w™ze‚ wielbark i okolice – druga wojna ›wiatowa...

Download W™ze‚ Wielbark i okolice – druga wojna ›wiatowa .W™ze‚ Wielbark i okolice – druga wojna

Post on 27-Feb-2019

215 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

1

Historia wza Wielbark i okolic (6)

Wze Wielbark i okolice druga wojna wiatowa

Nalot Karasia na stacj Wielbark

Okres midzywojenny min szybko, a ludzko pochon drugi wiatowy

konflikt zbrojny. Wszyscy wiemy, e 1 IX 1939 wojska niemieckie, w tym oddziay

z Prus Wschodnich, zaatakoway II Rzeczpospolit, mao wspomina si natomiast

o nielicznych polskich akcjach na terytorium wroga. Jedna z nich dotkna rwnie

stacji kolejowych Nidzica i Wielbark. Dowdztwo Armii Modlin zezwolio kilku

samolotom rozpoznawczo bombowym PZL.23 Kara, obserwujcym wojskowe

manewry drogowe i kolejowe armii niemieckiej, wykonywane wzdu linii Nidzica

Szczytno, na zbombardowanie okolicznych obiektw kolejowych i strategicznych.

Midzy godzinami 9 a 11 jeden z Karasi zbombardowa Nidzic, inny natomiast,

w bliej nieokrelonym czasie prawdopodobnie jednak w godzinach wieczornych

uderzy na stacj Wielbark. Zniszczenia, zwaywszy na si raenia tych maszyn,

nie mogy by due, ale polski nalot na Prusy Wschodnie to rzecz godna uwagi.1

Rys. 1 Samolot rozpoznawczo bombowy typu PZL.23 Kara taki zrzuca bomby na stacje Nidzica i Wielbark2

Odbudowa poczenia Wielbark Chorzele

Zaledwie p miesica po rozpoczciu dziaa wojennych, 15 IX 1939, zostaa

przywrcona przejezdno poczenia kolejowego Wielbark Chorzele.3 Na pewno

duy wpyw na tempo robt miao istnienie podtorza, na ktrym pozostao jedynie

uoy nawierzchni. Kluczow rol odgryway kwestie militarne, ale i tym razem,

podobnie jak w trakcie pierwszej wojny wiatowej, lini kolejow udostpniono

2

rwnie do prowadzenia handlowych przewozw pasaerskich. Wielbark odzyska

tym samym status stacji wzowej. Parametry techniczne linii wielbarskiego wza

z lat czterdziestych XX wieku przedstawia prezentowana niej tabela.3

Parametry techniczne linii wza Wielbark (lata czterdzieste XX wieku)3

Parametr linii kolejowej Nidzica Szczytno Ostroka Wielbark

numer 25a 25b

status kolej boczna kolej boczna

dugo (km) 63,56 71,10

liczba torw szlakowych 1 1

elektryfikacja nie nie

prdko szlakowa (km/h) 50 40/50

blokada liniowa nie nie

dugo odcinkw poziomych (m) 30 712 25 244

dugo prostych (m) 50 146 53 042

najwiksza pochyo 1:100 (10) 1:30 (33)

najmniejszy promie uku (m) 400 500

Rys. 2 Ciekawostka: chocia brytyjska wojskowa mapa lotnicza z 1944 roku uwzgldnia odbudowane poczenie Wielbark Chorzele, to jednak jest ono

pokazane jedynie w sposb przybliony (alignment approximate)4

3

Budowa nowych mijanek: Bartoszki, Jagarzewo, Sidmak

Wybuch drugiej wojny wiatowej spowodowa zdecydowany wzrost rangi

kolejowych linii rokadowych, ktre w czasie pokoju znajdoway si na marginesie

potrzeb, funkcjonujc gwnie w ruchu lokalnym o niewielkim nateniu. Sytuacja

zmienia si cakowicie, gdy od drg elaznych zaczo zalee powodzenie dziaa

militarnych. W tym przypadku nie mogo by mowy o problemach z obsueniem

potrzebnej liczby pocze, drugorzdn rol odgryway rwnie koszty. Szukano

sposobw zwikszenia przepustowoci i dlatego podejmowano decyzje o budowie

nowych posterunkw ruchu, w wikszoci przeznaczonych wycznie dla potrzeb

wojska, nie speniajcych funkcji handlowych. Realizujc tak polityk na pocztku

sierpnia 1940 roku Dyrekcja Kolejowa w Krlewcu wystosowaa do Oddziaw

Ruchu (Betriebsmter) w Olsztynie i Szczytnie pismo zobowizujce do wykonania

nastpujcych zada wzmacniajcych strategicznie infrastruktur kolejow:

na linii Nidzica Dziadowo:

a) rozbudowa stacji granicznej Zakrzewo Sarnowo (Bfs Sakrau Sarnau),

b) budowa mijanki w kilometrze 63,400 Olszewo (Struben),

na linii Nidzica Wielbark:

a) budowa mijanki w kilometrze 10,500 Bartoszki (Bartzdorf),

b) budowa mijanki w kilometrze 21,400 Jagarzewo (Jagersdorf),

c) budowa mijanki w kilometrze 58,250 Sidmak (Schodmack),

na linii Olsztyn Pisz:

a) budowa mijanki w kilometrze 66,200 Grki (Gurken),

b) budowa mijanki w kilometrze 82,000 Nida (Nieden).

Oddziaom Ruchu dostarczono odpowiednie plany sytuacyjne i kosztorysy,

natychmiast przedsiwzito te wszelakie moliwe rodki zmierzajce do realizacji

inwestycji. Co do wyboru wykonawcw robt Dyrekcja pozostawia Oddziaom

woln rk, w pimie zaznaczono jednak, e w uprzywilejowany sposb powinni

by traktowani przedsibiorcy wydajni, posiadajcy wasn kadr i gwarantujcy

sprawne przeprowadzenie poszczeglnych etapw robt. Czas nagli i nie mona

byo sobie pozwoli na przestoje oraz cige problemy. Prace podzielono na cztery

etapy i dla kadego z nich okrelono nieprzekraczalne terminy wykonania. Roboty

4

ziemne miay by ukoczone do 15 wrzenia, roboty naziemne do 15 padziernika,

nawierzchni naleao uoy do 20 padziernika, a urzdzenia zabezpieczenia ruchu

zainstalowa do 1 listopada. Aby upewni wadze co do sprawnego wykonywania

prac zobowizano Oddziay do przesyania Dyrekcji co dziesi dni, poczynajc od

10 sierpnia, dokadnych sprawozda opisujcych przebieg budowy. W przypadku

zaistnienia trudnoci powodujcych ryzyko nieukoczenia w terminie zaoonych

prac Oddziay musiay natychmiast zgasza taki fakt Dyrekcji. Oczekiwano, e

roboty bd wykonywane planowo, z duym powiceniem. Szybko te przebiega

proces nabywczy gruntw, przy czym odszkodowania byy wypacane niekiedy ze

sporym opnieniem. C, wojna narzucia takie a nie inne warunki.5 Na dokadnej

mapie sieci kolei RBD Knigsberg z ksiki Hansa Wolfganga Scharfa (stan na rok

1944) w peni zostay uwzgldnione mijanki wojskowe w Bartoszkach i Jagarzewie,

natomiast sprawa mijanki Sidmak jest bardziej zoona, o czym dalej. Warto przy

okazji doda, e wybudowano rwnie pozostae wskazane w dokumencie mijanki,

czyli Olszewo koo Nidzicy oraz Grki i Nid koo Spychowa.3

Rys. 3 Wze Wielbark na fragmencie mapy RBD Knigsberg z 1944 roku3

5

Zawarto mapy RBD Knigsberg przetransponowano do zaprezentowanej

poniej tabeli posterunkw ruchu.3

Linia kolejowa Nidzica Szczytno w 1944 roku3

Km Nazwa niemiecka Nazwa obecna Typ posterunku

0,00 Neidenburg Nidzica stacja wzowa, klasa II

(Bahnhof 2. Klasse)

3,50 Neidenburg Forst Nidzica Las przystanek osobowy

(Haltepunkt)

3,80 granica midzy Oddziaami Ruchu Allenstein 1 oraz Ortelsburg

7,58 Grnflie Napiwoda stacja, klasa IV

(Bahnhof 4. Klasse)

10,56 Bartzdorf Bartoszki mijanka wojskowa (Kreuzungstelle)

17,69 Muschaken Muszaki stacja, klasa IV

(Bahnhof 4. Klasse)

21,36 Jagersdorf Jagarzewo mijanka wojskowa (Kreuzungstelle)

26,45 Windau (Ostpr.) Puchaowo stacja, klasa IV

(Bahnhof 4. Klasse)

33,81 Gro Dankheim Przedzik Wielki stacja, klasa IV

(Bahnhof 4. Klasse)

42,21 Willenberg (Ostpr.) Wielbark stacja wzowa, klasa III

(Bahnhof 3. Klasse)

48,34 Eschenwalde Jesionowiec stacja, klasa IV

(Bahnhof 4. Klasse)

53,85 Gro Schiemanen Szymany stacja, klasa IV

(Bahnhof 4. Klasse)

58,79 Wiesendorf Sidmak przystanek z mijank

(Haltestelle)

63,56 Ortelsburg Szczytno stacja wzowa, klasa I

(Bahnhof 1. Klasse)

Linia kolejowa Chorzele Wielbark w 1944 roku3

Km Nazwa niemiecka Nazwa obecna Typ posterunku

56,37 Chorzele Chorzele stacja, klasa III

(Bahnhof 3. Klasse)

59,32 Grnhof Opaleniec

przystanek osobowy

(Haltepunkt nur fr den Personenverkehr)

65,92 Albrechtsort Piwnice Wielkie

przystanek osobowy

(Haltepunkt nur fr den Personenverkehr)

71,10 Willenberg (Ostpr.) Wielbark stacja wzowa, klasa III

(Bahnhof 3. Klasse)

6

Mijanka Bartoszki. Znajdowaa si w terenie lenym w kilometrze 10,500

wedug projektu i 10,560 na mapie RBD. By to posterunek dwutorowy, penicy

wycznie funkcje techniczne. Przy mijance istniaa maa nastawnia, ktrej ruiny do

dzi mona oglda po prawej stronie toru, patrzc w kierunku Wielbarka. Chocia

w zbiorach Archiwum Pastwowego w Olsztynie nie udao si jak dotd odnale

dokadnych planw, czy te szczegowych danych technicznych mijanki, to jednak

zachoway si schematy katastralne (nabycie gruntu od Gotlieba Schiemaskiego),

na ktrych jej ukad torowy zosta zaznaczony w uproszczony sposb. Rozbirka

mijanki nastpia prawdopodobnie albo podczas ofensywy radzieckiej roku 1945 (co

mogo mie zwizek z przekuwaniem toru linii kolejowej na szeroki), albo niedugo

po zakoczeniu wojny. Na profilu linii Nidzica Wielbark z 26 IX 1962 posterunek

jest oznaczony jako nieczynny, zlokalizowany w km 10,565.6 Mijanka pozostawia

widoczne lady w terenie: nawet latem, przy najbujniej rozwinitej rolinnoci, oko

wprawnego obserwatora bez trudu wyapie wyrane poszerzenie awy torowiska,

a take wspomniane ruiny budyneczku, ktry suy obsudze posterunku.

Rys. 4 Przybliona lokalizacja dawnej mijanki Bartoszki7

7

Mijanka Jagarzewo. Znajdowaa si w terenie otwartym w kilometrze 21,400

wedug projektu i 21,360 wedug mapy RBD. Jej pozostaoci sugeruj, e moga

posiada wicej ni dwa tory. Co do istnienia toru dodatkowego po prawej stronie

toru zasadniczego, spogldajc w kierunku Wielbarka, nie ma adnych wtpliwoci,

zwraca natomiast uwag zauwaalna rwnia po lewej stro