¿ÊÈÛ Ì ÙÔ ¯¤-ÚÈ ÙÔ˘ Ù· Ì˘ÛÙ‹ÚÈ· Ô˘ Û˘Ó¤‚ËÛ·ÓÛÙÔ Û‹Ï·ÈÔ ·˘Ùfi. ™ÙËÓ ÎfiÁ¯Ë ·ÂÈ-ÎfiÓÈÛ ÙËÓ ¶·Úı¤ÓÔ ·Ó·Î·ıÈṲ̂ÓËÛÙÔ ÛÙÚÒÌ·. ΔÔ ·ÚÈÛÙÂÚfi Ù˘ ¯¤ÚÈ Â›-Ó·È ÙÔÔıÂÙË̤ÓÔ Î¿Ùˆ ·fi ÙÔÓ ‰ÂÍÈfi·ÁÎÒÓ·. ΔÔ ‰ÂÍ› Ù˘ ¯¤ÚÈ ·ÎÔ˘Ì¿ ÙÔÌ¿ÁÔ˘ÏÔ. ∫ÔÈÙ¿˙ÂÈ ÙÔ ‚Ú¤ÊÔ˜ Î·È Ù·Û˘Ó·ÈÛı‹Ì·Ù¿ Ù˘ ·ÔÙ˘ÒÓÔÓÙ·ÈÛÙÔ ÌÂȉ›·Ì· ÙÔ˘ ÚÔÛÒÔ˘ Î·È ÛÙÔ

Õ Bηθλε�μ. K�-τοψη της Bασι-λικ�ς και τουσπηλα�ου τηςΓενν�σεως μετις δ�ο φ�σεις(Kωνσταντ�νειακαι Iουστινι�-νεια). Mε γαλ�-ζιο χρ"μα τοIερ� Σπ�λαιοκ�τω απ� το κε-ντρικ� κλ�τοςτης Bασιλικ�ς(σχ�διο Γ. Π.Λ�ββας).

ˆÚ·›Ô ¯ÚÒÌ· ÙˆÓ ·ÚÂÈÒÓ Ù˘. ΔÔÚfiÛˆfi Ù˘ ‰ÂÓ ¤¯ÂÈ Û˘Û¿ÛÂȘ Ô‡ÙÂÂ›Ó·È ˆ¯Úfi, fiˆ˜ Û˘Ó‹ıˆ˜ Û˘Ì‚·›ÓÂÈÛÙȘ Á˘Ó·›Î˜ Ô˘ ¤¯Ô˘Ó ÌfiÏȘ ÁÂÓÓ‹-ÛÂÈ Î·È Ì¿ÏÈÛÙ· ÁÈ· ÚÒÙË ÊÔÚ¿. ∫Ô-ÓÙ¿ Ù˘ ÙÔÔıÂÙÔ‡ÓÙ·È Ô fiÓÔ˜, ÙÔ ÌÔ-Û¯¿ÚÈ, Ë Ê¿ÙÓË Î·È ÙÔ ‚Ú¤ÊÔ˜. ∂Λ‚Ú›ÛÎÔÓÙ·È Î·È ÔÈ ÔÈ̤Ó˜, Ô˘ ÌfiÏȘ¿ÎÔ˘Û·Ó ÙË ÊˆÓ‹ ·fi ÙÔÓ Ô˘Ú·Ófi,¿ÊËÛ·Ó Ù· Úfi‚·Ù· Ó· ‚fiÛÎÔ˘Ó ÌfiÓ·ÙÔ˘˜. ¶·Ú·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Ó Ì ÙÂÓو̤ÓÔÙÔ ÎÂÊ¿ÏÈ ÚÔ˜ ÙÔÓ Ô˘Ú·Ófi, Ô Î·ı¤Ó·˜Ì ‰È·ÊÔÚÂÙÈ΋ ÛÙ¿ÛË ÛÙËÓ ÚÔÛ¿-ıÂÈ¿ ÙÔ˘˜ Ó· ·ÎÔ‡ÛÔ˘Ó Î·Ï‡ÙÂÚ· ÙÔ˘˜‡ÌÓÔ˘˜. ∫·È Ó· Ô ¿ÁÁÂÏÔ˜ ÊÙ¿ÓÂÈ Î·ÈÙÔ˘˜ ʤÚÓÂÈ ÙÔ Ì‹Ó˘Ì· ˆ˜ ÙÔ μÚ¤ÊÔ˜‚Ú›ÛÎÂÙ·È ÛÙË Ê¿ÙÓË. Δ· Úfi‚·Ù··ÓÂÓfi¯ÏËÙ· Û˘Ó¯›˙Ô˘Ó Ó· ‚fiÛÎÔ˘ÓÎ·È Ó· ›ÓÔ˘Ó ÓÂÚfi ·fi ÙËÓ ËÁ‹. ªfi-ÓÔÓ Ô Û·ÏÔ˜ Ê·›ÓÂÙ·È Ó· ¤¯ÂÈ ÚÔÛ¤-ÍÂÈ ÙÔ ·Û˘Ó‹ıÈÛÙÔ ı¤·Ì·. √È ª¿ÁÔÈηÙ‚·›ÓÔ˘Ó ·fi Ù· ¿ÏÔÁ¿ ÙÔ˘˜ ηÈÎÚ·ÙÒÓÙ·˜ Ù· ‰ÒÚ· ÁÔÓ·Ù›˙Ô˘Ó Î·È Ù·ÚÔÛʤÚÔ˘Ó Ì ‰¤Ô˜ ÛÙËÓ ¶·Ó·Á›·».

AÓ·ÓÙÈÛÙÔȯ›Â˜

ΔÔ „ËÊȉˆÙfi ÛÙËÓ ·„›‰· ÙÔ˘ ÛËÏ·›-Ô˘ ¤¯ÂÈ ‰È·ÙËÚËı› ·ÏÏ¿ Û Ôχ ·Ô-Û·ÛÌ·ÙÈ΋ ηٿÛÙ·ÛË. ¶·Ú’ fiÏ· ·˘-Ù¿ ÂÈÙÚ¤ÂÈ fï˜ Ó· ‰È·ÈÛÙÒÛÔ˘ÌÂηٿ fiÛÔ Ô πˆ¿ÓÓ˘ ºˆÎ¿˜ ‰›ÓÂÈ ÌÈ·ÂÚÈÁÚ·Ê‹ ÙÔ˘ „ËÊȉˆÙÔ‡ Ô˘ ·ÓÙ·-ÔÎÚ›ÓÂÙ·È ÛÙËÓ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·. ªÂÙËÓ ÚÒÙË Ì·ÙÈ¿ ÂÓÙÔ›˙ÔÓÙ·È Î¿ÔÈ-˜ ÛËÌ·ÓÙÈΤ˜ ‰È·ÊÔÚ¤˜ ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙÔ„ËÊȉˆÙfi ÙÔ˘ ÛËÏ·›Ô˘ Î·È ÛÙËÓ Â-ÚÈÁÚ·Ê‹ ÙÔ˘ ºˆÎ¿. ∏ ¶·Ó·Á›· ÁÈ· ·-Ú¿‰ÂÈÁÌ· Â›Ó·È ÌÂÓ Í·ÏˆÌ¤ÓË ÛÙÔÛÙÚÒÌ· Ù˘ fï˜ ·ÓÙ› Ó· ÎÔÈÙ¿˙ÂÈÚÔ˜ ÙÔ ‚Ú¤ÊÔ˜ Ô˘ ‚Ú›ÛÎÂÙ·È ›ÛˆÙ˘, fiˆ˜ ·Ó·Ê¤ÚÂÈ Ô ºˆÎ¿˜, ÎÔÈÙ¿˙ÂÈÌÚÔÛÙ¿ Ù˘. ™Ù· ‰ÂÍÈ¿ Ù˘ ¶·Ó·Á›·˜ÌÔÚԇ̠ӷ ‰È·ÎÚ›ÓÔ˘Ì ¤Ó·Ó ¿ÁÁÂ-ÏÔ Î·È ‰‡Ô ‚ÔÛÎÔ‡˜, ηӤӷ˜ ·fi ÙÔ˘˜

ÔÔ›Ô˘˜ fï˜ ‰ÂÓ ÙÂÓÙÒÓÂÈ ÙÔ ÎÂÊ¿ÏÈÚÔ˜ ÙÔÓ Ô˘Ú·Ófi. √È ª¿ÁÔÈ ‰È·ÎÚ›ÓÔ-ÓÙ·È ·Ì˘‰Ú¿ ÛÙ· ·ÚÈÛÙÂÚ¿ Ù˘ ¶·Ó·-Á›·˜. √ ºˆÎ¿˜ ‰ÂÓ Î¿ÓÂÈ Î·ÌÈ¿ ÌÓ›·ÛÙÔÓ πˆÛ‹Ê Ô˘ οıÂÙ·È ÎÔÓÙ¿ ÛÙ·fi‰È· Ù˘ ¶·Ó·Á›·˜ Ô‡ÙÂ Î·È ÛÙÔ ÏÔ˘-ÙÚfi ÙÔ˘ ‚Ú¤ÊÔ˘˜ Ô˘ ÙÔÔıÂÙÂ›Ù·È Î¿-Ùˆ ·fi ÙËÓ ¶·Ó·Á›· ÛÙ· ‰ÂÍÈ¿. ∂Ô̤-Óˆ˜, Ë ÂÚÈÁÚ·Ê‹ ÙÔ˘ ºˆÎ¿ ‰ÂÓ ·ÓÙ·-ÔÎÚ›ÓÂÙ·È ÛÙËÓ ÂÈÎÔÓÔÁÚ·Ê›· Ù˘„ËÊȉˆÙ‹˜ ·Ú¿ÛÙ·Û˘ Ô˘ ›‰ÂÛÙËÓ ÎfiÁ¯Ë ÙÔ˘ ÛËÏ·›Ô˘ Ù˘ °ÂÓÓ‹-Ûˆ˜. √ πˆ¿ÓÓ˘ ºˆÎ¿˜ ÛÙËÓ EÎÊÚ·-

Û‹ ÙÔ˘ ·ÓÙ› Ó· ÂÚÈÁÚ¿„ÂÈ ÙË Û˘ÁÎÂ-ÎÚÈ̤ÓË ·Ú¿ÛÙ·ÛË ‰·Ó›ÛÙËΠÙËÓÂÚÈÁÚ·Ê‹ Ô˘ Ô ÃÔÚ›ÎÈÔ˜ Û˘Ó¤ıÂÛÂÙÔÓ 6Ô ·ÈÒÓ· ÁÈ· ÙËÓ ·Ú¿ÛÙ·ÛË Ù˘°ÂÓÓ‹Ûˆ˜ Ô˘ ˘‹Ú¯Â ÛÙÔÓ Ó·fi ÙÔ˘∞Á›Ô˘ ™ÂÚÁ›Ô˘ ÛÙË °¿˙·. ΔÔ Ê·ÈÓfiÌÂÓÔÙ˘ ·Ó·ÓÙÈÛÙÔȯ›·˜ Ô˘ Û˘¯Ó¿ ·Ú·-ÙËÚÂ›Ù·È ·Ó¿ÌÂÛ· Û ¤ÚÁ· Ù˘ ‚˘˙·-ÓÙÈÓ‹˜ Ù¤¯Ó˘ Î·È ÛÙȘ ÂÚÈÁڷʤ˜ÙÔ˘˜ Ô˘ ˘¿Ú¯Ô˘Ó Û ‚˘˙·ÓÙÈÓ¿ Λ-ÌÂÓ· Â›Ó·È Û˘ÓËıÈṲ̂ÓÔ Î·È ¤¯ÂÈ ‰Â-¯ı› ÔÈΛϘ ÂÚÌËÓ›˜. ™ÙË Û˘ÁÎÂ-ÎÚÈ̤ÓË ÂÚ›ÙˆÛË ›Ûˆ˜ Ú¤ÂÈ Ó··Ô‰Ôı› ÛÙË Û˘ÁÁÚ·ÊÈ΋ ·‰ÂÍÈfiÙËÙ·ÙÔ˘ ºˆÎ¿, Ô ÔÔ›Ô˜ ÁÈ· ÙÔ ÏfiÁÔ ·˘ÙfiÚÔÙÈÌ¿ Ó· ηٷʇÁÂÈ Û ·Ï·ÈfiÙÂڷΛÌÂÓ· Î·È ·fi ÂΛ Ó· ·ÓÙÏ‹ÛÂÈ ÙËÓÂÚÈÁÚ·Ê‹ Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘. ∫·È ÂÓÒÚÔÛ·ı› Ó· ÌÂÙ·‰ÒÛÂÈ ÙËÓ ¤ÓÙÔÓËÛ˘ÁΛÓËÛË Ô˘ ÙÔ˘ ÚÔοÏÂÛÂ Ë ı¤·ÙÔ˘ ÛËÏ·›Ô˘ Î·È Ë ÂÈÎÔÓÔÁÚ·Ê›· Ù˘·Ú¿ÛÙ·Û˘ ÛÙËÓ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ··ÓÙ› Ó· ·ÔÙÂϤÛÂÈ ·˘ÙfiÙË Ì¿ÚÙ˘Ú¿Ù˘, ÂÈϤÁÂÈ Ó· ÙË ‰ÂÈ Ì ٷ Ì¿ÙÈ· ÙÔ˘ÃÔÚ›ÎÈÔ˘.

™ÙÔ Î¿Ùˆ ̤ÚÔ˜ Ù˘ ·Ú¿ÛÙ·Û˘Ù˘ °ÂÓÓ‹Ûˆ˜ ¤¯ÂÈ ‰È·ÙËÚËı› ÙÌ‹Ì·Ï·ÙÈÓÈ΋˜ ÂÈÁÚ·Ê‹˜, ....IN...A PAXHOMINIBUS BO.., Ë ÔÔ›· ÌÔÚ› Ó·Û˘ÌÏËÚˆı›: [GLORIA IN EXCELSISDEO ET] IN [TERR]A PAX HOMINIBUSBO[NAE VOLUNTATIS], Ô˘ ·Ô‰›‰ÂÈ

ÛÙ· Ï·ÙÈÓÈο ÙË ÁÓˆÛÙ‹ ÂÚÈÎÔ‹ ÙÔ˘Î·Ù¿ §Ô˘Î¿Ó ¢·ÁÁÂÏ›Ô˘ (2:14), ¢fiÍ·

ÂÓ ˘„›ÛÙÔȘ £ÂÒ Î·È Â› Á˘ ÂÈÚ‹ÓË ÂÓ

·ÓıÚÒÔȘ ¢‰ÔΛ·. ∏ ÂÈÁÚ·Ê‹ ·˘Ù‹‰ÂÓ ·Ê‹ÓÂÈ Î·ÌÈ¿ ·ÌÊÈ‚ÔÏ›· ˆ˜ ÙÔ„ËÊȉˆÙfi Ù˘ °ÂÓÓ‹Ûˆ˜ ÛÙÔ ÔÌÒÓ˘-ÌÔ Û‹Ï·ÈÔ ¤ÁÈÓ ÙËÓ ÂÔ¯‹ Ù˘ ™Ù·˘-ÚÔÊÔÚÈ΋˜ ηٿÎÙËÛ˘ Ù˘ μËıϤÌÎ·È Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ӷ ı· Ú¤ÂÈ Ó· Û˘Ó‰Â-ı› Ì ÙËÓ „ËÊȉˆÙ‹ ‰È·ÎfiÛÌËÛË ÙÔ˘Ó·Ô‡ Ù˘ °ÂÓÓ‹Ûˆ˜ Ô˘ Û‡Ìʈӷ ̉›ÁψÛÛË (Ï·ÙÈÓÈ΋ Î·È ÂÏÏËÓÈ΋) ÎÙË-ÙÔÚÈ΋ ÂÈÁÚ·Ê‹ Ô˘ ÛÒ˙ÂÙ·È ÛÙÔ ¡.ÙÔ›¯Ô Ù˘ ·„›‰·˜ Ù˘ ÎfiÁ¯Ë˜ ÙÔ˘ ÈÂÚÔ‡ÔÏÔÎÏËÚÒıËΠÙÔ 1169 Î·È ‹Ù·Ó ÙÔ·ÔÙ¤ÏÂÛÌ· Ù˘ Û˘ÓÂÚÁ·Û›·˜ ÙÔ˘ ‚˘-˙·ÓÙÈÓÔ‡ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· ª·ÓÔ˘‹Ï ∫Ô-ÌÓËÓÔ‡, ÙÔ˘ ‚·ÛÈÏÈ¿ Ù˘ πÂÚÔ˘Û·Ï‹Ì∞Ì¿ÏÚÈ¯Ô˘ ÙÔ˘ ∞ã Î·È ÙÔ˘ ÂÈÛÎfiÔ˘Ù˘ μËıÏÂ¤Ì ƒ·Ô‡Ï. √ „ËÊÔı¤Ù˘‹Ù·Ó Ô EÏÏËÓ·˜ ÌÔÓ·¯fi˜ ∂ÊÚ·›Ì

∂ÙÛÈ fiÙ·Ó ÙÔ 1185 Ô πˆ¿ÓÓ˘ ºˆÎ¿˜ÂÈÛΤÙÂÙ·È ÙÔ Ó·fi Î·È ÙÔ Û‹Ï·ÈÔÙ˘ °ÂÓÓ‹Ûˆ˜ ÛÙË μËıÏÂ¤Ì ‚ϤÂÈÙËÓ „ËÊȉˆÙ‹ ‰È·ÎfiÛÌËÛË ÙÔ˘ 1169,Ë ÔÔ›· ·ÏˆÓfiÙ·Ó ÛÙÔ˘˜ ÙÔ›¯Ô˘˜ ÙÔ˘ÎÂÓÙÚÈÎÔ‡ Î·È ÙˆÓ Ï·Á›ˆÓ ÎÏÈÙÒÓ ·Ï-Ï¿ Î·È ÙȘ ÙÔȯÔÁÚ·ÊË̤Ó˜ ÌÔÚʤ˜ÙˆÓ ÎÈfiÓˆÓ, Ô˘ ›¯·Ó Á›ÓÂÈ ‹‰Ë ·fiÙÔ 1130. ∂Ô̤ӈ˜ ı· ÌÔÚÔ‡Û ӷıˆÚËı› ·ÓÂÍ‹ÁËÙÔ ÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜ Ò˜·fi fiÏË ÙË ‰È·ÎfiÛÌËÛË Î¿ÓÂÈ È‰È·›ÙÂ-ÚË ÌÓ›· ÌfiÓÔ ÛÙËÓ ·Ú¿ÛÙ·ÛË ÙÔ˘ª·ÓÔ˘‹Ï ∫ÔÌÓËÓÔ‡ ÛÙÔ Ó·fi Î·È ÛÂÂΛÓË Ù˘ °ÂÓÓ‹Ûˆ˜ ÛÙÔ Û‹Ï·ÈÔ,·ÚfiÏÔ Ô˘ „ËÊȉˆÙ‹ ·Ú¿ÛÙ·ÛËÙ˘ °ÂÓÓ‹Ûˆ˜ ˘‹Ú¯Â Î·È ÛÙËÓ ÎfiÁ-¯Ë Ù˘ ¡. ·„›‰·˜ ÙÔ˘ Ó·Ô‡. ∂›Ó·È fï˜ÏÔÁÈÎfi Ô ¯ÒÚÔ˜ ÙÔ˘ ÛËÏ·›Ô˘ ˆ˜ Ô ÈÂ-Úfi˜ ÙfiÔ˜ Ù˘ °ÂÓÓ‹Ûˆ˜ Ó· ÌÂÙ¤‰ˆ-Û ÛÙÔÓ πˆ¿ÓÓË ºˆÎ¿ ÌÈ· ÙfiÛÔ ¤ÓÙÔ-ÓË Û˘ÁΛÓËÛË, ÒÛÙÂ Ë ÛÔ˘‰·ÈfiÙËÙ·Î·È Ë Î·ÏÏÈÙ¯ÓÈ΋ ·Í›· Ù˘ ‰È·ÎfiÛÌË-Û˘ ÙÔ˘ ΢ڛˆ˜ Ó·Ô‡ Ó· ÌËÓ Â›¯·Ó ȷηÌÈ¿ ÛËÌ·Û›·.

Page 6: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

6 H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1

Tου ¢ƒ√˜ MICHELE BACCI

Bυζαντινολγου, Scuola NormaleSuperiore, Pisa

ΔO EN¢IAºEPON ÙˆÓ μ˘˙·ÓÙÈÓÒÓÁÈ· ÙÔ ÚÔÛ·ÓËÌ· ÙˆÓ ∞Á›ˆÓΔfiˆÓ ‰ÂÓ ÌÂÈÒıËΠÔÙ¤, ÌÂÙ¿

fï˜ ÙËÓ Î·Ù¿ÏË„Ë Ù˘ ¶·Ï·ÈÛÙ›Ó˘·fi ÙÔ˘˜ AÚ·‚˜ Î·È ÙËÓ ¿ÊÈÍË ÙˆÓ™Ù·˘ÚÔÊfiÚˆÓ, Ù· ÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂÚ· Ï›-„·Ó· ÌÂٷʤÚıËÎ·Ó ÛÙËÓ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈ-ÓÔ‡ÔÏË. ™ËÌ¿‰È ·˘Ù‹˜ Ù˘ ÈÛÙÔÚÈ΋˜

ÔÚ›·˜ Â›Ó·È Ë ·ÊȤڈÛË ÌÈ·˜ ÌÔÓ‹˜Ù˘ ¶fiÏ˘ ÛÙËÓ «∞Á›· μËıϤ̻, fiˆ˜Ì·ı·›ÓÔ˘Ì ·fi ÙË Û˘ÏÏÔÁ‹ ÙˆÓ ÎÂÈ-̤ӈÓ, Ô˘ Â›Ó·È ÁÓˆÛÙ¿ ˆ˜ Ù· «¶¿-ÙÚÈ· ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ˘fiψ˜» (10Ô˜ ·È.).∂›Û˘ ·fi ÙÔÓ 9Ô Ì¤¯ÚÈ ÙÔ 12Ô ·ÈÒÓ·ÔÈ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ˜ Î·È ÔÈ ÛÙÚ·ÙËÁÔ›ÙÔ˘˜, ÂÈÛÙÚ¤ÊÔÓÙ·˜ ·fi ÙȘ ÂÎÛÙÚ·-Ù›˜ ÙÔ˘˜ ÛÙȘ ·Ó·ÙÔÏÈΤ˜ ·گ›Â˜,ÌÂÙ¤ÊÂÚ·Ó ·fi ÙÔ˘˜ ÙfiÔ˘˜ ÂΛÓÔ˘˜ÈÂÚ¿ Ï›„·Ó· ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÔ‡ Î·È Ù˘ ¶·-Ó·Á›·˜. ™ÙËÓ Î·ÙËÁÔÚ›· ·˘Ù‹ ·Ó‹Î·Ó΢ڛˆ˜ Ù· ·ÓÙÈΛÌÂÓ· Ô˘ Û¯ÂÙ›˙Ô-

ÓÙ·Ó Ì ٷ ı·‡Ì·Ù· Î·È Ù· ¿ıË ÙÔ˘ÃÚÈÛÙÔ‡, ÂÓÒ ÈÔ ÂÚÈÔÚÈṲ̂ÓÔ˜ ‹Ù·ÓÔ ·ÚÈıÌfi˜ ÙˆÓ ÏÂÈ„¿ÓˆÓ Ô˘ ÌÔÚÔ‡-Û ηÓ›˜ Ó· Û˘Ó‰¤ÛÂÈ Ì ÙË °¤ÓÓËÛË.¶·Ú’ fiÏ· ·˘Ù¿ οÔÈ· Ï›„·Ó· Ù˘°ÂÓÓ‹Ûˆ˜ ·Ó·Ê¤ÚÔÓÙ·È Û ӷԇ˜ Ù˘∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏ˘.

ΔÔ ÈÔ ÛËÌ·ÓÙÈÎfi Ï›„·ÓÔ Ù˘ °ÂÓ-Ó‹Ûˆ˜ ‹Ù·Ó, fiˆ˜ ‹‰Ë ·Ó·Ê¤Ú·ÌÂ, ËÊ¿ÙÓË, ÙËÓ Î·ÙÔ¯‹ Ù˘ ÔÔ›·˜ fÈÂΉÈÎÔ‡ÛÂ Ë ¢˘ÙÈ΋ EÎÎÏËÛ›·. ∞ÏÏ¿Ô ËÁÔ‡ÌÂÓÔ˜ ¡ÈÎfiÏ·Ô˜ Ù˘Thyngeirar, Ô˘ ÙÔ 1156/57 Ù·Í›‰Â„Â

·fi ÙË ÌÔÓ‹ Munkathvera Ù˘ πÛÏ·Ó-‰›·˜ ̤¯ÚÈ ÙË ƒÒÌË, ÙËÓ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈ-ÓÔ‡ÔÏË Î·È ÙÔ˘˜ AÁÈÔ˘˜ ΔfiÔ˘˜ ÌÓË-ÌÔÓ‡ÂÈ ÙË «Ê¿ÙÓË fiÔ˘ Ù¤ıËÎÂ Ô ∫‡-ÚÈÔ˜» ÌÂٷ͇ ÙˆÓ ÈÂÚÒÓ ·ÍÈÔı¤·ÙˆÓÙ˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ÚˆÙÂ‡Ô˘Û·˜. ∞Ó Î·ÈÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈ· ÙË ÌÔÓ·‰È΋ ·Ó·ÊÔÚ¿·˘ÙÔ‡ ÙÔ˘ ÎÂÈÌËÏ›Ô˘, ‰ÂÓ ·ÔÎÏ›ÂÙ·ÈÓ· ÊÈÏÔÍÂÓÔ‡ÓÙ·Ó Û ÌÈ· ·fi ÙȘ ÈÂÚ¤˜Û˘ÏÏÔÁ¤˜ ÏÂÈ„¿ÓˆÓ Ù˘ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈ-ÓÔ‡ÔÏ˘, fiˆ˜ ‹Ù·Ó Ù· ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈ-ο ·ÚÂÎÎÏ‹ÛÈ· Ù˘ ¶·Ó·Á›·˜ ÙÔ˘ º¿-ÚÔ˘ Î·È Ù˘ ÷Ï΋˜, ηıÒ˜ Î·È ÙÔ

Iερ� λε�ψανα της Γενν�σεως στην Kωνσταντινο�πολη

à H Γ�ννηση τουXριστο�. Λεπτομ�ρειααπ� το εσωτερικ� τουκαλ�μματος της λει-ψανοθ�κης Fieschi-Morgan, 9ος αι�νας.Mητροπολιτικ� Mου-σε�ο N�ας Y�ρκης.

Õ H Γ�ννηση τουXριστο�. Mεσα�οφ�λλο τριπτ�χουαπ� ελεφαντ�δο-ντο, 10ος αι�νας.Mουσε�ο Λο�βρου.

Page 7: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

Û΢ÔÊ˘Ï¿ÎÈÔ ÙˆÓ μÏ·¯ÂÚÓÒÓ ‹ Ëȉ›· Ë ∞Á›· ™ÔÊ›·.

√È ‚˘˙·ÓÙÈÓ¤˜ ËÁ¤˜ ·Ó·Ê¤ÚÔ˘Ó fiÙÈÛÙÔÓ Ó·fi ÙÔ˘ º¿ÚÔ˘ ˘‹Ú¯·Ó ÔÛÙ¿ÙˆÓ ∞Á›ˆÓ ∞ıÒˆÓ ¶·›‰ˆÓ Ì·˙› Ì ο-ÔÈ· ÙÚ›¯· ÙÔ˘ ÓÂÔÁ¤ÓÓËÙÔ˘ πËÛÔ‡ ηÈÙ· Û¿ÚÁ·Ó¿ ΔÔ˘. Δ· ÙÂÏÂ˘Ù·›·, Û‡Ì-ʈӷ Ì ÙÔÓ ¯ÚÔÓÈÎÔÁÚ¿ÊÔ Rigordus,‹Ù·Ó ·fi Ï¢Îfi ÏÈÓfi ÚÔ‡¯Ô Î·È ·Ú·-¯ˆÚ‹ıËÎ·Ó ÙÔ 1205 ÛÙÔÓ °¿ÏÏÔ ‚·ÛÈ-ÏÈ¿ º›ÏÈÔ, Ô˘ Ù· ÌÂÙ¤ÊÂÚ ÛÙÔ ¶·-Ú›ÛÈ. ¶ËÁ¤˜ Ù˘ ÂÚÈfi‰Ô˘ Ù˘ Ï·ÙÈÓÈ-΋˜ ΢ÚÈ·Ú¯›·˜ (1204-1261) ÌÓËÌÔÓ‡-

Ô˘Ó fiÙÈ ÛÙÔÓ Ó·fi ÙÔ˘ ªÂÁ¿ÏÔ˘ ¶·Ï·-ÙÈÔ‡ Ê˘Ï¿ÛÛÔÓÙ·Ó Â›Û˘ οÔȘÛÙ·ÁfiÓ˜ ·fi ÙÔ Á¿Ï· Ù˘ ¶·Ó·Á›·˜,ÙȘ Ôԛ˜ ·ÁfiÚ·Û ̷˙› Ì ٷ Ï›„·Ó·ÙÔ˘ ¶¿ıÔ˘˜ ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÔ‡, Ô ‚·ÛÈÏÈ¿˜§Ô˘‰Ô‚›ÎÔ˜ £ã ÁÈ· ÙÔ Û΢ÔÊ˘Ï¿ÎÈÔÙ˘ Sainte-Chapelle. √È ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÈÎÔ›‡ÌÓÔÈ ÁÈ· ÙËÓ ÂÔÚÙ‹ Ù˘ ÌÂÙ·ÊÔÚ¿˜ÙˆÓ ÏÂÈ„¿ÓˆÓ ÛÙÔ ¶·Ú›ÛÈ, Ô˘ ÂÔÚÙ·-˙fiÙ·Ó ÛÙȘ 30 ™ÂÙÂÌ‚Ú›Ô˘, οÓÔ˘Óȉȷ›ÙÂÚË ·Ó·ÊÔÚ¿ ÛÙÔ ÎÂÈÌ‹ÏÈÔ ·˘Ùfi.¶·Ú’ fiÏ· ·˘Ù¿, Ô ƒÒÛÔ˜ ÚÔÛ΢ÓËÙ‹˜∑ÒÛÈÌÔ˜ (‰Â‡ÙÂÚÔ ÌÈÛfi ÙÔ˘ 14Ô ·ÈÒÓ·)

·Ó·Ê¤ÚÂÈ fiÙÈ ÙÔ Á¿Ï· Ù˘ ¶·Ó·Á›·˜˘‹Ú¯Â ÛÙÔ Û΢ÔÊ˘Ï¿ÎÈÔ ÙÔ˘ Ó·Ô‡ÙÔ˘ ¶ÚÔ‰ÚfiÌÔ˘ Ù˘ ¶¤ÙÚ·˜ ÛÙË ∫ˆÓ-ÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏË.

™ÙÔÓ Ó·fi Ù˘ ∞Á›·˜ ™ÔÊ›·˜

Δ· ÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂÚ· Ï›„·Ó· Ù˘ °ÂÓ-Ó‹Ûˆ˜ ˘‹Ú¯·Ó ÛÙË ªÂÁ¿ÏË ∂ÎÎÏË-Û›·, ÚÈÓ ·fi ÙËÓ Î·Ù·ÛÙÚÔÊ‹ Ù˘ÛÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· Ù˘ AψÛ˘ Ù˘ ¶fiÏ˘·fi ÙÔ˘˜ ™Ù·˘ÚÔÊfiÚÔ˘˜ ÙÔ 1204. ªÈ·Ï·ÙÈÓÈ΋ EÎÊÚ·ÛË Ù˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ÚˆÙÂ‡Ô˘Û·˜ ÙÔ˘ 11Ô˘ ·ÈÒÓ· ·Ú¯›˙ÂÈÙÔÓ Î·Ù¿ÏÔÁÔ ÙˆÓ ·ÍÈÔı¤·ÙˆÓ Ì ٷۿÚÁ·Ó· ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÔ‡-‚Ú¤ÊÔ˘˜ ηȫÙÔ ¯Ú˘Û¿ÊÈ ÙÔ ÔÔ›Ô ¤ÊÂÚ·Ó ÔÈ ª¿-ÁÔÈ». ∞˘Ùfi ‹Ù·Ó ¿ÍÈÔ È‰È·›ÙÂÚ˘ ÚÔ-ÛÔ¯‹˜, ÁÈ·Ù› «fiÙ·Ó ÙÔ ÏËÛÈ¿˙ÂÈ Î·-Ó›˜ ÛÙÔ ·˘Ù› ÙÔ˘», ÛËÌÂÈÒÓÂÈ Ô ·ÓÒ-Ó˘ÌÔ˜ Û˘ÓÙ¿ÎÙ˘ Ù˘ ∂ÎÊÚ¿Ûˆ˜,«Ë¯Â› ¿ÓÙ· οÙÈ Û·Ó ÎÔ˘‰Ô‡ÓÈÛÌ·Î·È ·Ú¿ÏÏËÏ· ·ÎÔ‡ÁÂÙ·È ¤Ó· ÌÔ˘Ú-ÌÔ˘ÚËÙfi». Oˆ˜ Ì·˜ ÏËÚÔÊÔÚ› ÔƒÒÛÔ˜ ÂÚÈËÁËÙ‹˜ ∞ÓÙÒÓÈÔ˜ ÙÔ˘ ¡fi-‚ÁÎÔÚÔÓÙ, Ô˘ ÂÈÛΤÊıËΠÙËÓ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏË Á‡Úˆ ÛÙÔ 1200,·˘Ùfi ÙÔ ·ÓÙÈΛÌÂÓÔ Â›¯Â ÙË ÌÔÚÊ‹·ÁÁ›Ԣ. ¶ÚfiÎÂÈÙ·È ÏÔÈfiÓ ÁÈ· ¤Ó··fi Ù· Ï›Á· Ï›„·Ó· Ô˘ ›¯·Ó Û˘-Û¯ÂÙÈÛı› Ì ı·˘Ì·ÙÔ˘ÚÁ¿ ÁÂÁÔÓfiÙ·,Û ·ÓÙ›ıÂÛË Ì fi,ÙÈ Û˘Ó‹ıˆ˜ Û˘Ó¤-‚·ÈÓ Ì ÙȘ ÂÚ›ÊË̘ ÂÈÎfiÓ˜ Ù˘¶fiÏ˘. IÛˆ˜ Ë ·Ú¿‰ÔÛË Ù˘ ªÔÓ‹˜∞Á›Ô˘ ¶·‡ÏÔ˘ ÛÙÔÓ AÁÈÔÓ OÚÔ˜ ‰È·-ÙËÚ› ÙËÓ ·Ó¿ÌÓËÛË ÙÔ˘ ÎÂÈÌËÏ›Ô˘Ù˘ ∞Á›·˜ ™ÔÊ›·˜. ™ÙÔ Û΢ÔÊ˘Ï¿ÎÈÔÙÔ˘ ∫·ıÔÏÈÎÔ‡ Ê˘Ï¿ÛÛÔÓÙ·È Ì¤¯ÚÈÛ‹ÌÂÚ· Ù· ÙÚ›· ‰ÒÚ· ÙˆÓ ª¿ÁˆÓ(¯Ú˘Û¿ÊÈ, ÏÈ‚¿ÓÈ Î·È Û̇ÚÓ·), Ù·ÔÔ›· ÚÔÛ¤ÊÂÚÂ, Û‡Ìʈӷ Ì ÙËÓ·Ú¿‰ÔÛË, Ë ª¿Ú·, ÎfiÚË ÙÔ˘ ™¤Ú‚Ô˘ËÁÂÌfiÓ· °ÂˆÚÁ›Ô˘ (Δ˙Ô‡Ú·Ù˜)ªÚ¿ÓÎÔ‚ÈÙ˜, Ë ÔÔ›· ›¯Â ·ÓÙÚ¢-Ù› ÙÔÓ ÛÔ˘ÏÙ¿ÓÔ ªÔ˘Ú¿Ù ÙÔÓ μã.∂Ô̤ӈ˜ ·˘Ù¿ ı· ÌÔÚÔ‡Û·Ó Ó··ÔÙÂÏÔ‡Ó Ì¤ÚÔ˜ Ù˘ Û˘ÏÏÔÁ‹˜ ÙˆÓ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎÒÓ ÎÂÈÌËÏ›ˆÓ, Ù· ÔÔ›· Ôªˆ¿ÌÂı Ô ¶ÔÚıËÙ‹˜, ÚfiÁÔÓÔ˜ ÙÔ˘Û˘˙‡ÁÔ˘ Ù˘ ª¿Ú·˜, ›¯Â ÙÔÔıÂÙ‹-ÛÂÈ ÛÙÔ ™ÂÚ¿È ÌÂÙ¿ ÙËÓ AψÛË Ù˘∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏ˘ ÙÔ 1453.

∂Í¿ÏÏÔ˘, Ô ÛÔ˘ÏÙ¿ÓÔ˜ ˘ÂÚËÊ·Ó¢-fiÙ·Ó ÁÈ· ÙÔ fiÙÈ Â›¯Â ÛÙËÓ Î·ÙÔ¯‹ ÙÔ˘Î·È ¿ÏÏ· Ï›„·Ó· Ù˘ °ÂÓÓ‹Ûˆ˜ ÙÔ˘ÃÚÈÛÙÔ‡, ·Ú’ fiÏÔ Ô˘, ‰˘ÛÙ˘¯Ò˜, ‰ÂÓÂ›Ó·È ‰˘Ó·Ùfi Ó· ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ì ·fi ÔȘÂÎÎÏËۛ˜ ÚÔ¤Ú¯ÔÓÙ·Ó. OÙ·Ó, ÙÔ1489, ¤Ó·˜ ‰È·ÌÂÛÔÏ·‚ËÙ‹˜ ÙÔ˘ μ·ÁÈ·-˙‹Ù μã ÚfiÙÂÈÓ ÛÙÔÓ ∫¿ÚÔÏÔ £ã Ù˘°·ÏÏ›·˜ Ó· ·ÁÔÚ¿ÛÂÈ ÙË Û˘ÏÏÔÁ‹ ÏÂÈ-„¿ÓˆÓ ÙÔ˘ ªˆ¿ÌÂı μã, Ô Î·Ù¿ÏÔÁÔ˜¿Ú¯È˙ Ì «ÙËÓ ¤ÙÚ· ¿Óˆ ÛÙËÓÔÔ›· ÁÂÓÓ‹ıËÎÂ Ô ∫‡ÚÈÔ˜ ËÌÒÓ πË-ÛÔ‡˜ ÃÚÈÛÙfi˜», ÁÈ· ÙËÓ ÔÔ›· ÔÈ ∂ÓÂÙԛ›¯·Ó ‹‰Ë ÚÔÛʤÚÂÈ 30.000 ‰Ô˘Î¿Ù·,·Ú’ fiÏÔ Ô˘ ¿ÍÈ˙ ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ100.000. £· ÌÔÚÔ‡Û·Ì ӷ ˘Ôı¤-ÛÔ˘Ì fiÙÈ ÂÚfiÎÂÈÙÔ ÁÈ· ÙËÓ ›‰È· Ê¿Ù-ÓË, ÙËÓ ÔÔ›· ÌÓËÌfiÓ¢ ÙÔ 1157 ÔπÛÏ·Ó‰fi˜ ËÁÔ‡ÌÂÓÔ˜ ¡ÈÎfiÏ·Ô˜ Ù˘Munkathvera; ªÈ· Û¯ÂÙÈ΋ Ì ÙÔ ›‰ÈÔÂÂÈÛfi‰ÈÔ Á·ÏÏÈ΋ Ì·ÚÙ˘Ú›· ÚÔÛı¤-ÙÂÈ fiÙÈ Ë ÚÔÛÊÔÚ¿ Û˘ÌÂÚÈÏ¿Ì‚·ÓÂÎ·È «ÙÔ ÌÈÎÚfi ‡Ê·ÛÌ·, ÙÔ ÔÔ›Ô Ë ¶·-Ó·Á›· ÊÔÚÔ‡Û ÛÙÔ ÎÂÊ¿ÏÈ, fiÙ·Ó Á¤Ó-ÓËÛ ÙÔÓ ∫‡ÚÈÔ ËÌÒÓ πËÛÔ‡ ÃÚÈÛÙfi».IÛˆ˜ Ó· ÌÔÚԇ̠ÛÙËÓ ÂÚ›ÙˆÛË·˘Ù‹ Ó· ˘Ôı¤ÛÔ˘Ì ˆ˜ ·˘Ùfi ‹Ù·Ó«ÙÔ ÌÂوȷ›Ô ‡Ê·ÛÌ·», ÙÔ ÔÔ›Ô Ô∞ÓÙÒÓÈÔ˜ ÙÔ˘ ¡fi‚ÁÎÔÚÔÓ٠›‰Â ÙÔ

1200 ÛÙÔ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈÎfi ·ÚÂÎÎÏ‹ÛÈÙ˘ ¶·Ó·Á›·˜ ÙÔ˘ º¿ÚÔ˘.

√ ÂÔÚÙ·ÛÌfi˜ÙˆÓ ÃÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ

Δ· ÈÔ ÛËÌ·ÓÙÈο ·fi Ù· Ï›„·Ó· Ô˘‚Ú›ÛÎÔÓÙ·Ó ÛÙËÓ ∞Á›· ™ÔÊ›· Î·È Û˘Ó-‰¤ÔÓÙ·Ó Ì ÙË °¤ÓÓËÛË ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÔ‡‹Ù·Ó Ù· ¿ÁÈ· Û¿ÚÁ·Ó·, Ô˘ Û‡ÌʈӷÌ ¤Ó· Ï·ÙÈÓÈÎfi ΛÌÂÓÔ ÙÔ˘ 12Ô˘ ·ÈÒ-Ó·, ·ÔÙÂÏÔ‡ÓÙ·Ó ·fi ‰È¿ÊÔÚ· ˘Ê¿-ÛÌ·Ù·, ‰ËÏ·‰‹ ÏÈÓ¿ ÎÔÌÌ¿ÙÈ·, οÔÈ·ÁÂÓÓÔÊ¿ÛÎÈ·, ¤Ó· Ì·ÓÙ›ÏÈ, ÌÈ· ÂÙÛ¤-Ù· (ÙËÓ ÔÔ›· Èı·ÓfiÓ Ó· ¯ÚËÛÈÌÔÔ›-ËÛÂ Ë ™·ÏÒÌË ÁÈ· Ó· ÛÎÔ˘›ÛÂÈ ÙÔμÚ¤ÊÔ˜ ÌÂÙ¿ ÙÔ ÏÔ˘ÙÚfi). ∞˘Ù¿ Ù· ÎÂÈ-Ì‹ÏÈ· ÔˆÛ‰‹ÔÙÂ Û˘Ó¤‚·Ï·Ó ÛÙÔÛ˘Ì‚ÔÏÈÎfi ÚfiÏÔ Ô˘ Ë ∞Á›· ™ÔÊ›· ¿-ÓÙ· ¤·È˙ ÛÙËÓ ·ÓÙ›ÏË„Ë ÙˆÓ μ˘˙·-ÓÙÈÓÒÓ.

°È· ÙÔÓ Ó·fi Ù˘ ∞Á›·˜ ™ÔÊ›·˜ Ô ÂÔÚ-Ù·ÛÌfi˜ ÙˆÓ ÃÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ Â›¯Â ȉȷ›-ÙÂÚË ÛËÌ·Û›·, ·fi ÙË ÛÙÈÁÌ‹ Ô˘ ÁÈ-ÓfiÙ·Ó ·Ì¤Ûˆ˜ ÌÂÙ¿ ÙËÓ ÂÙ‹ÛÈ· ÌÓË-ÌfiÓ¢ÛË ÙˆÓ ‰Â‡ÙÂÚˆÓ ÂÁηÈÓ›ˆÓ ÙÔ˘Ó·Ô‡, Ù· ÔÔ›· ·fi ÙÔÓ 6Ô ·ÈÒÓ· ›¯·ÓÔÚÈÛı› ÛÙȘ 23 ¢ÂÎÂÌ‚Ú›Ô˘. ∞fi ÙËÓ¿Ô„Ë Ù˘ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›·˜, ÔÈ ‰‡Ô ÂÔÚÙ·-ÛÌÔ› Û¯ÂÙ›˙ÔÓÙ·Ó ÛÙÂÓ¿, ·fi ÙË ÛÙÈÁ-Ì‹ Ô˘ Ù· ÙÚÔ¿ÚÈ· ÙˆÓ ÃÚÈÛÙÔ˘Á¤Ó-ÓˆÓ ¿Ú¯È˙·Ó Ó· „¤ÏÓÔÓÙ·È ·fi ÙÔÓÂÛÂÚÈÓfi Ù˘ 22·˜ ¢ÂÎÂÌ‚Ú›Ô˘, fiÙ·Ó ËÂÎÎÏËÛ›· ÂÈηÏÔ‡ÓÙ·Ó ÙËÓ ¶·Ó·Á›·ÁÈ· ÙËÓ ÚÔÛÙ·Û›· Ù˘ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡-ÔÏ˘.

√È ÙÂÏÂÙ¤˜ ÙˆÓ ÃÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ ÛÙËÓ∞Á›· ™ÔÊ›· ‰È¤ÊÂÚ·Ó ·fi ÙȘ ηÓÔÓÈΤ˜,ÏfiÁˆ ÙÔ˘ ›ÛËÌÔ˘ ÙfiÓÔ˘ ÙÔ˘˜. ∞ÔÙÂ-ÏÔ‡ÓÙ·Ó ·fi ÌÈ· ÌÂÁ¿ÏË ÛÂÈÚ¿ fiÚıÚˆÓ,ÂÛÂÚÈÓÒÓ Î·È ·ÓÓ˘¯›‰ˆÓ, Î·È Û˘ÌÂ-ÚÈÏ¿Ì‚·Ó·Ó Î·È Î¿ÙÈ ·Û˘Ó‹ıÈÛÙÔ: Ì·˘Ù‹Ó ÙËÓ Â˘Î·ÈÚ›· „¤ÏÓÔÓÙ·Ó ÌÂÚÈÎÔ›ÂȉÈÎÔ› ‡ÌÓÔÈ, fiˆ˜ ÙÔ ÙÚÔ¿ÚÈÔ Ù˘∞ÁÁÂÏ›·˜ ÛÙÔ˘˜ ÔÈ̤Ó˜ ÛÙÔÓ fiÚıÚÔÛÙȘ 24 ‹ ÙÔ ÌÂÁ·Ï˘Ó¿ÚÈÔÓ Ù˘ ¶·Ó·-Á›·˜ ÛÙȘ 25 ηÈ, ÛÙË ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›· Ù˘ ¶·-Ú·ÌÔÓ‹˜, ̆ ‹Ú¯Â Î·È ÌÈ· ÚÔ·Ó¿ÁÓˆÛË·fi ÙÔ ‚È‚Ï›Ô ÙÔ˘ ∏Û·˝·, Ô˘ ·ÔÙÂ-ÏÔ‡Û ¤ıÈÌÔ Ù˘ ·Ï·ÈÔ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈ΋˜ÂÎÎÏËÛ›·˜ Î·È Â›¯Â ϤÔÓ ÂÍ·Ê·ÓÈÛÙ›·fi ÙËÓ Î·ıËÌÂÚÈÓ‹ ·ÎÔÏÔ˘ı›·. ªÈ·¿ÏÏË È‰È·ÈÙÂÚfiÙËÙ· ·ÔÙÂÏÔ‡Û ÙÔ ÁÂ-ÁÔÓfi˜ fiÙÈ Ô ¶·ÙÚȿگ˘ ‰ÂÓ ÌÔÚÔ‡ÛÂÙfiÙ ӷ ηı›ÛÂÈ ÛÙÔÓ ıÚfiÓÔ ÙÔ˘ ÛÙËÓ·„›‰·, ÁÈ·Ù› Û ·˘ÙfiÓ Â›¯Â ÙÔÔıÂÙËı›ÙÔ AÁÈÔ ∂˘·ÁÁ¤ÏÈÔ.

E›ÛËÌÔ˜ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú·˜∏ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›· ÙˆÓ ÃÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓÛÙËÓ ∞Á›· ™ÔÊ›· ·ÔÎÙÔ‡Û ¤Ó·Ó ·Îfi-ÌË ÈÔ Â›ÛËÌÔ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú·, ÏfiÁˆ ÙË˜Û˘ÌÌÂÙÔ¯‹˜ ÙÔ˘ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·, Ú¿Á-Ì· Ô˘ ¤‚·Ï ÙËÓ Ù‹ÚËÛË ·˘ÛÙË-ÚÔ‡ ‚·ÛÈÏÈÎÔ‡ ÚˆÙÔÎfiÏÏÔ˘. Oˆ˜Û˘Ó¤‚·ÈÓ ηٿ ÙÔÓ ÂÔÚÙ·ÛÌfi Î·È ¿Ï-ÏˆÓ ÂÙ‹ÛÈˆÓ ÂÔÚÙÒÓ (ÁÈ· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·ÙÔ ¶¿Û¯· Î·È Î·Ù¿ ÙËÓ Y„ˆÛË ÙÔ˘ ΔÈ-Ì›Ô˘ ™Ù·˘ÚÔ‡), Ù· ÃÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ· ÚÔ-Û¤ÊÂÚ·Ó ÛÙË ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ·˘Ï‹ ÙËÓ Â˘-ηÈÚ›· ÁÈ· ÌÂÁ·ÏÔÚ›˜ ÙÂÏÂÙ¤˜. √ȉȿÊÔÚÔÈ ·ÍȈ̷ÙÔ‡¯ÔÈ ÊÔÚÔ‡Û·Ó ÂÈ-‰Èο ÂÓ‰‡Ì·Ù·, Ù· ÔÔ›· ¤‚Á·˙·Ó ÌfiÓÔÌÂÙ¿ ÙËÓ ÂÔÚÙ‹ ÙˆÓ £ÂÔÊ·Ó›ˆÓ, ÛÙȘ 6π·ÓÔ˘·Ú›Ô˘, ÂÓÒ Ô ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ ÂÌ-Ê·ÓÈ˙fiÙ·Ó Û ϋÚË ÌÂÁ·ÏÔÚ¤ÂÈ·,Ì ¯Ï·Ì‡‰· Î·È ÛÙ¤ÌÌ·, Î·È ·ÎÔÏÔ˘-ıÔ‡Û ÌÈ· ηıÔÚÈṲ̂ÓË ‰È·‰ÚÔÌ‹ ̤-Û· ÛÙÔ ªÂÁ¿ÏÔ ¶·Ï¿ÙÈ.

H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1 7

Page 8: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

8 H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1

Tης ª∞ƒÿ¡∞˜ §√À∫Õ∫∏

Επ. καθηγτριας Βυζαντινς Φιλολογ�ας του Πανεπιστημ�ου Κρτης

ΔO BYZANTIO, ¤Ó· ÎÚ¿ÙÔ˜ ηْ ÂÍÔ¯‹Ó ÌÔÓ·Ú¯ÈÎfi,›¯Â ·fi Ôχ ÓˆÚ›˜ ÌÈ· ·˘ÛÙËÚ¿ ηıÔÚÈṲ̂ÓËÈÂÚ·Ú¯›· ·ÍȈ̷ÙÔ‡¯ˆÓ Î·È ÙÈÙÏÔ‡¯ˆÓ Î·È ¤Ó·

ÚˆÙfiÎÔÏÏÔ ··Ú¤ÁÎÏÈÙÔ Ô˘ Ú‡ıÌÈ˙ ÔÔÈ·‰‹ÔÙÂÂΉ‹ÏˆÛË. ∏ Ù¿ÍȘ ·ÔÙÂÏÔ‡Û ̤ÚÔ˜ Ù˘ ·˘ÙÔÎÚ·-ÙÔÚÈ΋˜ ȉÂÔÏÔÁ›·˜. ÷ڷÎÙËÚÈÛÙÈο, Ô ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›-ÓÔ˜ ¶ÔÚÊ˘ÚÔÁ¤ÓÓËÙÔ˜ ‰ÈηÈÔÏÔÁ› ÙËÓ ·fiÊ·Û‹ÙÔ˘ Ó· ÁÚ¿„ÂÈ ÙÔ ¶ÂÚ› ‚·ÛÈÏ›Ԣ ٿ͈˜, ¤Ó· ÂÁ¯ÂÈÚ›-‰ÈÔ Ù˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ·˘ÏÈ΋˜ ÙÂÏÂÙÔ˘ÚÁ›·˜, ϤÁÔÓÙ·˜fiÙÈ «¯¿ÚË ÛÙËÓ Â·ÈÓÂÙ‹ Ù¿ÍË, Ë ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈ΋ÂÍÔ˘Û›· Ê·›ÓÂÙ·È Â˘-Ú¤ÛÙÂÚË, Á›ÓÂÙ·È ÌÂ-Á·ÏÔÚ¤ÛÙÂÚË Î·È ÁÈ’·˘Ùfi ÙË ı·˘Ì¿˙Ô˘ÓfiÏÔÈ, Ë̉·Ô› Î·È Í¤-ÓÔÈ».1 ΔÔ ÂÁ¯ÂÈÚ›‰ÈÔ ·˘-Ùfi ÙÔ˘10Ô˘ ·ÈÒÓ· ›ӷÈÌÈ· ·fi ÙȘ ΢ÚÈfiÙÂÚ˜ËÁ¤˜ ÏËÚÔÊÔÚÈÒÓ ÁÈ·ÙËÓ Â›ÛËÌË ˙ˆ‹ Ù˘‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔ-ÚÈ΋˜ ·˘Ï‹˜. ¶ÚfiÎÂÈÙ·È,ˆÛÙfiÛÔ, ÁÈ· Û˘ÌÈÏËÌ·-ÙÈÎfi ¤ÚÁÔ, ÛÙÔ ÔÔ›Ô¤¯Ô˘Ó ÂÓۈ̷وı›‰È¿ÊÔÚ· ΛÌÂÓ· ÚÔË-ÁÔ‡ÌÂÓˆÓ ÂÔ¯ÒÓ, ¯ˆ-Ú›˜ Ô Û˘ÓÙ¿ÎÙ˘ ÙÔ˘ Ó·ÂÈϤÁÂÈ ¿ÓÙÔÙÂ Î·È ·˘ÛÙËÚ¿ ÌfiÓÔ Ù· ÛÙÔȯ›· Ô˘·ÊÔÚÔ‡Ó ÛÙËÓ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· Ù˘ ÂÔ¯‹˜ ÙÔ˘.EÙÛÈ, Ô ÚÔÛÂÎÙÈÎfi˜ ·Ó·ÁÓÒÛÙ˘ ÙÔ˘ ÌÔÚ› Ó· ÌÂ-ÏÂÙ‹ÛÂÈ, ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ Ì¤¯ÚÈ ÙÔÓ 10Ô ·ÈÒÓ·, ÙË ‰È·-¯ÚÔÓ›· ÙÂÏÂÙÒÓ, ·ÍȈ̿وÓ, Û˘Ì‚fiÏˆÓ ÙÔ˘ ‚˘˙·ÓÙÈ-ÓÔ‡ ÎfiÛÌÔ˘.

§ÂÙÔÌÂÚ‹˜ ÂÚÈÁÚ·Ê‹EÓ· ·fi Ù· ÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂÚ· ÎÔÈÓˆÓÈο ÁÂÁÔÓfiÙ· ÛÙË˙ˆ‹ Ù˘ ÌÂ۷ȈÓÈ΋˜ fiÏ˘ Î·È ¤Ó· ·fi Ù· Ï·ÌÚfi-ÙÂÚ· ı¿̷ٷ Ô˘ ÚfiÛÊÂÚ ÙÔ πÂÚfi ¶·Ï¿ÙÈ ÛÙÔ˘˜Î·ÙÔ›ÎÔ˘˜ Ù˘ ÚˆÙÂ‡Ô˘Û·˜ ‹Ù·Ó ·Ó·ÌÊ›‚ÔÏ· Ë ÙÂ-ÏÂÙÔ˘ÚÁÈ΋ ÔÌ‹ ÙÔ˘ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· Ô˘ ‰È¤Û¯È˙ÂÙÔ˘˜ ‰ÚfiÌÔ˘˜ Ù˘ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏ˘ Î·È Î·Ù¢ı˘-ÓfiÙ·Ó Û οÔÈ· ·fi ÙȘ ÂÎÎÏËۛ˜ Ù˘ fiÏ˘ ÙËÓË̤ڷ ÌÈ·˜ ıÚËÛ΢ÙÈ΋˜ ÁÈÔÚÙ‹˜. ∏ ÂÈÛËÌfiÙÂÚËfï˜ Î·È ÌÂÁ·ÏÔÚ¤ÛÙÂÚË ÔÌ‹ fiψÓ, Ë Â‡ÛËÌÔ˜

Î·È ÂÚÈÊ·Ó‹˜ ÚԤϢÛȘ, fiˆ˜ ÙËÓ ÔÓÔÌ¿˙ÂÈ ÙÔ ¶ÂÚ›

‚·ÛÈÏ›Ԣ ٿ͈˜, ‹Ù·Ó Ë ÔÌ‹ ÚÔ˜ ÙËÓ ªÂÁ¿ÏË∂ÎÎÏËÛ›·, ÙËÓ ∞Á›· ™ÔÊ›·, ηٿ ÙȘ ¤ÓÙ ÌÂÁ¿Ï˜‰ÂÛÔÙÈΤ˜ ÂÔÚÙ¤˜, Ù· ÃÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ·, Ù· £ÂÔÊ¿ÓÈ·,ÙËÓ ∫˘Úȷ΋ ÙÔ˘ ¶¿Û¯·, ÙËÓ ¶ÂÓÙËÎÔÛÙ‹ Î·È Ù˪ÂÙ·ÌfiÚʈÛË. ∏ ÔÌ‹ ·˘Ù‹, Ë ÔÔ›· ÂÚÓÔ‡Û·fi ‰È¿ÊÔÚÔ˘˜ ÙfiÔ˘˜ Î·È ·›ıÔ˘Û˜ ÙÔ˘ πÂÚÔ‡ ¶·-Ï·ÙÈÔ‡, ÂÚÈÁÚ¿ÊÂÙ·È ÏÂÙÔÌÂÚ¤Ûٷٷ ·fi ÙÔÓ ¶ÔÚ-Ê˘ÚÔÁ¤ÓÓËÙÔ. ∞Í›˙ÂÈ Ó· ‰È¢ÎÚÈÓÈÛÙ› fiÙÈ ÙÔ Û‡ÓÔÏÔÙˆÓ ÔÈÎÔ‰ÔÌËÌ¿ÙˆÓ Ô˘ Û˘ÁÎÚÔÙÔ‡Û·Ó ÙÔ πÂÚfi ¶·-

Ï¿ÙÈ Ù˘ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏ˘ ÙÔÓ 10Ô ·ÈÒÓ· ηٷ-Ï¿Ì‚·Ó fiÏÔ ÙÔ ÓfiÙÈÔ ¿ÎÚÔ Ù˘ ¯ÂÚÛÔÓ‹ÛÔ˘ Ù˘∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏ˘, ÛÙËÓ Â›ÛÔ‰Ô ÙÔ˘ μÔÛfiÚÔ˘.HÙ·Ó ÌÈ· ÔÏfiÎÏËÚË fiÏË Ì¤Û· ÛÙËÓ ¶fiÏË, Ô˘ ¿ÓÔÈ-Á ÙȘ ‡Ï˜ Ù˘ ÙËÓ Ë̤ڷ Ù˘ ÁÈÔÚÙ‹˜.2 ™ÙÔ Û‡ÓÙÔ-ÌÔ ·˘Ùfi ÛËÌ›ˆÌ· ı· ·Ó·ÊÂÚıԇ̠۠ÔÚÈṲ̂ӷ Ìfi-ÓÔ Ì¤ÚË ÙÔ˘ ÙÂÏÂÙÔ˘ÚÁÈÎÔ‡ Ù˘ ÌÂÁ¿Ï˘ ÔÌ‹˜ η-Ù¿ ÙËÓ Ë̤ڷ ÙˆÓ ÃÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ, Ô˘ ˆÛÙfiÛÔ ·Ú-ÎÔ‡Ó ÁÈ· Ó· ‰ÒÛÔ˘Ó ÌÈ· ÂÈÎfiÓ· ÙÔ˘ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú· ηÈÙˆÓ Û˘Ì‚ÔÏÈÛÌÒÓ Ù˘.

¶ÚÔÂÙÔÈ̷ۛ˜ΔËÓ ·Ú·ÌÔÓ‹ Ù˘ ÁÈÔÚÙ‹˜ ÔÈ ‰‡Ô Ú·ÈfiÛÈÙÔÈ ÙÔ˘·Ï·ÙÈÔ‡,3 ¢ÓÔ‡¯ÔÈ ·ÍȈ̷ÙÔ‡¯ÔÈ ÂÈÎÂÊ·Ï‹˜ ÙÔ˘·˘ÏÈÎÔ‡ ÚÔÛˆÈÎÔ‡, ˘ÂÓı˘Ì›˙Ô˘Ó Â›ÛËÌ· ÛÙÔÓ

·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· ÙËÓ ÂÈ-ΛÌÂÓË ÁÈÔÚÙ‹ Î·È ÂΛ-ÓÔ˜ ‰›ÓÂÈ ÙËÓ ÂÓÙÔÏ‹ ÁÈ·Ó· ·Ú¯›ÛÔ˘Ó ÔÈ ÚÔÂÙÔÈ-̷ۛ˜. √È ‰ÚfiÌÔÈ ·’fiÔ˘ ı· ÂÚ¿ÛÂÈ Ë Ô-Ì‹ ηı·Ú›˙ÔÓÙ·È,ÛÙÚÒÓÔÓÙ·È Ì ÚÈÔÓ›‰È,ÛÙÔÏ›˙ÔÓÙ·È Ì ÎÈÛÛfi,‰¿ÊÓË, ‰ÂÓ‰ÚÔÏ›‚·ÓÔ ÎÈ¿ÏÏ· Ì˘Úˆ‰Èο. ∞Ó‹ÌÂ-Ú·, Ë ÙÂÏÂÙ‹ ·Ú¯›˙ÂÈ ÌÂÙËÓ ÚÔÂÙÔÈÌ·Û›· Ù˘¤Ó‰˘Û˘ ÙÔ˘ ·˘ÙÔÎÚ¿-ÙÔÚ·. ∞ÍȈ̷ÙÔ‡¯ÔÈ ÙÔ˘·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈÎÔ‡ ‚ÂÛÙÈ·-Ú›Ô˘ ʤÚÓÔ˘Ó Ù· ›ÛË-Ì· ÚÔ‡¯· Î·È Ù· ÛÙ¤ÌÌ·-

Ù· Ô˘ ı· ÊÔÚ¤ÛÂÈ Ô ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ ÛÙÔ ÔÈÎÔ‰ÔÌÈÎfiÛ˘ÁÎÚfiÙËÌ· ÙÔ˘ ·Ï·ÙÈÔ‡ Ù˘ ¢¿ÊÓ˘, ¤Ó· ·fi Ù··Ú¯·ÈfiÙÂÚ· ÎÙ›ÛÌ·Ù· ÙÔ˘ πÂÚÔ‡ ¶·Ï·ÙÈÔ‡, Ô˘ Ë Î·-Ù·Û΢‹ ÙÔ˘ ·Ô‰›‰ÂÙ·È ÛÙÔÓ ªÂÁ¿ÏÔ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ.√È ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈÎÔ› Û·ı¿ÚÈÔÈ, ʤÚÓÔ˘Ó Ù· ·˘ÙÔÎÚ·-ÙÔÚÈο fiÏ·, ÙËÓ ·Û›‰·, ÙÔ Í›ÊÔ˜, ÙÔ ‰fiÚ˘ Î·È ÙÔ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈÎfi ÊÏ¿ÌÔ˘ÏÔ ÛÙÔ √ÓÔfi‰ÈÔ, ÙÔÓ ÌÂÁ¿ÏÔÚÔı¿Ï·ÌÔ ÙÔ˘ ·Ï·ÙÈÔ‡ Ù˘ ¢¿ÊÓ˘. AÏÏÔÈ ·ÍȈ-Ì·ÙÔ‡¯ÔÈ ·›ÚÓÔ˘Ó ·fi ÙÔ ·ÚÂÎÎÏ‹ÛÈ ÙÔ˘ ∞Á›Ô˘£ÂÔ‰ÒÚÔ˘ ÙË Ú¿‚‰Ô ÙÔ˘ ªˆ˘Û‹ Î·È ·fi Ó·fi ÙÔ˘∞Á›Ô˘ ™ÙÂÊ¿ÓÔ˘ ÙÔÓ ÛÙ·˘Úfi ÙÔ˘ ªÂÁ¿ÏÔ˘ ∫ˆÓÛÙ·-ÓÙ›ÓÔ˘ Î·È Ù· ʤÚÓÔ˘Ó ÛÙÔ ∫ÔÓÛÈÛÙÒÚÈÔ, ÙËÓ ·›ıÔ˘-Û· ÙÔ˘ ıÚfiÓÔ˘ ÛÙÔ ·Ï¿ÙÈ Ù˘ ¢¿ÊÓ˘. ™Â ‰‡Ô ÎÂ-Ê¿Ï·È· ÙÔ ¶ÂÚ› ‚·ÛÈÏ›Ԣ ٿ͈˜ ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È ÏÂÙÔ-ÌÂÚÒ˜ ÛÙËÓ ÂÓ‰˘Ì·ÙÔÏÔÁ›·, ÙfiÛÔ ÙÔ˘ ËÁÂÌfiÓ· fiÛÔÎ·È ÙˆÓ ·ÍȈ̷ÙÔ‡¯ˆÓ Ô˘ Û˘ÓÔ‰Â‡Ô˘Ó ÙËÓ ÔÌ‹ÙˆÓ ÃÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ: ÙÔ ·Í›ˆÌ·, Ë Ù¿ÍË ·ÏÏ¿ Î·È ËÛËÌ·Û›· Ù˘ ÁÈÔÚÙ‹˜ ‰È·ÎÚ›ÓÔÓÙ·È Î·È ÚÔÛ‰ÈÔÚ›˙Ô-ÓÙ·È ·fi Ù· ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο Î·È ÙËÓ ÔÏ˘Ù¤ÏÂÈ· ÙˆÓÛÙÔÏÒÓ.

¢È·‰ÚÔÌ‹√ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ ‚Á·›ÓÂÈ ·fi ÙÔÓ ÈÂÚfi ÎÔÈÙÒÓ· ηȤگÂÙ·È ÛÙÔÓ ÃÚ˘ÛÔÙÚ›ÎÏÈÓÔ, ÙË Ï·ÌÚ‹ ·›ıÔ˘Û·ÙÔ˘ ıÚfiÓÔ˘, Ô˘ ηٷÛ΢¿ÛÙËΠ·fi ÙÔÓ πÔ˘ÛÙÈ-ÓÈ·Ófi μã Î·È ·ÔÙÂÏÔ‡Û ÙÔÓ Î¤ÓÙÚÔ ÙˆÓ ·Ó·ÎÙfi-ÚˆÓ, ÁÈ· Ó· ÚÔÛ¢¯Ëı› ÌÚÔÛÙ¿ ÙËÓ ÂÈÎfiÓ· ÙÔ˘

¤ÓıÚÔÓÔ˘ ÃÚÈÛÙÔ‡ Ô˘ ÎÔÛÌ› ÙËÓ ÎfiÁ¯Ë ÙÔ˘ ıÚfi-ÓÔ˘. ™ÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ·, ÂÚÓ¿ ·fi ‰È¿ÊÔÚ· ·›ıÔ˘Û˜ ηÈÓ·Ô‡˜ ÙÔ˘ ¶·Ï·ÙÈÔ‡, fiÔ˘ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔÈ Î¿ı ÊÔÚ¿·ÍȈ̷ÙÔ‡¯ÔÈ ÙÔÓ ÂÚÈ̤ÓÔ˘Ó ÁÈ· Ó· ÙÔÓ ÚÔÛ΢Ӌ-ÛÔ˘Ó Î·È Ó· ÚÔÛÙÂıÔ‡Ó ÛÙËÓ ·ÎÔÏÔ˘ı›· ÙÔ˘. ∂Λ-ÓÔ˜, Û ¤Ó‰ÂÈÍË Â˘Ï¿‚ÂÈ·˜ ·Ó¿‚ÂÈ ÎÂÚÈ¿ ÛÙÔ˘˜ ¯Ò-ÚÔ˘˜ Ï·ÙÚ›·˜ Ô˘ Û˘Ó·ÓÙ¿ Î·È ÚÔÛÎ˘Ó¿ Ù· Ê˘-Ï·ÛÛfiÌÂÓ· ÈÂÚ¿ Ï›„·Ó·. ªÂ ·˘ÙfiÓ ÙÔÓ ÙÚfiÔ Û¯Ë-Ì·Ù›˙ÂÙ·È Ë ÔÌ‹, Ô˘ ηٷϋÁÂÈ ÛÙÔ Û˘ÁÎÚfiÙËÌ·ÙÔ˘ ·Ï·ÙÈÔ‡ Ù˘ ¢¿ÊÓ˘. ∂Λ, Ô ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜, Ìfi-ÏȘ Ï¿‚ÂÈ ÂȉÔÔ›ËÛË ·fi ÙÔÓ ·ÂÛÙ·Ï̤ÓÔ ÙÔ˘ ·-ÙÚÈ¿Ú¯Ë, ÙÔÓ ÚÂÊÂÚÂÓ‰¿ÚÈÔ, fiÙÈ ÏËÛÈ¿˙ÂÈ Ë ÒÚ· Ù˘ı›·˜ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›·˜, ÊÔÚ¿ÂÈ Ì ÙË ‚Ô‹ıÂÈ· ÙˆÓ Ú·È-ÔÛ›ÙˆÓ ÙË ‚·ÛÈÏÈ΋ ÛÙÔÏ‹ Î·È ÙÔ ÛÙ¤ÌÌ·. ™˘Óԉ¢-fiÌÂÓÔ˜ ·fi ÛÙÚ·ÙËÁÔ‡˜, ·ÙÚÈΛԢ˜ Î·È ÔÈ ·ÍȈ̷-ÙÔ‡¯Ô˘˜ ÙÔ˘ ‚ÂÛÙÈ·Ú›Ô˘ ÊÙ¿ÓÂÈ ÛÙÔ √ÓÔfi‰ÈÔ, fiÔ˘ÔÈ ‚·ÛÈÏÈÎÔ› Û·ı¿ÚÈÔÈ ÎÚ·ÙÒÓÙ·˜ ÙÔ ‚·ÛÈÏÈο fiÏ·ÚÔÛÙ›ıÂÓÙ·È ÛÙËÓ ÔÌ‹. ΔÔ ›‰ÈÔ Û˘Ì‚·›ÓÂÈ Î·È ÛÙÔ∫ÔÓÛÈÛÙÒÚÈÔ fiÔ˘ ‚Ú›ÛÎÂÙ·È Ô ÛÙ·˘Úfi˜ ÙÔ˘ ªÂÁ¿-ÏÔ˘ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˘ Î·È Ë Ú¿‚‰Ô˜ ÙÔ˘ ªˆ˘Û‹. ∏ Ô-Ì‹ Ì ٷ ÈÂÚ¿ ۇ̂ÔÏ· ·˘Ù¿ Ó· ÚÔÔÚ‡ÔÓÙ·ÈÊÙ¿ÓÂÈ ÛÙȘ Û˘ÓÔÈ˘ ÙˆÓ ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎÒÓ Ù·ÁÌ¿ÙˆÓÙÔ˘ ¶·Ï·ÙÈÔ‡, ÙˆÓ ÂÎÛÎÔ˘‚›ÙˆÓ, ÙˆÓ Î·Ó‰È‰¿ÙˆÓ,

Xριστο�γενναστο Iερ� Παλ�τι

H ÙÂÏÂÙÔ˘ÚÁÈ΋ ÔÌ‹ ÙÔ˘ B˘-˙·ÓÙÈÓÔ‡ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· ÚÔ˜ÙËÓ AÁ›· ™ÔÊ›· ÙËÓ Ë̤ڷ ÙˆÓXÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ ‹Ù·Ó ¤Ó· ·fiÙ· Ï·ÌÚfiÙÂÚ· ı¿̷ٷ ηȷfi Ù· ÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂÚ· ÎÔÈÓˆ-ÓÈο ÁÂÁÔÓfiÙ· ÛÙË ˙ˆ‹ Ù˘ ÌÂ-۷ȈÓÈ΋˜ KˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏ˘

Page 9: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1 9

ÙˆÓ Û¯ÔÏÒÓ Î.Ï. ¢È¤Ú¯ÂÙ·È ÚÒÙ· ·fi ÙÔÓ ÙÚ›ÎÏÈÓÔÙˆÓ ÂÎÛÎÔ˘‚›ÙˆÓ, fiÔ˘ ‰ÂÍÈ¿ Î·È ·ÚÈÛÙÂÚ¿ ·ÏÒÓÔ-ÓÙ·È Ù· ڈ̷˚ο Û΋ÙÚ·, Ù· ÏÂÁfiÌÂÓ· ‚‹Ï·, Ï¿‚·-Ú· Î·È ¿ÏÏ· ÂÌ‚Ï‹Ì·Ù· ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎÒÓ ÛˆÌ¿ÙˆÓ. ∂›-Ó·È ·ÍÈÔÚfiÛÂÎÙÔ fiÙÈ ÙÔ ¶ÂÚ› ‚·ÛÈÏ›Ԣ ٿ͈˜ ‰È·-ÎÚ›ÓÂÈ Ù· ڈ̷˚ο Û΋ÙÚ· (ÂÈ‚›ˆÛË ÙˆÓ Û΋-ÙÚˆÓ ÙˆÓ ˘¿ÙˆÓ) ·fi Ù· ˘fiÏÔÈ· ÂÌ‚Ï‹Ì·Ù·.™ÙËÓ ·›ıÔ˘Û· ·˘Ù‹ ÛÙ¤ÎÔÓÙ·È ÔÈ Î·ÁÎÂÏ¿ÚÈÔÈ ÙÔ˘ÎÔÈ·›ÛÙˆÚÔ˜, ·ÍȈ̷ÙÔ‡¯ÔÈ Ì ·ÛÙ˘ÓÔÌÈο ηı‹ÎÔ-ÓÙ· ÌÂٷ͇ ¿ÏÏˆÓ ÛÙËÓ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏË, ηÈ¢ÊËÌÔ‡Ó ÙÔÓ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· ÛÙ· Ï·ÙÈÓÈο! ΔÔ ¶ÂÚ›

‚·ÛÈÏ›Ԣ ٿ͈˜ ·Ú·‰›‰ÂÈ ÙȘ ¢ÊË̛˜ ÙÔ˘˜ ˆ˜ÂÍ‹˜:

«¢Â ª·Ú›Â μ¤ÚÁËÓ ӿÙÔ˘˜ ÂÙ ª¿ÁÈ· ‰’ˆÚȤÓÙÂÎÔ˘Ì ÌÔ‡ÓÂÚ· ·‰ÔÚ¿ÓÙ˜». ∂ÚÌËÓ‡ÂÙ·È: «∂Ϊ·Ú›·˜ Ù˘ ·Úı¤ÓÔ˘ ÂÁÁÂÓÓ‹ıË Î·È ª¿ÁÔÈ ÂÍ·Ó·ÙÔÏÒÓ ÌÂÙ¿ ‰ÒÚˆÓ ÚÔÛ΢ÓÔ‡ÛÈÓ».∞fiÎÚÈÌ·: «∫Ú›ÛÙÔ˘˜, ¢¤Ô˘˜ ÓfiÛÙÂÚ, ÎÔ˘Ì‚¤Ú-ÛÂÙ Ë̤ÚÈÔ˘Ì ‚¤ÛÙÚÔ˘Ì ÂÚ ÌÔ˘ÏÙÔ˘Û¿ÓÓÔ˜ ÂÙ‚fiÓÔ˜». ∂ÚÌËÓ‡ÂÙ·È: «ÃÚÈÛÙfi˜ Ô £Âfi˜ Ë̈Ó,Ê˘Ï¿ÍË ÙËÓ ‚·ÛÈÏ›·Ó ˘ÌˆÓ › ÔÏÏÔȘ ÂÙÂÛÈÎ·È Î·ÏÔȘ».4

∂›Ó·È ÚÔÊ·Ó¤˜ fiÙÈ ÙËÓ ÂÔ¯‹ ÙÔ˘ ¶ÔÚÊ˘ÚÔÁ¤Ó-

ÓËÙÔ˘ Ù· Ï·ÙÈÓÈο ‹Ù·Ó ϤÔÓ ÌÈ· ͯ·Ṳ̂ÓË ÁÏÒÛ-Û· Î·È ÔÈ Ù˘ÈΤ˜ ÊÚ¿ÛÂȘ Ô˘ ··ÁÁ¤ÏÏÔÓÙ·Ó ÛÙȘÙÂÏÂÙ¤˜ ¯ÚÂÈ¿˙ÔÓÙ·Ó ÌÂÙ¿ÊÚ·ÛË.5

¶ÚÈÓ Ê‡ÁÂÈ Ë ÔÌ‹ ·fi ÙÔÓ ÙÚ›ÎÏÈÓÔ ÙˆÓ ÂÎ-ÛÎÔ˘‚›ÙˆÓ, Ô ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ Ú·ÁÌ·ÙÔÔÈ› ÂΛÙÔ˘˜ ‰ÈÔÚÈÛÌÔ‡˜ ÔÚÈÛÌ¤ÓˆÓ Ó¤ˆÓ ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎÒÓ·ÍȈ̷ÙÔ‡¯ˆÓ, ÛÙÔ˘˜ ÔÔ›Ô˘˜ Ô ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ ÂÁ-¯ÂÈÚ›˙ÂÈ ÙÔ Û‡Ì‚ÔÏÔ ÙÔ˘ ·ÍÈÒÌ·Ùfi˜ ÙÔ˘˜, ÁÈ· ·Ú¿-‰ÂÈÁÌ·, ÛÙÔ˘˜ ÛÎÚ›‚ˆÓ˜ ‰›ÓÂÈ ÌÈ· ‚ÂÚÁԇϷ. ΔÔ›‰ÈÔ Û˘Ì‚·›ÓÂÈ Î·È ÛÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ· fiÙ·Ó Ô ÌÔӿگ˘ÊÙ¿ÓÂÈ ÛÙȘ ™¯ÔϤ˜. ∂Λ ‰ÈÔÚ›˙ÔÓÙ·È ÔÈ Ó¤ÔÈ ÎfiÌË-Ù˜.

ΔÔ ¤Ú·ÛÌ· fï˜ Ù˘ ÔÌ‹˜ ·fi ÙȘ Û˘ÓÔÈÎ›Â˜ÙˆÓ ™¯ÔÏÒÓ ÛËÌ·ÙÔ‰ÔÙÂ›Ù·È Î˘Ú›ˆ˜ ·fi ÙȘ ·Ó·Êˆ-Ó‹ÛÂȘ ÙˆÓ ‰‹ÌˆÓ. √ ÚÒÙÔ˜ Ô˘ ¯·ÈÚÂÙ›˙ÂÈ ÙÔÓ ÌÔ-Ó¿Ú¯Ë Â›Ó·È Ô ‰‹ÌÔ˜ ÙˆÓ μÂÓ¤ÙˆÓ, Ô˘ ÙÔÓ Â¢ÊË-Ì› ˆ˜ ÂÍ‹˜:

√È ÎÚ¿ÎÙ·È: «∞ÛÙ‹Ú ÙÔÓ ‹ÏÈÔÓ ÚÔÌËÓ‡ÂÈ ÂÓ μË-ıÏÂ¤Ì ÃÚÈÛÙfiÓ ·Ó·Ù›ϷÓÙ· ÂÎ ·Úı¤ÓÔ˘».√ Ï·fi˜: «¶ÔÏÏ¿ ¤ÙË, ÂȘ ÔÏÏ¿» Î.Ï.

∞ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Ó ÔÈ ‰Ô¯¤˜ ÙˆÓ ¿ÏÏˆÓ ‰‹ÌˆÓ ̤¯ÚȘfiÙÔ˘ Ë ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈ΋ ÔÌ‹ ÂÚ¿ÛÂÈ ÙË Ã·Ï΋ ¶‡-ÏË Î·È ÙËÓ Ï·Ù›· ÙÔ˘ ∞˘ÁÔ˘ÛÙ·›Ô˘ ÁÈ· Ó· ηٷϋ-

H Σχεδιαστικ� αναπαρ�-σταση του Iερο� Παλατιο�απ� τον αρχιτ�κτονα C. Vogt(1934). Σημει�νονται μεαριθμο�ς τα κτ�ρια απ� ταοπο�α διερχ�ταν η αυτοκρα-τορικ� πομπ� την ημ�ρατων Xριστουγ�ννων κατευ-θυν�μενη προς το να� τηςAγ�ας Σοφ�ας (A. Vogt,«ConstantinPorphyrogenete. Le livredes ceremonies I,Commentaire», Παρ�σι1935).

Page 10: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

10 H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1

ÍÂÈ ÛÙËÓ ∞Á›· ™ÔÊ›·. Δ· ڈ̷˚ο ηٿÏÔÈ· ·fi ÙȘÔ̤˜ ˘¿ÙˆÓ, Ù· ÈÂÚ¿ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈο ۇ̂ÔÏ· Ô˘Û˘Ó‰¤Ô˘Ó ÙÔÓ ‚˘˙·ÓÙÈÓfi ËÁÂÌfiÓ· Ì ÙËÓ Ô˘Ú¿ÓÈ·‚·ÛÈÏ›·, Ì·˙› Ì ÙÂÏÂÙÔ˘ÚÁÈΤ˜ ÂΉËÏÒÛÂȘ ·Ó·ÙÔ-ÏÈ΋˜ ÚÔ¤Ï¢Û˘, ·ÔÙÂÏÔ‡Ó Ù· ·ÚÈ· ¯·Ú·ÎÙËÚÈ-ÛÙÈο Ù˘ ÂÔÚÙ·ÛÙÈ΋˜ ·˘Ù‹˜ ÔÌ‹˜.

™ÙÔÓ Ó·fi™ÙËÓ Â›ÛÔ‰Ô ÙÔ˘ Ó·Ô‡ Ù˘ ∞Á›·˜ ™ÔÊ›·˜ Ô Ú·ÈfiÛÈ-ÙÔ˜ ·Ê·ÈÚ› ÙÔ ÛÙ¤ÌÌ· ·fi ÙÔ ÎÂÊ¿ÏÈ ÙÔ˘ ·˘ÙÔÎÚ¿-ÙÔÚ·. ™ÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ· ÙÔÓ ˘Ô‰¤¯ÂÙ·È Ô ·ÙÚȿگ˘ ÌÂÙËÓ ·ÎÔÏÔ˘ı›· ÙÔ˘ Î·È Ì·˙› ÂÈÛ¤Ú¯ÔÓÙ·È ÛÙÔÓ Î˘Ú›ˆ˜

Ó·fi. √ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ ηÙ¢ı‡ÓÂÙ·È ÛÙÔ ı˘ÛÈ·ÛÙ‹-ÚÈÔ Î·È ·ÏÒÓÂÈ ¿Óˆ ÛÙËÓ ∞Á›· ΔÚ¿Â˙· ‰‡Ô Ï¢-ÎÔ‡˜ ·¤Ú˜, ·Û¿˙ÂÙ·È Ù· ‰‡Ô ‰ÈÛÎÔfiÙËÚ· Î·È Ù·Û¿ÚÁ·Ó· ÙÔ˘ ∫˘Ú›Ô˘ Î·È ·Ê‹ÓÂÈ ÙÔ ·ÔÎfiÌ‚ÈÔÓ, ÌÈ·¯ÚËÌ·ÙÈ΋ ÚÔÛÊÔÚ¿. ™ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· Ù˘ ı›·˜ ÏÂÈ-ÙÔ˘ÚÁ›·˜, fiÙ·Ó ‚Á·›ÓÔ˘Ó Ù· ¿ÁÈ·, Ô ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜,Û˘Óԉ¢fiÌÂÓÔ˜ ·fi ÙÔ˘˜ ·ÙÚÈΛԢ˜ Î·È ¿ÏÏÔ˘˜ ¿Ú-¯ÔÓÙ˜, ÎÚ·ÙÒÓÙ·˜ Ï·Ì¿‰· Î·È ÚÔ¯ˆÚÒÓÙ·˜ ·Ó¿-ÌÂÛ· ÛÙÔ˘˜ Û˘ÁÎÏËÙÈÎÔ‡˜ Ô˘ ÛÙ¤ÎÔÓÙ·È ‰ÂÍÈ¿ ηȷÚÈÛÙÂÚ¿, ·ÎÔÏÔ˘ı› ÙËÓ ÈÂÚ‹ ÔÌ‹ ̤¯ÚÈ ÙË Ûˆ-Ï·›·. ∂Λ ÛÙ¤ÎÂÙ·È Î·È ÂÚÈ̤ÓÂÈ Ó· ÂÚ¿ÛÔ˘Ó Ù·¿ÁÈ·. ¶·ÙÚȿگ˘ Î·È ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ ÚÔÛ΢ÓÔ‡Ó·ÏÏ‹ÏÔ˘˜.

EÍÔ‰Ô˜

ªÂÙ¿ ÙË ı›· ÎÔÈÓˆÓ›·, Ô ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ Ì·˙› Ì ÙÔÓ·ÙÚÈ¿Ú¯Ë ‚Á·›ÓÔ˘Ó ·fi ÙÔÓ Ó·fi Î·È Î·Ù¢ı‡ÓÔÓÙ·ÈÚÔ˜ ÙÔ AÁÈÔ ºÚ¤·Ú, ÙÔ ÛÙfiÌÈÔ ÙÔ˘ ËÁ·‰ÈÔ‡ Ô˘·ÎÔ‡ÌËÛÂ Ô ÃÚÈÛÙfi˜ fiÙ·Ó ÌÈÏÔ‡Û Ì ÙË ™·Ì·Ú›ÙÈ-‰·, ÈÂÚfi ÎÂÈÌ‹ÏÈÔ Ô˘ ÙÔÓ 10Ô ·ÈÒÓ· ‚ÚÈÛÎfiÙ·Ó ÛÙ·ÓÔÙÈÔ·Ó·ÙÔÏÈο Ù˘ ∞Á›·˜ ™ÔÊ›·˜. ∂Λ Ô ·ÚÁ˘ÚÔ¯fi-Ô˜ ‰›ÓÂÈ ÛÙÔÓ Ú·ÈfiÛÈÙÔ ¯Ú˘Û¿ Ô˘ÁÎÈ¿ Î·È ·˘Ùfi˜Ì ÙË ÛÂÈÚ¿ ÙÔ˘ Ù· ÌÂÙ·‚È‚¿˙ÂÈ ÛÙÔÓ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·, ÔÔÔ›Ô˜ Ù· ÌÔÈÚ¿˙ÂÈ Û ÂΛÓÔ˘˜ Ô˘ ηÏ› Ô ·ÚÁ˘ÚÔ-¯fiÔ˜. ™ÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ·, Ô ·ÙÚȿگ˘ ·›ÚÓÂÈ ·fi Ù· ¯¤-ÚÈ· ÙÔ˘ Ú·ÈfiÛÈÙÔ˘ ÙÔ ÛÙ¤ÌÌ· Î·È ÛÙ¤ÊÂÈ ÙÔÓ ·˘ÙÔ-ÎÚ¿ÙÔÚ·, ‰›ÓÔÓÙ·˜ ÙÔ˘ ¢ÏÔÁ›· (·ÓÙ›‰ˆÚÔ). √ ·˘ÙÔ-ÎÚ¿ÙÔÚ·˜ ÚÔÛʤÚÂÈ ÛÙÔÓ ·ÙÚÈ¿Ú¯Ë ·ÔÎfiÌ‚ÈÔÓ

Î·È ÂΛÓÔ˜ ·ÓÙȯ·Ú›˙ÂÈ ·ÚˆÌ·ÙÈο ¤Ï·È·. ∞Û¿˙Ô-ÓÙ·È Ô ¤Ó·˜ ÙÔÓ ¿ÏÏÔÓ Î·È Ô ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ ·Ó·¯ˆÚ›.

∏ ÔÌ‹ ·ÎÔÏÔ˘ı› ÙËÓ ›‰È· ·Ó¿ÛÙÚÔÊË ÔÚ›·Î·È Û fiÏË ÙË ‰È·‰ÚÔÌ‹ Ô ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ ¢ÊËÌ›-Ù·È ·fi ÙÔ˘˜ ‰‹ÌÔ˘˜, ÙË Û‡ÁÎÏËÙÔ Î·È ¿ÏÏÔ˘˜ ·ÍȈ-Ì·ÙÔ‡¯Ô˘˜. OÙ·Ó ÊÙ¿ÛÂÈ ÛÙÔ Û˘ÁÎÚfiÙËÌ· Ù˘ ¢¿Ê-Ó˘, ÔÈ ·ÍȈ̷ÙÔ‡¯ÔÈ ÙÔ˘ ÎÔ˘‚Ô˘ÎÏ›Ô˘, ÙÔ˘ ·˘ÙÔ-ÎÚ·ÙÔÚÈÎÔ‡ ÂӉȷÈÙ‹Ì·ÙÔ˜, ·Ó·ÊˆÓÔ‡Ó ÚˆÌ·˚ÛÙ›:«∏ÏıÂÙÂ, ÌÔ‡ÏÙÔ˘˜ ¿ÓÓÔ˘˜, ÊÈÏÏË΋ÛÈÌ». √ ÌÔÓ¿Ú-¯Ë˜, Ì ÙË ‚Ô‹ıÂÈ· ÙˆÓ ‚ÂÛÙËÙfiÚˆÓ, ‚Á¿˙ÂÈ ÙË ‚·ÛÈ-ÏÈ΋ ÛÙÔÏ‹ Î·È ÙÔ ÛÙ¤ÌÌ·, ÂÓÒ ÔÈ ·ÚÈÛÙ¿ÌÂÓÔÈ Â‡-¯ÔÓÙ·È «∂Ș ÔÏÏÔ‡˜ Î·È ·Á·ıÔ‡˜ ¯ÚfiÓÔ˘˜». ΔfiÙÂ, ÔÈfiÚÙ˜ Ù˘ Ï·Ù›·˜ ÙÔ˘ ∞˘ÁÔ˘ÛÙ·›Ô˘ ·ÛÊ·Ï›˙ÔÓÙ·ÈÎ·È ÙÔ πÂÚfi ¶·Ï¿ÙÈ ÎÏ›ÓÂÈ.

™∏ª∂πfl™∂π˜

1. ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˜ ¶ÔÚÊ˘ÚÔÁ¤ÓÓËÙÔ˜, ¶ÂÚ› ‚·ÛÈÏÂ›Ô˘Ù¿Íˆ˜ ¶ÚÔÔ›ÌÈÔ, ¤Î‰. ∞. Vogt, π, ¶·Ú›ÛÈ 1935, Û.1.2. ΔÔ πÂÚfi ¶·Ï¿ÙÈ Ù˘ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏ˘ ‰ÂÓ ÛÒ˙Â-Ù·È – ÛÙÔÓ ¯ÒÚÔ Ì¿ÏÈÛÙ· Ô˘ ηٷϿ̂·Ó·Ó Ù· ÎÙ›-ÚÈ· ÙÔ˘ ·Ï·ÙÈÔ‡ ÙÔ˘ ªÂÁ¿ÏÔ˘ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˘ ˘„ÒÓÂ-Ù·È Û‹ÌÂÚ· ÙÔ Ù¤ÌÂÓÔ˜ ÙÔ˘ ÛÔ˘ÏÙ¿ÓÔ˘ ∞¯Ì¤Ù. øÛÙfi-ÛÔ, ¯¿ÚË ÛÙȘ ·Ú¯·ÈÔÏÔÁÈΤ˜ ·Ó·Ûηʤ˜ Î·È ÛÙȘ ÌÂ-ϤÙ˜ ÙˆÓ ÂÚ¢ÓËÙÒÓ ÔÈ ÁÓÒÛÂȘ Ì·˜ ϤÔÓ ÁÈ· ÙËÓÔÈÎÔ‰ÔÌÈ΋ ·Ó¿Ù˘ÍË ÙÔ˘ ·Ï·ÙÈÔ‡ ·fi ÙËÓ ÂÔ¯‹Ù˘ ›‰Ú˘Û˘ Ù˘ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏ˘ ̤¯ÚÈ ÙËÓ ÂÔ-¯‹ ÙˆÓ ª·Î‰fiÓˆÓ Â›Ó·È ÔÏϤ˜. μÏ. ÂÓ‰ÂÈÎÙÈο ÙËÛÂÈÚ¿ ÙˆÓ ¿ÚıÚˆÓ ÙÔ˘ R . Guilland, Û˘ÁÎÂÓÙڈ̤ӈÓÛÙÔÓ ÙfiÌÔ Etudes de topographie de Constantinoplebyzantine, I-II, μÂÚÔÏ›ÓÔ-Amsterdam 1969, ÙË ÌÂϤÙËÁÈ· ÙË Ã·Ï΋ ¶‡ÏË ÙÔ˘ C. Mango The Brazen House,∫ÔÂÁ¯¿ÁË 1959, ÙË ‰ËÌÔÛ›Â˘ÛË ÙˆÓ ·Ó·ÛηÊÒÓ ÙÔ˘¶·ÓÂÈÛÙËÌ›Ô˘ ÙÔ˘ St. Andrews, The Great palace ofthe Byzantine emperors, being a first report on theexcavations carried out in Istanbul on behalf of theWalker Trust (the University of St. Andrews) 1935-1938, §ÔÓ‰›ÓÔ 21949. ¢Â‡ÙÂÚË ¤ÎıÂÛË, ∂‰ÈÌ‚Ô‡ÚÁÔ1958 Î·È Ù· Ú·ÎÙÈο Û¯ÂÙÈÎÔ‡ Û˘Ó‰ڛԢ ÛÙËÓ ∫ˆÓ-ÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏË, W. Jobst [Î.·.], Neue Forschungen undRestaurierungen im byzantinischen Kaiserpalast vonIstanbul : Akten der Internationalen Fachtagung vom6.-8. November 1991 in Istanbul, μȤÓÓË 1999.3. °È· ÙË ÛËÌ·Û›· ÙˆÓ Û˘ÁÎÂÎÚÈÌ¤ÓˆÓ Ù›ÙÏˆÓ Î·È·ÍÈˆÌ¿ÙˆÓ ÙÔÓ 10Ô ·ÈÒÓ· Î·È ÙË Û¯ÂÙÈ΋ ‚È‚ÏÈÔÁÚ·-Ê›· ‚Ï. N. Oikonomides, Les listes de préséancebyzantines des IÃe et Xe siècles, ¶·Ú›ÛÈ 1972.4. ¶ÂÚ› ‚·ÛÈÏ›Ԣ ٿ͈˜ π 83, ¤Î‰. ∞. Vogt, II, Û.169.5. °È· ÙË Ï·ÙÈÓÔÌ¿ıÂÈ· ÙˆÓ μ˘˙·ÓÙÈÓÒÓ Î·È È‰È·ÈÙ¤-Úˆ˜ ÙˆÓ ÓÔÌÈÎÒÓ ‚Ï. ™. ΔڈȿÓÔ˜, ∏ ÂÏÏËÓÈ΋ ÓÔÌÈ-΋ ÁÏÒÛÛ·, ∞ı‹Ó· 2000.

Õ Tμ�μα πλακιδ�ου με παρ�σταση της στ�-ψης του αυτοκρ�τορα Kωνσταντ�νου Z´ Πορ-φυρογ�ννητου απ� τον Xριστ�. Tο εγχειρ�διο«Περ� βασιλε�ου τ�ξεως» του Πορφυρογ�ννη-του ε�ναι μια απ� τις κυρι�τερες πηγ�ς πλη-ροφορι�ν για την επ�σημη ζω� της βυζαντι-ν�ς αυτοκρατορικ�ς αυλ�ς (M�σχα, Kρατικ�Mουσε�ο Kαλ�ν Tεχν�ν, φωτ.: «Iστορ�α τουEλληνικο� Eθνους», Eκδοτικ� Aθην�ν).

Page 11: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1 11

Aπεικον�σεις της Γ�ννησηςστην παλαιοχριστιανικ� τ�χνη

Tου πøÕ¡¡∏ ¢. B∞ƒ∞§∏

Δρος Πανεπιστημ�ου Θεσσαλον�κης -Βυζαντινολ�γου

∏°Œ¡¡∏™∏ ÙÔ˘ πËÛÔ‡ ÃÚÈÛÙÔ‡,‡„ÈÛÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜ ÎÔÛÌÔ˚ÛÙÔÚÈ-΋˜ ÛËÌ·Û›·˜, Ê·›ÓÂÙ·È ˆ˜

‰ÂÓ ÁÈÔÚÙ·˙fiÙ·Ó ·fi ÙËÓ ÚˆÙ·Ú¯È΋¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈ΋ ÎÔÈÓfiÙËÙ·, ·ÊÔ‡ ÁÈ· ÙÔ˘˜·ÔÛÙfiÏÔ˘˜, ÙÔ˘˜ Ì·ıËÙ¤˜ ÙÔ˘˜ ηÈÙÔ˘˜ ·Ù¤Ú˜ ÙˆÓ ‰‡Ô ÚÒÙˆÓ ÌÂÙ·-¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎÒÓ ·ÈÒÓˆÓ, Ë ı›· Ï·ÙÚ›·ÂÈÎÂÓÙÚˆÓfiÙ·Ó Á‡Úˆ ·fi ÙÔÓ ı¿Ó·ÙÔÎ·È ÙËÓ ·Ó¿ÛÙ·ÛË ÙÔ˘ ∫˘Ú›Ô˘. ™‡Ì-ʈӷ Ì ÙÔ Liber pontificalis, ÙÔ ‚È-‚Ï›Ô ÙˆÓ ¶·ÒÓ Ì ÙÔ Ï‹ıÔ˜ ÙˆÓÏËÚÔÊÔÚÈÒÓ ÁÈ· Ù· ÂÚ·Á̤ӷ ÙˆÓÂÈÛÎfiˆÓ Ù˘ ƒÒÌ˘, Ô ÔÓÙ›ÊËη˜Ô˘ ÚÒÙÔ˜ ÂÈÛ‹Á·Á ·ÁÚ˘Ó›· ÁÈ·ÙËÓ ÂÔÚÙ‹ Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘ ‹Ù·Ó Ô ¿ÁÈÔ˜ΔÂÏÂÛÊfiÚÔ˜ (125-136). ∏ ÓÂfiÙÂÚˤÚ¢ӷ fï˜ ‰¤¯ÂÙ·È Û‹ÌÂÚ· fiÙÈ ËÏËÚÔÊÔÚ›· ÁÈ· ÙË Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓË ·Ó-Ó˘¯›‰· ·ÔÙÂÏ› ÌÂÙ·ÁÂÓ¤ÛÙÂÚË ÚÔ-Ûı‹ÎË. øÛÙfiÛÔ, Ô ›‰ÈÔ˜ Ô ¿ÁÈÔ˜ πˆ¿Ó-Ó˘ Ô ÃÚ˘ÛfiÛÙÔÌÔ˜ Û ۯÂÙÈ΋ ÔÌÈÏ›·ÙÔ˘, ÙÔ˘ 386-387, ÂȂ‚·ÈÒÓÂÈ fiÙÈ Ô›ÛËÌÔ˜ ÂÔÚÙ·ÛÌfi˜ Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘ÙÔ˘ £Â·ÓıÚÒÔ˘ ÍÂΛÓËÛ ·fi ÙË ƒÒ-ÌË, ¿ÓˆıÂÓ Î·È ÂÎ ·Ï·È¿˜ ·Ú·‰fiÛˆ˜.

√ˆÛ‰‹ÔÙÂ Ë ÁÈÔÚÙ‹ ı· Ú¤ÂÈ Ó·Î·ıÈÂÚÒıËΠÙÔ ·ÚÁfiÙÂÚÔ Î·Ù¿ Ùˉ‡ÙÂÚË ‹ ÙËÓ ÙÚ›ÙË ‰ÂηÂÙ›· ÙÔ˘ 4Ô˘·ÈÒÓ·, ·ÊÔ‡ ηٷÁÚ¿ÊÂÙ·È Û ڈ̷˚-Îfi ÂÔÚÙÔÏfiÁÈÔ ÙÔ˘ 354. ™ÙË ¯ÚÔÓÈ΋·˘Ù‹ ÙÔÔı¤ÙËÛË Û˘ÓËÁÔÚ› Î·È ÙÔÁÂÁÔÓfi˜ fiÙÈ Ô ª¤Á·˜ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˜,ÌÂÙ¿ ÙÔ Ù·Í›‰È Ù˘ ÌËÙ¤Ú·˜ ÙÔ˘ ∂ϤÓ˘ÛÙÔ˘˜ ∞Á›Ô˘˜ ΔfiÔ˘˜(326-328), ›‰Ú˘Û ÙË ‚·ÛÈ-ÏÈ΋ Ù˘ °ÂÓÓ‹Ûˆ˜ ÛÙËμËıϤÌ, ·ÎÚÈ‚Ò˜ ¿Óˆ·fi ÙÔ Û‹Ï·ÈÔ: ÙËÓ ÂÎ-ÎÏËÛ›· ·˘Ù‹ ›‰Â ¤Ó·˜ÚÔÛ΢ÓËÙ‹˜ ·fi ÙË °·-Ï·Ù›· ‹‰Ë ÙÔ 333. ∏ ÂÔÚÙ‹Ù˘ 25˘ ¢ÂÎÂÌ‚Ú›Ô˘·ÓÙÈη٤ÛÙËÛÂ, fiˆ˜ ›-Ó·È ÁÓˆÛÙfi, ÙËÓ ÂȉˆÏÔ-Ï·ÙÚÈ΋ ÂÔÚÙ‹ Ù˘ Á¤ÓÓËÛ˘ ÙÔ˘ ıÂÔ‡HÏÈÔ˘ ÙÔ˘ ∞Ó›ÎËÙÔ˘ (sol invictus): ÌÂ-Ù¿ ÙÔ ¯ÂÈÌÂÚÈÓfi ËÏÈÔÛÙ¿ÛÈÔ ÂÔÚÙ·˙fi-Ù·Ó Â›ÛËÌ· Ë Á¤ÓÓËÛË ÙÔ˘ ∏Ï›Ô˘ ·fiÙË ªËÙ¤Ú· ÙˆÓ £ÂÒÓ, ÙËÓ Ô˘Ú¿ÓÈ··Úı¤ÓÔ ‹ ÙËÓ ∞ÊÚÔ‰›ÙË √˘Ú·Ó›·.

¶ÚÒÙ˜ ·ÂÈÎÔÓ›ÛÂȘ∏ ·ÂÈÎfiÓÈÛË Ù˘ Á¤ÓÓËÛ˘ ÙÔ˘ £Â·Ó-ıÚÒÔ˘ Û˘Ì‚·‰›˙ÂÈ Ì¿ÏÏÔÓ Ì ÙÔÓ¯ÚfiÓÔ Î·ıȤڈÛ˘ Ù˘ ÂÔÚÙ‹˜: ·Ó ‰ÂÓÌ·˜ ··Ù¿ ÙÔ Ûˆ˙fiÌÂÓÔ ˘ÏÈÎfi, ÔÈ ·Ú-¯·ÈfiÙÂÚ˜ ÁÓˆÛÙ¤˜ ·Ú·ÛÙ¿ÛÂȘ ÌÔ-

H Πλακ�διο απ� ελε-φαντοστ� με τη Γ�ν-νηση (6ος αι�νας),τυπικ� παρ�δειγματου δε�τερου εικονο-γραφικο� τ�που τηςσκην�ς (Oυ�σιγκτον.Bυζαντιν� συλλογ�Dumbarton Oaks,φωτ.: «M�τηρ Θεο�,Aπεικον�σεις της Πα-ναγ�ας στη βυζαντιν�τ�χνη», Kατ�λογοςEκθεσης 2000).

¢È·ÌÔÚÊÒÓÔÓÙ·È ‰‡Ô‚·ÛÈÎÔ› ÂÈÎÔÓÔÁÚ·-ÊÈÎÔ› Ù‡ÔÈ: Ô ‰˘ÙÈ-Îfi˜ Î·È Ô ·Ó·ÙÔÏÈÎfi˜

Page 12: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

12 H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1

ÚÔ‡Ó Ó· ¯ÚÔÓÔÏÔÁËıÔ‡Ó ÛÙ· Ù¤ÏË ÙÔ˘3Ô˘ ‹ ÛÙȘ ·Ú¯¤˜ ÙÔ˘ 4Ô˘ ·ÈÒÓ·. ∞ÏÏ¿ÌfiÓÔ Ù· Ô˘ÛÈÒ‰Ë ÛÙÔȯ›· Ù˘ ·Ê‹ÁË-Û˘ ÙÔ˘ ∫·Ù¿ §Ô˘Î¿Ó ∂˘·ÁÁÂÏ›Ô˘ (‚ã 1-20) ÎÚ·ÙÔ‡Ó ÔÈ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔ› ηÏÏÈÙ¤¯Ó˜Ù˘ ƒÒÌ˘: ÌÈ· ÙÔȯÔÁÚ·Ê›· Ù˘ ηٷ-Îfî˘ ÙÔ˘ ·Á›Ô˘ ™Â‚·ÛÙÈ·ÓÔ‡, ÙÔ Î¿-Ï˘ÌÌ· Ù˘ Û·ÚÎÔÊ¿ÁÔ˘ ÙÔ˘ ª¿ÚÎÔ˘∫Ï·˘‰È·ÓÔ‡ Î·È ¤Ó· ·Ó¿ÁÏ˘ÊÔ Ô˘¯ÚÔÓÔÏÔÁÂ›Ù·È ·ÎÚÈ‚Ò˜ ÙÔ 343 (¤ÙÔ˜˘·Ù›·˜ ÙˆÓ ¶Ï·Îȉ›Ô˘ Î·È ƒˆÌ‡ÏÔ˘Ù˘ Û˘Óԉ¢ÙÈ΋˜ ÂÈÁÚ·Ê‹˜) ÂÈÎÔÓ›-˙Ô˘Ó ÙÔÓ ÌÈÎÚfi ÃÚÈÛÙfi Û·ÚÁ·ÓˆÌ¤ÓÔÛÙË Ê¿ÙÓË Î·È ¿Óˆ ·fi ·˘Ù‹Ó Ù· ‰‡Ô˙Ò·, ÂÓÒ ¤Ó·˜ ‹ ‰‡Ô ‚ÔÛÎÔ› ÂÎÊÚ¿-˙Ô˘Ó ÙËÓ ·ÔÚ›· ÙÔ˘˜ ÁÈ· ÙÔ ı·‡Ì·.

∞fi ÙÔÓ ·Ú¯ÈÎfi ·˘ÙfiÓ ˘Ú‹Ó· Ù˘ÂÈÎÔÓÔÁÚ·Ê›·˜ Ù˘ ÛÎËÓ‹˜ ÚԤ΢-„·Ó ÔÈ ‰‡Ô ‚·ÛÈÎÔ› ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊÈÎÔ› Ù‡-ÔÈ, Ù· ‰‡Ô ‚·ÛÈο Û˘ÓıÂÙÈο Û¯‹Ì·-Ù¿ Ù˘, Ù· ÔÔ›· ·Ï·ÈfiÙÂÚ· ›¯·Ó η-ıÈÂÚˆı› Ó· ϤÁÔÓÙ·È «‰˘ÙÈÎfi˜» ηȫ·Ó·ÙÔÏÈÎfi˜»» Ù‡Ô˜. √È ÁˆÁÚ·ÊÈÎÔ›·˘ÙÔ› ÚÔÛ‰ÈÔÚÈÛÌÔ›, ˆÛÙfiÛÔ, ‰ÂÓ·ÔηχÙÔ˘Ó ÙÔÓ Ô˘ÛÈ·ÛÙÈÎfi ıÂÔÏÔ-ÁÈÎfi Ì‹Ó˘Ì· ÙÔ˘ ηıÂÓfi˜ Ù‡Ô˘. √ÚÒÙÔ˜ ı¤ÙÂÈ Û ÚÒÙÔ Â›Â‰Ô, ¿Ú·Î·È Û ÛËÌ·ÛÈÔÏÔÁÈο ·ÓÒÙÂÚÔ, ÙÔıÂ›Ô ‚Ú¤ÊÔ˜-˘fiÌÓËÛË ÙÔ˘ ÁÂÁÔÓfiÙÔ˜Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘ Î·È ÙÔ˘ ‰fiÁÌ·ÙÔ˜ Ù˘∂ÓÛ¿ÚΈÛ˘ ÙÔ˘ §fiÁÔ˘. √ ‰Â‡ÙÂÚÔ˜ÙÔÔıÂÙ› ÛÙÔ Î¤ÓÙÚÔ Ù˘ ·Ú¿ÛÙ·-Û˘ ÙËÓ ·Ó·ÎÂÎÏÈ̤ÓË ¶·Ó·Á›·, Ù˪ËÙ¤Ú· ÙÔ˘ £Â·ÓıÚÒÔ˘ Ô˘ ÏÂÈ-ÙÔ‡ÚÁËÛ ˆ˜ ̤ÛÔ ÁÈ· ÙËÓ ÔÏÔÎÏ‹Úˆ-ÛË Ù˘ ı›·˜ ÔÈÎÔÓÔÌ›·˜.

√ ÂÓÛ·ÚΈ̤ÓÔ˜ §fiÁÔ˜

™‡Ìʈӷ Ì ÙÔÓ ÚÒÙÔ ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊÈ-Îfi Ù‡Ô, ÙÔ ıÂ›Ô ‚Ú¤ÊÔ˜ ηٷϷ̂¿ÓÂÈÙÔ Î¤ÓÙÚÔ Ù˘ ·Ú¿ÛÙ·Û˘: Û·ÚÁ·-ӈ̤ÓÔ˜ Ô ÌÈÎÚfi˜ ÃÚÈÛÙfi˜ ÎÔÈÌ¿Ù·È

ÛÙË Ê¿ÙÓË, ÂÓÒÙ· ‰‡Ô ˙Ò·, ÙÔ ‚fi-‰È Î·È Ô fiÓÔ˜, ÙÔÓ˙ÂÛÙ·›ÓÔ˘Ó. Δ·Û¿ÚÁ·Ó· ›ӷÈÙ·Èӛ˜, ÛÊȯÙÔ‰Â-̤Ó˜ Á‡Úˆ ·fiÙÔ ÎÔÚÌ¿ÎÈ ÙÔ˘,fiˆ˜ ·ÎÚÈ‚Ò˜ ÔÈÎËÚ›˜ Ì ÙȘÔԛ˜ Ù˘Ï›ÁÔÓÙ·ÈÔÈ ÓÂÎÚÔ›. ∏ Ê¿Ù-ÓË ¿ÏÏÔÙ ÌÔÈ¿˙ÂÈÌ ηϷıfiÏÂÎÙÔÎÔÊ›ÓÈ, ¿ÏÏÔÙ·ԉ›‰ÂÙ·È Û·ÓÙÚ·¤˙È Î·È ¿ÏÏÔ-ÙÂ Û·Ó ÎÙÈÛÙfi˜‚ˆÌfi˜ ‹ Û·Ó Û·Ú-ÎÔÊ¿ÁÔ˜. Δ· ˙Ò·‚Ú›ÛÎÔÓÙ·È Ì·˙›ÛÙË ÌÈ· ÏÂ˘Ú¿Ù˘ Ê¿ÙÓ˘, ÚÔ-‚¿ÏÏÔ˘Ó ›ÛˆÙ˘, ÒÛÙ ʷ›ÓÔ-ÓÙ·È ÌfiÓÔÓ ÔÈ ÎÂ-ʷϤ˜ ÙÔ˘˜ ‹ Ï · È Û È Ò Ó Ô ˘ Ó·ÓÙÈıÂÙÈο ÙÔÚÒÙÔ Ï›ÎÓÔ ÙÔ˘∫˘Ú›Ô˘. ∏ Ê¿ÙÓËÌ ÙÔÓ ÃÚÈÛÙfi‚Ú¤ÊÔ˜ Î·È Ù·˙Ò·, Ë ‚·ÛÈ΋ ÂÈ-ÎÔÓÔÁÚ·ÊÈ΋ ÂÓfi-ÙËÙ· Ù˘ ·Ú¿-ÛÙ·Û˘, ÙÔÔıÂ-ÙÂ›Ù·È Î¿Ùˆ ·fi

·¯˘Ú¤ÓÈÔ ÛÙ¤Á·ÛÙÚÔ Î·È Ï·ÈÛÈÒÓÂÙ·È·fi ‰¤ÓÙÚ·, fiˆ˜ Ë ¿ÌÂÏÔ˜ Î·È Ô ÊÔ›-ÓÈη˜ Ô˘ Û˘Ì‚ÔÏ›˙Ô˘Ó ÙËÓ ·ı·Ó·Û›·Î·È ÙË ‰È·ÈÒÓÈÛË Ù˘ ˙ˆ‹˜, ‹ ·fi ‚Ô-ÛÎÔ‡˜ Ô˘ ‰Â›¯ÓÔ˘Ó ÙÔ ·È‰›, Û˘ÓÔÌÈ-ÏÔ‡Ó ¯ÂÈÚÔÓÔÌÒÓÙ·˜ ‹ ÎÔÈÙÔ‡Ó „ËÏ¿¤Îı·Ì‚ÔÈ. ∏ ÂÈÎÔÓÔÁÚ·Ê›· ·˘Ù‹ ‰È·-ÎÚ›ÓÂÙ·È ÁÈ· ÙË Û˘ÌÌÂÙÚ›·, ÙËÓ ˘·ÈÓÈ-ÎÙÈÎfiÙËÙ· Î·È ÙË ÏÈÙfiÙËÙ· Ù˘ ·Ê‹ÁË-Û˘.

∞·ÓÙÔ‡Ó ·ÚÎÂÙ¿ ·ÓÙÈÚÔÛˆÂ˘ÙÈ-ο ·Ú·‰Â›ÁÌ·Ù· ·˘ÙÔ‡ ÙÔ˘ Ù‡Ô˘ ηÈÙˆÓ ·Ú·ÏÏ·ÁÒÓ ÙÔ˘. ªfiÓË Ë ‚·ÛÈ΋ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊÈ΋ ÂÓfiÙËÙ· Ù˘ ·Ú¿ÛÙ·-Û˘ ··ÓÙ¿ ÛÂ Î¿Ï˘ÌÌ· Û·ÚÎÔÊ¿ÁÔ˘·fi ÙÔ μ·ÙÈηÓfi, ÛÙË Û·ÚÎÔÊ¿ÁÔ ÙÔ˘·Á›Ô˘ ∫¤ÏÛÔ˘ ÛÙÔ ªÈÏ¿ÓÔ, Û ÌÈ· ·Ó¿-ÁÏ˘ÊË Ï¿Î· ÙÔ˘ μ˘˙·ÓÙÈÓÔ‡ ªÔ˘Û›-Ô˘ Ù˘ ∞ı‹Ó·˜ ·fi ÙË ¡¿ÍÔ, fiÏ· ÙÔ˘4Ô˘ ·ÈÒÓ·, ηıÒ˜ Î·È Û ¯Ú˘Ûfi ÂÁÎfiÏ-ÈÔ ·fi Ù· A‰·Ó·, ÙÔ˘ 6Ô˘ ·ÈÒÓ·, Û‹-ÌÂÚ· ÛÙÔ ∞Ú¯·ÈÔÏÔÁÈÎfi ªÔ˘ÛÂ›Ô Ù˘∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏ˘. ™Â ÈÔ ·ÊËÁËÌ·-ÙÈΤ˜ ·Ú·ÛÙ¿ÛÂȘ, Ë ‚·ÛÈ΋ ·˘Ù‹ÂÓfiÙËÙ· Ï·ÈÛÈÒÓÂÙ·È ·fi ÙÔ˘˜ ÙÚÂȘª¿ÁÔ˘˜, ·fi ÙË ÌÈ· ÏÂ˘Ú¿, Î·È ·fiÙËÓ Î·ıÈÛÙ‹ £ÂÔÙfiÎÔ, ·fi ÙËÓ ¿ÏÏË,fiˆ˜ ‰È·ÛÒ˙Ô˘Ó Î·Ï‡ÌÌ·Ù· Û·ÚÎÔÊ¿-ÁˆÓ ·fi ÙÔ μ·ÙÈηÓfi Î·È Ë Û·ÚÎÔÊ¿-ÁÔ˜ Ù˘ ∞‰ÂÏÊ›·˜ ÛÙȘ ™˘Ú·ÎÔ‡Û˜(ÂÚ. 340-345). ™Â ·ÂÈÎÔÓ›ÛÂȘ ÏÈÙ¤˜, ˶·Ó·Á›· Î·È Ô πˆÛ‹Ê, fiÚıÈÔÈ ‹ ηıÈ-ÛÙÔ› Û ‚Ú¿¯Ô˘˜, ÙÔÔıÂÙÔ‡ÓÙ·È Âη-Ù¤ÚˆıÂÓ Ù˘ Ê¿ÙÓ˘ fiˆ˜ ÛÙÔ ÂÏÂÊ¿-ÓÙÈÓÔ ÎÈ‚ˆÙ›‰ÈÔ ÙÔ˘ 5Ô˘ ·ÈÒÓ·, ÛÙÔªÔ˘ÛÂ›Ô μÈÎÙˆÚ›·˜ Î·È ∞Ï‚¤ÚÙÔ˘ ÛÙÔ§ÔÓ‰›ÓÔ, ÛÙÔ ÁÓˆÛÙfi ‡Ê·ÛÌ· ÙÔ˘ 6Ô˘·ÈÒÓ· ÙÔ˘ ıËÛ·˘ÚÔÊ˘Ï·Î›Ô˘ ÙˆÓSancta Sanctorum ÛÙÔ μ·ÙÈηÓfi, η-ıÒ˜ Î·È ÛÙÔÓ ·Ó¿ÁÏ˘ÊÔ ‰È¿ÎÔÛÌÔ ÂÓfi˜·Ï·‚¿ÛÙÚÈÓÔ˘ ΛÔÓ· ·fi ÙÔ ÎÈ‚ÒÚÈÔÙÔ˘ ·Á›Ô˘ ª¿ÚÎÔ˘ Ù˘ μÂÓÂÙ›·˜, ÙÔ˘6Ô˘ ·ÈÒÓ·, Ô˘ ıˆÚÂ›Ù·È ˆ˜ ¤¯ÂÈ ÌÂ-

Ù·ÊÂÚı› ·fi ÙËÓ ∞Ó·ÙÔÏ‹ (ÂӉ¯Ô̤-Óˆ˜ ·fi ÙËÓ ›‰È· ÙËÓ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡-ÔÏË).

™ÙË ÌÈÎÚÔÁÚ·Ê›· Ì ÙËÓ °¤ÓÓËÛËÛÙÔÓ ÎÒ‰Èη ÙÔ˘ ÌÔÓ·¯Ô‡ ƒ·ÌÔ˘ÏÏ¿,ÙÔ˘ 586 Ì.Ã., Ô˘ Û‹ÌÂÚ· Ê˘Ï¿ÛÛÂÙ·ÈÛÙË §·˘ÚÂÓÙÈ·Ó‹ μÈ‚ÏÈÔı‹ÎË Ù˘ºÏˆÚÂÓÙ›·˜, Ë £ÂÔÙfiÎÔ˜ ÂÈÎÔÓ›˙ÂÙ·ÈηıÈÛÙ‹, fiˆ˜ Î·È ÛÙ· ·Ú·¿Óˆ ·-Ú·‰Â›ÁÌ·Ù·. ΔÔÔıÂÙÂ›Ù·È fï˜ ÛÂÚÒÙÔ Â›Â‰Ô, ÌÚÔÛÙ¿ ·fi ÙË Ê¿Ù-ÓË Î·È ÎÔÓÙ‡ÙÂÚ· ÛÙÔ ı·ً, Û‡Ìʈ-Ó· Ì ÙÔ ‰Â‡ÙÂÚÔ ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊÈÎfi Ù‡Ô.ΔÔ Û¿ÓÈÔ ·˘Ùfi Û˘ÓıÂÙÈÎfi Û¯‹Ì· ı·Â·Ó·ÏËÊı› ·ÚÁfiÙÂÚ·, ·Ú·ÏÏ·Á̤-ÓÔ, Î·È ÛÙËÓ ÔÌÒÓ˘ÌË ÌÈÎÚÔÁÚ·Ê›·ÙÔ˘ ÂÚ›ÊËÌÔ˘ ªËÓÔÏÔÁ›Ô˘ ÙÔ˘ μ·ÛÈ-Ï›Ԣ ÙÔ˘ μã (ÂÚ. 985), Û‹ÌÂÚ· ÛÙÔμ·ÙÈηÓfi.

∏ ªËÙ¤Ú· ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÔ‡,Ë fiÓÙˆ˜ £ÂÔÙfiÎÔ˜

™‡Ìʈӷ Ì ÙÔ ‰Â‡ÙÂÚÔ ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊÈ-Îfi Ù‡Ô, Ë ¶·Ó·Á›· Â›Ó·È Í·ÏˆÌ¤ÓËÛ ÎÚ‚¿ÙÈ ÛÙÔ ÚÒÙÔ Ï¿ÓÔ Ù˘ ·-Ú¿ÛÙ·Û˘, Ì ÙÔ ·Ó·ÎÂÎÏÈ̤ÓÔ ÛÒÌ·Ù˘ Î·È ÙÔ ÛÙÚÒÌ· Ó· Û¯ËÌ·Ù›˙Ô˘Ó¤Ó·Ó ÏÔÍfi ¿ÍÔÓ· Ô˘ ·Ì¤Ûˆ˜ ÙÚ·‚¿ÙËÓ ÚÔÛÔ¯‹ ÙÔ˘ ı·ً. ∞Ô‰›‰ÂÙ·ÈÛ˘¯Ó¿ ÎÔ˘Ú·Ṳ̂ÓË ·fi ÙȘ ˆ‰›Ó˜ ÙÔ˘ÙÔÎÂÙÔ‡. ™Â ‰Â‡ÙÂÚÔ Â›Â‰Ô, ÌÈÛÔ-ÎÚ˘Ì̤ÓË ·fi ÙË ÛÙÚˆÌÓ‹, ÙÔÔıÂ-ÙÂ›Ù·È Ë Ê¿ÙÓË, Ì ÙÔ Û·ÚÁ·ÓˆÌ¤ÓÔÃÚÈÛÙfi Î·È Ù· ˙Ò·. √ πˆÛ‹Ê ÂÈÎÔÓ›˙Â-Ù·È ÛÎÂÙÈÎfi˜ ηıÈṲ̂ÓÔ˜ Û ‚Ú¿¯Ô‰›Ï· ÛÙËÓ ¶·Ó·Á›· ‹ ÚÔ‚¿ÏÏÂÈ ›Ûˆ·fi ÙÔ ÛÙÚÒÌ·, ‰Â›¯ÓÔÓÙ·˜ ·ÔÚË̤-ÓÔ˜ ÙÔ ‚Ú¤ÊÔ˜. ∏ ÂÈÎÔÓÔÁÚ·Ê›· ·˘Ù‹‰È·ÎÚ›ÓÂÙ·È ÁÈ· ÙËÓ Â˘ÚËÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·ÛÙË Û‡ÓıÂÛË, ·ÊÔ‡ ·›ÚÂÙ·È Ë ·Ú·Ù·-ÎÙÈÎfiÙËÙ·, Î·È ÁÈ· ÙË ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ··ÊËÁËÌ·ÙÈ΋˜ ·Ó¿Ù˘Í˘ ‰Â˘ÙÂÚ¢fi-ÓÙˆÓ ÂÂÈÛÔ‰›ˆÓ ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙ· ·ÚÈ·‰ÔÌÈο Ù˘ ÛÙÔȯ›·.

¶·Ú·‰Â›ÁÌ·Ù· ·ÂÈÎÔÓ›ÛÂˆÓ Ô˘ÂÓÙ¿ÛÛÔÓÙ·È ÛÙÔÓ ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊÈÎfi ·˘-Ùfi Ù‡Ô Â›Ó·È ¿ÌÔÏÏ· Î·È ··ÓÙÔ‡Ó΢ڛˆ˜ Û ¤ÚÁ· ÌÈÎÚÔÙ¯ӛ·˜ Ô˘ ¯ÚÔ-ÓÔÏÔÁÔ‡ÓÙ·È ·fi ÙÔÓ 6Ô Ì¤¯ÚÈ Î·È ÙÔÓ8Ô ·ÈÒÓ· Î·È Û‹ÌÂÚ· Â›Ó·È ‰È·Û·Ṳ́-Ó· Û ªÔ˘Û›· Î·È Û˘ÏÏÔÁ¤˜ ·Ó¿ ÙÔÓÎfiÛÌÔ: η̤ÔÈ ·fi ËÌÈÔχÙÈÌÔ˘˜ Ï›-ıÔ˘˜ (¶·Ú›ÛÈ, Cabinet des Médailles),ÂÁÎfiÏÈ·-Ê˘Ï·¯Ù¿ ·fi ˘·ÏfiÌ·˙· (μ·-ÙÈηÓfi) Î·È ·fi ¯Ú˘Ûfi (Û˘ÏÏÔÁ‹Schmidt ÛÙÔ ªfiÓ·¯Ô), ÎÔÛÌ‹Ì·Ù·(fiˆ˜ ¤Ó· ·ÛË̤ÓÈÔ ÂÚÈοÚÈÔ ÙÔ˘ªÔ˘Û›Ԣ ÙÔ˘ ∫·˝ÚÔ˘), ÌÈÎÚ¤˜ ÂÈÎfiÓ˜·fi ÛÙfiÎÔ (μÚÂÙ·ÓÈÎfi ªÔ˘Û›Ô) ‹ ·fi¯·ÏÎfi (ªÔ˘Û›· μÂÚÔÏ›ÓÔ˘), ÂÏÂÊ·-ÓÙÔ˘ÚÁ‹Ì·Ù· (˘Í›‰· ÌÔÓ‹˜ Werden,ϷΛ‰ÈÔ ÛÙËÓ Î·ı¤‰Ú· ÙÔ˘ ÂÈÛÎfi-Ô˘ ª·ÍÈÌÈ·ÓÔ‡ ÛÙË ƒ·‚¤ÓÓ·, ϷΛ-‰ÈÔ ÛÙË Û˘ÏÏÔÁ‹ ÙÔ˘ Dumbarton OaksÙ˘ √˘¿ÛÈÁÎÙÔÓ), ˘Ê¿ÛÌ·Ù· (§Ô‡‚ÚÔ),¢ÏÔÁ›Â˜ ·fi ÙÔ˘˜ ∞Á›Ô˘˜ ΔfiÔ˘˜ (Û‹-ÌÂÚ· ÛÙË Monza Î·È ÙÔ Bobbio). ¶·-Ú·ÛÙ¿ÛÂȘ Ì ÙË °¤ÓÓËÛË ÛÙÔÓ Ù‡Ô·˘ÙfiÓ ‰È·ÛÒ˙ÔÓÙ·È Î·È ·fi ·ÍÈÔÛËÌ›-ˆÙ· ¤ÚÁ· ˙ˆÁÚ·ÊÈ΋˜, fiˆ˜ ÙÔ Î¿Ï˘Ì-Ì· ÌÈ·˜ ÏÂÈ„·ÓÔı‹Î˘ ·fi ÙÔ˘˜ ∞Á›-Ô˘˜ ΔfiÔ˘˜ ÙÔ˘ 7Ô˘ ·ÈÒÓ·, Û‹ÌÂÚ·ÛÙÔ μ·ÙÈηÓfi, ÌÈ· ÂÈÎfiÓ· ÙÔ˘ 8Ô˘ ·ÈÒ-Ó· ·fi ÙËÓ ¶·Ï·ÈÛÙ›ÓË, Û‹ÌÂÚ· ÛÙÔ∂ÚÌÈÙ¿˙, ηıÒ˜ Î·È Ë ÔÌÒÓ˘ÌË ÙÔȯÔ-ÁÚ·Ê›· ÛÙËÓ ·„›‰· ÙÔ˘ Ó·Ô‡ Ù˘ ¶·-Ó·Á›·˜ foris Portas ÛÙÔ ∫·ÛÙÂÏÛ¤ÚÈÔÙ˘ πÙ·Ï›·˜, Ô˘ ¯ÚÔÓÔÏÔÁÂ›Ù·È Á‡ÚˆÛÙÔ 700.

H Mαρμ�ρινη αν�γλυ-φη πλ�κα με τη Γ�ννη-ση απ� τη N�ξο (4οςαι�νας), τυπικ� παρ�-δειγμα του πρ�του ει-κονογραφικο� τ�πουτης σκην�ς. Παριστ�νε-ται μ�νο η βασικ� εικο-νογραφικ� εν�τητα τηςσκην�ς: η φ�τνη, απο-δοσμ�νη σαν τρ�πεζα �βωμ�ς, με το σπαργα-νωμ�νο βρ�φος και ταζ�α, πλαισι�νεται απ�δ�ο δ�ντρα-σ�μβολααθανασ�ας και διαι�νι-σης της ζω�ς. Aθ�να,Bυζαντιν� και Xριστια-νικ� Mουσε�ο.

Page 13: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1 13

H ·ÈÛÙ›· Ù˘ ™·ÏÒÌ˘

∞fi ÙËÓ ÚÒÈÌË ÂÈÎÔÓÔÁÚ·Ê›· Ù˘°¤ÓÓËÛ˘ ÔÏϤ˜ Â›Ó·È ÔÈ ÏÂÙÔ̤ÚÂÈ-˜ ÂΛӘ Ô˘ ·Í›˙Ô˘Ó È‰È·›ÙÂÚÔ Û¯Ô-ÏÈ·ÛÌfi, ÂÂȉ‹ ̤۷ ÙÔ˘˜ ÎÚ‡‚Ô˘Ó¤Ó· ‚·ı‡ ıÂÔÏÔÁÈÎfi Û˘Ì‚ÔÏÈÛÌfi ηȷÔηχÙÔ˘Ó ÙÔ Â‡ÚÔ˜ Ù˘ ›‰Ú·-Û˘ Ù˘ ·ÙÂÚÈ΋˜ ÁÚ·ÌÌ·Ù›·˜ ÛÙȘÂÈηÛÙÈΤ˜ Ù¤¯Ó˜ Ù˘ ÂÔ¯‹˜. ΔÔ ÈÔ·ÓÙÈÚÔÛˆÂ˘ÙÈÎfi ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· ÂÓfi˜ÂÂÈÛÔ‰›Ô˘ ·fi Ù· ·fiÎÚ˘Ê· ¢·ÁÁ¤-ÏÈ· Ô˘ ·Ô‰fiıËÎÂ Î·È ÛÙËÓ Ù¤¯ÓË̤¯ÚÈ ÙËÓ ÂÔ¯‹ Ù˘ ∂ÈÎÔÓÔÌ·¯›·˜,Â›Ó·È ·˘Ùfi Ù˘ Ì·›·˜ Î·È Ù˘ ¿ÈÛÙ˘™·ÏÒÌ˘.

∫·Ù¿ ÙË ‰È‹ÁËÛË ÙÔ˘ ÚˆÙ¢·ÁÁÂ-Ï›Ô˘ ÙÔ˘ π·ÎÒ‚Ô˘ (ÎÂÊ. 18-20), ÂÓfi˜·fiÎÚ˘ÊÔ˘ (‰ËÏ. ÌË ÁÓ‹ÛÈÔ˘ Î·È Î·-ıÔÏÈο ·Ô‰ÂÎÙÔ‡) ÎÂÈ̤ÓÔ˘ ÙÔ˘ 4Ô˘›Ûˆ˜ ·ÈÒÓ·, Ô πˆÛ‹Ê ·ÊÔ‡ ÂÁη٤-ÛÙËÛ ÙËÓ ª·Ú›· Û ÌÈ· ÛËÏÈ¿ ÛÙ·ÂÚ›¯ˆÚ· Ù˘ μËıϤÌ, ·Ó·˙‹ÙËÛÂÌÈ· Ì·›· ÁÈ· Ó· ‚ÔËı‹ÛÂÈ ÛÙÔÓ ÂÚ¯Ô-Ìfi ÙÔ˘ ·È‰ÈÔ‡. ∞ÊÔ‡ ÙË ‚ڋΠηÈÙËÓ Ô‰‹ÁËÛ ̤¯ÚÈ ÙË ÛËÏÈ¿, ÂΛÓ˷̤ۈ˜ ·Ó·ÊÒÓËÛ «ÛˆÙËÚ›· ÙˆπÛÚ·‹Ï ÂÁÂÓÓ‹ıË», ÁÈ·Ù› ·fi ÙÔ ÂÛˆ-ÙÂÚÈÎfi ¤‚Á·ÈÓ ¿ÏÂÙÔ Êˆ˜ «ÒÛÙÂÙÔ˘˜ ÔÊı·ÏÌÔ‡˜ ÌË Ê¤ÚÂÈÓ». ∏ Ì·Ì‹Ì·›ÓÔÓÙ·˜ ›‰Â ÙËÓ ¶·Ó·Á›· Ó· ıË-Ï¿˙ÂÈ ÙÔ ·È‰› ηÈ, ‚Á·›ÓÔÓÙ·˜, ÂȉÔ-Ô›ËÛ ÌÈ· ¿ÏÏË Á˘Ó·›Î·, ÙË ™·ÏÒ-ÌË, ÁÈ· ÙÔ ı·˘Ì·ÛÙfi ÁÂÁÔÓfi˜. ∏ ™·-ÏÒÌË, ÊÈÏÔÂÚ›ÂÚÁË Î·È ·fiÙÔÌË,‰ÂÓ ÙËÓ ›ÛÙÂ„Â Î·È ˙‹ÙËÛ ӷ „·‡-ÛÂÈ ÙË Ê‡ÛË Ù˘ £ÂÔÙfiÎÔ˘. ∞̤ۈ˜Ù˘ ÎfiËΠÙÔ ¯¤ÚÈ Î·È ‡ÛÙÂÚ· ·fi·Ú·Î¿ÏÈ· Î·È ÚÔÛ¢¯‹, ¤Ó·˜ ¿ÁÁÂ-ÏÔ˜ Ù˘ › ӷ ʤÚÂÈ ÙÔ ¯¤ÚÈ Ù˘ ÎÔ-ÓÙ¿ ÛÙÔÓ ∫‡ÚÈÔ Î·È Ó· ÙÔÓ ¿ÚÂÈ·ÁηÏÈ¿. ∂˘ı‡˜ ÌfiÏȘ ·Ó·ÊÒÓËÛ«‚·ÛÈχ˜ ÂÁÂÓÓ‹ıË Ì¤Á·˜ ÂÓπÛÚ·‹Ï», ÁÈ·ÙÚ‡ÙËÎÂ.

∏ ™·ÏÒÌË, ÁÔÓ·ÙÈÛÙ‹ ÌÚÔÛÙ¿ ÛÙËÊ¿ÙÓË ‹ fiÚıÈ· ÌÚÔÛÙ¿ ÛÙËÓ ¶·Ó·-Á›·, ··ÓÙ¿ Û ·ÚÎÂÙ¿ ·Ú·‰Â›ÁÌ·Ù·Ô˘ ·Ó‹ÎÔ˘Ó ÙfiÛÔ ÛÙÔÓ ÚÒÙÔ (Ï.¯.ÛÙȘ ˘Í›‰Â˜ ·fi ÂÏÂÊ·ÓÙÔÛÙfi ÙÔ˘μÂÚÔÏ›ÓÔ˘, ÙÔ˘ 6Ô˘ ·È., Î·È Ù˘ μȤÓ-Ó˘, ÙÔ˘ 8Ô˘ ·È.) fiÛÔ Î·È ÛÙÔ ‰Â‡ÙÂÚÔÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊÈÎfi Ù‡Ô (Ï.¯. ÛÙÔ Ï·Î›-‰ÈÔ ·fi ÙÔÓ ıÚfiÓÔ ÙÔ˘ ª·ÍÈÌÈ·ÓÔ‡ÛÙË ƒ·‚¤ÓÓ· Î·È ÛÙËÓ ÙÔȯÔÁÚ·Ê›·ÙÔ˘ Ó·Ô‡ ÙÔ˘ ∫·ÛÙÂÏÛ¤ÚÈÔ). ¢‡Ô ·-ÓÔÌÔÈfiÙ˘· ϷΛ‰È· ·fi ÂÏÂÊ·ÓÙÔ-ÛÙfi ÙÔ˘ 6Ô˘ ·ÈÒÓ·, ÙÔ ¤Ó· Û‹ÌÂÚ·ÛÙÔ ª¿ÓÙÛÂÛÙÂÚ (μÈ‚ÏÈÔı‹ÎË JohnRylands) Î·È ÙÔ ¿ÏÏÔ ÛÙÔ §ÔÓ‰›ÓÔ(μÚÂÙ·ÓÈÎfi ªÔ˘Û›Ô), ʤÚÔ˘Ó ÛÙÔ Î¿-Ùˆ ÙÌ‹Ì· ÙÔ˘˜ ·Ú¿ÛÙ·ÛË Ù˘ °¤Ó-ÓËÛ˘ ÛÂ Ù‡Ô ·Ó¿ÌÂÈÎÙÔ: ÛÙË ÌÈ·ÏÂ˘Ú¿ ÙÔÔıÂÙÂ›Ù·È Ë Ê¿ÙÓË Ì ÙÔÃÚÈÛÙfi Î·È Ù· ˙Ò·, ÂÓÒ ÌÚÔÛÙ¿ Ë™·ÏÒÌË ÁÔÓ·Ù›˙ÂÈ ‰ÂfiÌÂÓË ÁÈ· ÙÔ ¯¤-ÚÈ Ù˘, Î·È ÛÙËÓ ¿ÏÏË Ë £ÂÔÙfiÎÔ˜·Ó··‡ÂÙ·È ¿Óˆ ÛÙÚÒÌ· ÁÂÌ¿ÙÔ¿¯˘Ú·, ÎÔÈÙ¿˙ÔÓÙ·˜ ÚÔ˜ ÙÔ ı·‡Ì·Ù˘ ›·Û˘. ∞Ó Î·È ÛÙË Ï·ÙÈÓÈ΋ ¢‡ÛË ËÂÈÎfiÓÈÛË ÙÔ˘ ÂÂÈÛÔ‰›Ô˘ ·˘ÙÔ‡ Û˘ÓÂ-¯›ÛÙËΠÛÔÚ·‰Èο Î·È ÌÂÙ¿ ÙÔÓ 8Ô ·È-ÒÓ·, ÛÙÔ Ì¤ÛÔ Î·È ‡ÛÙÂÚÔ μ˘˙¿ÓÙÈÔ Ë™·ÏÒÌË ¤ÁÈÓ ÌÈ· ·fi ÙȘ Ì·›Â˜ (Û‡Ì-ʈӷ Ì ÙÔÓ æ¢‰Ô-ª·Ùı·›Ô, ÎÂÊ.13), ¤·„ ӷ ·ÔÙÂÏ› ·fi ÌfiÓË Ù˘¤Ó·˜ Ì¿ÚÙ˘Ú·˜ Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘ Î·È Û‡Ì-‚ÔÏÔ ÌÂٷ̤ÏÂÈ·˜ Î·È ÂÓÙ¿¯ıËΠÛÙËÛÎËÓ‹ ÙÔ˘ ÏÔ˘ÙÚÔ‡ ÙÔ˘ ı›Ԣ ‚Ú¤-ÊÔ˘˜.

ΔÔ ÂÂÈÛfi‰ÈÔ Ù˘ ·ÈÛÙ›·˜ Ù˘ ™·-ÏÒÌ˘ ·ÔÙÂÏ› Ô˘ÛÈ·ÛÙÈο ¤Ó· ı·‡-

Ì·, Ô˘ ÙÂÏÂ›Ù·È Ì¤Û· ÛÙÔ˘˜ ÎfiÏÔ˘˜ÙÔ˘ ÌÂÁ¿ÏÔ˘ ı·‡Ì·ÙÔ˜ Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘.∫·È Ë ›‰È· Ë ™·ÏÒÌË, Ì ÙËÓ ÙÈ̈ڛ·Î·È ÙË ıÂڷ›· Ù˘, Â›Ó·È Ì¿ÚÙ˘Ú·˜‰‡Ô ı·˘Ì·ÛÙÒÓ ÁÂÁÔÓfiÙˆÓ, ÙfiÛÔ Ù˘›‰È·˜ Ù˘ ÂÓÛ¿ÚΈÛ˘ ÙÔ˘ £ÂÔ‡-§fi-ÁÔ˘ fiÛÔ Î·È Ù˘ ·ÚıÂÓ›·˜ Ù˘ ªËÙ¤-Ú·˜ ÙÔ˘. ΔÔ ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊÈÎfi ·˘Ùfi ı¤Ì··ÔÙÂÏ› ÂÓ‰ÂÈÎÙÈÎfi ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· ÁÈ·ÙËÓ ¤Í·ÚÛË Ù˘ ÙÈÌ‹˜ Î·È Ù˘ ÚÔÛ·-ÓËÛ˘ ÚÔ˜ ÙËÓ ¶·Ó·Á›·, ȉȷ›ÙÂÚ·ÌÂÙ¿ ÙËÓ √ÈÎÔ˘ÌÂÓÈ΋ ™‡ÓÔ‰Ô Ù˘∂ʤÛÔ˘ (431), Ô˘ ·Ó·ÁÓÒÚÈÛ ÙËÓ¶·Ó·Á›· ˆ˜ fiÓÙˆ˜ £ÂÔÙfiÎÔ. ΔÔ ÁÂÁÔ-

Ófi˜, Ù¤ÏÔ˜, fiÙÈ Ë Û˘ÓÙÚÈÙÈ΋ ÏÂÈÔ„Ë-Ê›· ÙˆÓ ¤ÚÁˆÓ Ô˘ ·ÂÈÎÔÓ›˙Ô˘Ó ÙËÓÈÛÙÔÚ›· Ù˘ ™·ÏÒÌ˘ ·ÔÙÂÏÔ‡Ó ¤ÚÁ·Ô˘ ·Â˘ı‡ÓÔÓÙ·È Û Á˘Ó·›Î˜ ‹ ·-Ú·ÁÁ¤ÏıËÎ·Ó ·fi Á˘Ó·›Î˜ Â›Ó·È ÂÓ-‰ÂÈÎÙÈÎfi ÙÔ˘ ‰È‰·ÎÙÈÎÔ‡ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú·Ù˘ ·Ï·ÈÔ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈ΋˜ ÂÈÎÔÓÔÏ·-Û›·˜, Ù˘ Á˘Ó·ÈΛ·˜ Â˘Ï¿‚ÂÈ·˜ ÚÔ˜ÙËÓ ¶·Ó·Á›· ‹‰Ë ·fi ÌÈ· ÙfiÛÔ ÚÒÈ-ÌË ÂÔ¯‹, ·ÏÏ¿ Î·È ÙÔ˘ ÚfiÏÔ˘ Ô˘ÂÌÈÛÙ¢fiÙ·Ó Ë ÎÔÈÓˆÓ›· Ù˘ ÂÔ¯‹˜ÛÙËÓ Î¿ı ۇ˙˘ÁÔ Î·È ÌËÙ¤Ú· ̤۷ÛÙÔ˘˜ ÎfiÏÔ˘˜ Ù˘ ÚÒÈÌ˘ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈ-΋˜ ÔÈÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜.

μ·ÛÈ΋ ‚È‚ÏÈÔÁÚ·Ê›·: H. LECLERCQ, στ� Dictionnaired’Αrchéologie chrétienne et deLiturgie �ΙΙ 1 (1935), στ. 905-940,λήμμα «Nativité de Jésus».

P. WILHELM, στ� Lexikon derChristlichen Ikonographie 2 (1970),στ. 86-120, λήμμα «Geburt Christi».

G. RISTOW, στ� Reallexikon zurbyzantinischen Kunst 2 (1971), στ.637-662, λήμμα «Geburt Christi».

P. TESTINI, Rivista di ArcheologiaCristiana 48 (1972), σ. 313-333.

Õ Eλεφαντο-στ�ινο πλακ�-διο με τηνπροσκ�νησητων M�γωνκαι τη Γ�ννη-ση. Γονατιστ�η Σαλ�μη δ�-εται για την�ασ� τηςμπροστ� στηφ�τνη του Kυ-ρ�ου. Λονδ�νο,Bρετανικ�Mουσε�ο(φωτ.: «M�-τηρ Θεο�,Aπεικον�σειςτης Παναγ�αςστη βυζαντιν�τ�χνη», Kατ�-λογος Eκθε-σης, 2000).

Page 14: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

14 H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1

H Γ�ννηση του Xριστο� στη βυTης MÀƒΔÕ§∏˜ AÃ∂πªÕ™Δ√À -

¶√Δ∞ªπÕ¡√À

Eπιτ�μου Διευθ ντριαςBυζαντινο Mουσε�ου Aθην�ν

«¶∞ƒÕ¢√•√¡ ªÀ™Δ◊ƒπ√¡ ÔÈÎÔÓÔÌÂ›Ù·È Û‹-ÌÂÚÔÓ. K·ÈÓÔÔÈÔ‡ÓÙ·È Ê‡ÛÂȘ, Î·È £Âfi˜¿ÓıÚˆÔ˜ Á›ÓÂÙ·È». YÛÙÂÚ· ·fi ÙË Ï‹ÍË

Ù˘ EÈÎÔÓÔÌ·¯›·˜ Ì ÙËÓ ·Ó·ÛًψÛË ÙˆÓ ÂÈÎfiÓˆÓÙÔ 843, Ë °¤ÓÓËÛË ÙÔ˘ XÚÈÛÙÔ‡ ¤Ï·‚ Ì ÙË ‰È·ÌfiÚ-ʈÛË ÙˆÓ Ó¤ˆÓ ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊÈÎÒÓ ÚÔÁÚ·ÌÌ¿ÙˆÓÛÙ·ıÂÚ‹ ÛÙ· ˘„ËÏ¿ Î·È ÂÌÚ¤Ô˘Û· ı¤ÛË ÛÙË ˙ˆ-ÁÚ·ÊÈ΋ ‰È·ÎfiÛÌËÛË ÙˆÓ Ó·ÒÓ Ì „ËÊȉˆÙ¿ ηÈÙÔȯÔÁڷʛ˜. ¶ÂÚ›‚ÏÂÙË, Û˘Ó·ÈÚÒÓÙ·˜ ÙÔ «Û‹ÌÂ-ÚÔÓ» ÙÔ˘ ‡ÌÓÔ˘ ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ Ì ÙÔ ÙfiÙ ηȷ›ÔÙ ÛÙÔ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÈÎfi ¯ÚfiÓÔ Ù˘ EÎÎÏËÛ›·˜, ‰È·-΋ڢÛÛ ÙËÓ ·Ï‹ıÂÈ· Ù˘ EÓÛ¿ÚΈÛ˘ ÙÔ˘ £ÂÔ‡§fiÁÔ˘, Ô˘ Û‹Ì·Ó ÙËÓ Ï‹ÚˆÛË ÙÔ˘ ۯ‰›Ô˘ Ù˘ı›·˜ ÔÈÎÔÓÔÌ›·˜ ÁÈ· ÙË ÛˆÙËÚ›· ÙÔ˘ Á¤ÓÔ˘˜ ÙˆÓ ·Ó-

ıÚÒˆÓØ ÚÔÛʤÚÔÓÙ·˜ ÛÙÔ˘˜ ÈÛÙÔ‡˜ ¯·Ú¿ Î·È ·-Ú·Ì˘ı›· Î·È ‰È·Ï¿ÌÔÓÙ·˜ ÛÙȘ „˘¯¤˜, ηıÒ˜ ÙÔ¿ÛÙÚÔ ÛÙË Ê¿ÙÓË.

H ÈÔ ¯·ÚȤÛÙÂÚËÎ·È Û‡ÓıÂÙË ·Ú¿ÛÙ·ÛË

H ·Ú¿ÛÙ·ÛË Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘, Ë ¯·ÚȤÛÙÂÚË Î·È ‰Ë-ÌÔÊÈϤÛÙÂÚË Ù˘ ¢·ÁÁÂÏÈ΋˜ ÈÛÙÔÚ›·˜, ÂÌÊ·Ó›˙ÂÙ·ÈÛ ¯ÚfiÓÔ˘˜ ÌÂÙ¿ ÙËÓ EÈÎÔÓÔÌ·¯›· Û˘ÁÎÚÔÙË̤ÓËÛÙÔÓ Î·ÓÔÓÈÎfi ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊÈÎfi Ù‡Ô Ô˘ ÂÈÎÚ¿ÙËÛÂηٿ ÙË Ì¤ÛË Î·È ÙËÓ ‡ÛÙÂÚË ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ÂÔ-¯‹. ™‡ÓıÂÙË, fiÛÔ Î·ÌÈ¿ ¿ÏÏË ·fi ÙȘ¯ÚÈÛÙÔÏÔÁÈΤ˜ ·Ú·ÛÙ¿ÛÂȘ,··ÚÙ›˙ÂÙ·È ·fi ÙÔ ÎÂÓÙÚÈ-Îfi ı¤Ì· Ô˘ ÂÚÈ‚¿Ï-ÏÂÙ·È ·fi Û˘Ó·-Ê‹ ÂÂÈÛfi-‰È· ηÈ

ÌÔÚʤ˜. ™ÙÔ Ì¤ÛÔ Â›Ó·È Ô Ó‹ÈÔ˜ XÚÈÛÙfi˜ ÛÙË Ê¿ÙÓË,Ô˘ ÙÔÓ ÊˆÙ›˙ÂÈ ÙÔ ¿ÛÙÚÔ Î·È ÙÔÓ ıÂÚÌ·›ÓÔ˘Ó Ù· ̇ Ò·Ì ÙËÓ ·Ó¿Û· ÙÔ˘˜ ̤۷ ÛÙÔ Û‹Ï·ÈÔ, Ï¿È ÙÔ˘ ˶·Ó·Á›· ·Ó·ÎÏÈÓfiÌÂÓË ÛÙË ÛÙÚˆÌÓ‹ Ù˘.

æËÏ¿ ÔÈ ¿ÁÁÂÏÔÈ, ÛÙÔ ‚Ô˘Ófi ÔÈ ÔÈ̤Ó˜, ÔÈ Ì¿ÁÔÈ,Ë Ì·›· Î·È Ë ™·ÏÒÌË Ô˘ ÊÚÔÓÙ›˙Ô˘Ó ÙÔ ÏÔ˘ÙÚfi ÙÔ˘·È‰ÈÔ‡ Î·È Ô IˆÛ‹Ê, ‰È¢ڇÓÔ˘Ó ÙË ¯·ÚÌfiÛ˘ÓË ÂÈ-ÎfiÓ· Ì ÂÈ̤ÚÔ˘˜ ÛÎËÓ¤˜ ·fi ÙÔÓ ·ÊË-ÁËÌ·ÙÈÎfi ·ÎÏÔ Ù˘ °¤Ó-ÓËÛ˘, Ô˘ÌÂ Û˘-

Page 15: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1 15

ζαντιν� μνημειακ� ζωγραφικ�ÁÎÂÓÙÚÈ΋ Î·È ·ÌÊ›‰ÚÔÌË Î›ÓËÛË Û ÂÓÈ·›· ÏÔ΋ʤÚÔ˘Ó ÛÙ· ¤Ú·Ù· ÙË ÛˆÙ‹ÚÈ· ›‰ËÛË.

T· Û˘ÛÙ·ÙÈο ̤ÚË ÙÔ˘ ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊÈÎÔ‡ Ù‡Ô˘·Ó¿ÁÔ˘Ó ÁÂÓÈο ÙËÓ ·Ú¯‹ ÛÙËÓ ·Ï·ÈÔ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎ‹Î·È ÚˆÙÔ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ Ù¤¯ÓË, Ì ԄÈÌfiÙÂÚË ÙËÓ ÂÌÊ¿-ÓÈÛË ÙˆÓ ‰ÔÍÔÏÔÁÔ‡ÓÙˆÓ ·ÁÁ¤ÏˆÓ Î·È ›Ûˆ˜ ÙË ÛÎË-Ó‹ ÙÔ˘ ÏÔ˘ÙÚÔ‡, Ô˘ Û¿ÓÈ· ‡ÛÙÂÚ· ·Ú·Ï›ÂÙ·È

ÛÙË ÌÂÁ¿ÏË ˙ˆÁÚ·ÊÈ΋. T·Â˘·ÁÁÂÏÈο

·Ó·ÁÓÒÛÌ·Ù·, ÚÔÊËÙÈΤ˜ ÂÍ·ÁÁÂ-ϛ˜ Î·È ·fiÎÚ˘Ê˜ ‰ÈËÁ‹ÛÂȘ, ·-ÙÂÚÈΤ˜ ÔÌÈϛ˜ Î·È ‡ÌÓÔÈ ·ÔÙÂ-ÏÔ‡Ó ÙȘ ËÁ¤˜ Ù˘ ÛÔ˘‰·›·˜ ÁÈ·ÙÔ ‰fiÁÌ· ·Ú¿ÛÙ·Û˘. AÓ·ÌÓ‹-ÛÂȘ ÌÔÚÊÒÓ Ù˘ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ·Ú¯·È-fiÙËÙ·˜, ÛÙÔȯ›· Ù˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈ΋˜ ÂıÈÌÔÙ˘›·˜ ηȿÏÏ· ÙÔ˘ ·ÏÔ‡ ηıËÌÂÚÈÓÔ‡ ‚›Ô˘Û˘Ó·ÚÌfi˙ÔÓÙ·È Î·È ˙˘Á›˙ÔÓÙ·È ÛÂ

‡ÌÂÙÚË Û‡ÓıÂÛË Î·È ÂÍ·Óı›˙Ô˘ÓÛÙÔ˘˜ Û˘Ì‚ÔÏÈÛÌÔ‡˜

Ù˘ ÂÈÎfiÓ·˜, Ô˘ÚÔÛÂÁÁ›˙ÂÈ ÌÂ Â˘Ï¿‚ÂÈ·,

¯¿ÚË Î·È Â˘Á¤ÓÂÈ·

E˘·ÁÁÂÏÈο ·Ó·ÁÓÒÛÌ·Ù·,ÚÔÊËÙÈΤ˜ ÂÍ·ÁÁÂϛ˜,·fiÎÚ˘Ê˜ ‰ÈËÁ‹ÛÂȘ, ·ÙÂ-ÚÈΤ˜ ÔÌÈϛ˜ Î·È ‡ÌÓÔÈ Â›Ó·ÈÔÈ ËÁ¤˜ Ù˘ ÎÔÚ˘Ê·›·˜ ÁÈ·ÙÔ ‰fiÁÌ· ·˘Ù‹˜ ·Ú¿ÛÙ·Û˘

Õ Στην ψηφιδωτ� παρ�στασητης Γ�ννησης (α´ μισ� 11ουαι.) στη Mον� Oσ�ου Λουκ�της Bοιωτ�ας κατασταλ�ζει ησοφ�α της κωνσταντινουπολ�-

τικης ζωγραφικ�ς (φωτ.:«Bυζαντιν� Ψηφιδωτ�»,

Eκδοτικ� Aθην!ν).

Page 16: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

16 H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1

Î·È ‰È·‰ËÏÒÓÂÈ ÌÂ Û˘ÁÎÚ·ÙË̤ÓË Û˘-ÁΛÓËÛË ÙÔ «·Ú¿‰ÔÍÔÓ Ì˘ÛÙ‹ÚÈÔÓ».

O ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊÈÎfi˜ T‡Ô˜, ÎÔÈÓfi˜ÛÙ· ÛÙÔȯ›· Î·È ÙËÓ ÂÓ Á¤ÓÂÈ ‰ÔÌ‹ÙÔ˘ ÁÈ· fiÏ· Ù· ›‰Ë Ù˘ Ù¤¯Ó˘, ·Ó·-χÂÙ·È Î·È ·Ó·Ï¿ıÂÙ·È Û ϋıÔ˜ ·-Ú·ÏÏ·ÁÒÓ, Ì ÌÈÎÚ¤˜, ÔÏÔ¤Ó· ηÈÓÔ‡Ú-ÁȘ ·fi„ÂȘ, ÚfiÛÊÔÚ˜ ÛÙË ÛËÌ·-Û›·, ÙËÓ ¤ÎÙ·ÛË Î·È ÙËÓ ÔÏ˘ÎÔÛÌ›·ÙÔ˘ ı¤Ì·ÙÔ˜, Ô˘ ˙ˆÔÁÔÓÔ‡Ó ÙË ÌÔÚ-Ê‹ ÙÔ˘. ™ÙË ÌÓËÌÂȷ΋ ˙ˆÁÚ·ÊÈ΋ ¿-ÓÙ· ·ÚÂÛÙ¤˜, ÛËÌ·ÙÔ‰ÔÙÔ‡Ó Î·Ù¿ ·-ÚÈÔ ÏfiÁÔ ÙË ‰˘Ó·ÌÈ΋ Ù˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜Ù¤¯ÓË˜Ø Ê·ÓÂÚ‹ ÛÙËÓ ÔÏ˘ÛËÌ›· ÙˆÓ·ÊËÁËÌ·ÙÈÎÒÓ Û¯ËÌ¿ÙˆÓ, ÛÙËÓ Â˘-ÛÙÚÔÊ›· Ù˘ ÚfiÛÏ˄˘ Î·È ÙËÓ Â˘·È-ÛıËÛ›· Ù˘ ÂÚÌËÓ›·˜ Û fi,ÙÈ ·ÊÔÚ¿ÙȘ ıÂÔÏÔÁÈΤ˜ ·Ô¯ÚÒÛÂȘ ÙÔ˘ ı¤Ì·-ÙÔ˜ fiÛÔ Î·È ÙË ÏÂÙ‹ ‰È›ۉ˘ÛË ÔÚÈ-ÛÌ¤ÓˆÓ Î·Ù¿ ÙfiÔ˘˜ Î·È ¯ÚfiÓÔ˘˜ÛÙÔȯ›ˆÓ Ô˘ ¤‰ÈÓ·Ó ÛÙËÓ ÂÈÎfiÓ· Ù˘°¤ÓÓËÛ˘ ÔÈÎÂÈfiÙËÙ· Î·È ˙ˆÓÙ¿ÓÈ·.

AÓ·fiÛ·ÛÙË ÛÙË ‰È·ÎfiÛÌËÛËH °¤ÓÓËÛË ÙÔ˘ XÚÈÛÙÔ‡ ·ÔÙÂÏÔ‡ÛÂÌ ÙÔ ˘„ËÏfi ‰ÔÁÌ·ÙÈÎfi ÓfiËÌ¿ Ù˘

·Ó·fiÛ·ÛÙÔ Ì¤ÚÔ˜ ÛÙË ‰È·ÎfiÛÌËÛËÙˆÓ ‚˘˙·ÓÙÈÓÒÓ Ó·ÒÓ, ÂÓÙ·Á̤ÓËÛÙÔÓ Î‡ÚÈÔ ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊÈÎfi ·ÎÏÔ ÙˆÓÌÂÁ¿ÏˆÓ ÂÔÚÙÒÓ, ÙÔ˘ ¢ˆ‰ÂηfiÚÙÔ˘. Hı¤ÛË Ù˘ ÛÙËÓ ·Ú¯‹ Ù˘ ¢·ÁÁÂÏÈ΋˜ÈÛÙÔÚ›·˜ ÙËÓ ÙÔÔıÂÙ› ηٿ ηÓfiÓ·Û ÏËÛÈfi¯ˆÚË ÙÔ˘ I. B‹Ì·ÙÔ˜ ÂÈÊ¿-ÓÂÈ·, ÛÙ· ·Ó·ÙÔÏÈο, ·fi fiÔ˘ ¿Ú¯È˙ÂË ·Ê‹ÁËÛË, Î·È Û˘Ó‹ıˆ˜ ·fi ÙË ÓfiÙÈ·ÏÂ˘Ú¿. AÓ¿ÏÔÁ· Ì ÙÔÓ ·Ú¯ÈÙÂÎÙÔÓÈ-Îfi Ù‡Ô Ù˘ ÂÎÎÏËÛ›·˜, ÂÈÎÔÓ›˙Â·È ÛÙÔN.A. ËÌȯÒÓÈÔ, ÛÙȘ η̿Ú˜ Ù˘ A. ηÈÙˆÓ ÂÁηÚÛ›ˆÓ ÎÂÚ·ÈÒÓ ÙÔ˘ ÛÙ·˘ÚÔ‡,„ËÏ¿ ÛÙËÓ ·Ú¯‹ ·fi A. Ù˘ N. Ï¢-Ú¿˜ ÙÔ˘ ΢ڛˆ˜ Ó·Ô‡ ‹ Î·È ÙÔ˘ IÂÚÔ‡,fiˆ˜ ÛÙÔÓ Ó·fi ÙÔ˘ XÚÈÛÙÔ‡ ÛÙË B¤-ÚÔÈ·. ™ËÌÂÈÒÓÔÓÙ·˜ Ì ÙË ı¤ÛË Â›Û˘ÙËÓ ·Ó·ÙÔÏ‹ ÙÔ˘ «ÓÔËÙÔ‡ ËÏ›Ô˘ Ù˘‰ÈηÈÔÛ‡Ó˘», Ô˘ Â›Ó·È Û ÔÈËÙÈ΋ÌÂÙ·ÊÔÚ¿ Ô XÚÈÛÙfi˜, Ë ·Ú¿ÛÙ·ÛËÔÚÔıÂÙ› ÙËÓ Î·Ù‡ı˘ÓÛË ÚÔ˜ ÙÔ IÂ-Úfi fiÔ˘ ÙÂÏÂ›Ù·È ÙÔ Ì˘ÛÙ‹ÚÈÔ Ù˘ £Â›-·˜ E˘¯·ÚÈÛÙ›·˜ ÛÙËÓ ·Á›· TÚ¿Â˙·,Û˘Ì‚ÔÏÈ΋ Ù˘ Ê¿ÙÓ˘ Î·È ÙÔ˘ ÙfiÔ˘Ù·Ê‹˜ ÙÔ˘ K˘Ú›Ô˘, ÂÓÒ ÛÙÔ Ó·fi ÙÔ˘AÁ›Ô˘ NÈÎÔÏ¿Ô˘ ÙÔ˘ OÚÊ·ÓÔ‡ ÛÙËÓ£ÂÛÛ·ÏÔÓ›ÎË ÙÔÔıÂÙÂ›Ù·È ÛÙÔ Î¤-

ÓÙÚÔ ÙÔ˘ ·Ó·ÙÔÏÈÎÔ‡ ÙÔ›¯Ô˘, ¿ӈ·fi ÙËÓ ·„›‰· fiÔ˘ ›ÛÙ·Ù·È Ë £ÂÔÙfi-ÎÔ˜.

AÔÎÏ›ÓÔ˘Û˜™ÙȘ ·Ú·È¤˜ Î·È ÂӉȷʤÚÔ˘Û˜ ·ÔÎÏ›-ÛÂȘ ·fi ·˘Ùfi ÙÔÓ Î·ÓfiÓ· ·Ó‹ÎÂÈ Ë°¤ÓÓËÛË ÛÙȘ ÙÔȯÔÁڷʛ˜ Ù˘ ¶·Ó·-Á›·˜ ÙÔ˘ AÚ¿ÎÔ˘ ÎÔÓÙ¿ ÛÙ· §·ÁÔ˘‰Â-Ú¿ Ù˘ K‡ÚÔ˘, ¯ÚÔÓÔÏÔÁË̤Ó˜ ÛÙÔ1192, fiÙ·Ó Ë ÌÂÁ·ÏfiÓËÛÔ˜ ›¯Â ÌfiÏȘηٷÏËÊı› ·fi ÙÔÓ Pȯ¿Ú‰Ô ÙÔÓ §ÂÔ-ÓÙfiηډÔ. ™ÙÔ ÂÍ·›ÚÂÙÔ Û‡ÓÔÏÔ, fiÔ˘ÂÚÈÛÛÂ‡Ô˘Ó ÔÈ ÌÔÚʤ˜ Î·È ÔÈ Â˘¯¤˜ÙˆÓ ·Á›ˆÓ Î·È Ô ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊÈÎfi˜ Ù‡Ô˜–ÚˆÙfiÊ·ÓÙÔ˜ ÙfiÙ– Ù˘ ¶·Ó·Á›·˜ÙÔ˘ ¶¿ıÔ˘˜ ÚÔÙÈÌ‹ıËΠÁÈ· ÙËÓ ÙÈ-ÌÒÌÂÓË £ÂÔÙfiÎÔ ÙËÓ AÚ·ÎÈÒÙÈÛÛ·, ÔÈıÚÈ·Ì‚Â˘ÙÈΤ˜ ·Ú·ÛÙ¿ÛÂȘ Ù˘ °¤Ó-ÓËÛ˘ Î·È Ù˘ AÓ¿ÛÙ·Û˘ ÛÙË ‰˘ÙÈ΋η̿ڷ ÙÔ˘ ÙÚÔ˘Ï·›Ô˘ ÔÈÎÔ‰ÔÌ‹Ì·-ÙÔ˜, ¿ӈ ·fi ÙËÓ Â›ÛÔ‰Ô, ˘Ô‰¤¯Ô-ÓÙ·Ó Î·È Î·Ù¢fi‰ˆÓ·Ó ÙÔ˘˜ ÈÛÙÔ‡˜Ì ÔÏ˘Û‹Ì·ÓÙÔ ÓÈÎËÙ‹ÚÈÔ Ì‹Ó˘Ì·.

H Û˘Û¯¤ÙÈÛË Û ÂÓÈ·›· ÂÈÊ¿ÓÂÈ·Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘ Ì ‰È¿ÊÔÚ˜ ·Ú·ÛÙ¿-

H Tο ποι�ν και τοαριστοκρατικ� πνε"ματης ψηφιδωτ�ς παρ�-στασης της Γ�ννησηςστη Mον� Δαφν�ου(τ�λη 11ου αι.) δε�-χνουν μια τ�χνη που�χει τραφε� με στοιχε�ααπ� την ελληνικ� πα-ρ�δοση (φωτ.: «Bυζα-ντιν� Ψηφιδωτ�»,Eκδοτικ� Aθην!ν).

Page 17: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1 17

à H σκην� του λουτρο". Λε-πτομ�ρεια απ� την παρ�στα-ση της Γ�ννησης (τοιχογρα-φ�α π. 1160) στη Mον� τουΛατ�μου – Oσιος Δαβ�δ στηΘεσσαλον�κη. Zωγραφικ�μεγ�λης πνο�ς, αντιπροσω-πευτικ� της κομν�νειας πε-ρι�δου (φωτ.: «Περ�πατοιστη Bυζαντιν� Θεσσαλον�-κη», εκδ. «Kαπ�ν»).

ÛÂȘ ·fi ÙÔ ¢ˆ‰ÂοÔÚÙÔ Û˘Ó¤ÙÂÈÓÂÛÙË ‰Èfi‰Â˘ÛË ÙˆÓ È‰ÂÒÓ Ô˘ ·Ó·-Ù‡ÛÛÔÓÙ·Ó Ì ÔÚÈṲ̂ÓË ÂÏ¢ıÂÚ›··fi„ÂˆÓ ÛÙÔ ÔÏ‡Ù˘¯Ô ÙˆÓ ÌÓËÌÂÈ-·ÎÒÓ ‰È·ÎÔÛÌ‹ÛˆÓ. H Û¿ÓÈ· ÙÔÔ-ÁÚ·ÊÈ΋ Ù˘ Û˘Ó¿ÊÂÈ· Ì ÙËÓ AÓ¿ÛÙ·-ÛË ÛÙËÓ AÚ·ÎÈÒÙÈÛÛ· Ù˘ K‡ÚÔ˘,fiˆ˜ ·ÚfiÌÔÈ· ÛÙÔ˘˜ AÁ›Ô˘˜ AÓ·ÚÁ‡-ÚÔ˘˜ Ù˘ KËԇϷ˜ ÛÙË M¤Û· M¿ÓË,Ì ·Ú¿ıÂÛË ÂΛ ÙˆÓ ‰‡Ô Û˘Óı¤ÛˆÓÛÙË ‚fiÚÂÈ· ÏÂ˘Ú¿, ÂÁ›ÚÂÈ ÛÙÔ ÚËÙÔ-ÚÈÎfi ÙÔ˘˜ ·ÓÙ›ÎÚÈÛÌ· ÙÔÓ ÔχÊıÔÁÁÔÏfiÁÔ Ù˘ ÛˆÙËÚ›·˜. EÍ›ÛÔ˘ ·Û˘Ó‹ıÈ-ÛÙË Ë Â˘ı›· Û˘Ó¿ÚÙËÛË Ù˘ °¤ÓÓË-Û˘ Ì ÙÔÓ E˘·ÁÁÂÏÈÛÌfi ÛÙËÓ ¶·ÓÙ¿-Ó·ÛÛ· ÙÔ˘ M˘ÛÙÚ¿, ˘ÔÁÚ·ÌÌ›˙ÂÈ ÙÔ‰fiÁÌ· Ù˘ EÓÛ¿ÚΈÛ˘ Î·È Â͢„ÒÓÂÈÙÔ ÚfiÛˆÔ Ù˘ ÙÈÌÒÌÂÓ˘ ÙÔ˘ Ó·Ô‡£ÂÔÙfiÎÔ˘, ‰È¿ Ù˘ ÔÔ›·˜ «Ô YÈfi˜ ÙÔ˘£ÂÔ‡ YÈfi˜ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ Á›ÓÂÙ·È».

™˘¯ÓfiÙÂÚË Ë Û‡Ó‰ÂÛË Ì ÙËÓ Y·-·ÓÙ‹ Î·È ÙË B¿ÙÈÛË, Ì ÙËÓ ÔÔ›· Ë°¤ÓÓËÛË Â›¯Â ·Ú¯Èο ÎÔÈÓ‹ ÂÔÚÙ‹,Û˘ÌʈÓ› Ì ÙË ̄ ÚÔÓÈ΋ ηÈ, ·ÓÙ›ÛÙÔÈ-¯·, Ì ÙË ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÈ΋ ·ÎÔÏÔ˘ı›· ÙÔ˘˜.™ÙË Û¯¤ÛË Ì ÙËÓ Y··ÓÙ‹, fiˆ˜ÛÙËÓ ¶·Ó·Á›· ÙˆÓ X·ÏΤˆÓ Ù˘ £ÂÛ-Û·ÏÔӛ΢, ÙËÓ EÈÛÎÔ‹ Ù˘ M¤Û·M¿Ó˘ Î·È ÙËÓ O‰ËÁ‹ÙÚÈ· (AÊÂÓÙÈÎfi)ÙÔ˘ M˘ÛÙÚ¿, Û˘ÓÙÚ¤¯ÂÈ Ë ÚÔÊËÙ›·ÙÔ˘ ™˘ÌÂÒÓ ÛÙË M·Ú›· ÁÈ· ÙÔ ÌÂÏÏÔ-ÓÙÈÎfi ¶¿ıÔ˜ ÙÔ˘ IËÛÔ‡, ÂÓÙ›ÓÔÓÙ·˜ÙȘ ÛÎȤ˜ ÙÔ˘ ÛÙË °¤ÓÓËÛË, fiÔ˘ Ù·Û¿ÚÁ·Ó· ÙÔ˘ ·È‰ÈÔ‡ ÚÔÙ˘ÒÓÔ˘ÓÙ· «ÂÓÙ¿ÊÈ· ÔıfiÓÈ·», ÙÔ Û‹Ï·ÈÔ ı˘Ì›-˙ÂÈ ÂΛÓÔ ÙÔ˘ A‰Ë Î·È Ì ÙË ÌÔÚÊ‹Ù˘ Ë Ê¿ÙÓË ·Ú·¤ÌÂÈ Û˘¯Ó¿ ÛÙËÓÂÎÚÈ΋ Û·ÚÎÔÊ¿ÁÔ Î·È ÛÙÔÓ ‚ˆÌfiÙ˘ ı˘Û›·˜. K·È ÛÙËÓ ·ÏÏËÏÔ˘¯›· Ù˘°¤ÓÓËÛ˘ Ì ÙË B¿ÙÈÛË, ηıÒ˜ ÛÙËÌÔÓ‹ ÙÔ˘ §·ÙfiÌÔ˘ Î·È ÙÔ˘˜ AÁ›Ô˘˜AÔÛÙfiÏÔ˘˜ Ù˘ £ÂÛÛ·ÏÔӛ΢, ÙÔÓAÁÈÔ NÈÎfiÏ·Ô ÛÙÔ ™·ÁÎÚ› Ù˘ N¿ÍÔ˘Î·È ÙËÓ ¶ÂÚ›‚ÏÂÙÔ ÙÔ˘ M˘ÛÙÚ¿, ÂÍ·›-

P Eνδιαφ�ρουσα γιατις αποκλ�σεις της απ�τον γενικ� καν�να ε�-ναι η παρ�σταση τηςΓ�ννησης στις τοιχο-γραφ�ες της Παναγ�αςτου Aρρακα � Aρακι!-τισσα στα Λαγουδερ�της K"πρου, χρονολο-γημ�νη το 1192 (φωτ.:Aνδρ�ας Mαλ�κος).

Page 18: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

18 H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1

à Στην παρ�στασητης Γ�ννησης (τοιχο-γραφ�α α´ μισ� 13ουαι.) στον Aγιο Π�τροτης Γαρδεν�τσας στηM�νη εντοπ�ζονταιστοιχε�α στη διευθ�-τηση της σκην�ς,�πως τα συναντο"μεσε τοιχογραφ�ες τηςKαππαδοκ�ας.

ÚÂÙ·È Ë ıÂfiÙËÙ· ÙÔ˘ XÚÈÛÙÔ‡ ÛÙË ‰ÔÁ-Ì·ÙÈ΋ Î·È ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÈ΋ ÙÔ˘˜ Û˘Ó¿-ÊÂÈ·, Ô˘ Û˘Ó‰ËÏÒÓÂÙ·È ÛÙÔ „·ÏÏfiÌÂ-ÓÔ ÙËÓ ·Ú·ÌÔÓ‹ ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ«¶ÚÔÛ΢ÓÔ‡ÌÂÓ ÛÔ˘ ÙËÓ Á¤ÓÓ·Ó, XÚÈ-ÛÙ¤. ¢Â›ÍÔÓ ËÌ›Ó Î·È Ù· ı›· ÛÔ˘ £ÂÔ-Ê¿ÓÈ·».

M·ÚÙ˘Ú›· Ù˘ ÂÓ·ÓıÚÒÈÛ˘™Â Û‡ÌÓÔÈ· Ì ÙË ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›·, Ë ·-Ú¿ÛÙ·ÛË Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘ ·Ú›¯Â ÌÂÙËÓ ÚÔ¤¯Ô˘Û· ·ÚÔ˘Û›· Ù˘ ÛÙËÌÓËÌÂȷ΋ ˙ˆÁÚ·ÊÈ΋ ÙˆÓ ‚˘˙·ÓÙÈ-ÓÒÓ Ó·ÒÓ ÔÚ·Ù‹ Ì·ÚÙ˘Ú›· Ù˘ EÓ·Ó-ıÚÒÈÛ˘ ÙÔ˘ £ÂÔ‡ §fiÁÔ˘. AÓ·ÁÓÒ-ÛÌ·Ù·, ÔÌÈϛ˜ Î·È ‡ÌÓÔÈ, „·ÏÏfiÌÂÓÔÈηٿ Ù· ÚÔÂfiÚÙÈ· Î·È ÙËÓ Ë̤ڷ ÙˆÓXÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ, ¤‚ÚÈÛÎ·Ó Â˘Ù˘¯‹Â·Ï‹ı¢ÛË ÛÙ· ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊÈο Û˘Ì-ÊÚ·˙fiÌÂÓ· Ù˘ „ËÊȉˆÙ‹˜ ‹ ÙÔȯÔ-ÁÚ·ÊË̤Ó˘ ÂÈÎfiÓ·˜, Ô˘ ¤ÙÂÚ ηÈÔÈΛˆÓ ÙÔ˘˜ ÈÛÙÔ‡˜ Ì ÙË ‰È‰·Ûη-Ï›· Ù˘ EÎÎÏËÛ›·˜ ÁÈ· ÙÔ ÎÔÛÌÔÁÔÓÈÎfiÁÂÁÔÓfi˜. OÈ Â›ÛË̘ ÂÚÌËÓ¢ÙÈΤ˜ÚÔÛÂÁÁ›ÛÂȘ Î·È ·fi„ÂȘ ÙÔ˘ ‰È·Ù˘-ÒÓÔÓÙ·Ó Ì ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊÈ΋ Û·Ê‹-ÓÂÈ· ÛÙËÓ Â˘ÊÚfiÛ˘ÓË ·Ú¿ÛÙ·ÛË,fiÔ˘ Ë ÛÙ¿ÛË Î·È Ë ¤ÎÊÚ·ÛË Ù˘ η-ıË̤Ó˘ ‹ ͷψ̤Ó˘ ÛÙË ÛÙÚˆÌÓ‹¶·Ó·Á›·˜ ÌÔÚÔ‡Û ӷ ‰ËÏÒÓÂÈ ·ÓÙ›-ÛÙÔȯ· ÙË ¯ˆÚ›˜ ‹ Ì ˆ‰›Ó˜ Á¤ÓÓËÛËÙÔ˘ ı›Ԣ ‚Ú¤ÊÔ˘˜, Ë ·Ú¿ÌÂÚË ı¤ÛËÙÔ˘ Û˘ÏÏÔÁÈṲ̂ÓÔ˘ IˆÛ‹Ê ÙËÓ ·ÚıÂ-Ó›· Ù˘ M·Ú›·˜ Î·È ÙÔ ÏÔ˘ÙÚfi ÙÔ˘ ·È-‰ÈÔ‡, ÙË ıÂ˚΋ Û˘Áηٿ‚·ÛË ÁÈ· ÙËÓÙ‹ÚËÛË ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÈÓÔ˘ ÓfiÌÔ˘.Oˆ˜, ÂÍ¿ÏÏÔ˘, ÙÔ Ï·ÌÚfi ʈ˜ ÙÔ˘

H Tο σπ�λαιο της Γ�ννησης στην τοιχογραφ�α (1270) του Aγ�ου Nι-κολ�ου στο Σαγκρ� της N�ξου, τοποθετε�ται ψηλ�, στην επ�πεδη επι-φ�νεια του βουνο" (φωτ.: «N�ξος» εκδ. «M�λισσα»).

Page 19: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1 19

¿ÛÙÚÔ˘ Î·È Ë ‰ÔÍÔÏÔÁ›· ÙˆÓ ·ÁÁ¤ÏˆÓ,Ô Â˘·ÁÁÂÏÈÛÌfi˜ ÙˆÓ ÔÈ̤ӈÓ, Ô ÂÚ¯Ô-Ìfi˜ Î·È Ë ÚÔÛ·ÓËÛË ÙˆÓ Ì¿ÁˆÓ ÛË-Ì·ÙÔ‰ÔÙÔ‡Û·Ó ÙË ı›· ʇÛË ÙÔ˘ ÓÂÔ-Á¤ÓÓËÙÔ˘ IËÛÔ‡, ‚‚·›ˆÓ·Ó ÙËÓ ¤Ï¢-ÛË ÙÔ˘ ™ˆÙ‹Ú· Î·È ‰È·‰‹ÏˆÓ·Ó ÙËÓÔÈÎÔ˘ÌÂÓÈ΋ ÛËÌ·Û›· ÙÔ˘ ÁÂÁÔÓfiÙÔ˜,Ô˘ ·Ó·ÁÁ¤ÏıËΠÛÙÔ˘˜ Ù·ÂÈÓÔ‡˜ ηÈÛÙÔ˘˜ ÂÎÏÂÎÙÔ‡˜ ÙˆÓ ÂıÓÒÓ, ÛÙÔ˘˜·ÁÚ·˘ÏÔ‡ÓÙ˜ ÔÈ̤Ó˜ Î·È ÛÙÔ˘˜ ÛÔ-ÊÔ‡˜ ÂÍ AÓ·ÙÔÏ‹˜ Ì¿ÁÔ˘˜. ¶·Ú¿ÏÏË-Ï·, ÛÙËÓ ·ÊËÁËÌ·ÙÈ΋ ÔÈÎÔÓÔÌ›· Ù˘ۇÓıÂÛ˘ ¯ˆÚÔ‡Û·Ó ÛÙÔȯ›· Ù˘ ·Ó-ıÚÒÈÓ˘ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·˜ Ô˘, ¯ˆ-Ú›˜ Ó· ·Ú·ÔÈÔ‡Ó ÙÔÓ ıÂÔÚ‹ ¯·-Ú·ÎÙ‹Ú· Ù˘, ¤ÊÂÚÓ·Ó ÙÔÓ ·¤Ú· Ù˘ۇÁ¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ ÛÙËÓ ·Ú¿ÛÙ·ÛË.™ÙÔȯ›· ·˘ÙÔ‡ ÙÔ˘ ›‰Ô˘˜ Î·È È‰È·›ÙÂ-Ú· ¿ÏÏ· Ô˘ ÂÊË̤Ú¢·Ó ÛÙËÓ Ó¢-Ì·ÙÈ΋, ηÏÏÈÙ¯ÓÈ΋ Î·È ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊÈ-΋ ·Ú¿‰ÔÛË ÙˆÓ ÙfiˆÓ, ·ÓȯÓ‡Ô-ÓÙ·È Û˘¯Ó¿ ÛÙȘ ÌÓËÌÂȷΤ˜ ·Ú·ÛÙ¿-ÛÂȘ Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘, ÚÔ·ÓÙfi˜ ÛÙȘÙÔȯÔÁڷʛ˜, Ô˘ Ì ϷÙÈ¿ ÛÙÔ˘˜ Ó·-Ô‡˜ ¯Ú‹ÛË ·ÓÙ·ÔÎÚ›ÓÔÓÙ·Ó Û fiÏ·Ù· ÎÔÈÓˆÓÈο ÛÙÚÒÌ·Ù·.

æËÊȉˆÙ¤˜ ·Ú·ÛÙ¿ÛÂȘ™ÙȘ ÛÔ˘‰·›Â˜ „ËÊȉˆÙ¤˜ ‰È·ÎÔÛÌ‹-ÛÂȘ ÙÔ˘ 11Ô˘ ·ÈÒÓ· ÛÙ· ÌÔÓ·ÛÙ‹ÚÈ·ÙÔ˘ OÛ›Ô˘ §Ô˘Î¿Ù˘ BÔȈٛ·˜ ηÈÙ˘ ¶·Ó·Á›·˜ ÛÙÔ¢·ÊÓ›, fiÔ˘ ÛÒ-˙ÂÙ·È Ë °¤ÓÓËÛË,ηٷÛÙ·Ï¿˙ÂÈ ËÛÔÊ›· Ù˘ ΈÓ-ÛÙ·ÓÙÈÓÔ˘ÔÏ›ÙÈ-΢ ˙ˆÁÚ·ÊÈ΋˜.AÓ fï˜ Ë ÚÒÙˉ›¯ÓÂÈ Ì ÙË Û‡Ó-ıÂÛË Î·È ÙÔ˘˜ÙÚfiÔ˘˜ Ó· ÚÔ-Û·Ó·ÙÔÏ›˙ÂÙ·È Û·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ ÂÎ-ÎÏËÛÈ·ÛÙÈÎÒÓ Î‡-ÎÏˆÓ Ù˘ ¶fiÏ˘, Û ·fiÛÙ·ÛË ¯ÚfiÓÔ˘Ë ‰Â‡ÙÂÚË Ê¤ÚÓÂÈ ÛÙËÓ ÂÚÈÔ¯‹ Ù˘Aı‹Ó·˜ ÙË Ï¿Ì„Ë, ÙÔ ÔÈfiÓ Î·È ÙÔÓ‡̷ Ù˘ ·ÚÈÛÙÔÎÚ·ÙÈ΋˜, ıÚÂÌ̤-Ó˘ Ì ÎÏ·ÛÈΤ˜ ·Ú·‰fiÛÂȘ, Ù¤¯Ó˘Û ¤ÚÁÔ ·ÓÙ¿ÍÈÔ ˙ˆÁÚ¿ÊˆÓ ÙˆÓ ·˘ÙÔ-ÎÚ·ÙÔÚÈÎÒÓ ÂÚÁ·ÛÙËÚ›ˆÓ. H ˙ˆËÚfi-¯ÚˆÌË °¤ÓÓËÛË ÙÔ˘ OÛ›Ô˘ §Ô˘Î¿ ¤¯ÂÈÏ‹ÚË Û‡ÓıÂÛË Û ÂÂÈÛfi‰È· Î·È ÌÔÚ-ʤ˜, Ô˘ ·Ú·Ù¿ÛÛÔÓÙ·È ÎfiÛÌÈ· ÛÙËÓÂÚ›ÌÂÙÚÔ Ù˘ ÂÈÎfiÓ·˜, Ì ÂÓÙ¿ÛÂȘÛÙËÓ Îϛ̷η ÌÂÁÂıÒÓ, ÂÈÏÈÎÚ›ÓÂÈ·ÛÙ¿Û˘ Î·È ÂÎÊÚ·ÛÙÈ΋ ÛÙË Û˘ÌÌÂÙÔ-¯‹ ÙÔ˘˜ ˙ˆÓÙ¿ÓÈ·. TÔ Á˘ÌÓfi ‚Ô˘Ófi ¯·-Ú·ÎÒÓÂÙ·È Ì ·‰Ú¤˜ ·Ó·‚·ıÌ›‰Â˜ ηÈηٷϋÁÂÈ Û «¯ÈÔÓÈṲ̂ÓË» ‰ÈÏ‹ ÎÔ-Ú˘Ê‹, ÙÔ ÂÚ›ÁÚ·ÌÌ· ÙÔ˘ ÛËÏ·›Ô˘·Ú·ÎÔÏÔ˘ı› ÙÔ Û¯‹Ì· Ù˘ £ÂÔÙfiÎÔ˘Ì ÙÔ ·È‰›, Ô˘ ÙÔ ·Ó·ÎÚ·Ù› ··Ï¿ÛÙË Ê¿ÙÓË ‚ϤÔÓÙ·˜ ÛÙÔ ÏÔ˘ÙÚfi ÙÔ˘‰ÂÍÈ¿. ¶·Ú·›Ûˆ οıÂÙ·È Ô IˆÛ‹Ê Û·گ·ÈÔÚ‹ ÛÙ¿ÛË ÂÁηÚÙ¤ÚËÛ˘.™ÙÔ ¢·ÊÓ› ·Ú·Ï›ÔÓÙ·È ÔÈ Ì¿ÁÔÈ,Ô˘ ÂÈÎÔÓ›˙ÔÓÙ·È ÛÙËÓ ¶ÚÔÛ·ÓËÛËÛ ¿ÏÏÔ ÛËÌ›Ô. H ¶·Ó·Á›· ‰¤ÛÔÈÓ·,Û ÔÏ˘ÙÂÏ‹ ¯Ú˘ÛÔfiÚÊ˘ÚË ÛÙÚˆÌÓ‹·Ó·Î·ıÈṲ̂ÓË, ·ÔÙ›ÓÂÙ·È Ì Á·Ï‹-ÓÈ· ÛÙ¿ÛË ÛÙÔÓ ı·ً, Á˘Ú›˙ÔÓÙ·˜ÂÏ·ÊÚ¿ ÛÙËÓ Î·ÙÂÛÙÚ·Ì̤ÓË ·ÚÈÛÙÂ-Ú¿ ÛÎËÓ‹ ÙÔ˘ ÏÔ˘ÙÚÔ‡ Î·È Ì ·‚Ú‹·ÓÙÈΛÓËÛË ÚÔ˜ ÙÔÓ ÌÔÓ·¯ÈÎfi IˆÛ‹Ê‰ÂÍÈ¿. TÔ ‚ϤÌÌ· Ù˘ ÛÙÚ¤ÊÂÙ·È ÚÔ˜ÙÔ Ó‹ÈÔ XÚÈÛÙfi ̤۷ ÛÙÔ Û‹Ï·ÈÔ,Ô˘ Û ÌÔÓ·‰È΋ ı¤ÛË ·¤Ó·ÓÙÈ ÛÙË

ÌËÙ¤Ú· Â‰Ò ÙËÓ ÎÔÈÙ¿˙ÂÈ. OÈ ·ÎÙ›Ó˜ÙÔ˘ ¿ÛÙÚÔ˘ ¯Ú˘ÛÒÓÔ˘Ó ÛÙÔ ‰È¿‚·ÙÔ˘˜ ÙÔ ¯ÏÔ˚Ṳ̂ÓÔ ‚Ô˘Ófi, Ô˘ ÙÔ ÛÙ¤-ÊÔ˘Ó ÔÈ ¿ÁÁÂÏÔÈ Î·È ‰ÂÍÈ¿ ÔÈ ÔÈ̤Ó˜.™Ù¤ÚÂË Û‡ÓıÂÛË, ÂÎÏÂÙ˘Ṳ̂ÓË ·ÚÌÔ-Ó›· ¯ÚˆÌ¿ÙˆÓ Î·È ÌÔÚʤ˜ ÙÚ˘ÊÂÚ¤˜Î·È ›ÛË̘ Ì ¯¿ÚË ÛÙËÓ Î›ÓËÛË ‰›-ÓÔ˘Ó ÔÈËÙÈ΋ ÛÙÔÓ ·ÏÌfi Ù˘ ÂÈÎfi-Ó·˜ Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘.

EÈÎfiÓÈÛË ÙˆÓ Ì¿ÁˆÓ™ÙË ÌÔÓ‹ ÙÔ˘ §·ÙfiÌÔ˘ Ù˘ £ÂÛÛ·ÏÔ-ӛ΢, ÎÔÓÙ¿ ÛÙÔ 1160, Ì ۿÓÈ· ÂÈ-ÎfiÓÈÛË ÙˆÓ Ì¿ÁˆÓ ̤۷ ÛÙÔ Û‹Ï·ÈÔ,ÛÙË ÌÂÛ·›· ˙ÒÓË Ù˘ Û‡ÓıÂÛ˘, Ë ÎÂ-ÓÙÚÈ΋ °¤ÓÓËÛË Û˘Ó¤¯ÂÙ·È ÂÓÙfi˜ ÙÔ˘Ì ÙËÓ ÚÔÛ·ÓËÛË, Ô˘ ÌÓËÌÔÓ‡Â-Ù·È ·Ó‹ÌÂÚ· Ù· XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ·. EÚÁÔÌÂÁ¿Ï˘ ÓÔ‹˜ Ù˘ ÎÔÌÓ‹ÓÂÈ·˜ ̇ ˆÁÚ·-ÊÈ΋˜, Ë ÙÔȯÔÁÚ·Ê›· ÚÔÛʤÚÂÈ ‰˘-Ó·Ù¤˜ ÂÚÌËÓ›˜ ÌÔÚÊÒÓ, fiˆ˜ ÛÙËÛÎËÓ‹ ÙÔ˘ ÏÔ˘ÙÚÔ‡, Ô˘ ÚÔÙ˘ÒÓÂÈÙË B¿ÙÈÛË.

™ÙËÓ „ËÊȉˆÙ‹ ·Ú¿ÛÙ·ÛË ÙÔ˘ ¶·-Ï·ÙÈ·ÓÔ‡ ¶·ÚÂÎÎÏËÛ›Ô˘ ÛÙÔ ¶·Ï¤ÚÌÔ,ÎÔÓÙ¿ ÛÙÔ 1143, Î·È ÛÙËÓ ÙÔȯÔÁÚ·Ê›·Ù˘ AÚ·ÎÈÒÙÈÛÛ·˜ Ù˘ K‡ÚÔ˘ ÙÂÏ›-Ù·È Â›Û˘, ·ÏÏ¿ ÛÙËÓ ÂÈÊ¿ÓÂÈ· ÙÔ˘‚Ô˘ÓÔ‡, Ë ÚÔÛ·ÓËÛË ÙˆÓ Ì¿ÁˆÓ,Ô˘ Ô‰ËÁÔ‡ÓÙ·È ·fi ÙÔÓ AÁÁÂÏÔ ·ÛÙ¤-

Ú·, Î·È ÌfiÓË Ë£ÂÔÙfiÎÔ˜ ۠Ϣ-΋ ÛÙÚˆÌÓ‹ ÚÔ-‚¿ÏÏÂÙ·È ÛÙÔ ÛÙÂ-Ófi ¿ÓÔÈÁÌ· ÙÔ˘ÛËÏ·›Ô˘, Ô˘·›ÚÓÂÈ ÙÔ Û¯‹Ì·Ù˘.

Oˆ˜ Û ÚÔÂ-fiÚÙÈÔ ÂÂÈÛfi‰ÈÔÛÙÔ ¶·Ï¤ÚÌÔ, ÔÈÌ¿ÁÔÈ ÚÔÛ¤Ú¯Ô-ÓÙ·È ¤ÊÈÔÈÛÙËÓ ÙÔȯÔÁÚ·-Ê›· ÙÔ˘ A˚-™ÙÚ¿-ÙËÁÔ˘ ÛÙÔ˘˜

MÔ˘Ï·ÚÈÔ‡˜ Ù˘ M¿Ó˘, ÛÙ· Ù¤ÏËÙÔ˘ 12Ô˘ ·ÈÒÓ·. K·Ù¿ ÙÚ¤¯Ô˘Û·, ÂÓÙfi-È· ·Ú¿‰ÔÛË ·fi ÙË °¤ÓÓËÛË ÛÙÔÓAÁÈÔ ¶·ÓÙÂÏ‹ÌÔÓ· ÙˆÓ MÔ˘Ï·ÚÈÒÓ(991/992), ÙÔ ÏÔ˘ÙÚfi ÙÔÔıÂÙÂ›Ù·È ÛÙÔ¢ڇ¯ˆÚÔ Û‹Ï·ÈÔ Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘ ηÈÛ ÌÈÎÚfiÙÂÚÔ Û‹Ï·ÈÔ Î¿Ùˆ Ô IˆÛ‹Ê,ηıÒ˜ Û ÙÔȯÔÁڷʛ˜ Ù˘ K··‰Ô-Λ·˜. K·È ÛÙÔÓ AÁÈÔ ¶¤ÙÚÔ Ù˘ °·Ú‰Â-Ó›ÙÛ·˜, Ï›ÁÔ ·ÚÁfiÙÂÚ·, ÙÔ ÏÔ˘ÙÚfi ÂÍ·›-ÚÂÙ·È Ì¤Û· Û ۋϷÈÔ Ì ÙÚ›ÏÔ‚Ô¿ÓÔÈÁÌ·, ÙÔ ÌÔÓ·‰ÈÎfi ÛÙËÓ ·ÏÔ˚΋·Ú¿ÛÙ·ÛË. °È·Ù›, ηٿ ·Û˘Ó‹ıÈÛÙËÏÂÈÙÔ˘ÚÁÈ΋ ¤ÎÊ·ÓÛË ÙÔ˘ ı¤Ì·ÙÔ˜, ÔÌÈÎÚfi˜ XÚÈÛÙfi˜ ÛÙË Ê¿ÙÓË Î·È Ì ٷ˙Ò· ÎÔÓÙ¿ ÙÔ˘ ÂÈÎÔÓ›˙ÂÙ·È ÛÙËÓ ÔÚÈÔ-ÁÚ·ÌÌ‹ ÙÔ˘ ‚Ô˘ÓÔ‡, ¿ӈ, Ï·ÙÚ¢fi-ÌÂÓÔ˜ ·fi ÙÔ˘˜ ·ÁÁ¤ÏÔ˘˜Ø Ì ÙÔ ¯¤ÚÈÙÔ˘ £ÂÔ‡ Ó· ¢ÏÔÁ› ·fi ÙÔ ËÌÈ·ÎÏÈÔÙÔ˘ Ô˘Ú·ÓÔ‡, ·fi fiÔ˘ ηÙ‚·›ÓÂÈ ËÏ·ÙÈ¿ ·ÎÙ›Ó· Ì ÙÔ ¿ÛÙÚÔ.

™ÙËÓ Â›Â‰Ë ÂÈÊ¿ÓÂÈ· ÙÔ˘ ‚Ô˘ÓÔ‡„ËÏ¿ ÌÂٷʤÚÂÙ·È ÙÔ Û‹Ï·ÈÔ Ù˘°¤ÓÓËÛ˘ ÛÙËÓ ÙÔȯÔÁÚ·Ê›· ÙÔ˘ AÁ›-Ô˘ NÈÎÔÏ¿Ô˘ ÎÔÓÙ¿ ÛÙÔ ™·ÁÎÚ› Ù˘N¿ÍÔ˘, ÙÔ 1270, Ì ÙËÓ ¶·Ó·Á›· Ó·ÎÚ·Ù› Ì·ÓÙ›ÏÈ, ηıÒ˜ ÛÙË ÌÔÓ‹ ÙÔ˘§·ÙfiÌÔ˘, ‰ËψÙÈÎfi Ù˘ ¢ÁÂÓÈ΋˜,‰˘·‰È΋˜ ηٷÁˆÁ‹˜ Ù˘. TËÓ ·Ú¿-ÛÙ·ÛË ÓÔÛÙÈÌ›˙Ô˘Ó ÛÙÔȯ›· ·fi ÙË˙ˆ‹ ÙÔ˘ ηÙ¯fiÌÂÓÔ˘ ÙfiÙ ·fi ÙÔ˘˜™·ÓÔ‡‰Ô˘˜ ÓËÛÈÔ‡, fiˆ˜ Â›Ó·È ÙÔ ÓÙ‡-ÛÈÌÔ, ÙÔ ‰˘ÙÈÎfiÙÚÔÔ ¯Ù¤ÓÈÛÌ· Î·È ÙÔη¤ÏÔ ÙÔ˘ Ó·ÚÔ‡ ‚ÔÛÎÔ‡ Ì ÙÔ Ì·-

H Oι δ"ο ποιμ�νες: γ�ρος ντυμ�νος με προβι� ο �νας, ν�οςστον ανθ� της ηλικ�ας του ο �λλος, δε�χνουν και συζητο"νμε δ�ος το θα"μα της ενανθρ!πισης. Λεπτομ�ρεια απ� τηνπαρ�σταση της Γ�ννησης (τοιχογραφ�α π. 1260-1265) στοKαθολικ� της Aγ�ας Tρι�δας, κοιμητηριακ� κτ�σμα τουKρ�λη Στ�φανου Oυρ�ς, στη Σοπ�τσανη - Σερβ�α.

H Tα δ"ο βοσκ�πουλα, ακ�μη παιδι�,βλ�πουν και ακο"ν φοβισμ�να τον �γγελοτης Γ�ννησης στην κωνσταντινουπολ�τι-κης πνο�ς ψηφιδωτ� παρ�σταση (1312-1315) των Aγ�ων Aποστ�λων στη Θεσσα-λον�κη (φωτ.: «Περ�πατοι στη Bυζαντιν�Θεσσαλον�κη», εκδ. «Kαπ�ν»).

H ÈÔ Û‡ÓıÂÙË, ·ÏÏ¿ Î·È Ë ÈÔ ÛÔ˘‰·›··fi ÙȘ ¯ÚÈÛÙÔÏÔÁÈΤ˜·Ú·ÛÙ¿ÛÂȘ, ›¯ÂÚˆÙÂ‡Ô˘Û· ı¤ÛË ÛÙÔÓ˙ˆÁÚ·ÊÈÎfi ‰È¿ÎÔÛÌÔÙˆÓ ‚˘˙·ÓÙÈÓÒÓ Ó·ÒÓ

Page 20: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

20 H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1

Õ Aσυν�θιστη ηπαρ�σταση της Γ�ν-νησης (τοιχογραφ�απ. 1428) στην Πα-ντ�νασσα του Mυ-στρ�, βρ�σκεται σεευθε�α συν�ρτησημε την παρ�στασητου Eυαγγελισμο"στον �διο να�(φωτ.: «Bυζαντιν�ςτοιχογραφ�ες»,Eκδοτικ� Aθην!ν,1995).

ÎÚ‡ ÛÔ˘Ú·‡ÏÈ, Ù· ÎÔÌ„¿ ÁÈÔÚÙÈÓ¿ ÊÔ-ڤ̷ٷ Ù˘ Ì·›·˜ Ì ÙÔÓ Ï¢Îfi ÎÂÊ·-Ïfi‰ÂÛÌÔ Î·È Ù˘ ™·ÏÒÌ˘ ÛÙËÓ ÚÔÂ-ÙÔÈÌ·Û›· ÙÔ˘ ÏÔ˘ÙÚÔ‡Ø Ù˘ ÚÒÙ˘,Ï¢Îfi Ì ÎfiÎÎÈÓ· ÛÙÈÁ̈ٿ ·Óı¿ÎÈ·,Ù˘ ‰Â‡ÙÂÚ˘, ÚÔ‰fi¯ÚˆÌÔ, ¯˘Ùfi, ÌÂÏÔ‡ÛȘ Ù˘¯¤˜.

™ÙȘ ÙÔȯÔÁڷʛ˜ Ù˘ AÁ›·˜ TÚÈ¿-‰·˜ ÛÙË ™ÔfiÙÛ·ÓË, ˘¤ÚÔ¯Ô ¤ÚÁÔÙ˘ ÚÒÈÌ˘ ·Ï·ÈÔÏfiÁÂÈ·˜ ˙ˆÁÚ·ÊÈ-΋˜ ÂÚ› ÙÔ 1260-1265, Ë °¤ÓÓËÛË·ÏÒÓÂÙ·È ¤ÌÓÔË Û ÌÂÁ¿ÏË ÂÈÊ¿-ÓÂÈ·. ¢ÂÍÈ¿ ÛÙÔ ‚Ô˘Ófi ÚÔÔÚ‡ÂÙ·ÈÔÚÌËÙÈÎfi˜ Ô ¿ÁÁÂÏÔ˜ Ì Û΋ÙÚÔ Ô˘Ô‰ËÁ› ÙÔ˘˜ Ì¿ÁÔ˘˜. ™Ù· ÎÚ¿Û‰·Ù˘ ÂÈÎfiÓ·˜, ·ÚÈÛÙÂÚ¿ ÔÈ ‰‡Ô Á˘Ó·›Î˜ÂÙÔÈÌ¿˙Ô˘Ó Ì ÚÔÛÔ¯‹ ÙÔ ÓÂÚfi Û Ô-Ï˘ÙÂÏ‹ ÏÂοÓË Ô˘, ˆ˜ Û˘Ó‹ıˆ˜, ¤¯ÂÈÌÔÚÊ‹ ÎÔÏ˘Ì‚‹ıÚ·˜. ™ÈÌ¿ ÛÙ· ˙ˆÓÙ·-Ó¿ ÙÔ˘˜ ÔÈ ‰‡Ô ÔÈ̤Ó˜ ‰ÂÍÈ¿, Ô ÁÂÚÔ-‚ÔÛÎfi˜ ÚÔÊ˘Ï·Á̤ÓÔ˜ Ì ÙȘ ÚԂȤ˜ÙÔ˘ ·fi ÙÔ ÎÚ‡Ô Ù˘ ‡¯Ù·˜ Î·È ÛÙÔÓ·Óıfi Ù˘ ÓÈfiÙ˘ Ô ¿ÏÏÔ˜ ÌÚÔÛÙ¿ Ô˘ÙÔÓ ÎÚ·Ù› ÂÓı·ÚÚ˘ÓÙÈο ·fi ÙÔÓÒÌÔ, ‰Â›¯ÓÔ˘Ó Î·È Û˘˙ËÙÔ‡Ó Ì ‰¤Ô˜ÙÔ ı·‡Ì· Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘.

OÈ ÔÈ̤Ó˜™Ù· ÂÍ·›ÚÂÙ· ΈÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ˘ÔÏ›ÙÈη„ËÊȉˆÙ¿ ÙˆÓ AÁ›ˆÓ AÔÛÙfiÏˆÓ Ù˘£ÂÛÛ·ÏÔӛ΢, ÛÙ· 1312-1315, ·ÚÈ-ÛÙ¿ÓÔÓÙ·È ÛÙÔÓ Â˘·ÁÁÂÏÈÛÌfi ÙˆÓ ÔÈ-

Ì¤ÓˆÓ ‰‡Ô ‚ÔÛÎfiÔ˘Ï·, ·ÎfiÌË ·È-‰È¿, ÙÔ ¤Ó· Ì ÛÎÔ‡ÊÔ ·fi ʇÏÏ· ηÈÙÔ ¿ÏÏÔ ÓÙ˘Ì¤ÓÔ Ì ‰ÔÚ¿ ÚÔ‚¿ÙÔ˘,Ô˘ ‚Ï¤Ô˘Ó Î·È ·ÎÔ‡Ó ÊÔ‚ÈṲ̂ӷÙÔÓ ¿ÁÁÂÏÔ, ÂÓÒ ¯·ÌËÏ¿ Ô ÔÈ̤ӷ˜,Ì ·˘Ïfi ÛÙÔ ¯¤ÚÈ Î·È ÙÔ ÎÔ¿‰È ÎÔÓÙ¿ÙÔ˘, Û˘Ì·Ú·ÛÙ¤ÎÂÙ·È ÛÙÔÓ IˆÛ‹Ê.¶¿ÏÈ Â›Ó·È Ù· ‰‡Ô ·È‰È¿ ÙÚÔÌ·Á̤ӷÛÙËÓ „ËÊȉˆÙ‹ °¤ÓÓËÛË Ù˘ ÌÔÓ‹˜Ù˘ ¯ÒÚ·˜ ÛÙËÓ KˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏË,ÛÙ· 1315-1320, fiÔ˘ Ô ËÏÈÎȈ̤ÓÔ˜ÔÈ̤ӷ˜ Î·È ÙÔ ·È‰› Ô˘ ¤·È˙ ·˘ÏfiÎ·È ·Ô˙ËÙ› Ì ÙÔ ̄ ¤ÚÈ ÙËÓ ÚÔÛÙ·Û›·ÙÔ˘ οıÔÓÙ·È, Û ÌÔÓ·‰È΋ ·Ú¿ÛÙ·-Û‹ ÙÔ˘˜ ‰Ò, Î·È ·Ú·‰›Ï· fiÚıÈÔ ÙÔ¿ÏÏÔ ÔÈÛıÔ¯ˆÚ› ÛÙË ı¤· ÙÔ˘ ÂÈ-‚ÏËÙÈÎÔ‡ ·ÁÁ¤ÏÔ˘, Ô˘ ÙÔ˘˜ ϤÂÈ Ó· ÌËÊÔ‚Ô‡ÓÙ·È ÁÈ·Ù› ÙÔ˘˜ ʤÚÓÂÈ ÌÂÁ¿Ï˯·Ú¿ (§Ô˘Î. 2:10).

AÓ·‚›ˆÛËÎÏ·ÛÈÎÒÓ ÛÙÔȯ›ˆÓ

K·Ù¿ ÙËÓ ÂÔ¯‹ ÙˆÓ ¶·Ï·ÈÔÏfiÁˆÓ ηȋ‰Ë ·fi ÙÔÓ 13Ô ·ÈÒÓ· ÛËÌÂÈÒÓÔÓÙ·ÈÛÙ·ıÂÚ¤˜ ÚÔÙÈÌ‹ÛÂȘ Û ÔÚÈṲ̂Ó˜·fi„ÂȘ ÙÔ˘ ı¤Ì·ÙÔ˜, Ì ¤ÌÊ·ÛË ÛÙËÓ˘ÌÓÔÁÚ·Ê›· Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘, Ô˘ Û˘Ó¤-¯ÔÓÙ·È Ì ÙËÓ ·Ó·‚›ˆÛË ÙˆÓ ÎÏ·ÛÈ-ÎÒÓ ·Ú·‰fiÛÂˆÓ Î·È ÙÔ ·ÓıÚˆÈÛÙÈ-Îfi Ó‡̷ ÙˆÓ ¯ÚfiÓˆÓ, Ì ÙËÓ ·ÊË-ÁËÌ·ÙÈ΋ ¢ÊÔÚ›· Î·È ÙÔÓ ‰˘Ó·ÌÈÎfi

·ÏÌfi Ù˘ ̇ ˆÁÚ·ÊÈ΋˜. OÈ ¿ÁÁÂÏÔÈ ÛÙ·‡„Ë ÏËı·›ÓÔ˘Ó. ™ÙȘ ÔÌÔÈfiÙ˘Â˜ ÙÔÈ-¯ÔÁڷʛ˜ ÙˆÓ AÁ›ˆÓ AÔÛÙfiÏˆÓ ÛÙÔ¶ÂÙ˜ Ù˘ ™ÂÚ‚›·˜ Î·È Ù˘ ¶ÂÚȂϤ-ÙÔ˘, ‡ÛÙÂÚ· Ù˘ ¶·ÓÙ¿Ó·ÛÛ·˜, ÛÙÔÓM˘ÛÙÚ¿ ¿ÁÁÂÏÔÈ ÛÙÔ˘˜ ‚Ú¿¯Ô˘˜ ‰ÂÍÈ¿ÚÔÛ΢ÓÔ‡Ó ÙÔÓ Ù¯ı¤ÓÙ· ‰ÂÛfiÙË. H£ÂÔÙfiÎÔ˜ ·Ó··‡ÂÙ·È ÛÙË ÛÙÚˆÌÓ‹,ÂÚ›ÔÙË Û ÎÂÓÙÚÈÎfi Ͽو̷ ÌÚÔ-ÛÙ¿ ·fi ÙÔ Û‹Ï·ÈÔ fiÔ˘ ÙÔ ÓÂÔÁ¤Ó-ÓËÙÔ ‚Ú¤ÊÔ˜ ÛÈÌ¿ Ù˘.

™ÙËÓ OÌÔÚÊË EÎÎÏËÛÈ¿ Ù˘ A›ÁÈÓ·˜,ÙËÓ ¶·Ó·Á›· K·Ó·Î·ÚÈ¿ Ù˘ K‡ÚÔ˘Î·È ÙÔÓ AÁÈÔ Iˆ¿ÓÓË ÛÙËÓ KÚÔ‡ÛÙ·MÂڷ̤ÏÏÔ˘ Ù˘ KÚ‹Ù˘ Ë ¶·Ó·Á›·ıËÏ¿˙ÂÈ ÙÔ ‚Ú¤ÊÔ˜ Î·È ÙÔ ÁÏ˘ÎÔÊÈÏ›ÛÙËÓ EÎÎÏËÛ›· ÙÔ˘ KÚ¿ÏË Ù˘ ™ÙÔ˘-ÓÙ¤ÓÈÙÛ· Î·È ÛÙÔ K¿ÏÂÓÈÙ˜ Ù˘ ™ÂÚ-‚›·˜. TÔÓ IˆÛ‹Ê Û˘ÓÙÚÔʇÂÈ Û˘Ó‹-ıˆ˜ ÁËÚ·Èfi˜ ÔÈ̤ӷ˜. OÈ Ì¿ÁÔÈ Ù·ÍÈ-‰Â‡Ô˘Ó ÙÔ ÈÔ Ôχ ¤ÊÈÔÈ, Û˘¯Ó¿Ô‰ËÁÔ‡ÌÂÓÔÈ ·fi ¿ÁÁÂÏÔ ·ÛÙ¤Ú·, Ô˘Î¿ÔÙ fiÌÔÈ· ηϿ˙ÂÈ ÛÙÔ ¿ÏÔÁfi ÙÔ˘„ËÏ¿. EÈÎÚ·Ù¤ÛÙÂÚË Ë ÚÔÂÙÔÈÌ·Û›·ÙÔ˘ ÏÔ˘ÙÚÔ‡, ‰Â›¯ÓÂÈ Û˘¯Ó¿ ËÏÈÎȈ̤-ÓË ÙËÓ ¤ÌÂÈÚË Ì·›·. ™¿ÓÈ·, ÛÙËÓAÁ›· £¤ÎÏ· Ù˘ E‡‚ÔÈ·˜ Î·È Û ÙÔȯÔ-Áڷʛ˜ Ó·ÒÓ Ù˘ ™ÂÚ‚›·˜, ÎÔÓÙ¿ÛÙËÓ ¯·ÚÈو̤ÓË ™·ÏÒÌË ·Ú›Ûٷٷȉ‡ÙÂÚË ‚ÔËıfi˜. OÈ ÌÔÚʤ˜, ÌÈÎÚfiÙÂ-Ú˜, ¯ˆÓ‡ÔÓÙ·È ·ÚÌÔÓÈο ÛÙÔ ÙÔ›Ô,Ô˘ ÛÙËÓ ¤ÍÔ¯Ë °¤ÓÓËÛË Ù˘ ÌÔÓ‹˜Ù˘ ¯ÒÚ·˜ ·ÏÒÓÂÙ·È Ì ηı·Ú¤˜ ÂÈ-

Ê¿ÓÂȘ Î·È ··Ï¤˜ ÁÚ·Ì̤˜ ÛÙË ¯Úˆ-Ì·ÙÈ΋ Î·È ÚÔÔÙÈ΋ ‰È·‡ÁÂÈ· Ù˘ ÂÈ-ÎfiÓ·˜, ÛÙË ıÂÏÎÙÈ΋ ·Ú¿ÛÙ·ÛË ÛÙËÓ¶ÂÚ›‚ÏÂÙÔ ÙÔ˘ M˘ÛÙÚ¿ ˘„ÒÓÂÙ·È Û‰˘ÛıÂÒÚËÙ˜ ÎÔÚ˘Ê¤˜ Ì ¯˘ÙÔ‡˜ Î·È·Ó‹Û˘¯Ô˘˜ ‚Ú¿¯Ô˘˜Ø ÙÚ·¯‡, ‰˘Ó·ÙfiÎ·È ¿ÍÂÓÔ ÛÙËÓ ¶·ÓÙ¿Ó·ÛÛ·.

™Ù· Ù¤ÏË ÙÔ˘ 13Ô˘ ·ÈÒÓ· ÂÌÊ·Ó›˙Â-Ù·È ÛÙË ÌÂÁ¿ÏË ˙ˆÁÚ·ÊÈ΋ ¤Ó· ηÈ-ÓÔ‡ÚÁÈÔ Î·È ¿ÌÂÛ· Û˘Ó‰ÂfiÌÂÓÔ Ì ÙË°¤ÓÓËÛË ı¤Ì·, Ô˘ ÂÎËÁ¿˙ÂÈ ·fi ÙËÓ˘ÌÓÔÁÚ·Ê›· ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ. ™ÙȘÙÔȯÔÁÚʛ˜ ÙÔ˘ Ó¿ÚıËη ÛÙË ÌÔÓ‹Ù˘ BÏ·¯¤ÚÓ·˜ Ù˘ AÚÙ·˜ Î·È ÙËÓ ¶Â-Ú›‚ÏÂÙÔ Ù˘ A¯Ú›‰·˜, ÙÔÓ 14Ô ·ÈÒÓ·ÛÙÔ˘˜ AÁ›Ô˘˜ AÔÛÙfiÏÔ˘˜ Ù˘ £ÂÛÛ·-ÏÔӛ΢ Î·È Û ӷԇ˜ Ù˘ ™ÂÚ‚›·˜ ÂÈ-ÎÔÓÔÁÚ·ÊÂ›Ù·È ÙÔ È‰ÈfiÌÂÏÔ ÛÙȯËÚfi«TÈ ÛÔÈ ÚÔÛÂÓ¤ÁΈÌÂÓ, XÚÈÛÙ¤». ™Â›ÛËÌË, ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÈÎÔ‡ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú· ·-Ú¿ÛÙ·ÛË ÌÂÁ·Ï‡ÓÂÙ·È Ë £ÂÔÙfiÎÔ˜ ÌÂÙÔÓ Ù¯ı¤ÓÙ· XÚÈÛÙfi, ÛÙÔÓ ÔÔ›Ô ÚÔ-ÛʤÚÔ˘Ó «ÔÈ ¿ÁÁÂÏÔÈ ÙÔÓ ‡ÌÓÔÓ, ÔÈ Ô˘-Ú·ÓÔ› ÙÔÓ ·ÛÙ¤Ú·, ÔÈ Ì¿ÁÔÈ Ù· ‰ÒÚ·, ÔÈÔÈ̤Ó˜ ÙÔ ı·‡Ì·, Ë ÁË ÙÔ Û‹Ï·ÈÔÓ,Ë ¤ÚËÌÔ˜ ÙËÓ Ê¿ÙÓËÓ» Î·È ÔÈ ¿ÓıÚˆ-ÔÈ Î¿Ùˆ «ÌËÙ¤Ú· ¶·Úı¤ÓÔÓ».

E˘¯·ÚÈÛÙԇ̠ÙËÓ EEÎΉ‰ÔÔÙÙÈÈÎ΋‹ AAııËËÓÓÒÒÓÓ ÁÈ·ÙËÓ Â˘ÁÂÓÈ΋ ·Ú·¯ÒÚËÛË ÙÔ˘ ʈÙÔÁÚ·ÊÈ-ÎÔ‡ ˘ÏÈÎÔ‡.

Page 21: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1 21

Της μ∞™π§π∫◊˜ A. ºø™∫Ÿ§√À

Δρος Βυζαντιν�ς Αρχαιολογ�αςτου Πανεπιστημ�ου Αθην�ν

∏ª√¡◊ Ù˘ ÃÒÚ·˜ ÛÙËÓ ∫ˆÓ-ÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏË Î·È ÙÔ ˙ˆÁÚ·ÊÈ-Îfi Û‡ÓÔÏÔ Ô˘ ÙËÓ ‰È·ÎÔÛÌ›

Â›Ó·È ¿ÚÚËÎÙ· Û˘Ó‰Â‰Â̤ӷ Ì ÙÔ fiÓÔ-Ì· ÙÔ˘ ÙÂÏÂ˘Ù·›Ô˘ ÎÙ‹ÙÔÚ¿ Ù˘, ÙÔ˘£Âfi‰ˆÚÔ˘ ªÂÙÔ¯›ÙË. øÛÙfiÛÔ, ÙÔ ÌÔ-Ó·ÛÙ‹ÚÈ Â›¯Â Ì›· ÈÛÙÔÚ›· ·ÚÎÂÙÒÓ ·ÈÒ-ÓˆÓ Ì¤¯ÚÈ ÙËÓ ·Ó·Î·›ÓÈÛ‹ ÙÔ˘ ÛÙȘ·Ú¯¤˜ ÙÔ˘ 14Ô˘ ·ÈÒÓ· ·fi ÙÔÓ ¤ÌÈ-ÛÙÔ Û˘ÓÂÚÁ¿ÙË ÙÔ˘ ∞Ó‰ÚfiÓÈÎÔ˘ μ’ ¶·-Ï·ÈÔÏfiÁÔ˘. √È ·Ú·‰fiÛÂȘ Ù˘ μ·ÛÈ-ÏÂ‡Ô˘Û·˜ ·Ó¿ÁÔ˘Ó ÙȘ ··Ú¯¤˜ ÙÔ˘ÛÙÔÓ 6Ô ·ÈÒÓ·, ÛÙ· ¯ÚfiÓÈ· ÙÔ˘ ·˘ÙÔ-ÎÚ¿ÙÔÚ· πÔ˘ÛÙÈÓÈ·ÓÔ‡. ∫¤ÓÙÚÔ Ù˘ ÂÈ-ÎÔÓfiÊÈÏ˘ ·Ú¿Ù·Í˘, ÁÓˆÚ›˙ÂÈ ÌÂÙ¿ÙÔ Ù¤ÏÔ˜ Ù˘ ∂ÈÎÔÓÔÌ·¯›·˜ Ì›· ÂÚ›Ô-‰Ô ¢ËÌÂÚ›·˜ Î·È ·Ó¿Ù˘Í˘. ™Ù· Ù¤ÏËÙÔ˘ 11Ô˘ ·ÈÒÓ· ÂÚȤگÂÙ·È ˘fi ÙËÓÚÔÛÙ·Û›· Ù˘ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈ΋˜ ÔÈÎÔ-Á¤ÓÂÈ·˜. ∏ ª·Ú›· ¢Ô‡Î·ÈÓ·, ÂıÂÚ¿ÙÔ˘ ∞ÏÂ͛Ԣ ∞’ ∫ÔÌÓËÓÔ‡, ¯ÚËÌ·ÙÔ‰Ô-Ù› ÙËÓ ·ÓÔÈÎÔ‰fiÌËÛË ÂÓfi˜ Ó¤Ô˘ η-ıÔÏÈÎÔ‡, ÙÔ ÔÔ›Ô ı· ·Ó·Î·ÈÓ›ÛÂÈ Ï›Á·¯ÚfiÓÈ· ·ÚÁfiÙÂÚ·, Á‡Úˆ ÛÙ· 1120, Ô ÂÁ-ÁÔÓfi˜ Ù˘, Û‚·ÛÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ πÛ·¿-ÎÈÔ˜. ªÔÏÔÓfiÙÈ ÔÈ ÌÂÙ·ÁÂÓ¤ÛÙÂÚ˜ÏËÚÔÊÔڛ˜ Â›Ó·È ÂÏ¿¯ÈÛÙ˜, ·ÚÎÂÙ¿ÛÙÔȯ›· ˘Ô‰ËÏÒÓÔ˘Ó ˆ˜ ÛÙ· Ù¤ÏËÙÔ˘ 13Ô˘ ·ÈÒÓ· Ë ‚·ÛÈÏÈ΋ ÌÔÓ‹ ÂÚÂÈ-ÒÓÂÙ·È. ™Â ·˘Ù‹ ÙËÓ ÂÚ›Ô‰Ô ·Ú·Î-Ì‹˜ Î·È ÂÁηٿÏÂȄ˘ ı· ‚ÚÂÈ ¤Ó· Ó¤ÔÚÔÛÙ¿ÙË, ÙÔÓ £Âfi‰ˆÚÔ ªÂÙÔ¯›ÙË.

∏ ·Ó·Î·›ÓÈÛË ÙÔ˘ 14Ô˘ ·È.¶ÔÏÈÙÈÎfi˜ Î·È ÏfiÁÈÔ˜, Ô ªÂÙÔ¯›Ù˘˘‹ÚÍ ÌÈ· ÛËÌ·ÓÙÈ΋ ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙ·Ù˘ ‡ÛÙÂÚ˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ÎÔÈÓˆÓ›·˜.EÂÈÙ· ·fi ÌÈ· ·ÍÈÔ˙‹Ï¢ÙË ÔÚ›·ÛÙÔ˘˜ ‰·È‰·ÏÒ‰ÂȘ ‰È·‰ÚfiÌÔ˘˜ Ù˘·ÓÒÙÂÚ˘ ‰ÈÔ›ÎËÛ˘, ηٷÎÙ¿ ÛÙ·1321 ÙÔ ˘„ËÏfiÙÂÚÔ ·Í›ˆÌ· Ù˘ ‚˘˙·-ÓÙÈÓ‹˜ ·˘Ï‹˜, ·˘Ùfi ÙÔ˘ ÌÂÁ¿ÏÔ˘ ÏÔÁÔ-ı¤ÙË. ¶·Ú¿ÏÏËÏ·, Ì ‚·ıÈ¿ ÁÓÒÛË Ù˘·Ú¯·›·˜ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÁÚ·ÌÌ·Ù›·˜ ·Û¯Ô-ÏÂ›Ù·È Ì ÙËÓ ›‰È· ¿ÓÂÛË Ì ÙË ÊÈÏÔÛÔ-

à Tο ταξ�δι προς τη Bηθλε�μ: «Aν�βη δεκαι Iωσ�φ απ� Γαλιλα�ας, εκ π�λεωςNαζαρ�τ εις την Iουδα�αν εις π�λιν Δα-β�δ, �τις καλε�ται Bηθλε�μ...» (Λκ 24).

à Tο �νειρο τουIωσ�φ: «Iδο��γγελος Kυρ�ουκατ’ �ναρ εφ�-νη αυτ" λ�γων·Iωσ�φ υι�ς Δα-β�δ, μη φοβηθ�ςπαραλαβε�νMαρι�μ την γυ-να�κα σου, τογαρ εν αυτ� γεν-νηθ�ν εκ Πνε�-ματ�ς �στιν Aγ�-ου» (Mετ 1-20).

O κ�κλος της Γννησηςστη Mον της X�ρας

Page 22: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

22 H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1

H H απογραφ� στηBηθλε�μ: «δι� το ε�ναιαυτ�ν εξ ο�κου και πα-τρι�ς Δαβ�δ, απογρ�-ψασθαι συν Mαρι�μτη μεμνηστευμ�νη αυ-τ" γυναικ� ο�σηεγκ�ω» (Λκ 2, 4-5).

Ê›·, ÙËÓ ·ÛÙÚÔÓÔÌ›· Î·È Ù· Ì·ıËÌ·ÙÈ-ο, ÙËÓ Ô›ËÛË Î·È ÙË ÚËÙÔÚÈ΋. ™ÙÔ·fiÁÂÈÔ Ù˘ ‰‡Ó·Ì‹˜ ÙÔ˘, ÛÙ· 1316,·Ó·Ï·Ì‚¿ÓÂÈ ¤ÂÈÙ· ·fi ÚÔÙÚÔ‹ ÙÔ˘›‰ÈÔ˘ ÙÔ˘ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· ∞Ó‰ÚfiÓÈÎÔ˘ μ’ÙËÓ ·Ó·Î·›ÓÈÛË Ù˘ ÌÔÓ‹˜ Ù˘ ÃÒÚ·˜Î·È ÙÔ ÌÂÁ·Ï‹‚ÔÏÔ ¤ÚÁÔ ÔÏÔÎÏËÚÒ-ÓÂÙ·È ¤ÓÙ ¯ÚfiÓÈ· ·ÚÁfiÙÂÚ·. TÔ ÂÚÂÈ-ˆÌ¤ÓÔ Î·ıÔÏÈ-Îfi ÂÈÛ΢¿˙Â-Ù·È Î·È ÂÂÎÙ›-ÓÂÙ·È, ‰È·ÎÔÛÌ›-Ù·È Ì ̷ÚÌ·ÚÔ-ıÂÙ‹Ì·Ù·, „ËÊÈ-‰ˆÙ¿ Î·È ÙÔȯÔ-Áڷʛ˜ ηÈÏÔ˘Ù›˙ÂÙ·È ÌÂÈÂÚ¿ Û·Ë, ÌÂ-ٷ͈ٿ ÏÂÈÙÔ˘Ú-ÁÈο ˘Ê¿ÛÌ·Ù·Î·È ÂÈÎfiÓ˜. √ªÂÙÔ¯›Ù˘ ÊÚÔÓÙ›˙ÂÈ Â›Û˘ ÁÈ· ÙËÓ·Ó·‚›ˆÛË ÙÔ˘ ÌÔÓ·ÛÙËÚÈÔ‡. √ÚÁ·ÓÒ-ÓÂÈ ÙË ÌÔÓ·ÛÙÈ΋ ÎÔÈÓfiÙËÙ· Î·È ÚÔÈ-ÎÔ‰ÔÙ› ÙÔ Î·ı›‰Ú˘Ì¿ ÙÔ˘ Ì ÙËÓ ÚÔ-ÛˆÈ΋ ÙÔ˘ ‚È‚ÏÈÔı‹ÎË Î·È Ì›· ÌÂÁ¿Ï˷ΛÓËÙË ÂÚÈÔ˘Û›·.

ΔÔ ˙ˆÁÚ·ÊÈÎfi Û‡ÓÔÏÔ∏ ·Ó·Î·›ÓÈÛË Ù˘ ªÔÓ‹ Ù˘ ÃÒÚ·˜˘‹ÚÍ ÁÈ· ÙÔÓ ªÂÙÔ¯›ÙË ÙÔ ¤ÚÁÔ Ô˘ı· ÙÔ˘ ÂÍ·ÛÊ¿ÏÈ˙ ˘ÛÙÂÚÔÊËÌ›· ηÈÁÈ· ÙÔÓ ÏfiÁÔ ·˘ÙfiÓ ¤Ú ӷ ›ӷȷÓÙ¿ÍÈÔ Ù˘ ÔÈÎÔÓÔÌÈ΋˜ Î·È ÎÔÈÓˆÓÈ-΋˜ ÙÔ˘ ı¤Û˘, ·ÏÏ¿ Î·È Ù˘ ˘„ËÏ‹˜·È‰Â›·˜ ÙÔ˘. ¢ÂÓ Â›Ó·È ÏÔÈfiÓ Ù˘¯·›Ô,ˆ˜ ÙÔ ̇ ˆÁÚ·ÊÈÎfi Û‡ÓÔÏÔ ÙÔ˘ Ó·Ô‡ ›-

Ó·È ·fi οı ¿Ô„Ë ¤Ó· ÌÔÓ·‰ÈÎfi ‰Ë-ÌÈÔ‡ÚÁËÌ·. ∫·È ‰ÂÓ Â›Ó·È ÌfiÓÔÓ Ë ·ÓÒ-ÙÂÚË ÔÈfiÙËÙ· Ù˘ ˙ˆÁÚ·ÊÈ΋˜, ÔÈÚˆÙfiÙ˘Â˜ ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊÈΤ˜ Û˘Óı¤-ÛÂȘ, Ë ÂÎÊÚ·ÛÙÈÎfiÙËÙ· ÙˆÓ ÌÔÚÊÒÓ,Ë Ï·ÌÚfiÙËÙ· ÙÔ˘ ̄ Ú˘ÛÔ‡ ‚¿ıÔ˘˜ Ô˘ÙÔ Î·ıÈÛÙÔ‡Ó ÙfiÛÔ ÛËÌ·ÓÙÈÎfi. ∂›Ó·È ÔÏÔ‡ÙÔ˜ ÙˆÓ ıÂÌ¿ÙˆÓ, Ô ·ÚÈıÌfi˜ ÙˆÓ

ÛÎËÓÒÓ Î·È ÔÛÔÊfi˜ ÙÚfiԘ̠ÙÔÓ ÔÔ›Ô¤¯Ô˘Ó ÙÔÔıÂ-ÙËı› ̤۷ÛÙÔÓ ¯ÒÚÔ ÙÔ˘Ó·Ô‡, ¤ÙÛÈÒÛÙ ÙÔ ›‰ÈÔ ÙÔÎÙ›ÚÈÔ Ó· ÌÂÙ·-‚¿ÏÏÂÙ·È Û·ÓÔȯÙfi ‚È‚Ï›Ô̤۷ ÛÙÔÔÔ›Ô ÂÚÈÁÚ¿-

ÊÂÙ·È Ì ÂÈÎfiÓ˜ ÙÔ ¤ÚÁÔ Ù˘ £Â›·˜ √È-ÎÔÓÔÌ›·˜ ÁÈ· ÙËÓ ·ÓıÚÒÈÓË ÛˆÙËÚ›·.

∞fi ÙÔ ·˘Ùfi Û‡ÓÔÏÔ ı· ·ÚÔ˘ÛÈ¿-ÛÔ˘Ì ÛÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ· ÙÔÓ Î‡ÎÏÔ Ù˘°¤ÓÓËÛ˘ ÁÈ· Ó· ı˘ÌËıԇ̠̤۷ ·fiÙȘ ·Ú·ÛÙ¿ÛÂȘ ÙÔ˘ ÛËÌ·ÓÙÈÎÔ‡ ·˘-ÙÔ‡ ÌËÙÚÔÔÏÈÙÈÎÔ‡ ÌÓËÌ›Ԣ, fiÛ·Û‡Ìʈӷ Ì ÙËÓ Â˘·ÁÁÂÏÈ΋ ‰È‹ÁËÛËÎ·È ÙȘ ·fiÎÚ˘Ê˜ ·Ú·‰fiÛÂȘ ‰È·‰Ú·-Ì·Ù›ÛÙËÎ·Ó fiÙ·Ó ÂÓÛ·ÚÎÒıËÎÂ Ô £Â›-Ô˜ §fiÁÔ˜ Î·È ÁÈÔÚÙ¿˙Ô˘Ì ÂÌ›˜ Û‹ÌÂ-Ú· ·˘Ù¤˜ ÙȘ ̤Ú˜ ÙÔ˘ ¤ÙÔ˘˜.

√ ·ÎÏÔ˜ Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘∏ ÂÍÈÛÙfiÚËÛË ÙˆÓ ÂÂÈÛÔ‰›ˆÓ Ô˘‰È·‰Ú·Ì·Ù›ÛÙËÎ·Ó Á‡Úˆ ·fi ÙÔ ÎÔÚ˘-

Ê·›Ô ÁÂÁÔÓfi˜ Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘ ÍÂÙ˘Ï›ÁÂ-Ù·È Î˘ÎÏÈο ÛÙÔ ¿Óˆ ÙÌ‹Ì· ÙÔ˘ Â͈-Ó¿ÚıËη. √ ·ÎÏÔ˜ ÍÂÎÈÓ¿ ÛÙÔÓ ‚fi-ÚÂÈÔ ÙÔ›¯Ô Ì ÙÔ OÓÂÈÚÔ ÙÔ˘ πˆÛ‹Ê ηÈÙÔ T·Í›‰È ÛÙË BËıÏÂ¤Ì Î·È Û˘Ó¯›˙ÂÙ·ÈÛÙÔÓ ·Ó·ÙÔÏÈÎfi Ì ÙȘ ÛÎËÓ¤˜ Ù˘AÔÁÚ·Ê‹˜, Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘ Î·È ÙˆÓ ·-Ú·ÛÙ¿ÛÂˆÓ Ô˘ ÂÍÈÛÙÔÚÔ‡Ó ÙÔ T·Í›‰ÈÎ·È ÙËÓ ¶ÚÔÛ·ÓËÛË ÙˆÓ M¿ÁˆÓ. ™ÙËÛ˘Ó¤¯ÂÈ· ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÙ·È Ë º˘Á‹ ÛÙËÓA›Á˘ÙÔ Î·È Ë ™Ê·Á‹ ÙˆÓ NË›ˆÓ, Ô˘ÂÎÙ˘Ï›ÛÛÂÙ·È Û ¤ÓÙ ‰È·‰Ô¯ÈΤ˜ ·-Ú·ÛÙ¿ÛÂȘ, Î·È Ô Î‡ÎÏÔ˜ ÔÏÔÎÏËÚÒÓÂ-Ù·È Ì ‰‡Ô ·ÎfiÌË ÛÎËÓ¤˜, ÙËÓ ∂È-ÛÙÚÔÊ‹ Ù˘ ·Á›·˜ √ÈÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜ ·fiÙËÓ ∞›Á˘ÙÔ Î·È ÙËÓ ·Ú¿ÛÙ·ÛË ÙÔ˘‰ˆ‰ÂηÂÙÔ‡˜ ÃÚÈÛÙÔ‡ ÛÙÔ Ù·Í›‰È ÙÔ˘ÚÔ˜ ÙËÓ πÂÚÔ˘Û·Ï‹Ì ÁÈ· ÙÔÓ ÂÔÚÙ·-ÛÌfi ÙÔ˘ ¶¿Û¯·.

MÂ Û˘ÓÔÏÈο ‰ÂηÔÎÙÒ ·Ú·ÛÙ¿-ÛÂȘ Ô Î‡ÎÏÔ˜ Ù˘ MÔÓ‹˜ Ù˘ XÒÚ·˜·ÔÙÂÏ› ÙËÓ ÈÔ ÂÎÙÂٷ̤ÓË ÂÈηÛÙÈ-΋ ·Ê‹ÁËÛË ÙˆÓ ÁÂÁÔÓfiÙˆÓ Ù˘ °¤Ó-ÓËÛ˘ Î·È Ù˘ ·È‰È΋˜ ËÏÈΛ·˜ ÙÔ˘ÃÚÈÛÙÔ‡ Ô˘ ¤¯ÂÈ ·ÂÈÎÔÓÈÛı› ÛÙÔ˘˜ÙÔ›¯Ô˘˜ Ì›·˜ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ÂÎÎÏËÛ›·˜.

∂›Ó·È ÁÂÁÔÓfi˜ ˆ˜, ÌÔÏÔÓfiÙÈ ÔÈ Â-ÚÈÛÛfiÙÂÚ˜ ·fi ÙȘ ·Ú·¿Óˆ ·Ú·-ÛÙ¿ÛÂȘ Â›Ó·È ÁÓˆÛÙ¤˜ ‹‰Ë ·fi ÙÔ˘˜ÚÒÙÔ˘˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎÔ‡˜ ·ÈÒÓ˜, Û¿-ÓÈ· Û˘ÌÂÚÈÏ‹ÊıËÎ·Ó ÛÙË ‰È·ÎfiÛÌË-ÛË ÙˆÓ ÂÎÎÏËÛÈÒÓ ÙËÓ ÂÚ›Ô‰Ô ÌÂÙ¿ÙËÓ ∂ÈÎÔÓÔÌ·¯›·. √ ΢ÚÈfiÙÂÚÔ˜ ÏfiÁÔ˜‹Ù·Ó ˆ˜ ÛÙÔ ·˘ÛÙËÚ¿ ‰ÔÁÌ·ÙÈο η-ıÔÚÈṲ̂ÓÔ ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊÈÎfi ÚfiÁÚ·ÌÌ·ÙˆÓ ÌÂÛÔ‚˘˙·ÓÙÈÓÒÓ Ó·ÒÓ ÙÔ ‚¿ÚÔ˜‰fiıËΠ΢ڛˆ˜ ÛÙȘ ·Ú·ÛÙ¿ÛÂȘ Ô˘Û˘Ó‰¤ÔÓÙ·Ó Ì ÙË ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›·, Ô˘ ÂÈ-

H ÈÔ ÂÎÙÂٷ̤ÓË ÈÛÙfiÚËÛË Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘:‰ÂηԯÙÒ ·Ú·ÛÙ¿ÛÂȘÛÙÔÓ ‚˘˙·ÓÙÈÓfi Ó·fi Ù˘ KˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏ˘

Page 23: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1 23

ÎÔÓÔÁÚ·ÊÔ‡Û·Ó ‰ËÏ·‰‹ ÙȘ ÌÂÁ¿Ï˜ÂÔÚÙ¤˜ ÙÔ˘ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÈÎÔ‡ ¤ÙÔ˘˜, Î·È fi¯ÈÛ ÛÎËÓ¤˜ ·ÊËÁËÌ·ÙÈÎÔ‡ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú·,fiˆ˜ ·˘Ù¤˜ Ô˘ ·ÂÈÎfiÓÈ˙·Ó Ù· ‰Â˘ÙÂ-Ú‡ÔÓÙ· ÂÂÈÛfi‰È· Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘.EÙÛÈ, Ù· ÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂÚ· ·fi Ù· ·Ú·-¿Óˆ ÁÂÁÔÓfiÙ·, fiˆ˜ Ë ÚÔÛ·ÓËÛËÙˆÓ ª¿ÁˆÓ, ·ÂÈÎÔÓ›ÛıËÎ·Ó Û˘Ó‹-ıˆ˜ ̂ ˜ Û˘ÌÏËڈ̷ÙÈο ı¤Ì·Ù· Á‡Úˆ·fi ÙÔÓ ÎÂÓÙÚÈÎfi ˘Ú‹Ó· Ù˘ ÛÎËÓ‹˜Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘, ÙÔ Û‹Ï·ÈÔ Ì ÙÔ £Â›ÔμÚ¤ÊÔ˜. øÛÙfiÛÔ, ηٿ ÙË Ì¤ÛË ‚˘˙·-ÓÙÈÓ‹ ÂÚ›Ô‰Ô Ô Î‡ÎÏÔ˜ ÙˆÓ ·Ú·¿-Óˆ ·Ú·ÛÙ¿ÛÂˆÓ ı· ÂÍÂÏȯı› Î·È ı··Ó·Ù˘¯ı› ΢ڛˆ˜ Û ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊË-̤ӷ ¯ÂÈÚfiÁÚ·Ê· ÙˆÓ Â˘·ÁÁÂÏ›ˆÓ, Û˘-Ó·Í·Ú›ˆÓ ‹ ÔÌÈÏÈÒÓ ·ÊÈÂڈ̤ӈÓÛÙËÓ ÂÔÚÙ‹ ÙˆÓ ÃÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ Î·È·fi Ù· Ù¤ÏË ÙÔ˘ 13Ô˘ ·ÈÒÓ· ı· ˘ÈÔıÂ-ÙËı› Û˘¯Ó¿ ÛÙË ÌÓËÌÂȷ΋ ˙ˆÁÚ·ÊÈ-΋. Δ· ·Ú·‰Â›ÁÌ·Ù¿ ÙÔ˘ ÛÙË ªËÙÚfi-ÔÏË Î·È ÛÙË ªÔÓ‹ μÚÔÓÙÔ¯›Ô˘ ÙÔ˘ª˘ÛÙÚ¿, Ë ÂÓÙ˘ˆÛȷ΋ Û‡ÓıÂÛËÛÙÔÓ Ó·fi Ù˘ ¶·Ó·Á›·˜ ÛÙÔ GradacÙ˘ ™ÂÚ‚›·˜, ·ÏÏ¿ Î·È ÔÈ ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊÈ-ÎÔ› ·ÎÏÔÈ ÙÔ˘ ∞οıÈÛÙÔ˘ YÌÓÔ˘ Ô˘ÂÌÊ·Ó›˙ÔÓÙ·È ·˘Ù‹ ÙËÓ ÂÔ¯‹ Û ӷ-Ô‡˜ Ù˘ £ÂÛÛ·ÏÔӛ΢ Î·È Ù˘ ™ÂÚ‚›·˜Î·È ÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÔ˘Ó ÛÎËÓ¤˜ ÙÔ˘ ·-ÎÏÔ˘, ·ÔηχÙÔ˘Ó ÙÔ ÂӉȷʤÚÔÓÙˆÓ Î·ÏÏÈÙ¯ÓÒÓ Ù˘ ·Ï·ÈÔÏfiÁÂÈ·˜ÂÚÈfi‰Ô˘ ÁÈ· ÙËÓ ÂÈÎÔÓÔÁÚ¿ÊËÛË Ù˘·È‰È΋˜ ËÏÈΛ·˜ ÙÔ˘ £Â·ÓıÚÒÔ˘.

™ÙÔ Ï·›ÛÈÔ ·˘Ù‹˜ Ù˘ Ù¿Û˘ ÂÓÙ¿Û-ÛÂÙ·È Ô Î‡ÎÏÔ˜ Ù˘ ªÔÓ‹˜ Ù˘ ÃÒÚ·˜Î·È ηٷϷ̂¿ÓÂÈ Ì›· ı¤ÛË È‰È·›ÙÂÚ·ÛËÌ·ÓÙÈ΋. H ÛÔ˘‰·ÈfiÙËÙ¿ ÙÔ˘ ‰ÂÓ¤ÁÎÂÈÙ·È ÌfiÓÔÓ ÛÙËÓ Ú·ÁÌ·ÙÈοÂÓÙ˘ˆÛȷ΋ ¤ÎÙ·Û‹ ÙÔ˘ Î·È ÛÙȘ Ó¤-˜ ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊÈΤ˜ Û˘Óı¤ÛÂȘ Ô˘ Â-ÚÈÏ·Ì‚¿ÓÂÈ, ÔÈ Ôԛ˜ ı· ·ÓÙÈÁÚ·ÊÔ‡ÓÈÛÙ¿ Û ÌÂÙ·ÁÂÓ¤ÛÙÂÚ· ÌÓËÌ›·.OÊ›ÏÂÙ·È Â›Û˘ ÛÙÔÓ ÙÚfiÔ Ì ÙÔÓÔÔ›Ô ÔÈ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÔ› ÙÔ˘, ‚·ÛÈ˙fiÌÂÓÔÈÛÙËÓ Â˘·ÁÁÂÏÈ΋ ‰È‹ÁËÛË, ÙËÓ ˘ÌÓÔ-ÏÔÁ›·, ·ÏÏ¿ Î·È ÙËÓ ·fiÎÚ˘ÊË ·Ú¿-‰ÔÛË Î·È ·ÓÙÏÒÓÙ·˜ ÛÙÔȯ›· ·fi ¤Ó··fiıÂÌ· ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊÈÎÒÓ ıÂÌ¿ÙˆÓ,Û˘Ó‰˘¿˙Ô˘Ó ÙÔÓ ÏfiÁÔ Î·È ÙËÓ ÂÈÎfiÓ·ÁÈ· Ó· ·ÔÙ˘ÒÛÔ˘Ó ÙË £Â›· ∂ÓÛ¿Ú-ΈÛË Î·È Ù· ÚÒÙ· ‚‹Ì·Ù· ÙÔ˘ £Â·Ó-ıÚÒÔ˘ ÛÙË °Ë. ¶Ò˜ fï˜ Á›ÓÂÙ·È ·˘-Ùfi ÂÊÈÎÙfi;

OÈ ·Ú·ÛÙ¿ÛÂȘ™¯Â‰fiÓ fiϘ ÔÈ ÛÎËÓ¤˜ Û˘Óԉ‡ÔÓÙ·È·fi Ì·ÎÚÔÛÎÂÏ›˜ ÂÈÁڷʤ˜ Ì ٷۯÂÙÈο ¢·ÁÁÂÏÈο ¯ˆÚ›· Ô˘ ÂÂÍË-ÁÔ‡Ó ÙË ‰Ú¿ÛË ‹ ÌÂٷʤÚÔ˘Ó Ù· ÏfiÁÈ·ÙˆÓ ÚÔÛÒˆÓ Ô˘ ÂÈÎÔÓ›˙ÔÓÙ·È. ΔÔOÓÂÈÚÔ ÙÔ˘ πˆÛ‹Ê ·ÔÙÂÏ› ¯·Ú·ÎÙË-ÚÈÛÙÈÎfi ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·. ∏ ÏÈÙ‹ ÛÎËÓ‹Ô˘ ·ÚÈÛÙ¿ÓÂÈ ÙÔÓ πˆÛ‹Ê ͷψ̤ÓÔÛ ÛÙÚˆÌÓ‹ Î·È ÙÔÓ ıÂfiÛÙ·ÏÙÔ ·ÁÁÂ-ÏÈ·ÊfiÚÔ Ó· ÏËÛÈ¿˙ÂÈ ÂÙÒÓÙ·˜ ·fi„ËÏ¿ ÂÈÁÚ¿ÊÂÙ·È Ì ÙÔ ¯ˆÚ›Ô ÙÔ˘ª·Ùı·›Ô˘ 1,20: « π‰Ô˘ ·ÁÁÂÏÔ˜ ∫˘Ú›Ô˘Î·Ù’ fiÓ·Ú ÂÊ¿ÓË ·˘Ùˆ ϤÁˆÓ πˆÛËÊ˘Èfi˜ ¢·‚ȉ, ÌË ÊÔ‚Ëı˘ ·Ú·Ï·‚ÂÈÓª·ÚÈ·Ì ÙËÓ Á˘Ó·›Î· ÛÔ˘, ÙÔ Á·Ú ÂÓ·˘ÙË ÁÂÓÓËıÂÓ ÂÎ ¶Ó‡̷ÙÔ˜ ÂÛÙÈÓ∞Á›Ô˘».

∫·È ÛÙËÓ ÂfiÌÂÓË ÛÎËÓ‹ ÙÔ˘ Δ·ÍÈ-‰ÈÔ‡ ÚÔ˜ ÙË μËıÏÂ¤Ì ·Ó·ÁÚ¿ÊÂÙ·ÈÛÙÔ ¯Ú˘Ûfi ‚¿ıÔ˜ ÙÔ Î›ÌÂÓÔ ÙÔ˘ ¢·Á-Á¤ÏÈÔ˘ (§Î 2,4). ∏ ·Ú¿ÛÙ·ÛË, ˆÛÙfi-ÛÔ, ÂÈÎÔÓÔÁÚ·Ê› ÈÛÙ¿ ÙËÓ ÂÚÈÁÚ·-Ê‹ ÙÔ˘ ÁÂÁÔÓfiÙÔ˜ ÛÙÔ ·fiÎÚ˘ÊÔ ¶Úˆ-ÙÔ¢·ÁÁ¤ÏÈÔ ÙÔ˘ I·ÎÒ‚Ô˘, ¤Ó· ¯ÚÈ-ÛÙÈ·ÓÈÎfi ΛÌÂÓÔ ÙÔ˘ 2Ô˘ ·È., ÙÔ ÔÔ›Ô

Õ Oι τρεις M�-γοι φτ�νουνμπροστ� στονHρ"δη: «καιιδο� μ�γοι απ�ανατολ"ν πα-ρεγ�νοντο ειςIεροσ�λυμα λ�-γοντες· πο�εστ�ν ο τεχθε�ςβασιλε�ς τωνIουδα�ων» (Mτ2, 1-2).

à «Φων� εν Pαμ�ηκο�σθη, θρ�νοςκαι κλαυθμ�ς καιοδυρμ�ς πολ�ς»(Mτ 2, 18). H πα-ρ�σταση των θρη-νουσ"ν μητ�ρωναπ� τη σκην� τηςBρεφοκτον�ας.

Page 24: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

24 H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1

ÏfiÁˆ ÙÔ˘ ÔÚıfi‰ÔÍÔ˘ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú· ÙÔ˘ÂËÚ¤·Û ·fi Ôχ ÓˆÚ›˜ ÙË ‚˘˙·ÓÙÈ-Ó‹ Ù¤¯ÓË. ∂Λ, ÏÔÈfiÓ, ‰È·‚¿˙Ô˘Ìˆ˜: «...¤ÛÙÚˆÛ ÙÔ ˘Ô˙‡ÁÈÔ, ¤‚·ÏÂ(ÙË ª·Ú›·) Ó· ηı›ÛÂÈ, ‹ÚÂ Ô ÁÈÔ˜ ÙÔ˘Ù· ÁΤÌÈ· Î·È Ô IˆÛ‹Ê ·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Û»(17.2). √È ÌÔÚʤ˜ ·Ô‰›‰ÔÓÙ·È Û ÛÙ¿-ÛÂȘ Ô˘ ˘Ô‰ËÏÒÓÔ˘Ó Î›ÓËÛË, ‰ËÌÈ-Ô˘ÚÁÒÓÙ·˜ ¤ÙÛÈ ÙËÓ ÂÓÙ‡ˆÛË ˆ˜‚·‰›˙Ô˘Ó ‹ÚÂÌ· Î·È ÛÙ·ıÂÚ¿ ¤Íˆ ·fiÙË Û‡ÓıÂÛË, Û˘Ó‰¤ÔÓÙ·˜ ¤ÙÛÈ ÙËÓ ·-Ú¿ÛÙ·ÛË Ì ÙËÓ ÂfiÌÂÓË ÛÎËÓ‹ Ù˘AÔÁÚ·Ê‹˜ ÛÙË BËıϤÂÌ, Ô˘ ˘‹ÚÍÂË ·ÊÔÚÌ‹ ÁÈ· ÙÔ Ù·Í›‰È.

∏ ·Ú¿ÛÙ·ÛË Ù˘ AÔÁÚ·Ê‹˜, ·ÓÎ·È Û˘¯Ó¿ ¤¯ÂÈ ·ÂÈÎÔÓÈÛı› Û ÌÈÎÚÔ-Áڷʛ˜ ¯ÂÈÚÔÁڿʈÓ, ÂÈÎÔÓÔÁÚ·Ê›-Ù·È ÁÈ· ÚÒÙË ÊÔÚ¿ ÛÙË ÌÓËÌÂȷ΋˙ˆÁÚ·ÊÈ΋ ÛÙË MÔÓ‹ Ù˘ XÒÚ·˜. ∂›-Ó·È ÂӉȷʤÚÔÓ ˆ˜ ÙÔ ÂÂÈÛfi‰ÈÔ Ô˘˘ÔÓÔÂ›Ù·È ·fi ÙËÓ Â˘·ÁÁÂÏÈ΋ ·Ê‹-ÁËÛË (§Î 2,1-5) ·ÔÙ¤ÏÂÛ ÙË ‚¿ÛË ÁÈ·

Ì›· ÌÂÁ·ÏÔÚ‹ ÛÎËÓ‹ Ô˘ ÂÍ·›ÚÂÈÙËÓ ¶·Ó·Á›·, Ë ÔÔ›· ¢ı˘ÙÂÓ‹˜ ηÈÂÈ‚ÏËÙÈ΋ ‰ÂÛfi˙ÂÈ ÛÙË ‰ÂÍÈ¿ ÏÂ˘Ú¿Ù˘ Û‡ÓıÂÛ˘. ¢›Ï· Ù˘ Û˘Ì·Ú·ÛÙ¤-ÎÂÙ·È Ô πˆÛ‹Ê, ηıÒ˜ ·˘Ù‹ ··ÓÙ¿ÛÙȘ ÂÚˆÙ‹ÛÂȘ ÙÔ˘ ÛÙÚ·ÙÈÒÙË Î·È ÙÔ˘ÁÚ·ÌÌ·Ù¤· Ô˘ ÙȘ ηٷÁÚ¿ÊÂÈ Û·ÓÔȯÙfi ÂÈÏËÙfi, ÂÓÒ Ô ¤·Ú¯Ô˜ Ù˘ ™˘-Ú›·˜ ∫˘Ú‹ÓÈÔ˜ ÂȂϤÂÈ Ù· ÙÂÎÙ·ÈÓfi-ÌÂÓ·.

ªÂ ·Ó¿ÏÔÁ· ÏÂÙÔÌÂÚ‹ ÙÚfiÔ ·ÂÈ-ÎÔÓ›˙ÔÓÙ·È Ù· ÂÂÈÛfi‰È· Ô˘ ‰È·‰Ú·-Ì·Ù›ÛÙËÎ·Ó Ì ڈٷÁˆÓÈÛÙ¤˜ ÙÔ˘˜ÙÚÂȘ ÛÔÊÔ‡˜ ª¿ÁÔ˘˜ ·fi ÙËÓ ∞Ó·ÙÔ-Ï‹. Δ· Û¯ÂÙÈο ¢·ÁÁÂÏÈο ¯ˆÚ›· (ªÙ2,1-12) ÂÈÎÔÓÔÁÚ·Ê‹ıËÎ·Ó Û¯Â‰fiÓ Î·-Ù¿ ϤÍË, ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÔÓÙ·˜ ÙÔ Ù·Í›‰ÈÙÔ˘˜ ÚÔ˜ Ù· πÂÚÔÛfiÏ˘Ì· Î·È ÙËÓ ÂÌ-Ê¿ÓÈÛ‹ ÙÔ˘˜ ÌÚÔÛÙ¿ ÛÙÔÓ ∏ÚÒ‰Ë, ÙÔÛ˘Ì‚Ô‡ÏÈÔ ÙˆÓ ·Ú¯ÈÂÚ¤ˆÓ Ô˘ Û˘Áο-ÏÂÛÂ Ô ÙÂÏÂ˘Ù·›Ô˜, fiÙ·Ó Ù·Ú·Á̤ÓÔ˜ÏËÚÔÊÔÚ‹ıËΠ·˘Ù¿ Ô˘ ‰È¤‰È‰·Ó

ÁÈ· ÙÔÓ ÓÂÔÁ¤ÓÓËÙÔ ‚·ÛÈÏÈ¿ ÙˆÓ πÔ˘-‰·›ˆÓ, ÙËÓ ÚÔÛ·ÓËÛË Î·È ÚÔÛÊÔ-Ú¿ ÙˆÓ ‰ÒÚˆÓ ÛÙÔ £Â›Ô μÚ¤ÊÔ˜ Î·È ÙÔÙ·Í›‰È Ù˘ ÂÈÛÙÚÔÊ‹ ÙÔ˘˜ ÛÙËÓ ∞Ó·-ÙÔÏ‹. ∫·È ÛÙȘ ·Ú·¿Óˆ ·Ú·ÛÙ¿-ÛÂȘ Ù· η›ÚÈ· ÛËÌ›· ÁÈ· ÙËÓ ÂͤÏÈÍËÙ˘ ÈÛÙÔÚ›·˜ ÂÍ·›ÚÔÓÙ·È Ì ¤Ó·Ó ȉȷ›-ÙÂÚÔ ÙÚfiÔ, fiˆ˜ .¯. ÙÔ Û‡Ì‚ÔÏÔ Ù˘ı·‡Ì·ÙÔ˜ Ù˘ £Â›·˜ °¤ÓÓËÛ˘, ÙÔ¿ÛÙÚÔ Ù˘ μËıϤÌ, Ô˘ Û˘Ó‰¤ÂÈ ÙȘÛÎËÓ¤˜ ÙÔ˘ Ù·ÍȉÈÔ‡ Î·È Ù˘ ¿ÊÈÍË˜ÙˆÓ ÙÚÈÒÓ ÛÔÊÒÓ ÛÙÔÓ ∏ÚÒ‰Ë Î·È Â-ÚÈ‚¿ÏÏÂÙ·È ·fi ÙËÓ ÂÈÁÚ·Ê‹ Ì ÙÔ Â˘-·ÁÁÂÏÈÎfi ¯ˆÚ›Ô: «Î·È È‰Ô˘ Ì¿ÁÔÈ ·fi·Ó·ÙÔÏÒÓ ·ÚÂÁ¤ÓÔÓÙÔ ÂȘ πÂÚÔÛfiÏ˘-Ì· ϤÁÔÓÙ˜ Ô˘ ¤ÛÙÈÓ Ô Ù¯ıÂȘ ‚·ÛÈ-Ï¢˜ ÙˆÓ πÔ˘‰·›ˆÓ» (ªÙ. 2,1-2).

ΔÔ ÚˆÙÔÔÚÈ·Îfi Ó‡̷ Ô˘ ¯·-Ú·ÎÙËÚ›˙ÂÈ ÙÔÓ Î‡ÎÏÔ Ù˘ ªÔÓ‹˜ Ù˘ÃÒÚ·˜ ·ÔÙ˘ÒÓÂÙ·È Ì ÙÔÓ Î·Ï‡ÙÂ-ÚÔ ÙÚfiÔ ÛÙȘ ÌÓËÌÂȷΤ˜ ·Ú·ÛÙ¿-ÛÂȘ Ù˘ ™Ê·Á‹˜ ÙˆÓ ¡Ë›ˆÓ. ∫·È ·˘-

Ùfi ÁÈ·Ù› ÔÈ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÔ› ÙÔ˘ Û˘Óı¤ÙÔ˘ÓÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊÈο ı¤Ì·Ù· ÁÓˆÛÙ¿ ‹‰Ë·fi ÙȘ ··Ú¯¤˜ Ù˘ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈ΋˜ Ù¤-¯Ó˘, Û ̛· ·Ê‹ÁËÛË Û¯Â‰fiÓ «ÎÈÓË-Ì·ÙÔÁÚ·ÊÈ΋». EÙÛÈ, ηıÒ˜ Ô ı·ً˜‰È·‚¿˙ÂÈ ÛÙÔ ‚¿ıÔ˜ Ù˘ ÚÒÙ˘ ÛÎË-Ó‹˜: «TfiÙ HÚ҉˘ ȉˆÓ fiÙÈ ÂÓ·›-¯ıË ˘Ô ÙˆÓ Ì¿ÁˆÓ Âı˘ÌÒıË Ï›·Ó ηȷÔÛÙ›Ϸ˜ ·Ó›Ï ¿ÓÙ·˜ ÙÔ˘˜ ·È-‰·˜ ÙÔ˘˜ ÂÓ BËıÏÂ¤Ì Î·È ÂÓ ·ÛÈ ÙÔȘÔÚ›ÔȘ ·˘Ù˘ ·fi ‰ÈÂÙÔ˘˜ Î·È Î·ÙˆÙ¤-Úˆ»(ªÙ 2,16), ‚ϤÂÈ ÙÔÓ ∏ÚÒ‰Ë Ó·‰›ÓÂÈ ‰È·Ù·Á¤˜ Î·È ‰›Ï· ÙÔ˘˜ ÛÙÚ·-ÙÈÒÙ˜ ÙÔ˘ Ó· ÍÂÎÈÓÔ‡Ó ÙÔ ·Ó›ÂÚÔ ¤ÚÁÔÙÔ˘˜. EÓ·˜ ÎÚ·‰·›ÓÔÓÙ·˜ ÙÔ Û·ı›ÙÔ˘ ηٷ‰ÈÒÎÂÈ Ì›· ÌËÙ¤Ú· Ô˘ ÛÊ›Á-ÁÂÈ ÛÙËÓ ·ÁηÏÈ¿ ÙÔ ÌˆÚfi Ù˘, ÂÓÒÛÙËÓ Î¿Ùˆ ÏÂ˘Ú¿ Ì›· ·ÂÏÈṲ̂ÓËÁ˘Ó·ÈΛ· ÌÔÚÊ‹ ηıÈÛÙ‹ ÛÙÔ ¤‰·ÊÔ˜·ÔÛÙÚ¤ÊÂÈ ÙÔ ‚ϤÌÌ· Ù˘ ·fi ÙËÛÊ·Á‹ ÙÔ˘ ·È‰ÈÔ‡ Ù˘. ∏ ‰Ú¿ÛË ÂÍÂ-Ï›ÛÛÂÙ·È ÛÙËÓ ÂfiÌÂÓË ÛÎËÓ‹, fiÔ˘ÙÔ ÙÚÔÌÂÚfi ¤ÁÎÏËÌ· ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÙ·ÈÌ ¤Ó·Ó ¤ÓÙÔÓ· Ú·ÏÈÛÙÈÎfi Î·È ‰Ú·Ì·-ÙÈÎfi ÙÚfiÔ. ªËÙ¤Ú˜ ÎÚ‡‚Ô˘Ó ÛÙÔÓÎfiÚÊÔ ÙÔ˘˜ Ù· ‚Ú¤ÊË, ˘„ÒÓÔ˘Ó Ù· ¯¤-ÚÈ· ·ÂÁÓˆṲ̂ӷ ÁÈ· Ó· ÛÒÛÔ˘Ó Ù·ÌÈÎÚ¿ ÙÔ˘˜ ·fi ÙÔ˘˜ ÛÙÚ·ÙÈÒÙ˜ Ô˘Ù· Ô‰Ô·ÙÔ‡Ó ‚›·È· ‹ Ù· ηÚÊÒÓÔ˘ÓÌ ÙË ÏfiÁ¯Ë ÙÔ˘˜. ∞ÓÙ›ıÂÙ· Ì ÙËÓ Ù·-Ú·¯‹ Ô˘ ÂÈÎÚ·Ù› ÛÙË ÛÎËÓ‹ Ù˘μÚÂÊÔÎÙÔÓ›·˜, Ì›· ÙÚ·ÁÈ΋ ËÚÂÌ›· ̄ ·-Ú·ÎÙËÚ›˙ÂÈ ÙËÓ ·Ú¿ÛÙ·ÛË Ô˘ ·ÎÔ-ÏÔ˘ı› Î·È ·ÂÈÎÔÓ›˙ÂÈ ÙȘ ıÏÈÌ̤Ó˜ÌËÙ¤Ú˜ Ó· ıÚËÓÔ‡Ó ‚Ô˘‚¿ ÎÚ·ÙÒ-ÓÙ·˜ ÛÙËÓ ·ÁηÏÈ¿ ÙÔ˘˜ Ù· ¿„˘¯· ÛÒ-Ì·Ù· ÙˆÓ ·È‰ÈÒÓ ÙÔ˘˜.

√ ‰Ú·Ì·ÙÈÎfi˜ ÙfiÓÔ˜ ÙˆÓ ·Ú·¿ÓˆÛÎËÓÒÓ Ê¤ÚÓÂÈ ÛÙÔÓ ÓÔ˘ ÙÔ˘˜ ÛÙ›¯Ô˘˜ÙÔ˘ ƒˆÌ·ÓÔ‡ ªÂψ‰Ô‡ «...Ù·˜ ÌËÙ¤-Ú·˜ Á·Ú ËÏ·˘ÓÂÓ, Î·È Êı¿ÓˆÓ Ù·‡Ù·˜‹Ú·˙ÂÓ / ÂÎ ÙˆÓ È‰›ˆÓ ·ÁÎ·ÏˆÓ ˆ˜ÛÙÚÔ˘ı›· ÓÂÔÛÛÔ‡˜... / Ù· ÌÂÓ ÂÎÂÓÙ‹-ıËÛ·Ó ·ÚÂÒ˜ Î·È ·¤„˘Í·Ó / Ù· ‰Â‰ÈÂÌÂÚ›ÛıËÛ·Ó / ¿ÏÏ· οڷ˜ ÂÙÌ‹ıË,ÙÔ˘˜ Ì·ÛıÔ‡˜ ÙˆÓ ÌËÙ¤ÚˆÓ/ηı¤ÏÎÔ-ÓÙ·...» Î·È Ì·˜ ·ÔηχÙÂÈ ÁÈ· ¿ÏÏËÌÈ· ÊÔÚ¿ ˆ˜ ÏfiÁÔ˜ Î·È ÂÈÎfiÓ· ·ÏÏË-ÏÔÛ˘ÌÏËÚÒÓÔÓÙ·È ÛÙȘ ·Ú·ÛÙ¿ÛÂȘÙÔ˘ ÛÔ˘‰·›Ô˘ ·˘ÙÔ‡ ÌÓËÌ›Ԣ.

μÈ‚ÏÈÔÁÚ·Ê›·:P. Underwood, «The Kariye Djami»,τ�μ. 1-3, New York 1966.Ihor Sevçenko, «TheodoreMetochites, the Chora and theIntellectual Trends of His Time», στ�P. Underwood (εκδ.), The KariyeDjami, τ�μ. 4., Princeton 1975, 17-91.Jacqueline Lafontaine - Dosogne,«Iconography of the Cycle of theInfancy of Christ», στ� P. Underwood(εκδ.), «The Kariye Djami», τ�μ. 4.,Princeton 1975, 197-241.H. Maguire, «Art and Eloquence inByzantium», Princeton 1981, 24-34.

Õ H επιστροφ� της Aγ�ας Oικογ�νειας απ�την A�γυπτο: «Xρηματισθε�ς δε κατ’ �ναρανεχ"ρησεν εις τα μ�ρη της Γαλιλα�ας, καιελθ"ν κατ"κησεν εις π�λιν λεγομ�νην Nα-ζαρ�τ» (Mτ 2, 22-23).

Page 25: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1 25

Tης ¡∞¡fl˜ X∞Δ∑∏¢Õ∫∏

Καθηγ�τριας Πανεπιστημ�ου Ιωανν�νων

√I °Nø™TE™ ·Ú·ÛÙ¿ÛÂȘ Ù˘°¤ÓÓËÛ˘ ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÔ‡ ηıÒ˜Î·È fiÏˆÓ ÙˆÓ Û¯ÂÙÈÎÒÓ ÂÂÈ-

ÛÔ‰›ˆÓ, ÛÙË ˙ˆÁÚ·ÊÈ΋ ÙˆÓ ÂÈÎfiÓˆÓÙˆÓ ÚÒÙˆÓ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎÒÓ ¯ÚfiÓˆÓ Â›-Ó·È ÔÏÈÁ¿ÚÈı̘ Û ·ÓÙ›ıÂÛË Ì ÙȘ Ô-Ï˘¿ÚÈı̘ ·ÂÈÎÔÓ›ÛÂȘ Ù˘ ÛÎËÓ‹˜ Û¿ÏÏ· ¤ÚÁ·, fiˆ˜ ÛÙ· ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊË̤-Ó· ¯ÂÈÚfiÁÚ·Ê· Î·È ÛÙȘ ÌÈÎÚ¤˜ ·ÛË̤-ÓȘ ÊȿϘ ÙˆÓ ∞Á›ˆÓ ΔfiˆÓ (Û‹ÌÂÚ·ÛÙË Monza Î·È ÛÙÔ Bobbio). Δ· ·ÚÈ·ÛÙÔȯ›· Ô˘ ı· Û˘ÁÎÚÔÙ‹ÛÔ˘Ó ÙËÓ ÂÈ-ÎÔÓÔÁÚ·Ê›· Ù˘ ÛÎËÓ‹˜, fiˆ˜ Ì·˜ ›-Ó·È ÁÓˆÛÙ‹ ·fi ÏËıÒÚ· ·ÂÈÎÔÓ›ÛÂ-ˆÓ ηٿ ÙÔ˘˜ ̤ÛÔ˘˜ Î·È ‡ÛÙÂÚÔ˘˜ ‚˘-˙·ÓÙÈÓÔ‡˜ ¯ÚfiÓÔ˘˜, ηٿÁÔÓÙ·È ·fiÙȘ ·Ú·ÛÙ¿ÛÂȘ ·˘Ù‹˜ Ù˘ ÚÒÙ˘ Â-ÚÈfi‰Ô˘.

™Â Ì›· ·fi ÙȘ ·ÏÈfiÙÂÚ˜ ÁÓˆÛÙ¤˜·Ú·ÛÙ¿ÛÂȘ Û ÂÈÎfiÓ·, fiˆ˜ ÛÙÔ Î¿-Ï˘ÌÌ· Ù˘ ÏÂÈ„·ÓÔı‹Î˘ ÙÔ˘ μ·ÙÈη-ÓÔ‡, Ë ÔÏÈÁÔÚfi-ÛˆË ÏÈÙ‹ ÛÎËÓ‹Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘,¤ÙÛÈ fiˆ˜ ÂÁÁÚ¿-ÊÂÙ·È Û ·ÎÏÔ,Ù·˘Ù›˙ÂÙ·È ÂÈÎÔÓÔ-ÁÚ·ÊÈο Ì ÂΛ-Ó˜ Ô˘ Û˘Ó·ÓÙÔ‡-Ì ÛÙȘ ÌÈÎÚ¤˜ ÊÈ¿-Ϙ Ù˘ ªfiÓÙ˙·(6Ô˜ ·ÈÒÓ·˜). ™ÙÔ¿ӈ ÙÌ‹Ì· ΢-Úȷگ› ÙÔ Û‹-Ï·ÈÔ Ô˘ ÂÈÛÙ¤ÊÂÙ·È ·fi ÙÔ ·ÛÙ¤ÚÈÙ˘ μËıϤÌ, ÂÓÒ ÛÙÔ Î¤ÓÙÚÔ ‚Ú›ÛÎÂ-Ù·È Ë Ê¿ÙÓË Ì ٷ ˙Ò· Ô˘ Û·‚Ô˘Ó¿Óˆ ·fi ÙÔ μÚ¤ÊÔ˜. ™ÙÔ Î¿Ùˆ ÙÌ‹Ì·Î˘Úȷگ› ÛÙ· ‰ÂÍÈ¿ Ë Í·ÏˆÌ¤ÓË ÛÙËÛÙÚˆÌÓ‹ ÌÔÚÊ‹ Ù˘ ¶·Ó·Á›·˜, ÂÓÒ·ÚÈÛÙÂÚ¿ Ô πˆÛ‹Ê οıÂÙ·È ÛÎÂÊÙÈÎfi˜.

¢È·ÌfiÚʈÛË Ù˘ Û‡ÓıÂÛ˘∏ Û‡ÓıÂÛË Ù˘ ÛÎËÓ‹˜ Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘ÛÙȘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ¤˜ ÂÈÎfiÓ˜ ‰ÂÓ ‰È·Ê¤ÚÂÈ·fi ÂΛÓËÓ Ô˘ ‰È·ÌÔÚÊÒÓÂÙ·È Î·È¯ÚËÛÈÌÔÔÈÂ›Ù·È ÛÙË ÌÓËÌÂȷ΋ ˙ˆ-ÁÚ·ÊÈ΋ Î·È ÛÙ· ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊË̤ӷ¯ÂÈÚfiÁÚ·Ê·. Δ· ¤ÚÁ· Ô˘ ÛÒ˙ÔÓÙ·È,ͯˆÚ›˙Ô˘Ó ÁÈ· ÙÔÓ ÏÔ‡ÙÔ ÙˆÓ Û˘Óı¤-ÛÂˆÓ Ô˘ Ì ÈηÓfiÙËÙ· Û¿ÓÈ· ·Ô‰›-‰Ô˘Ó ÔÈ ˙ˆÁÚ¿ÊÔÈ ÙˆÓ ÂÈÎfiÓˆÓ ·ÎfiÌËÎ·È Û Ôχ ÌÈÎÚ¤˜ ÂÈÊ¿ÓÂȘ. ∫·Ù¿ÙÔ˘˜ ̤ÛÔ˘˜ ‚˘˙·ÓÙÈÓÔ‡˜ ¯ÚfiÓÔ˘˜,ÂÓÒ Û˘Ó¯›˙ÂÙ·È Ë ·ÏÈfiÙÂÚË ·Ú¿‰Ô-ÛË, fiˆ˜ Û ʇÏÏÔ ÙÚÈÙ‡¯Ô˘ ÛÙÔ ™È-Ó¿ ÙÔ˘ 9Ô˘-10Ô˘ ·ÈÒÓ· Ë Û‡ÓıÂÛË ·Ú-¯›˙ÂÈ Ó· ÂÌÏÔ˘Ù›˙ÂÙ·È Ì Ӥ· ÛÙÔȯ›·

H Tα λαϊκ� αφηγηματικ� στοιχε�α ε�ναι εμφαν�στατα σε αυτ�ντην εικ�να της Γ�ννησης στο Σιν� (μεσα�ο φ�λλο τρ�πτυχου,32,6x19,7 εκ.). Eντ�σσεται σε παλαιστινιακ� εργαστ�ριο του8ου-9ου αι., �που ως περιοχ� εκτ�ς των βυζαντιν�ν συν�ρων συ-νεχ�ζεται η παραγωγ� εικ�νων και κατ� την εικονομαχικ� περ�ο-δο (φωτ.: «Σιν�. Oι θησαυρο� της Mον�ς», Eκδοτικ� Aθην�ν).

H Γ�ννηση του Xριστο�στις βυζαντιν�ς εικ�νες

OÈ ·Ú¯·ÈfiÙÂÚ˜ Ûˆ˙fiÌÂÓ˜ ÊÔÚËÙ¤˜ÂÈÎfiÓ˜ ÚÔ¤Ú¯ÔÓÙ·È·fi ÙÔ ™ÈÓ¿ (8Ô˜-9Ô˜ ·È.)

Page 26: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

26 H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1

Ô˘ ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊÔ‡Ó Ù· Û¯ÂÙÈο ¢·Á-ÁÂÏÈο Î·È ·fiÎÚ˘Ê· ΛÌÂÓ·, ηıÒ˜Î·È ÙÔ˘˜ ¯ÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈÎÔ˘˜ ‡ÌÓÔ˘˜.∏ Û‡ÓıÂÛË Ù˘ ÔÔ›·˜ Ô ¿ÍÔÓ·˜ Û˘¯Ó¿ÔÚ›˙ÂÙ·È ·fi ÙȘ ·ÎÙ›Ó˜ Ô˘ ÂΤÌÂÈÙÔ ¿ÛÙÚÔ Ù˘ μËıϤÌ, Û˘ÁÎÚÔÙ›ٷÈÁ‡Úˆ ·fi ÙÔÓ ÌÈÎÚfi ÃÚÈÛÙfi ÛÙË Ê¿Ù-ÓË Ì¤Û· ÛÙÔ Û‹Ï·ÈÔ Î·È ÙËÓ ¶·Ó·-Á›·, ÂÓÒ ¿ÁÁÂÏÔÈ «·Ó˘ÌÓÔ‡ÓÙ˜» ÚÔ-‚¿ÏÏÔ˘Ó ›Ûˆ ·fi ÙÔÓ ‚Ú¿¯Ô ÙÔ˘ ÛË-Ï·›Ô˘. ™Â ·˘Ùfi ÙÔ ÎÂÓÙÚÈÎfi ı¤Ì· fiÔ˘Û˘ÌÌÂÙ¤¯ÂÈ Î·Ù¿ ηÓfiÓ· Î·È Ô πˆÛ‹Ê,ÚÔÛÙ›ıÂÓÙ·È ‰Â˘ÙÂÚ‡ÔÓÙ· ÂÂÈÛfi‰È·Ô˘ Û˘ÁÎÚÔÙÔ‡Ó ÙÔÓ Â˘Ú‡ÙÂÚÔ Î‡ÎÏÔÙ˘ °¤ÓÓËÛ˘.

TÌ‹Ì· ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊÈÎԇ·ÎÏÔ˘

√È ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ˜ ÁÓˆÛÙ¤˜ ·Ú·ÛÙ¿-ÛÂȘ Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘ ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÔ‡ ÛÙȘ‚˘˙·ÓÙÈÓ¤˜ ÂÈÎfiÓ˜ ·ÔÙÂÏÔ‡Ó ÙÌ‹Ì·ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊÈÎÔ‡ ·ÎÏÔ˘ ÙÔ˘ ‰ˆ‰Âη-fiÚÙÔ˘. §›Á˜ Â›Ó·È ÔÈ ·˘ÙÔÙÂÏ›˜ ·Ú·-ÛÙ¿ÛÂȘ Ù˘ ÛÎËÓ‹˜ Û ÂÈÎfiÓ˜ ÂÈ-ÛÙ˘Ï›Ô˘ Ù¤ÌÏÔ˘, ÂÓÒ ÔÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ˜ÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÔÓÙ·È ÛÙËÓ ÂÈÎÔÓÔÁÚ¿ÊË-ÛË ‰ÈÙ‡¯ˆÓ, ÙÚÈÙ‡¯ˆÓ Î·È ÔÏ˘Ù‡-¯ˆÓ, fiÔ˘ ÌÂÚÈΤ˜ ÊÔÚ¤˜ ·ÔÙÂÏÔ‡ÓÙÔ ÌÔÓ·‰ÈÎfi ı¤Ì· ÙÔ˘ ÎÂÓÙÚÈÎÔ‡ ʇÏ-ÏÔ˘. ™Â ·˘Ù¤˜ ÙȘ ηٿ ηÓfiÓ· ÔÏ˘-Úfiۈ˜ ·ÂÈÎÔÓ›ÛÂȘ ÔÈ ‰È·ÛÙ¿ÛÂÈ˜Î·È Ë ı¤ÛË ÙˆÓ ÌÔÚÊÒÓ Â›Ó·È ·Ó¿ÏÔ-Á˜ Ì ÙË ı¤ÛË ÙÔ˘˜ ÛÙËÓ ÈÂÚ·Ú¯›·.∂ÙÛÈ, Ë Û‡ÓıÂÛË ÔÚÁ·ÓÒÓÂÙ·È Á‡Úˆ·fi ÙÔ Û‹Ï·ÈÔ Ì ÙË Ê¿ÙÓË. ™ÙÔ Î¤-ÓÙÚÔ Ë ªËÙ¤Ú· ÙÔ˘ ı›Ԣ μÚ¤ÊÔ˘˜, Í·-ψ̤ÓË Û ‚·ÛÈÏÈÎfi ÎfiÎÎÈÓÔ ÛÙÚÒÌ··ÔÎÙ¿ ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚ˜ ‰È·ÛÙ¿ÛÂȘ. √ πˆ-Û‹Ê Î·ıÈṲ̂ÓÔ˜ ÛÙÔ ¤‰·ÊÔ˜ ‹ Û ۷-Ì¿ÚÈ Â›Ó·È Ï›ÁÔ ÌÈÎÚfiÙÂÚÔ˜, ÂÓÒ ·ÎfiÌËÌÈÎÚfiÙÂÚÔÈ ·ÂÈÎÔÓ›˙ÔÓÙ·È ÔÈ ‚ÔÛÎÔ›,ÔÈ ¿ÁÁÂÏÔÈ Î·È ÔÈ ÙÚÂȘ Ì¿ÁÔÈ Ì ٷ ‰Ò-Ú·. ∏ ÛÎËÓ‹ ÙÔ˘ ÏÔ˘ÙÚÔ‡ ÙÔ˘ ‚Ú¤ÊÔ˘˜Î·Ù¿ ηÓfiÓ· ÙÔÔıÂÙÂ›Ù·È ÌÚÔÛÙ¿·fi ÙÔ Û‹Ï·ÈÔ, ÂÓÒ ÛÙ· ‰ÂÍÈ¿ Û˘Ó‹-ıˆ˜ ·ÂÈÎÔÓ›˙ÂÙ·È Ô ∂˘·ÁÁÂÏÈÛÌfi˜ÙˆÓ ÔÈÌ¤ÓˆÓ Û ÔÈÎÈÏ›· ÛÙ¿ÛˆÓ.™˘¯Ó¿ ¤Ó·˜ Ó·Úfi˜ ‚ÔÛÎfi˜ ·›˙ÂÈ ÙËÊÏÔÁ¤Ú· ÙÔ˘ ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊÒÓÙ·˜ ÙËÊÚ¿ÛË «·‡Û·Ù ·ÁÚ·˘ÏÔ‡ÓÙ˜» Ô˘Â›Â Ô ¿ÁÁÂÏÔ˜ ÛÙÔ˘˜ ÔÈ̤Ó˜ ·Ó·ÎÔÈ-ÓÒÓÔÓÙ¿˜ ÙÔ˘˜ ÙË °¤ÓÓËÛË ÙÔ˘ ÃÚÈ-ÛÙÔ‡, ÂÓÒ ¤Ó·˜ ¿ÏÏÔ˜ ‚ÔÛÎfi˜, Ê·Ï·-ÎÚfi˜, Û ηٷÙÔÌ‹, ÓÙ˘Ì¤ÓÔ˜ Ì ÚÔ-‚È¿ ÛÙËÚ›˙ÂÙ·È ÛÙÔ Ú·‚‰› ÙÔ˘. ™Ù· ‰Â˘-ÙÂÚ‡ÔÓÙ· ÂÂÈÛfi‰È· ÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÂÙ·ÈÙÔ Ù·Í›‰È Î·È Ë ¶ÚÔÛ·ÓËÛË ÙˆÓ ª¿-ÁˆÓ.

MÈ· ÌÔÓ·‰È΋ Û‡ÓıÂÛ˙ ̛· ÌÔÓ·‰È΋ ÁÈ· ÙËÓ ÂÈÎÔÓÔÁÚ·Ê›·Ù˘ ÂÈÎfiÓ· ÙÔ˘ 11Ô˘-12Ô˘ ·ÈÒÓ· ÛÙÔ™ÈÓ¿, Ù· ÂÂÈÛfi‰È· ÔÏÏ·Ï·ÛÈ¿˙Ô-ÓÙ·È, ÚÔÛ‰›‰ÔÓÙ·˜ ¤Ó·Ó ÌÔÓ·‰È΋˜ÔÈfiÙËÙ·˜ ·ÊËÁËÌ·ÙÈÎfi ¯·Ú·ÎÙ‹Ú·ÛÙËÓ fiÏË Û‡ÓıÂÛË, ÚÔÊ·ÓÒ˜ ·ÎÔ-ÏÔ˘ıÒÓÙ·˜ ÚfiÙ˘· ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊË̤-ÓˆÓ ¯ÂÈÚÔÁڿʈÓ. ªÂ ÂÍ·›ÚÂÙË Ù¤¯ÓËÔÈ ‰È·‰Ô¯ÈΤ˜ ÛÎËÓ¤˜ ÂÎÙ˘Ï›ÛÛÔÓÙ·ÈÁ‡Úˆ ·fi ÙÔ Û‹Ï·ÈÔ Ì ÙË Ê¿ÙÓË Î·ÈÙËÓ ·Ó·Î·ıÈṲ̂ÓË ÛÙÔ ÛÙÚÒÌ· £ÂÔ-ÙfiÎÔ, ÂÓÒ Ë ÛÎËÓ‹ ÂÈÛÙ¤ÊÂÙ·È ·fiÛÌ‹ÓË ·ÁÁ¤ÏˆÓ Ô˘ ˘ÌÓÔ‡Ó. ™Â ‰È·-ÊÔÚÂÙÈο ›‰· Ô˘ ÔÚ›˙ÔÓÙ·È ·fiÙȘ ̷ϷΤ˜ ·Ó·‰ÈÏÒÛÂȘ ÙÔ˘ ÙÔ›Ô˘·ÚÈÛÙ¿ÓÂÙ·È ÛÙÔ Î¤ÓÙÚÔ, ÌÚÔÛÙ¿·fi ÙË ¶·Ó·Á›· Ë ÛÎËÓ‹ ÙÔ˘ ÏÔ˘ÙÚÔ‡,ÙÔ Δ·Í›‰È Î·È Ë ¶ÚÔÛ·ÓËÛË ÙˆÓ ª¿-

H Σε δεσπ�ζουσα θ�ση το σπ�λαιο της Γ�ννησης και διαδοχικ�ς σκην�ς απ�τη νηπιακ� ηλικ�α του Xριστο� ξετυλ�γονται μ�σα σε μαλακ�ς αναδιπλ�σειςτου τοπ�ου, �χοντας κ�τω δεξι�, ως τελευτα�α σκην�, τη Pαχ�λ κλα�ουσα τατ�κνα της στη σφαγ� των νηπ�ων. Πρ�κειται για μοναδικ� ως προς τον αφη-γηματικ� της χαρακτ�ρα εικ�να (α´ μισ� 12ου αι., 36,5x21,2 εκ. στο Σιν�(φωτ.: «Σιν�. Oι θησαυρο� της Mον�ς», Eκδοτικ� Aθην�ν).

Page 27: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1 27

ÁˆÓ Û ÙÚ›· ‰È·‰Ô¯Èο ÂÂÈÛfi‰È·, ÂÓÒ¯·ÌËÏfiÙÂÚ·, Ë º˘Á‹ ÛÙËÓ ∞›Á˘ÙÔ Û˘-Óԉ‡ÂÙ·È ·fi ÙË º˘Á‹ Ù˘ ∂ÏÈÛ¿‚ÂÙ,Ô˘ ÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÂÙ·È ÛÙ· ‰È·‰Ô¯ÈοÂÂÈÛfi‰È· ·fi ÙË ™Ê·Á‹ ÙˆÓ ÓË›ˆÓÔ˘ ÂÎÙ˘Ï›ÛÛÔÓÙ·È ÛÙËÓ ÙÂÏÂ˘Ù·›· ̇ Ò-ÓË ÙÔ˘ ‰¿ÊÔ˘˜, Ì ÙÔÓ ∏ÚÒ‰Ë ÛÙ··ÚÈÛÙÂÚ¿, ÙÔ˘˜ PˆÌ·›Ô˘˜ ÛÙÚ·ÙÈÒÙ˜ÛÊ¿˙ÔÓÙ·˜ Ù· ‚Ú¤ÊË ÛÙÔ Î¤ÓÙÚÔ Î·ÈÙË ƒ·¯‹Ï ÎÏ·›Ô˘Û· Ù· Ù¤ÎÓ· Ù˘ ÛÙ·‰ÂÍÈ¿. ™ÙÔÓ ·ÓÙ›Ô‰· Ù˘ ˘„ËÏ‹˜ Ù¤-¯Ó˘, ÂÓÙ¿ÛÛÂÙ·È ÂÈÎfiÓ· ·Ï·ÈÛÙÈÓÈ·-ÎÔ‡ ÂÚÁ·ÛÙËÚ›Ô˘ ÙÔ˘ 8Ô˘ -9Ô˘ ·È.fiÔ˘ Û˘Ó·ÓÙԇ̠ÙËÓ ·ÌÂÛfiÙËÙ· Ï·˚-ÎfiÙÂÚˆÓ ·ÊËÁËÌ·ÙÈÎÒÓ ÛÙÔȯ›ˆÓÔ˘ Ï·ÈÛÈÒÓÔ˘Ó ÙÔ ÎÂÓÙÚÈÎfi ı¤Ì·,fiˆ˜ ÛÙË ÛÎËÓ‹ ÙÔ˘ ÏÔ˘ÙÚÔ‡ Ì ÙÔÓÃÚÈÛÙfi, Ô˘ ·ÚÈÛÙ¿ÓÂÙ·È Ì ÙË Ê˘-ÛÈÔÁӈ̛· ÙÔ˘ ¶·ÓÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·, ηÈÛÙËÚ›˙ÂÙ·È Ì ÙÔ ‰ÂÍ› ÙÔ˘ ¯¤ÚÈ Â¿ÓˆÛÙÔ Á˘ÌÓfi ÁfiÓ·ÙÔ Ù˘ ™·ÏÒÌ˘.

ªÂÚÈο Ï·ÌÚ¿ ‰Â›ÁÌ·Ù· ÙÔ˘ Ù¤-ÏÔ˘˜ ÙÔ˘ 12Ô˘ ·È. ÛÙÔ ™ÈÓ¿, ̤۷ ·fiÙȘ ˙ˆËÚ¤˜ ÎÈÓ‹ÛÂȘ Î·È ÙËÓ ¤ÎÊÚ·ÛËÙ˘ ·ÓËÛ˘¯›·˜ ·Ó·‰ÂÈÎÓ‡Ô˘Ó ÙȘ Ì·-ÓÈÂÚÈÛÙÈΤ˜ Ù¿ÛÂȘ Ù˘ ÂÔ¯‹˜, fiˆ˜Û ʇÏÏÔ ÙÂÙÚ·Ù‡¯Ô˘ Ì ÛÎËÓ¤˜ ÙÔ˘‰ˆ‰ÂηfiÚÙÔ˘ Î·È Û ÂÓÈ·›Ô ÂÈÛÙ‡ÏÈÔÛÙÔ ™ÈÓ¿, fiÔ˘ Ì ʈÙÂÈÓ¿ Ï·ÌÚ¿¯ÚÒÌ·Ù· Ë ÛÎËÓ‹ ÂÎÙ˘Ï›ÛÛÂÙ·È Ì¤Û·Û ¤ÓÙÔÓ· Û¯ËÌ·ÙÔÔÈË̤ÓÔ ÙÔ›Ô.

£Ï›„Ë ÁÈ· ÙÔ ÌÂÏÏÔÓÙÈÎfi ¶¿ıÔ˜

™ÙÔ˘˜ ‡ÛÙÂÚÔ˘˜ ¯ÚfiÓÔ˘˜ Ë ÛÎËÓ‹ ‰È·-Ó¤ÂÙ·È ÂÓÙÔÓfiÙÂÚ· ·fi ÙË ıÏ›„Ë ÁÈ·ÙÔ ÌÂÏÏÔÓÙÈÎfi ¶¿ıÔ˜ ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÔ‡. ∏ÛÎËÓ‹ Â›Ó·È ÁÓˆÛÙ‹ Û ϷÌÚ‹ ·Ï·È-ÔÏfiÁÂÈ· ÂÈÎfiÓ· ÙˆÓ ·Ú¯ÒÓ ÙÔ˘ 14Ô˘·ÈÒÓ· ·fi ÙËÓ ∞¯Ú›‰· (‰˘ÛÙ˘¯Ò˜Û·Ṳ̂ÓË Û ‰‡Ô ÙÌ‹Ì·Ù·, ÙÔ ¤Ó·ÛÙËÓ ∞¯Ú›‰· Î·È ÙÔ ¿ÏÏÔ ÛÙÔ μÂÏÈÁÚ¿-‰È), Î·È Û ÌÈ· ÛÂÈÚ¿ ·fi ÂÍ·›ÚÂٷΈÓÛÙ·ÓÙÈÓÔÔÏ›ÙÈη ‰Â›ÁÌ·Ù·, ÌÈ-ÎÚÔÁÚ·ÊÈÎÔ‡ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú·, fiˆ˜ ÛÙÔ„ËÊȉˆÙfi ‰›Ù˘¯Ô Ì ÛÎËÓ¤˜ ‰ˆ‰Âη-fiÚÙÔ˘ Ù˘ ºÏˆÚÂÓÙ›·˜ ÙˆÓ ·Ú¯ÒÓ ÙÔ˘14Ô˘ ·ÈÒÓ· ηıÒ˜ Î·È ÛÙ· ʇÏÏ· ÂÓfi˜ÂÍ·Ù‡¯Ô˘ Î·È ÂÓfi˜ ÙÂÙÚ·Ù‡¯Ô˘ ÛÙÔ™ÈÓ¿, Á‡Úˆ ÛÙ· ̤۷ ÙÔ˘ 14Ô˘ ·ÈÒÓ·,fiÔ˘ Ë Û‡ÓıÂÛË ÔÚÁ·ÓÒÓÂÙ·È Î·Ù¿

Õ Συρταρωτ� κ�λυμμαλειψανοθ�κης με π�ντεευαγγελικ�ς σκην�ς (9οςαι�νας, 24x18,5 εκ., Bα-τικαν�, Museo Sacrodella BibliotecaApostolica Vaticana). Λι-τ� η σκην� της Γ�ννησης,κ�τω δεξι�, ε�ναι μ�α απ�τις παλαι�τερες γνωστ�ςπαραστ�σεις (φωτ.: Πα-ναγι�της Λ. Bοκοτ�που-λος «Eλληνικ� T�χνη –Bυζαντιν�ς Eικ�νες»,Eκδοτικ� Aθην�ν).

à M�σα σε σχηματοποιημ�νοτοπ�ο, αλλ� με φωτειν� χρ�μα-τα εκτυλ�σσεται η σκην� τηςΓ�ννησης (λεπτομ�ρεια απ�σκην�ς σε επιστ�λιο) σε �νααπ� τα λαμπρ� δε�γματα τουτ�λους του 12ου αι. στο Σιν�(φωτ.: «Σιν�. Oι θησαυρο� τηςMον�ς», Eκδοτικ� Aθην�ν).

Page 28: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

28 H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1

Õ H εξαιρετικ�ςποι�τητας υστερο-βυζαντιν� αυτ� ει-κ�να της Γ�ννησης(α´ μισ� 15ου αι.,1,19 x 92 εκ., Bυ-ζαντιν� Mουσε�ο)συνοψ�ζει τα δι-δ�γματα της πα-λαιολ�γειας ζω-γραφικ�ς, εν� ταυ-τ�χρονα προαναγ-γ�λλει την τ�χνητων σπουδα�ωνκρητικ�ν εργαστη-ρ�ων που ακμ�ζουντον 15ο-16ο αι.(φωτ.: Mυρτ�ληAχειμ�στου – Πο-ταμι�νου», «Eικ�-νες του Bυζαντινο�Mουσε�ου Aθη-ν�ν», 1998).

ÙÔÓ ‰È·ÁÒÓÈÔ ¿ÍÔÓ· Ì ΢ڛ·Ú¯Ë ÙËÌÂÏ·Á¯ÔÏÈ΋ ÌÔÚÊ‹ Ù˘ ¶·Ó·Á›·˜ Ô˘Ù˘ÏÈÁ̤ÓË ÛÊÈÎÙ¿ ÛÙÔ ‚·ı˘Á¿Ï·˙Ô Ì·-ÊfiÚÈÔ Â›Ó·È Í·ÏˆÌ¤ÓË Â¿Óˆ ÛÙÔÎfiÎÎÈÓÔ ÛÙÚÒÌ·, ÂÓÒ fiϘ ÔÈ ÌÔÚʤ˜¯·Ú·ÎÙËÚ›˙ÔÓÙ·È ·fi ÙËÓ ¤ÎÊÚ·ÛËÙ˘ ıÏ›„˘ ÛÙ· ÚfiÛˆ·.

¶·Ú¿ÏÏËÏ·, Û ¿ÏÏ· ‰Â›ÁÌ·Ù· Ù˘›‰È·˜ ÂÚÈfi‰Ô˘, fiˆ˜ ÛÙȘ ÂÈÎfiÓ˜ ÂÈ-ÛÙ˘Ï›Ô˘ ·fi ÙË μ¤ÚÔÈ· Î·È ÙËÓ ∫·ÛÙÔ-ÚÈ¿, Û˘Ó·ÓÙԇ̠‰È·ÊÔÚÂÙÈ΋˜ Ù¯ÓÔ-

ÙÚÔ›·˜ ¤ÚÁ· Ï·˚ÎfiÙÂÚˆÓ ÂÚÁ·ÛÙË-Ú›ˆÓ. ™Â ÂÈÎfiÓ· ·fi ÙÔ ÂÈÛÙ‡ÏÈÔÛÙÔ˘˜ ∞Á›Ô˘˜ ΔÚÂȘ Ù˘ ∫·ÛÙÔÚÈ¿˜, Á‡-Úˆ ÛÙÔ 1400, ÔÈ ‰˘Û·Ó·ÏÔÁ›Â˜ ÛÙËÓ·fi‰ÔÛË ÙˆÓ ÛˆÌ¿ÙˆÓ ·ÔÙÂÏÔ‡Ó ÙÔÂÎÊÚ·ÛÙÈÎfi ÙÔÈÎfi ȉ›ˆÌ· Ô˘ Û˘Ó·-ÓÙԇ̠¿ÏψÛÙ Û fiϘ Ù˘ ÂÈÎfiÓ˜Ù˘ ÂÚÈÔ¯‹˜. øÛÙfiÛÔ, ÂÓÒ ÔÈ ÌÔÚʤ˜·ÔÌÔÓÒÓÔÓÙ·È Ì¤Û· ÛÙÔ ÙÔ›Ô, ËÛ‡ÓıÂÛË ‰ÂÓ ¯¿ÓÂÈ ÙË Û˘ÓÔ¯‹ Ù˘, η-ıÒ˜ fiϘ ‰È¢ıÂÙÔ‡ÓÙ·È Ì¤Û· Û ÓÔË-

Ùfi Ï·›ÛÈÔ Ô˘ ÔÚ›˙ÂÈ ÙÔ ·Ú¿ÁˆÓÔ¿ÓÔÈÁÌ· ÙÔ˘ ÛËÏ·›Ô˘.

ªÈ· ÌÔÓ·‰È΋ ÁÈ· ÙÔ Ì¤ÁÂıfi˜ Ù˘ ÂÈ-ÎfiÓ· Ô˘ ¯ÚÔÓÔÏÔÁÂ›Ù·È ÛÙÔ ÚÒÙÔÌÈÛfi ÙÔ˘ 15Ô˘ ·ÈÒÓ·, Ë °¤ÓÓËÛË ÙÔ˘ÃÚÈÛÙÔ‡ ÛÙÔ μ˘˙·ÓÙÈÓfi ªÔ˘Û›Ô, ·fiÙË ™˘ÏÏÔÁ‹ §Ô‚¤Ú‰Ô˘, Â›Ó·È ¤ÚÁÔ Ô˘Û˘ÓÔ„›˙ÂÈ Ì ÂÎÏËÎÙÈÎfi ÙÚfiÔ Ù· ‰È-‰¿ÁÌ·Ù· Ù˘ ·Ï·ÈÔÏfiÁÂÈ·˜ ˙ˆÁÚ·ÊÈ-΋˜, ÂÓÒ Ù·˘Ùfi¯ÚÔÓ· ÚÔ·ÁÁ¤ÏÏÂÈÙËÓ Ù¤¯ÓË ÙˆÓ ÛÔ˘‰·›ˆÓ ÎÚËÙÈÎÒÓ

ÂÚÁ·ÛÙËÚ›ˆÓ ÙÔ˘ 15Ô˘ Î·È ÙÔ˘ 16Ô˘·ÈÒÓ·.

∏ ÛÎËÓ‹ Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘ ÛÙȘ ‚˘˙·-ÓÙÈÓ¤˜ ÂÈÎfiÓ˜ ‰È·Ù˘ÒÓÂÙ·È Ì ÔÈÎÈ-Ï›·, ·ÎÔÏÔ˘ıÒÓÙ·˜ ÙȘ ·Ú·‰fiÛÂȘ ο-ı ÂÚÁ·ÛÙËÚ›Ô˘ ·Ó¿ÏÔÁ· Ì ÙÔÓ ÙfiÔÎ·È ÙËÓ ÂÔ¯‹. Δ· ÚfiÙ˘· Ô˘ ÂÈ-ÎÚ·ÙÔ‡Ó ˆÛÙfiÛÔ ÛÙË ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈ΋ Â-Ú›Ô‰Ô Ô˘ ·ÎÔÏÔ˘ı› ÙËÓ AψÛË ·Ó‹-ÎÔ˘Ó ÛÙ· ηχÙÂÚ· ÂÚÁ·ÛÙ‹ÚÈ· Ù˘∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏ˘.

Page 29: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1 29

à Στην πατερικ� διδαχ�, αλ-λ� εξ�σου και στον υψηλ� ποι-ητικ� του λ�γο στηρ�ζεται οκαν�νας του Kοσμ� του Mελω-δο� για την υμνολογ�α της με-γ�λης ημ�ρας. Στη βυζαντιν�εικονογραφ�α τον συναντ�μεσυν�θως ως «O Aγιος Kοσμ�ςο Ποιητ�ς», �πως στην τοιχο-γραφ�α (1315–20) απ� τοημιχ#νιο του παρεκκλησ�ουτης Mον�ς της X#ρας στηνKωνσταντινο�πολη.

Tου £∂√ÃÕƒ∏ ¢∂Δ√ƒÕ∫∏

Kαθηγητ Πανεπιστημ�ου Kρτης

«¢Â‡ÙÂ, ›‰ˆÌÂÓ, ÈÛÙÔ›, Ô‡

ÂÁÂÓÓ‹ıË Ô XÚÈÛÙfi˜...»

M∂ Δ∏¡ Àª¡√§√°ÿ∞ ÙˆÓ XÚÈ-ÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ, Ù˘ ÚÒÙ˘ ηÈÂÈÛËÌfiÙ·Ù˘ ÂÔÚÙ‹˜ ÙÔ˘

¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎÔ‡ ÂÔÚÙÔÏÔÁ›Ô˘, Ù˘ «ÌË-ÙÚÔfiψ˜ ·ÛÒÓ ÙˆÓ ÂÔÚÙÒÓ» ηٿÙÔÓ ÈÂÚfi XÚ˘ÛfiÛÙÔÌÔ, Û˘Ó‰¤ÔÓÙ·È Ù·ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚ· ÔÓfiÌ·Ù· Ù˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜˘ÌÓÔÁÚ·Ê›·˜, Ô PˆÌ·Ófi˜ Ô MÂψ‰fi˜,Ô ·ÙÚȿگ˘ IÂÚÔÛÔÏ‡ÌˆÓ ™ˆÊÚfi-ÓÈÔ˜, Ô KÔÛÌ¿˜ Ô MÂψ‰fi˜, Ô Iˆ¿ÓÓË˜Ô ¢·Ì·ÛÎËÓfi˜, Ô AÓ‰Ú¤·˜ KÚ‹Ù˘, Ô·ÙÚȿگ˘ °ÂÚÌ·Ófi˜ Aã, Ô AÓ·ÙfiÏÈÔ˜,Ô K˘ÚÈ·Ófi˜, Ô IˆÛ‹Ê Ô YÌÓÔÁÚ¿ÊÔ˜,Ë K·ÛÈ·Ó‹ Î·È ÔÏÏÔ› ¿ÏÏÔÈ. Y¿Ú-¯Ô˘Ó ›Û˘ ÔÏ˘¿ÚÈıÌÔÈ ·ÓÒÓ˘ÌÔȇÌÓÔÈ, ÔÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ ·fi ÙÔ˘˜ ÔÔ›-Ô˘˜ Â›Ó·È ¿ÁÓˆÛÙÔÈ, ·ÔΛÌÂÓÔÈ Û¯ÂÈÚfiÁÚ·Ê·.

PˆÌ·Ófi˜ Ô MÂψ‰fi˜O ·Ú¯·ÈfiÙÂÚÔ˜ ·fi ÙÔ˘˜ ÂÒÓ˘ÌÔ˘˜˘ÌÓÔÁÚ¿ÊÔ˘˜ Ù˘ °ÂÓÓ‹Ûˆ˜ ÙÔ˘ XÚÈ-ÛÙÔ‡ Â›Ó·È Ô PˆÌ·Ófi˜, Ô MÂψ‰fi˜, ÔÈÂÓ‰ÔÍfiÙÂÚÔ˜ ÔÈËÙ‹˜ Ù˘ AÓ·ÙÔÏÈ΋˜EÎÎÏËÛ›·˜. ™‡Ìʈӷ Ì ÙË Û˘Ó·Í·-

H Παρθ�νος σμεροντον υπερο�σιον τ�κτει...

Page 30: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

30 H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1

Úȷ΋ ·Ú¿‰ÔÛË, Ë ·Ú¯‹ Ù˘ ÔÈËÙÈ-΋˜ ¤ÌÓ¢Û˘ ÙÔ˘ PˆÌ·ÓÔ‡ Û˘Ó‰¤Â-Ù·È Ì ÙËÓ ÂÔÚÙ‹ ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓÎ·È Ô ÚÒÙÔ˜ ‡ÌÓÔ˜ Ô˘ Û˘Ó¤ıÂÛ ›-Ó·È ÙÔ ·Û›ÁÓˆÛÙÔ ÎÔÓÙ¿ÎÈÔ «H ¶·Ú-

ı¤ÓÔ˜ Û‹ÌÂÚÔÓ ÙÔÓ ̆ ÂÚÔ‡ÛÈÔÓ Ù›ÎÙÂÈ...».O PˆÌ·Ófi˜ Û˘Ó¤ıÂÛ ÙÚÂȘ Ï‹ÚÂȘ

‡ÌÓÔ˘˜ (= ÎÔÓÙ¿ÎÈ·) ÛÙË °¤ÓÓËÛËÙÔ˘ XÚÈÛÙÔ‡, ·fi ÙÔ˘˜ ÔÔ›Ô˘˜ Û·-Ú¿ÁÌ·Ù· ÌfiÓÔ ÛÒ˙ÔÓÙ·È Û‹ÌÂÚ· ÛÙËÏÂÈÙÔ˘ÚÁÈ΋ ¯Ú‹ÛË. £· ÌÔÚÔ‡Û·ÌÂÓ· ԇ̠fiÙÈ ÔÈ ‡ÌÓÔÈ ·˘ÙÔ› ·ÔÙÂ-ÏÔ‡Ó ÌÈ· ÙÚÈÏÔÁ›·, Ì ·ÚÈÛÙÔÙ¯ÓÈ΋ÂÛˆÙÂÚÈ΋ ÔÚÁ¿ÓˆÛË. O ÚÒÙÔ˜‡ÌÓÔ˜, Ì ·ÎÚÔÛÙȯ›‰· «TÔ˘ Ù·ÂÈÓÔ‡PˆÌ·ÓÔ‡ ‡ÌÓÔ˜» ¤¯ÂÈ ı¤Ì· ÙÔ˘ ÙËÓÚÔÛ·ÓËÛË ÙˆÓ ¶ÔÈÌ¤ÓˆÓ Î·È ÙˆÓM¿ÁˆÓ. ™ÙË ÛËÌÂÚÈÓ‹ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÈ΋¯Ú‹ÛË ·fi ÙÔÓ ‡ÌÓÔ ·˘ÙfiÓ ÁÓˆÚ›˙Â-Ù·È ÌfiÓÔ ÙÔ ÚÔÔ›ÌÈÔ «H ¶·Úı¤ÓÔ˜ Û‹-

ÌÂÚÔÓ ÙÔÓ ˘ÂÚÔ‡ÛÈÔÓ Ù›ÎÙÂÈ...» Ô˘

ÔÓÔÌ¿˙ÂÙ·È «ÎÔÓÙ¿ÎÈÔÓ» Î·È „¿ÏÏÂÙ·ÈÎ·È Ë ÚÒÙË ÛÙÚÔÊ‹ (Ô›ÎÔ˜): «TËÓ

E‰¤Ì BËıÏÂ¤Ì ‹ÓÔÈÍÂ, ‰Â‡Ù ›‰ˆÌÂÓ...»,Ô˘ ·ÏÒ˜ ·Ó·ÁÈÓÒÛÎÂÙ·È ÛÙËÓ ·ÎÔ-ÏÔ˘ı›· ÙÔ˘ OÚıÚÔ˘ Ù˘ ÂÔÚÙ‹˜ ÙˆÓXÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ. TÔ ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈÎfiÛÙÔÈ¯Â›Ô ÙÔ˘ ‡ÌÓÔ˘ ·˘ÙÔ‡ Â›Ó·È Ë˘¤Ú‚·ÛË ÙÔ˘ ıÂÔÏÔÁÈÎÔ‡ ÛÙÔÈ¯Â›Ô˘Î·È Ô ÂÍ·ÓıÚˆÈÛÌfi˜ ÙÔ˘ Ì˘ÛÙËÚ›Ô˘Ù˘ ı›·˜ Û·ÚÎÒÛˆ˜. •ÂÎÈÓÒÓÙ·˜·fi ÙËÓ ·Ê‹ÁËÛË ÙˆÓ E˘·ÁÁÂÏ›ˆÓÎ·È ¤¯ÔÓÙ·˜ ÂÓÒÈfiÓ ÙÔ˘ ÙȘ Û¯ÂÙÈΤ˜Ì ÙÔ ı¤Ì· ÔÌÈϛ˜ ÙˆÓ ¶·Ù¤ÚˆÓ, ÔÔÈËÙ‹˜ ·ÔÌ·ÎÚ‡ÓÂÙ·È ÁÚ‹ÁÔÚ·,‰ÈÂΉÈÎÒÓÙ·˜ ÁÈ· ÙËÓ Ù¤¯ÓË ÙÔ˘ ¢ڇ-ٷٷ ÂÚÈıÒÚÈ· ÂχıÂÚ˘ ÂÂÍÂÚÁ·-Û›·˜. TÔ ÚfiÛˆÔ Ô˘ ÚˆÙ·ÁˆÓÈÛÙ›‰ÂÓ Â›Ó·È Ô £Âfi˜, Ô˘ Á›ÓÂÙ·È ¿ÓıÚˆ-Ô˜, Ô ˘„ËÏfi˜ ‚·ÛÈÏÈ¿˜, Ô˘ ÂÎÔ‡ÛÈ·ÂÚÈ‚¿ÏÏÂÙ·È ÙËÓ ¤Û¯·ÙË ÂÓ›· ηÈÙËÓ Ù·Â›ÓˆÛË, ÁÈ· Ó· ÙÂÏÂÛÈÔ˘ÚÁË-

ı› ÙÔ Ì˘ÛÙ‹ÚÈÔ Ù˘ ı›·˜ ÔÈÎÔÓÔÌ›·˜,·ÏÏ¿ Ë £ÂÔÙfiÎÔ˜, Ë ·Â›Ú·Ó‰ÚË Î·È¿ÛÈÏË MËÙ¤Ú·, Ô˘ ̂ ÛÙfiÛÔ Â›Ó·È ¿Ó-ıÚˆÔ˜, Î·È ˆ˜ ¿ÓıÚˆÔ˜ ·‰˘Ó·Ù›ӷ ηٷÓÔ‹ÛÂÈ ÙÔ ‚¿ıÔ˜ Ù˘ ı›·˜‚Ô˘Ï‹˜, Ù˘ ÔÔ›·˜ Â›Ó·È fiÚÁ·ÓÔ.

A˘Ùfi fï˜ Ô˘ Ë ›‰È· ·ÁÓÔ›, ¤Ú¯Ô-ÓÙ·È Ó· ÙÔ ‚‚·ÈÒÛÔ˘Ó ÔÈ Ì¿ÁÔÈ, Ô˘Êı¿ÓÔ˘Ó ÛÙÔ Û‹Ï·ÈÔ ÁÈ· Ó· ÚÔÛ΢-Ó‹ÛÔ˘Ó ˆ˜ ·È‰› ÓÂÔÁ¤ÓÓËÙÔ ÙÔÓ ÚÔ-·ÈÒÓÈÔ £Âfi, «·È‰›ÔÓ Ó¤ÔÓ, ÙÔÓ ÚÔ ·ÈÒ-

ÓˆÓ ıÂfiÓ». H MËÙ¤Ú·, ·ÎÔ‡ÔÓÙ·˜ Ùˉȷ‚‚·›ˆÛË ÙˆÓ Í¤ÓˆÓ ÛÔÊÒÓ Û·-‚ÂÈ Î·È ÊÈÏ› ÙÔÓ °ÈÔ Ù˘ Î·È ÙÔÓ Â˘¯·-ÚÈÛÙ› ÁÈ· Ù· ÌÂÁ·Ï›· Ô˘ Ù˘ ÂÈʇ-Ï·ÍÂ. M¤Ûˆ ÙÔ ‰È·ÏfiÁÔ˘ ·˘ÙÔ‡ ÚÔ-‚¿ÏÏÂÙ·È Î·È ÙÔ ÈÛÙÔÚÈÎfi Ï·›ÛÈÔ ÙÔ˘ı¤Ì·ÙÔ˜ (Ë ·ÓËÛ˘¯›· ÙÔ˘ IˆÛ‹Ê, ÙÔ¿ıÔ˜ ÙÔ˘ HÚÒ‰Ë, Ë ÛÊ·Á‹ ÙˆÓ ÓË-›ˆÓ, Ë Ê˘Á‹ ÛÙËÓ A›Á˘ÙÔ), ·ÏÏ¿ ηÈÙÔ ÛˆÙËÚÈÔÏÔÁÈÎfi Ì‹Ó˘Ì· Ù˘ ı›·˜

ÂÓ·ıÚÒËÛ˘. H MËÙ¤Ú·, Ô˘ ˘„Ò-ıËΠ¿Óˆ ·fi fiÏÔ˘˜ ÙÔ˘˜ ·ÓıÚÒ-Ô˘˜, Ô˘ ¿ÎÔ˘Û ·fi ÙÔ ÛÙfiÌ· ÙˆÓM¿ÁˆÓ ÙËÓ ·Ï‹ıÂÈ· ÁÈ· ÙÔÓ °ÈÔ ÙË˜Î·È ‰¤¯ıËΠٷ ‰ÒÚ· ÙÔ˘˜, ÁÓˆÚ›˙ÂÈÙÒÚ· ˆ˜ Ú¤ÂÈ Ó· Ù· ·Ú·Î·Ï¤ÛÂÈÁÈ· ÙÔ Á¤ÓÔ˜ Ù˘. E›Ó·È Ë ÌfiÓË ÌÂÛ›-ÙÚÈ· ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙÔÓ °ÈÔ Î·È £Âfi Ù˘ ηÈÛÙÔÓ ¿ÓıÚˆÔ:

O˘¯ ·ÏÒ˜ Á·Ú ›ÌÈ Ì‹ÙËÚ ÛÔ˘,

ÛÒÙÂÚ Â‡ÛÏ·Á¯ÓÂØ

ԢΠÂÈ΋ Á·ÏÔ˘¯Ò ÙfiÓ ¯ÔÚËÁfiÓ

ÙÔ˘ Á¿Ï·ÎÙÔ˜,

·ÏÏ¿ ˘¤Ú ¿ÓÙˆÓ

ÂÁÒ ‰˘ÛˆÒ ÛÂØ

EÔ›ËÛ¿˜ Ì fiÏÔ˘ ÙÔ˘ Á¤ÓÔ˘˜

ÌÔ˘ Î·È ÛÙfiÌ· Î·È Î·‡¯ËÌ·Ø

Â̤ Á·Ú ¤¯ÂÈ Ë ÔÈÎÔ˘Ì¤ÓË ÛÔ˘

ÛΤËÓ ÎÚ·Ù·È¿Ó,

Ù›¯Ô˜ Î·È ÛÙ‹ÚÈÁÌ·...

M ÙÔÓ ÚÒÙÔ ‡ÌÓÔ ÙÔ˘ Ô PˆÌ·Ófi˜Î·Ù‚¿˙ÂÈ ÙÔÓ O˘Ú·Ófi ÛÙË °Ë, ÙÔÓ £ÂfiÛÙÔÓ ¿ÓıÚˆÔ. AÏÏ¿ ‰ÂÓ ·Á¿ÏÏÂÙ·ÈÌfiÓÔÓ Ë °Ë. TÔ Ì‹Ó˘Ì· Ù˘ ·ÓÂÎÏ¿ÏË-Ù˘ ¯·Ú¿˜ ÊÙ¿ÓÂÈ ÛÙÔÓ A‰Ë, Û¿ÏÈÛÌ·ÂÏ¢ıÂÚ›·˜ «ÙˆÓ ·’ ·ÈÒÓÔ˜ ÎÂÎÔÈÌË̤-

ÓˆÓ „˘¯Òˆ». A˘Ùfi Â›Ó·È ÙÔ ıÂÌ·ÙÈÎfi·ÓÙÈΛÌÂÓÔ ÙÔ˘ ‰Â‡ÙÂÚÔ˘ ‡ÌÓÔ˘, Ô˘,ηٿ ÙËÓ ·Ú¯·›· Ù˘È΋ ‰È¿Ù·ÍË, ›¯ÂÁÚ·Ê› ÁÈ· ÙËÓ Â·‡ÚÈÔÓ Ù˘ °ÂÓÓ‹ÛÂ-ˆ˜, Ë̤ڷ ηٿ ÙËÓ ÔÔ›· ÙÈÌ¿Ù·Èȉȷ٤ڈ˜ Ë £ÂÔÙfiÎÔ˜ (Ë ™‡Ó·ÍȘ Ù˘£ÂÔÙfiÎÔ˘). TÔ ÎÔÓÙ¿ÎÈÔ ·˘Ùfi, Ï›ÁÔ ÌÈ-ÎÚfiÙÂÚÔ ·fi ÙÔ ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓÔ, ¤¯ÂÈ›Û˘ ·ÎÚÔÛÙȯ›‰· Ô˘ ‚‚·ÈÒÓÂÈÙËÓ ·ÙÚfiÙËÙ¿ ÙÔ˘: «TÔ˘ Ù·ÂÈÓÔ‡PˆÌ·ÓÔ‡». O ‡ÌÓÔ˜ ·Ú¯›˙ÂÈ Ì ÌÈ·ÛÎËÓ‹ ÁÂÌ¿ÙË ÙÚ˘ÊÂÚfiÙËÙ·. H ¶·Ó·-Á›· Ë AÌÂÏÔ˜ Ô˘ ‚·ÛÙ¿˙ÂÈ ÛÙËÓ·ÁηÏÈ¿ Ù˘ «ÙÔÓ ·ÁÂÒÚÁËÙÔÓ ‚fiÙÚ˘Ó»,

„Èı˘Ú›˙ÂÈ ÛÙÔ ÓÂÔÁ¤ÓÓËÙÔ ‚Ï·ÛÙ¿ÚÈÙ˘ Ù· ÏfiÁÈ· Ù˘ ·ÈÒÓÈ·˜ MËÙ¤Ú·˜, ·Ï-Ï¿ Î·È Ù˘ MËÙ¤Ú·˜ ÙÔ˘ £ÂÔ‡:

...™˘ ηÚfi˜ ÌÔ˘, Û˘ ˙ˆ‹ ÌÔ˘...

ÙÔ˘ Á·Ú ÎfiÛÌÔ˘ ‚·ÛÈχˆ...

E˘ÊÚ¿ÓıËÙ¤ ÌÔÈ Ó˘Ó

¿Ì· ÁË Î·È Ô˘Ú·Ófi˜Ø

ÙÔÓ Á·Ú ÔÈËÙ‹Ó ˘ÌÒÓ

‚·ÛÙ¿˙ˆ ÂÓ ¯ÂÚÛ›Ø

ÁËÁÂÓ›˜, ·fiıÂÛı ٷ Ï˘ËÚ¿,

ıÂÒÌÂÓÔÈ ÙËÓ ¯·Ú¿Ó,

ËÓ Â‚Ï¿ÛÙËÛ· ÂÎ ÎfiψÓ

·ÌÈ¿ÓÙˆÓ...

T· ÙÚ˘ÊÂÚ¿ ÏfiÁÈ· Î·È ÔÈ ıˆÂ›Â˜ Ù˘£ÂÔÙfiÎÔ˘ ·ÎÔ‡ÛÙËÎ·Ó Ò˜ ÙÔÓ A‰Ë. T·¿ÎÔ˘Û ÚÒÙË Ë E‡· ̤۷ ÛÙÔ Ï‹ı·Ú-Áfi Ù˘ Û·Ó ÂÏȉÔÊfiÚÔ ÎÂÏ¿‰ËÌ· ·-ÚÈÓ‹˜ ¯ÂÏȉfiÓÔ˜. EΛÓË, Ë ÚfiÍÂÓÔ˜Ù˘ ÚÒÙ˘ ·Ì·ÚÙ›·˜, ·ÎÔ‡ÂÈ ÙÒÚ·ÚÒÙË Î·È ÙÔ Ì‹Ó˘Ì· Ù˘ ÛˆÙËÚ›·˜Î·È ÁÂÌ¿ÙË ¯·Ú¿ Í˘Ó¿ÂÈ ÙÔÓ A‰¿Ì. OA‰¿Ì ÙÈÓ¿˙ÂÈ ·fi Ù· ‚Ϥʷڿ ÙÔ˘ ÙÔ‚·Ú‡ ‡ÓÔ Î·È ÙÂÓÙÒÓÂÈ ÙÔ ·˘Ù› ÙÔ˘ Ó··ÎÔ‡ÛÂÈ ÙÔ ÙÚ·ÁÔ‡‰È Ù˘ ¯·Ú¿˜. AÏÏ¿fiÙ·Ó ·ÓÙÈÏ·Ì‚¿ÓÂÙ·È fiÙÈ Â›Ó·È ÙÚ·ÁÔ‡-‰È Á˘Ó·›Î·˜, ı˘Ì¿Ù·È ÙÔ ÚÒÙÔ ¿ıË-Ì¿ ÙÔ˘ Î·È ÊÔ‚¿Ù·È Ì‹ˆ˜ ÂÍ˘Ê·›ÓÂ-Ù·È ‰Â‡ÙÂÚË ·¿ÙË. EÙÛÈ ·Ú¯›˙ÂÈ ¿ÏȤӷ˜ ˆÚ·›Ô˜ ‰È¿ÏÔÁÔ˜ ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙÔÓA‰¿Ì Î·È ÙËÓ E‡·. O ÚÒÙÔ˜ ‰˘ÛÈ-ÛÙ›, Ë ‰Â‡ÙÂÚË, Ì ÙË Á˘Ó·ÈΛ· ‰È·›-ÛıËÛ‹ Ù˘ ·ÓÙÈÏ·Ì‚¿ÓÂÙ·È ÙË ÛˆÙË-Ú›· Ô˘ ¤Ú¯ÂÙ·È, Ô˘ «Ó¤ÂÈ ˆ˜ ·‡Ú·

ÁÏ˘ÎÂÚ¿» Î·È ‰ÚÔÛ›˙ÂÈ ÙÔÓ ÛÎÏËÚfi η‡-ÛˆÓ· Ù˘ ÙÈ̈ڛ·˜. KÈ fiÙ·Ó Ô A‰¿Ì›ıÂÙ·È, ¤ÊÙÂÈ ÁÂÌ¿ÙÔ˜ ‰¿ÎÚ˘· ÛÙ·fi‰È· Ù˘ £ÂÔÙfiÎÔ˘, Ô˘ Â›Ó·È ‰ÈÎfiÙÔ˘ ·È‰›, ηÈ, ÂÎÚÔÛˆÒÓÙ·˜ ÔÏfi-ÎÏËÚÔ ÙÔ ·ÓıÚÒÈÓÔ Á¤ÓÔ˜, ·Ú·Î·-Ï›:

I‰Ô‡ ÂÈÌ› Úfi Ô‰ÒÓ ÛÔ˘,

Õ O ιαμβικ�ς καν�-νας των Xριστου-γ�ννων, �μνος αρ-χαιοπρεπ�ς, τ�σο σεγλ#σσα �σο και σεμ�τρο, ε�ναι πο�ηματου Iω�ννη του Δα-μασκηνο�. Mνημει-ακ� ολ�σωμη παρ�-σταση του Iω�ννηΔαμασκηνο� μ�ςπαραδ�δει ο επιφα-ν�ς Mακεδ�νας ζω-γρ�φος Πανσ�λη-νος, εικονογραφ#-ντας τ�λη 13ου αι.τον να� του Πρωτ�-του στις Kαρυ�ς τουAγ�ου Oρους.

Page 31: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1 31

·Úı¤ÓÂ, Ì‹ÙÂÚ ¿ÌˆÌÂ,

Î·È ‰È’ ÂÌÔ‡ ·Ó ÙÔ Á¤ÓÔ˜ ÙÔȘ

›¯ÓÂÛ› ÛÔ˘ ÚfiÛÎÂÈÙ·È.

M‹ ·Ú›‰Ë˜ ÙÔ‡˜ ÙÂÎfiÓÙ·˜

ÂÂȉ‹ ÙfiÎÔ˜ Ô Ûfi˜ ·ÓÂÁ¤ÓÓËÛÂ

Ó˘Ó ÙÔ‡˜ ÂÓ ÊıÔÚ¿Ø

ÙfiÓ ÂÓ A‰Ë ·Ï·Èˆı¤ÓÙ· ÌÂ,

A‰¿Ì ÙfiÓ ÚˆÙfiÏ·ÛÙÔÓ

ÔÈÎÙ›ÚËÛÔÓ, ı‡Á·ÙÂÚ,

ÙÔÓ ·Ù¤Ú· ÛÔ˘ ÛÙ¤ÓÔÓÙ·...

O ‡ÌÓÔ˜ ÙÂÏÂÈÒÓÂÈ Ì ÙËÓ Â›Û΄ËÙ˘ £ÂÔÙfiÎÔ˘ ÚÔ˜ ÙÔÓ A‰¿Ì Î·È ÙËÓE‡·, ÁÈ· Ó· ÙÔ˘˜ ·Ó·ÁÁ›ÏÂÈ ÙÔ Ì‹Ó˘Ì·Ù˘ ÌÂÁ¿Ï˘ ¯·Ú¿˜. EÙÛÈ Ô ˘ÌÓÔÁÚ¿-ÊÔ˜ ·ÔÌ·ÎÚ‡ÓÂÙ·È ÛÈÁ¿ ÛÈÁ¿ ·fi ÙÔıÂÌ·ÙÈÎfi Ï·›ÛÈÔ Ù˘ Á¤ÓÓËÛ˘ ηÈÚÔˆı› ÙÔÓ ‡ÓÔ ˆ˜ ÙÔÓ ÙÂÏÈÎfi ÛÙfi-¯Ô ÙÔ˘. TÔ Ì˘ÛÙ‹ÚÈÔ Ù˘ ı›·˜ ÔÈÎÔÓÔ-Ì›·˜ Â›Ó·È ¤Ó· Î·È Ë °¤ÓÓËÛË ÙÔ˘ £ÂÔ‡Â›Ó·È ÌfiÓÔÓ Ë ·Ú¯‹ ÙÔ˘. O ÈÛÙfi˜ ‰ÂÓÚ¤ÂÈ Ó· ̤ÓÂÈ ÌfiÓÔ ÛÙËÓ ·Ú¯‹, Ú¤-ÂÈ Ó· ÌË ÏËÛÌÔÓ› ÙÔÓ ¤Û¯·ÙÔ ÏfiÁÔÙ˘ ı›·˜ ÂÓ·ÓıÚÒËÛ˘, Ô˘ Ë ÛˆÙË-Ú›· ‰È¿ ÙÔ˘ ÛÙ·˘ÚÔ‡ Î·È Ù˘ ·Ó·ÛÙ¿-Ûˆ˜.

EÓ·˜ ÙÚ›ÙÔ˜ ‡ÌÓÔ˜, ÌÂıÂfiÚÙÈÔ˜ Ù˘XÚÈÛÙÔ‡ ÁÂÓÓ‹Ûˆ˜, Ì ·ÎÚÔÛÙȯ›‰·«O ‡ÌÓÔ˜ PˆÌ·ÓÔ‡», ‰ÂÓ Ê·›ÓÂÙ·È ÂÎÚÒÙ˘ fi„ˆ˜ Ó· ¤¯ÂÈ Û¯¤ÛË Ì ÙÔ ıÂ-Ì·ÙÈÎfi ·ÓÙÈΛÌÂÓÔ ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤Ó-ÓˆÓ. AÓ ÂÍ·ÈÚ¤ÛÂÈ Î·Ó›˜ Ï›Á˜ ÊÚ¿-ÛÂȘ, fiˆ˜: «·ÌÓ¿˜ ‚·ÛÙ¿˙ÂÈ Ï¤ÔÓÙ·, ·Â-

ÙfiÓ ‰Â ̄ ÂÏȉÒÓ Î·È ‰ÂÛfiÙËÓ Ë ‰Ô‡ÏË», Ô‡ÌÓÔ˜ Ê·›ÓÂÙ·È Ó· Û˘Ó‰¤ÂÙ·È ÂÚÈÛÛfi-ÙÂÚÔ Ì ÙÔ ı¤Ì· ÙÔ˘ E˘·ÁÁÂÏÈÛÌÔ‡. O·Ú¯·ÁÁÂÏÈÎfi˜ ¯·ÈÚÂÙÈÛÌfi˜, Ë ·ÔÚ›·Ù˘ ¶·Úı¤ÓÔ˘, Ë Û˘ÓÔÌÈÏ›· Ì ÙÔÓ °·-‚ÚÈ‹Ï, Ô˘ ÂÍÂÏ›ÛÛÂÙ·È Ì ÙÔ ÁÓˆÛÙfi‰Ú·Ì·ÙÈÎfi ÙÚfiÔ ÙˆÓ ‡ÌÓˆÓ ÙÔ˘ Pˆ-Ì·ÓÔ‡, fiÏ· ·˘Ù¿ Ê·ÈÓÔÌÂÓÈο ‰ÂÓ¤¯Ô˘Ó Û¯¤ÛË Ì ÙÔ ı¤Ì· Ù˘ XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ‹Ûˆ˜. ¶ÈÛÙ‡ÂÙ·È fiÙÈ Ô ‡ÌÓÔ˜·Ë¯Â› ÙËÓ ·Ú¯·›· Ù¿ÍË Ù˘ EÎÎÏË-Û›·˜, ηٿ ÙËÓ ÔÔ›· Ô E˘·ÁÁÂÏÈÛÌfi˜Ù˘ £ÂÔÙfiÎÔ˘ Î·È Ë °¤ÓÓËÛË ÙÔ˘ XÚÈ-ÛÙÔ‡ ÂÔÚÙ¿˙ÔÓÙ·ÓÛ ÌÈ· ÎÔÈÓ‹ ÂÔÚÙ‹,ÙËÓ ›‰È· Ë̤ڷ.

™ÙȘ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÈΤ˜·Ó¿ÁΘ Ù˘ ÂÔ¯‹˜Ú¤ÂÈ Â›Û˘ Ó·ÂÓÙ·¯ı› Î·È ÌÈ· ÛÂÈ-Ú¿ ÛÙȯËÚÒÓ ‡ÌÓˆÓ,Ô˘ ʤÚÔÓÙ·È Ì ÙËÓ·ÎÚÔÛÙȯ›‰·: «A›ÓÔ˜Ù·ÂÈÓÔ‡ «PˆÌ·ÓÔ‡ÂȘ Ù· ÁÂÓ¤ıÏÈ·». ™ÙË ÌÔÓ·‰È΋ ·˘Ù‹ÔÈËÙÈ΋ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›· Ô PˆÌ·Ófi˜ ‰ÂÓÂ›Ó·È ·ÊËÁËÌ·ÙÈÎfi˜, fiˆ˜ ÛÙÔ˘˜ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓÔ˘˜ ‡ÌÓÔ˘˜ ÙÔ˘, ·ÏÏ¿ Ï˘-ÚÈÎfi˜ Î·È ·fi ıÚËÛ΢ÙÈ΋ ¿Ô„Ë Â-ÚÈÛÛfiÙÂÚÔ ıÂÔÏÔÁÈÎfi˜. K·Ï› ÙÔ˘˜ ·Á-Á¤ÏÔ˘˜ Ó· Û˘ÓÂÔÚÙ¿ÛÔ˘Ó Ì ÙÔ˘˜ ·Ó-ıÚÒÔ˘˜, ÙÔÓ Ô˘Ú·Ófi Ó· ·ÁηÏÈ¿ÛÂÈÙË ÁË, ÙÔ˘˜ ÔÈ̤Ó˜ Ó· ·Ê‹ÛÔ˘Ó ÙÔ˘˜ÔÈÌÂÓÈÎÔ‡˜ ·˘ÏÔ‡˜ Î·È ÙÔ˘˜ Ì¿ÁÔ˘˜Ó· ·Ê‹ÛÔ˘Ó ÙÔ˘˜ Ì·ÁÈÎÔ‡˜ ÏfiÁÔ˘˜ ηÈÓ· ıÂÔÏÔÁ‹ÛÔ˘Ó. Afi Ù· 33 ÙÚÔ¿ÚÈ·ÙÔ˘ ‡ÌÓÔ˘ ·˘ÙÔ‡ „¿ÏÏÔÓÙ·È Û‹ÌÂÚ·ÌfiÓÔ ¤ÓÙ ÛÙȘ ÚÔÂfiÚÙȘ ·ÎÔÏÔ˘-ı›Â˜ ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ ·fi ÙȘ 20¢ÂÎÂÌ‚Ú›Ô˘ (1, 20, 23, 24 Î·È 28). I‰Ô‡ÙÔ ÚÒÙÔ:

AÈ ·ÁÁÂÏÈη› ÚÔÔÚ‡ÂÛıÂ

‰˘Ó¿ÌÂȘØ

ÔÈ ÂÓ BËıÏÂ¤Ì ÂÙÔÈÌ¿Û·ÙÂ

ÙËÓ Ê¿ÙÓËÓØ

Ô §fiÁÔ˜ Á·Ú ÁÂÓÓ¿Ù·È, Ë ÛÔÊ›·

ÚÔ¤Ú¯ÂÙ·È.

¢¤¯Ô˘ ·Û·ÛÌfiÓ Ë EÎÎÏËÛ›·

ÂȘ ÙËÓ ¯·Ú¿Ó Ù˘ £ÂÔÙfiÎÔ˘Ø

Ï·Ô› ‹ˆÌÂÓØ E˘ÏÔÁË̤ÓÔ˜

Ô Ù¯ı›˜ £Âfi˜ ËÌÒÓ, ‰fiÍ· ÛÔÈ.

K¿ÔÈÔ˜ ·ÓÒÓ˘ÌÔ˜ ˘ÌÓÔÁÚ¿ÊÔ˜·ÚÁfiÙÂÚ·, Èı·ÓÒ˜ Ô ™˘ÌÂÒÓ Ô MÂÙ·-ÊÚ·ÛÙ‹˜ ÙÔÓ 10Ô ·ÈÒÓ·, Û˘Ó¤ıÂÛ 24ÚÔÛfiÌÔÈ·, Ì ·ÏÊ·‚ËÙÈ΋ ·ÎÚÔÛÙÈ-¯›‰·, Ù· ÔÔ›· „¿ÏÏÔÓÙ·È ·Ó¿ 6 ·fiÙËÓ 20–23 ¢ÂÎÂÌ‚Ú›Ô˘.

KÔÛÌ¿˜ Ô MÂψ‰fi˜ –Iˆ¿ÓÓ˘ Ô ¢·Ì·ÛÎËÓfi˜

M ÙË ‰ÔÁÌ·ÙÈ΋ Ô›ËÛË ÙˆÓ Î·Ófi-ÓˆÓ Ë ˘ÌÓÔÁÚ·Ê›· ÂÈÛ¤Ú¯ÂÙ·È ÛÂÂÓÙÂÏÒ˜ Ó¤Ô Îϛ̷. °È· ÙË ÌÂÁ¿ÏËÂÔÚÙ‹ Ù˘ °ÂÓÓ‹Ûˆ˜ ÙÔ˘ XÚÈÛÙÔ‡ÁÚ¿ÊÙËÎ·Ó ÔÏÏÔ› ηÓfiÓ˜, ηٿηÈÚÔ‡˜, ·fi ‰È¿ÊÔÚÔ˘˜ ˘ÌÓÔÁÚ¿-ÊÔ˘˜. ¶ÔÏÏÔ› Â›Ó·È ·ÎfiÌË ·Ó¤Î‰ÔÙÔÈ,Û ¯ÂÈÚfiÁÚ·Ê·. ¢‡Ô ηÓfiÓ˜ ÎÚ›ıË-Î·Ó ÂÍ·Ú¯‹˜ ˆ˜ ¿ÚÈÛÙ· ΛÌÂÓ·, η-Ù¿ÏÏËÏ· ÁÈ· ÙËÓ ˘ÌÓÔÏÔÁ›· Ù˘ ÌÂÁ¿-Ï˘ Ë̤ڷ˜, Ô ·ÛÌ·ÙÈÎfi˜ ηÓfiÓ·˜ ÙÔ˘KÔÛÌ¿ ÙÔ˘ MÂψ‰Ô‡ Î·È Ô È·Ì‚ÈÎfi˜Î·ÓfiÓ·˜ ÙÔ˘ Iˆ¿ÓÓË ÙÔ˘ ¢·Ì·ÛÎË-ÓÔ‡. ™ÙË ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÈ΋ Ú¿ÍË ÔÈ ‰‡ÔηÓfiÓ˜, ÌÔÏÔÓfiÙÈ ÂÓÙÂÏÒ˜ ‰È¿ÊÔÚÔÈÛÙËÓ ÔÚÁ¿ÓˆÛË, ÛÙË ÁÏÒÛÛ· Î·È Ûٷ̤ÙÚ·, Û˘Ì„¿ÏÏÔÓÙ·È Ì ÙË ÛÂÈÚ¿ÙˆÓ ˆ‰ÒÓ.

O ηÓfiÓ·˜ ÙÔ˘ KÔÛÌ¿ ÛÙËÚ›˙ÂÙ·ÈÛÙËÓ ·ÙÂÚÈ΋ ‰È‰·¯‹, ·ÏÏ¿ Î·È ÛÙÔÔÈËÙÈÎfi ÙÔ˘ Ù¿Ï·ÓÙÔ. •ÂÎÈÓ¿ Ì ÙÔÓ°ÚËÁfiÚÈÔ ÙÔÓ £ÂÔÏfiÁÔ, ·fi ÙÔÓ ÔÔ›Ô‰·Ó›˙ÂÙ·È Û¯Â‰fiÓ Î·Ù¿ ϤÍË ÙÔ Î›ÌÂ-ÓÔ ÙÔ˘ ÂÈÚÌÔ‡ Ù˘ ·ã ˆ‰‹˜:

XÚÈÛÙfi˜ ÁÂÓÓ¿Ù·È, ‰ÔÍ¿Û·ÙÂØ

XÚÈÛÙfi˜ ÂÍ Ô˘Ú·ÓÒÓ

··ÓÙ‹Û·ÙÂ.

XÚÈÛÙfi˜ › ÁË˜Ø ˘„ÒıËÙÂØ

¿Û·Ù و K˘Ú›ˆ ¿Û· Ë ÁË

Î·È ÂÓ Â˘ÊÚÔÛ‡ÓË

·Ó˘ÌÓ‹Û·Ù Ϸԛ,

fiÙÈ ‰Â‰fiÍ·ÛÙ·È.

O KÔÛÌ¿˜ ·›-ÚÂÙ·È ÛÙÔ ‡„Ô˜ÌÈ·˜ ÂÓÙ˘ˆÛÈ·-΋˜ ÔÈËÙÈ΋˜‰ Ë Ì È Ô ˘ Ú Á › · ˜ ,ÛÙËÓ ÔÔ›· Ë ıÂ-ÔÏÔÁ›· Î·È Ë ÏÔ-ÁÔÙ¯ӛ· ÚÔ¯ˆ-ÚÔ‡Ó Û ·fiÏ˘ÙËÈÛÔÚÚÔ›·, ‰ËÌÈ-Ô˘ÚÁÒÓÙ·˜ ¤Ó·

¿Á·ÏÌ· ·ÚÌÔÓ›·˜, Ú˘ıÌÔ‡, ̤ÏÔ˘˜ ηÈıÂÔÏÔÁÈÎÔ‡ ÏfiÁÔ˘. Oˆ˜ ·Ú·ÙËÚ‹-ıËΠÛÙÔÓ ‡ÌÓÔ ·˘ÙfiÓ ÙÔ˘ KÔÛÌ¿ «Ë·ÂÈÚÔÂÏ¿¯ÈÛÙË Ï¤ÍË ÌÂÁ·ÏÒÓÂÈ ÁÈ·Ó· ÙÚ·ÁÔ˘‰‹ÛÂÈ ÙÔ ·ÂÈÚÔ̤ÁÂı˜ ÁÂ-ÁÔÓfi˜». TÔ Ô˘ÛÈ҉˜ Î·È ÚˆÙ·Ú¯ÈÎfiÌ‹Ó˘Ì· ÙÔ˘ ‡ÌÓÔ˘, ÙÔ Ì˘ÛÙ‹ÚÈÔ Ù˘ı›·˜ ÔÈÎÔÓÔÌ›·˜, ÚÔ‚¿ÏÏÂÙ·È Ì ‰È¿-ÊÔÚ· Û¯‹Ì·Ù· Î·È Û‡Ì‚ÔÏ·, ȉȷ›ÙÂÚ·ÛÙËÓ ÚÒÙË ˆ‰‹, Ë ÔÔ›· ÙÔ ÚÔÂÍ·Á-Á¤ÏÏÂÈ. O ÛÔÊfi˜ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁfi˜, ‚ϤÔ-ÓÙ·˜ ÙÔ Ï¿ÛÌ· ÙˆÓ ¯ÂÈÚÒÓ ÙÔ˘ Ó·¤¯ÂÈ ‚˘ıÈÛÙ› ÛÙË ÊıÔÚ¿ Î·È Ó· ¯¿ÓÂ-Ù·È, ·Ê‹ÓÂÈ ÙÔ˘˜ Ô˘Ú·ÓÔ‡˜ Î·È ¤Ú¯ÂÙ·ÈÎÔÓÙ¿ ÙÔ˘, Î·È Ù·ÂÈÓÒÓÂÙ·È Ô ›‰ÈÔ˜Î·È ·›ÚÓÂÈ ·ÏËıÈÓ¿ ÙËÓ Â˘ÙÂÏ‹ ·Ó-ıÚÒÈÓË Ô˘Û›· Î·È ÂÍ·ÁÓ›˙ÂÈ Î·È ·ÁÈ¿-˙ÂÈ ¿ÏÈ ÙÔ Ï¿ÛÌ· ÙÔ˘ Î·È ÙÔ ·Ôη-ıÈÛÙ¿ ÛÙËÓ ·Ú¯·›· ÙÔ˘ ηı·ÚfiÙËÙ·:

I‰ÒÓ Ô ÎÙ›ÛÙ˘ ÔÏχÌÂÓÔÓ

ÙÔÓ ¿ÓıÚˆÔÓ ¯ÂÚÛ›Ó

ÔÓ ÂÔ›ËÛÂ

Îϛӷ˜ Ô˘Ú·ÓÔ‡˜ η٤گÂÙ·È.

TÔ‡ÙÔÓ ‰Â ÂÎ ·Úı¤ÓÔ˘

ı›·˜ ·ÁÓ‹˜

fiÏÔÓ ÔÛÈÔ‡Ù·È ·ÏËı›·

Û·ÚΈı›˜,

fiÙÈ ‰Â‰fiÍ·ÛÙ·È.

O È·Ì‚ÈÎfi˜ ηÓfiÓ·˜ ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘-Á¤ÓÓˆÓ Â›Ó·È Ô›ËÌ· ÙÔ˘ Iˆ¿ÓÓË ÙÔ˘¢·Ì·ÛÎËÓÔ‡. YÌÓÔ˜ ·Ú¯·ÈÔÚ‹˜,Û ÁÏÒÛÛ· Î·È Ì¤ÙÚ· ·Ú¯·›· (Ù˘ ·ÙÙÈ-΋˜ ÙÚ·Áˆ‰›·˜), ÂÓÙ˘ˆÛÈ¿˙ÂÈ Ì ÙÔ‡„Ô˜ Ù˘ ÔÈËÙÈ΋˜ ¤ÌÓ¢Û˘. TÔ ıÂ-ÔÏÔÁÈÎfi Î·È ÛˆÙËÚÈÔÏÔÁÈÎfi Ì‹Ó˘Ì·ÚÔ‚¿ÏÏÂÙ·È Ì ÂÈÎfiÓ˜ ı·˘Ì·ÛÙ‹˜Û‡ÏÏ˄˘ Î·È ÌÂÁ·ÏÔÚ¤ÂÈ·˜. AÍ›˙ÂÈÓ· ·Ú·ı¤ÛÔ˘ÌÂ Â‰Ò ‰‡Ô ÙÚÔ¿ÚÈ· ˆ˜‰Â›ÁÌ· ÙÔ˘ ˘¤ÚÔ¯Ô˘ ‡ÌÓÔ˘. ™ÙÔ ÚÒ-ÙÔ Ë ·Ì·ÚÙ›·, Ô˘ ·ÊËÓ›·ÛÂ Î·È ¯Ô-Ú‡ÂÈ ·Ó·›Û¯˘ÓÙ· Î·È ÚÔÎÏËÙÈο Û·Ó·Ú¯·›· EÚÈÓÓ‡· ·È¯Ì·ÏˆÙ›˙ÔÓÙ·˜ ÙÔ˘˜·ÓıÚÒÔ˘˜, ÓÈÎ¿Ù·È ·fi ÙÔÓ ÂÏ¢ıÂ-ÚˆÙ‹ ÙˆÓ „˘¯ÒÓ ÂÓ·ÓıÚˆ‹Û·ÓÙ·£Âfi:

TËÓ ·ÁÚȈfiÓ ·ÎÚ·ÙÒ˜

Á·˘ÚÔ˘Ì¤ÓËÓ,

¿ÛÂÌÓ· ‚·Î¯Â‡Û·Û·Ó, ÂÍÔÈ-

ÛÙÚÔ˘Ì¤ÓËÓ,

ÎfiÛÌÔ˘ ηı›Ï˜ ·ÓÛıÂÓÒ˜

·Ì·ÚÙ›·Ó...

™ÙÔ ‰Â‡ÙÂÚÔ Ë ·ÓıÚÒÈÓË Ê‡ÛË Ô˘Û·Ó ÍÂÎÔÌ̤ÓÔ ·fi ÙÔ ÎÔ¿‰È ˙ÒÔÏ·Ó¿Ù·È ÛÙËÓ ¤ÚËÌÔ, ·ӤگÂÙ·ÈÛÙÔ ·ÓıÈṲ̂ÓÔ ÏÈ‚¿‰È Ù˘ ı›·˜ ·Á¿-˘ Ì ÙË ÛÙÔÚÁÈ΋ ÊÚÔÓÙ›‰· ÙÔ˘ η-ÏÔ‡ ÔÈ̤ӷ.

HÎÂȘ, Ï·Ó‹ÙÈÓ ÚÔ˜ ÓÔÌ‹Ó

ÂÈÛÙڤʈÓ

ÙËÓ ·ÓıÔÔÈfiÓ ÂÍ ÂÚËÌ·›ˆÓ

ÏfiʈÓ

‹ ÙˆÓ ÂıÓÒÓ ¤ÁÂÚÛȘ

·ÓıÚÒˆÓ Ê‡ÛÈÓ...

AÏÏÔÈ ˘ÌÓÔÁÚ¿ÊÔÈ

AÏÏÔÈ ˘ÌÓÔÁÚ¿ÊÔÈ Û˘Ó¤ıÂÛ·Ó ÌÈÎÚfi-ÙÂÚÔ˘˜ ‡ÌÓÔ˘˜, ηı›ÛÌ·Ù·, ‰ÔÍ·ÛÙÈο,ȉÈfiÌÂÏ·, ÛÙȯËÚ¿, ÌÂÁ·Ï˘Ó¿ÚÈ·: Ô ·-ÙÚȿگ˘ °ÂÚÌ·Ófi˜ Aã Ù· ȉÈfiÌÂÏ· ÛÙÈ-¯ËÚ¿ ÙÔ˘ ÂÛÂÚÈÓÔ‡, Ë K·ÛÈ·Ó‹ ÙÔȉÈfiÌÂÏÔ ‰ÔÍ·ÛÙÈÎfi ÙÔ˘ ÂÛÂÚÈÓÔ‡, ÔAÓ‰Ú¤·˜ KÚ‹Ù˘ Ù· ȉÈfiÌÂÏ· ÛÙȯËÚ¿ÙˆÓ ·›ÓˆÓ, Ô IˆÛ‹Ê Ô YÌÓÔÁÚ¿ÊÔ˜ ÙÔ„·ÏÏfiÌÂÓÔ ÛÙËÓ ÚÔ¤ÚÙÈ· ÂÚ›Ô‰Ô(·fi 26 NÔÂÌ‚Ú›Ô˘ - 24 ¢ÂÎÂÌ‚Ú›Ô˘)ÚÔÂfiÚÙÈÔ ÎÔÓÙ¿ÎÈÔ «H ¶·Úı¤ÓÔ˜ Û‹-

H Tο πασ�γνωστοκοντ�κιο «H Παρθ�-νος σ�μερον τονυπερο�σιον τ�κτει...»ε�ναι ο πρ#τος�μνος και σ�μφωναμε τη συναξαρ�στικηπαρ�δοση, η αρχ�της ποιητικ�ς�μπνευσης του Pω-μανο� του Mελωδο�,του αρχαι�τερουποιητ� της Aνατολι-κ�ς Eκκλησ�ας. OPωμαν�ς σε τοιχο-γραφ�α (1192 μ.X.)στην Παναγ�α τηνAρακι#τισσα στηΛαγουδ�ρα της K�-πρου.

YÌÓÔÏÔÁ›· Î·È ˘ÌÓÔÁÚ¿ÊÔÈ ÁÈ· ÙË ÌÂÁ¿ÏË ÂÔÚÙ‹Ù˘ °ÂÓÓ‹Ûˆ˜

Page 32: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

32 H K A £ H M E P I N H B K Y P I A K H 2 3 ¢ E K E M B P I O Y 2 0 0 1

ÌÂÚÔÓ ÙÔÓ ÚÔ·ÈÒÓÈÔÓ §fiÁÔÓ...» Î·È ¿Ï-ÏÔÈ ¿ÏÏ·.

™Â fiÏÔ˘˜ ÙÔ˘˜ ·Ú·¿Óˆ ‡ÌÓÔ˘˜ ÙÔıÂ›Ô Î·È ÙÔ ·ÓıÚÒÈÓÔ ÛÙÔÈ¯Â›Ô Û˘-ÌϤÎÔÓÙ·È, Ù· Ô˘Ú¿ÓÈ· Î·È Ù· ›ÁÂÈ·Û˘Á¯ÔÚÂ‡Ô˘Ó ÁÈ· ÙËÓ ·ÓÂÎÏ¿ÏËÙË ¯·-Ú¿, ÔÈ AÁÁÂÏÔÈ ˘ÌÓÔ‡Ó, ÔÈ ¶ÔÈ̤Ó˜ ‰Ô-ÍÔÏÔÁÔ‡Ó, ÔÈ M¿ÁÔÈ ÚÔÛ΢ÓÔ‡Ó, Ù·fiÚË ÛÎÈÚÙÔ‡Ó, Ë ÔÈÎÔ˘Ì¤ÓË ÚÔÛʤÚÂÈÙ· ‰ÒÚ· Ù˘ ÛÙÔ ÓÂÔÁ¤ÓÓËÙÔ ‚Ú¤ÊÔ˜,ÛÙÔÓ «ÓÔËÙfiÓ ‹ÏÈÔÓ Ù˘ ‰ÈηÈÔÛ‡Ó˘», ˶·Úı¤ÓÔ˜ Á›ÓÂÙ·È ¤Ì„˘¯Ô˜ Ó·fi˜ ηÈıÚfiÓÔ˜ ¯ÂÚÔ˘‚ÈÎfi˜ ÙÔ˘ Y„›ÛÙÔ˘. T·Â˘Ú‹Ì·Ù· ÙˆÓ ˘ÌÓÔÁڿʈÓ, ÔÈ ÂÈÎfi-Ó˜, Ù· Û¯‹Ì·Ù·, Ù· ÔÈËÙÈο ÛÙÔȯ›·Î·È Ù· ÏÔÁÔÙ¯ÓÈο ÔÈΛÏÌ·Ù· ›ӷÈÏÔ‡ÛÈ· Î·È ÂÓÙ˘ˆÛȷο. TÔ ›‰ÈÔ ÙÔ

ı¤Ì· Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘ ÚÔÛʤÚÂÙ·È ÛÂÏÔÁÔÙ¯ÓÈ΋ ¤ÎÊÚ·ÛË Î·È ÙÔ ·ÓıÚÒÈ-ÓÔ ÛÙÔÈ¯Â›Ô Û˘ÌÔÚ‡ÂÙ·È Ì ÙÔ ı›Ô,·ÊÔ‡ Ì¿ÏÈÛÙ· ÙÔ Ù¯ı¤Ó Â›Ó·È Ù¤ÏÂÈÔ˜£Âfi˜ Î·È Ù¤ÏÂÈÔ˜ AÓıÚˆÔ˜. EÙÛÈ ‰È-ηÈÔÏÔÁÂ›Ù·È Î·È Ë ‰Ú·Ì·ÙÔÔ›ËÛË Î·ÈË ·ÓıÚˆÔÔÈ›· ÙˆÓ ÈÂÚÒÓ ÚÔÛÒˆÓÛÙÔ˘˜ ‡ÌÓÔ˘˜ ÙÔ˘ PˆÌ·ÓÔ‡, ·ÏÏ¿ ηÈÙˆÓ ¿ÏÏˆÓ ˘ÌÓÔÁڿʈÓ. H ϤÔÓ ¯·-Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈ΋ ÂÚ›ÙˆÛË ·ÓıÚˆÔ-ÔÈ›·˜ ‚Ú›ÛÎÂÙ·È Û ¤Ó· ÙÚÔ¿ÚÈÔ, Ô›-ËÌ· ÙÔ˘ ™ˆÊÚÔÓ›Ô˘ IÂÚÔÛÔχ̈Ó,Ô˘ Û‹ÌÂÚ· „¿ÏÏÂÙ·È ˆ˜ ‰ÔÍ·ÛÙÈÎfiÓÙ˘ ·ã øÚ·˜ ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ, Û‹¯Ô Ï. ‰ã Â›Ó·È ÂÓÙ˘ˆÛÈ·Îfi. OÈ ·Ô-ڛ˜ Î·È Ô ÛÎÏËÚfi˜ ¤ÏÂÁ¯Ô˜ ÙÔ˘ IˆÛ‹ÊÚÔ˜ ÙËÓ ·ÓÂÚÌËÓ‡و˜ Î·È ·‰ÈηÈÔ-

ÏÔÁ‹Ùˆ˜ ÁÈ· Ù· ·ÓıÚÒÈÓ· ̤ÙÚ· ηÈÙÔ˘˜ ÓfiÌÔ˘˜ Ù˘ ʇÛˆ˜ ΢ÔÊÔÚÔ‡Û·ÛȈËÏ‹ M·Ú›· ÂÎÙ›ıÂÓÙ·È Ì ÙÚfiÔ·ÏËıÈÓ¿ ‰Ú·Ì·ÙÈÎfi Î·È ÂÓÙ˘ˆÛȷο·ÓıÚÒÈÓÔ:

T¿‰Â ϤÁÂÈ IˆÛ‹Ê ÚÔ˜

ÙËÓ ¶·Úı¤ÓÔÓØ

M·Ú›·, ÙÈ ÙÔ ‰Ú¿Ì· ÙÔ‡ÙÔ,

Ô ÂÓ ÛÔÈ ÙÂı¤·Ì·È;

·ÔÚÒ Î·È ÂÍ›ÛÙ·Ì·È

Î·È ÙÔÓ ÓÔ˘Ó Î·Ù·Ï‹ÙÙÔÌ·È.

§¿ıÚ· ÙÔ›Ó˘Ó ·’ ÂÌÔ‡

ÁÂÓÔ‡ ÂÓ Ù¿¯ÂÈ.

M·Ú›·, ÙÈ ÙÔ ‰Ú¿Ì· ÙÔ‡ÙÔ

Ô ÂÓ ÛÔÈ ÙÂı¤·Ì·È;

·ÓÙ› ÙÈÌ‹˜ ·ÈÛ¯‡ÓËÓ,

·ÓÙ’ ¢ÊÚÔÛ‡Ó˘ ÙËÓ Ï‡ËÓ,

·ÓÙ› ÙÔ˘ ·ÈÓ›Ûı·È

ÙÔÓ „fiÁÔÓ ÌÔÈ ÚÔÛ‹Á·Á˜.

O˘Î¤ÙÈ Ê¤Úˆ ÏÔÈfiÓ

ÙÔ fiÓÂȉԘ ·ÓıÚÒˆÓ.

Yfi ÙˆÓ ÈÂÚ¤ˆÓ ÂÎ ÙÔ˘ Ó·Ô‡

ˆ˜ ¿ÌÂÌÙÔÓ K˘Ú›Ô˘

Û ·Ú¤Ï·‚ÔÓ,

Î·È Ó˘Ó ÙÈ ÙÔ ÔÚÒÌÂÓÔÓ;

E˘¯·ÚÈÛٛ˜ ÔÊ›ÏÔ˘Ì ÛÙËÓ Î·ıËÁ‹ÙÚÈ· Î.MM··ÚÚ››·· BB··ÛÛÈÈÏÏ¿¿ÎÎËË ÁÈ· ÙË Û˘Ì‚ÔÏ‹ Ù˘ ÛÙÔ·ÊȤڈ̷.

Õ H Γ�ννηση τουXριστο�. Mικρογρα-φ�α χειρ�γραφουκ#δικα (12ος αι#-νας) της Iερ�ς Mο-ν�ς Aγ�ας Aικατερ�-νης Σιν�.