vücudumuz bi̇lmecesi̇ni̇ Çözeli̇m

of 43 /43
VÜCUDUMUZ BİLMECESİNİ ÇÖZELİM Besinler ve Özellikleri Besinlerin Sindirimi Vücudumuzda Boşaltım

Author: gozcelikk

Post on 16-Apr-2017

304 views

Category:

Education


0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

VCUDUMUZ BLMECESN ZELM

Besinler ve zellikleriBesinlerin SindirimiVcudumuzda Boaltm

1. Blm: BESNLER VE ZELLKLER

Neden Besleniriz?Canllar yaamlarnn her dneminde belirli faaliyetlerini gerekletirebilmek iinenerjiyeihtiya duyarlar. Bu enerji ihtiyalarn besinlerden karlarlar.Bu yzden besinler, canllarn hayatnda vazgeilmez bir yere sahiptir.Besin ihtiyalar, bazen hayvansal gdalardan bazen de bitkisel gdalardan karlanarak canlln devamll iin gereken enerji salanm olur.

Besinlerin erikleri ve GrevleriBesinlerieriklerine gre;karbonhidratlar, proteinler, yalar, vitaminler, su ve minerallereklinde ayrlr.Enerji ihtiyacn karlamak amacyla tketilen besinler sadece enerji verici olmakla kalmaypgrevlerine gre; enerji verici, yapc-onarc ve dzenleyici eklinde de ayrlabilirler.

1-KARBONHDRATLARVcudun,enerji ihtiyacn karlamak iinkulland ilk besin grubudur. Bitkisel gdalarda daha ok bulunur.Buday, pirin, msr, yulaf, patatesgibi bitkiler bol miktarda karbonhidrat ierir. Tketmi olduumuz ekmek, makarna, pilav gibi yiyecekler de karbonhidrat bakmndan zengindir.

2-PROTENLERYaamsal faaliyetlerin dzenlenmesinde, byyp gelimede ve yaralarn iyilemesinde rol oynayan proteinler vcut iin vazgeilmez bir besin eididir. Hem yapya katldndan hem de onarmda rol aldndanyapc-onarc besin grubudur.

Hayvansal ve bitkisel gdalarda; fasulye,nohut,mercimek, bezelye gibi baklagillerde; buday, yulaf, avdar, arpa gibi tahllarda, kuru yemilerde, et, balk ve st rnlerinde, yumurtada bol miktarda protein bulunur.

3-YALARUzun sreli alk durumlarnda ve karbonhidratlarn yetersiz kald durumlarda vcutenerji ihtiyacn karlamakiin yalar kullanr. Yalar, karbonhidratlarn fazlasnn vcutta depo edilmesi ile kullanlmak zere saklanr.Hem ikincil enerji kayna hem de yaltm grevi iin kullanlan yalar, hem bitkisel hem de hayvansal gdalarda bulunur; ayiei, msr zeytin, yer fst, susam ve soya bitkilerinin tohum ve meyvelerinde,badem, ceviz, fndk, kabak ekirdei, tereya, kaymak, kuyruk ya, balkta bol miktarda ya bulunur.

4-VTAMNLERVcudumuzdadzenleyicigrev yapan vitaminler, sebze ve meyvelerde bol miktarda bulunur. Vcutta hastalklara kar diren salar. Vitaminler, alt eittir; A, B, C, D, E, K

5-SU ve MNERALLERVcudumuzun %70'i sudan olutuundan, su yaam iin vazgeilmezdir. Vcutta gerekleen tm yaamsal faaliyetlerin gereklemesi iin uygun koullar ve gerekli ortam salar.

Su ve mineraller, vcuttadzenleyiciolarak grev yapar. Yiyecek ve ieceklerle birlikte dardan hazr olarak alnan mineraller, canllk faaliyetleri iin gerekli olan olaylarn gereklemesinde dzenleyici etkide bulunur. Tkettiimiz ou besinde, sebze ve meyvelerde bol miktarda su ve mineral bulunur. Ayrca mineraller besinlerde bulunduu gibi doada kayalarda da bulunabilir.

Mineraller, dilerin ve kemiklerin glenmesinde, kann phtlamasnda, kaslarn almasnda olduka nemli bir rol oynar.

Besin Gruplarnn Ayrt EdilmesiKarbonhidrat iin;Bir besin maddesinde karbonhidrat varln grmek iin kullanlmas gereken madde;YOT ZELTS (TENTRDYOT)'dir.

Besin maddesine birka damlaiyot zeltisidamlatlr. Besin maddesi zerindemavi-morrenk oluursa karbonhidrat ierdii anlalr.

Protein iin;

Bir besin maddesinde protein varln grmek iin kullanlmas gereken madde;NTRK AST ZELTS'dir.

Besin maddesine bir ka damlanitrik asitdamlatlr. Besin maddesi zerindesarbir renkoluursa protein ierdii anlalr.

Ya iin;Bir besin maddesinde ya varln grmek iin, besin maddesi bir kada srlr. Kattaparlak bir lekeoluursa ya ieriyor demektir.

Dengeli ve Dzenli BeslenmeHer besinden vcudumuzun ihtiyac kadar yeterli dzeyde almaya dengeli ve dzenli beslenme denir. Vcudumuzun her besin eidine ihtiyac vardr. Ancak bu besinleri gereksinimden daha fazla tketmek sala zararl olup baz hastalklara yol aabilir.

Obezite, imanlk gibi salk sorunlar, dengeli ve dzenli beslenmemekten kaynaklanmaktadr.

Dengeli ve dzenli beslenme alkanl iin alnmas gereken besinler ve miktarlar ekildeki gibi bir piramitte gsterilebilir;

Bilinli Tketici OlalmBesinleri alrken salmza zarar verecek tm koullardan kanmalyz. Bunun iin dikkatli ve bilinli birer tketici olmalyz. Dondurulmu ve ilenmi gdalar tketmemeye dikkat etmeliyiz.Bilinli tketici, bozuk ve son kullanma tarihi gemi rnleri almayan, ald rnlerin zerinde TSE damgas bulunup bulunmamasna dikkat eden, tketici olarak haklarn arayabilen ve bavuraca kurum ve kurulular bilen tketici demektir.Aldmz rnlerin zerinde bulunan sembollerin anlamlarn bilmeliyiz.

Sigara ve Alkoln ZararlarSigarann ierdii birok zararl madde duman ile vcuda girip akcierlere zarar verir.

Bu zehirli duman, zamanla akcierlere yaparak, akcierin almasn bozar ve ilev yapamamasna neden olur. Ayrca bu zehirli maddeler kana kararak sistemlere zarar verir.

Alkol de sigara gibi sala zararl olan bir maddedir. Tketilmesinin sonucunda el titremesi, grmede bozukluk, bilinte bulanklk, dikkat dalmas gibi etkilere sebep olsa da ok sk tketilmesi halinde karacier gibi baz organlarn almasn bozup baz sistem hastalklarna neden olur.Salmza zararl olan alkol ve sigara gibi kt alkanlklardan uzak durulmal, salmza dikkat etmeli ve evremizdeki insanlar da bu konuda uyarmalyz.

2. Blm: BESNLERN SNDRM

Besinlerin enerji ihtiyacmz karlamak iin tketildiini rendik. Besinler vcuda nasl alnr?Besinlerin vcuda enerji verebilmesi iin, en kk paralarna kadar ayrlp kana karmas gerekmektedir. Besinlerin en kk paralarna ayrlmasna sindirim denir. Sindirim, sindirim sisteminde bulunan organlar yardmyla gerekletirilir.

Sindirimde Grevli Yap ve OrganlarSindirim sistemimizi oluturan organlar; az, yutak, yemek borusu, mide, ince barsak, kaln barsaktr.

Sindirim Organlarnn GrevleriAzSindirimin gereklemeye balad ilk organdr. Besinler diler yardmyla kk paralara ayrlr. Tkrk yardmyla da yumuatlr.Karbonhidratlarn sindirimi burada balar.

YutakAzdan gelen sindirilmeye balanm besinleri yemek borusuna iletir. Yutkunmaya yarayan organdr, sindirim gereklemez.

Yemek BorusuYutaktan gelen besinlerin, mideye iletilmesini salar. Sadece mideye iletimi salar, sindirim gereklemez.

MideBesinlerin topland organdr. Midede bulunan kaslarn kaslp gevemesi ile besinlerin sindirimine devam edilir. Ayrca salglanan zel svlar ile kimyasal sindirim de gerekleir. Proteinlerin sindirimi balar.

nce BarsakMideden gelen paralanm ve sindirime uram bulama halindeki besinlerin sindiriminin tamamland ve kana getii organdr. Tm besinlerin kimyasal sindirimi tamamlanr vekana gemeye hazr hale gelir.Oniki parmak barsa denilen blgeden kana geii balar.

Kaln Barsaknce barsakta gelen sindirilmi besin posas iindeki su ve minerallerin emilmesini salayan organdr.

Diler ve GrevleriDiler, azda bulunan ve besinlerin kk paralara ayrlmasn salayan yaplardr. Bu yzden sindirime yardmc olurlar.Grevleri ve ekilleri bakmndan birbirlerinden farkllk gsterirler. Yap ve grevlerine gre diler; az dileri, kpek dileri ve kesici diler olarak e ayrlr. 18-22 yalar arasnda kan az diler ise yirmi ya dileri olarak adlandrlr.

Grevlerine gre dilerimiz;

3. Blm: VCUDUMUZDA BOALTIM

Boaltm Nedir?Vcudumuzda gerekleen baz faaliyetlerden sonra biriken atik maddeler vcutta uzaklatrlmak zorundadr. Bu atk maddelerin vcuttan atl ekli sv eklindedir. Vcuttan atlan bu svyaidrardenir.Oluturulan idrarn vcuttan uzaklatrlmas olaynaboaltmdenir. Boaltmn gereklemesini, boaltm sistemi yap ve organlar salar.

Boaltm Yap ve OrganlarBoaltm sistemi yap ve organlar; bbrekler, idrar kanallar (reter), idrar torbas ve idrar borusu (retra) 'dur.

Bbrekler

Boaltm sistemimizin ana organdr. Belimizin sanda ve solunda birer tanedir.Kandaki zararl maddeleri szerek ayrr ve idrar borusuna aktr. Ayrca kann su ve tuz dengesini ayarlar. Kandaki dier fazla maddeleri de ayrarak kan dengeler.

drar Kanal (reter)

Bbrein kandan szd atk madde idrardr. drar bbrekten idrar kesesine tayan bu yapya reter ad verilir.

drar KesesiBbreklerde szlen idrar, belirli bir miktar oluncaya kadar idrar kesesinde toplanr. drar kesesi, kandan szlen idrarn topland ve bir sr bekletildii yapdr.

drar Borusu (retra)drar kesesinde toplanm idrarn dar atlmasn salayan ksa borudur.

Farkl Boaltm ekilleri ve Organlar

Deri

Vcuttaki fazla suyun ve tuzun terleme yoluyla atlmasn salar.

Akcier

Kandaki karbondioksit gazn solunum yoluyla dar verir.

Karacier

Proteinlerin sindirimi sonucu oluan zehirli maddeyi, daha az zararl olan reye dntrr.

Kaln BarsakBesin atklarnn dk olarak atlmasn salar.

Bbreklerin Salna Dikkat EdelimBoaltm sisteminin sorunsuz ve salkl bir ekilde alabilmesi iin bbreklerin salna dikkat edilmelidir. Bbreklerin salkl almas iin;Vcut temizliine dikkat edilmeli, bol bol banyo yaplmaldr.Ar tuzlu ve baharatl yiyeceklerin ok tketilmesinden kanlmaldr.Her gn en az 2 litre su iilmelidir.Dengeli ve dzenli beslenmeye zen gsterilmelidir.

NTE KAVRAMLARI1) Besin:Canllarn enerji ihtiyalarn karlamak iin tkettikleri maddedir.2) Sindirim:Besinlerin en kk paralarna ayrlarak kana karmasn salama ilemidir.3) Yutak:Azdan gelen paralanm besinleri yemek borusuna ileten organ.4) Mide:Paralanm besinlerin sindirilmesi iin topland yerdir.5) Dk:Kaln barsan oluturduu sindirim atdr.6) Boaltm:Vcutta oluan zararl maddelerin dar atlmas ilemidir.7) drar:Zararl maddelerin kana gemesini nlemek iin dar atlmak zere oluturulan svdr.8)Bbrek:Kann szlmesini salayp, idrar oluturan organdr.9)reter:Bbrein oluturduu idrar, idrar kesesine ulatran yapdr.10)Deri:Vcutta oluan ar suyu ve tuzu terleme yoluyla atan organdr.

KAYNAKAMEB Fen bilimleri ders kitab (2015) AnkaraMEB Fen bilimleri 1. kitap (2015) Ankarahttp://www.fenokulu.net/yeni/Fen-Konulari/Bolum/5-Sinif-Fen-Bilimleri-Dersi/Vucudumuzun-Bilmecesini-Cozelim/http://vucudumuzbilmecesinicozelim.wikidot.com/http://selliogfenci.blogspot.com.tr/

ILETISIM

GAMZE ZELK100613007 - Fen Bilgisi retmenliiMarmara niversitesiAtatrk Eitim Fakltesi/lkretim Blm

[email protected]://vucudumuz-bilmecesinicozelim.blogspot.com.tr/