Vesna Ivanović Žene i muzika u Crnoj Gori - i muzika u Crnoj... · „Hiljadugodišnja istorija crnogorske države po ... domaće i strane muzike, a ciljevi su da škole teorijskom i praktičnom nastavom pripreme

Download Vesna Ivanović Žene i muzika u Crnoj Gori -   i muzika u Crnoj... · „Hiljadugodišnja istorija crnogorske države po ... domaće i strane muzike, a ciljevi su da škole teorijskom i praktičnom nastavom pripreme

Post on 04-Feb-2018

222 views

Category:

Documents

5 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

<ul><li><p>VesnaIvanovi</p><p>eneimuzikauCrnojGoriHiljadugodinja istorijacrnogorskedravepoinjeu IXvijeku,pojavomDuklje,vazalaVizantije,koja jekrajem XI vijeka stekla nezavisnost pod dinastijom Vojislavljevia. Od kraja XI do kraja XIV vijeka,kraljevstvoDuklja,kasnijenazvanoZeta,bilo jepodvlausrpskedinastijeNemanjia,kojisuupravljalisusjednom Rakom. Nakon sloma Rake, krajem XIV vijeka pa do kraja XIX vijeka glavno obiljejecrnogorske drave bila je borba za slobodu pod dinastijama Balia, Crnojevia i Petrovia. Uprkosinjenici da turski sultani nijesu priznavali nezavisnost crnogorske drave i da je Cetinje, njenaprijestonica tri puta bilo rueno od strane Turaka, Crna Gora nikada nije bila pokorena. Crnogorskivladariupravljalisusamomanjim,kontinentalnimdijelomdananjeCrneGore,doksuostalimdijelomteritorijeupravljaliTurciamorskomobalomVenecija".Poslije propasti srednjevjekovne Zete (CrnaGora) pod treom crnogorskom dinastijom, Crnojeviima(14271516)krajempetnaestogvijeka,dionarodasuasimilovaliTurci.Najsnaniji,kojinijesupristajalinato,moralisudasevrateizviegkulturnognivoaupatrijarhalneformeivota,ijasujezgrabilasauvanaodnajudaljenijihoblastidoobale,joodkoznakada.Utimbespuimasurovaivotnaborbastvaraprirodnomselekcijomljudeotporne,hrabre,slobodne,saosobenim sistemom vrijednosti, sa velikommogunou konzervacije iprenoenja sopstvene kulture.ivot tu nema velike cijene, ali su zato fanatizam za izvjesne plemenske, narodne ili vjerske ideale,ouvanje sopstvenog neprihvatanje tueg, i uporna borbenost za slobodu bili u osnovi drutva.Herojskipatrijarhalizam,kaosutinacrnogorskogduhovnogbia,razviosekaoposebanivotniisocijalnioblik.Utakvomdrutvuulogaenejeposvespecifina.Tojeuprvomredutiphrabreenemajkepoznatjoizantikihvremena.Ona izsjenkepodstie formiranjeherojskog tipa ovjekaod ijeborbezaslobodu isamoodranjazavisiopstanakcijelogdrutva.Kultpoginulog junakasina, junakabrata jetolikosnaandautienagotovosveformeduhovnenadgradnje.TakounarodnojkulturiCrnogoraca,tubalicadobijajednu od centralnih uloga. Crnogorka kao tvorac i izvoa ove muzikopoetske forme postajeeksponirana.Akojebilamuzikiipjesnikiobdarenaizazivalajedivljenjesredine.Timejeonapostajalaneto vie i znaajnije od drugih,moda ravna junaku kojeg je opjevala. Crnogorke su u osami odnajranijemladostipjevaletubalice.Kreuisepoplaninskimvrletima,onenijesupjevalenisvadbene,niljubavnepjesme,negosamotubalice.Usamoisusmiljaletekst i improvizovalemelodijuponekomvepoznatommodelu.Unjima je treperilodivljenjepremasvimCrnogorkamakojesuznalaki tuile.Onajagonalniduh, takokarakteristian zaovajnarod, izlazio jenavidjelo ikod crnogorske ene i toupravo na ovom polju. Njeno kolektivnomuziciranje, u vidu vieglasnog pjevanja heterofonog tipa,vezujemozapjesmelirskogkarakterakojesuizvodilenaobiajnimiobrednimskupovima,kaoiuorskimigrama gdje jeu lucidinimdijalozima samukim vokalnim grupama takoedolazilado izraajanjenanaglaenostvaralakoimprovizatorskasposobnost.UprkosbrzojmodernizacijidrutvaodpoetkaXIXvijeka,narodnamuzikopoetska izvoaka istvaralaapraksacrnogorskeene eivjetidodananjihdana.Nova etapa u crnogorskom drutvenopolitikom ivotu je formiranje drave kao knjaevine, koja jepodrazumijevala reafirmaciju institucije dvora, kao i rad prosvjetnih i kulturnih institucija. Brzojmodernizacijinaroitodoprinosebrojnistranci,kojijoodpoetkaXIXvijekauvelikombrojudolazekaoputopisciuCrnuGorujunakognijezdodiveisenjenojdivljojljepotiiistrajnojborbinjenihjunaka.Mnogiodnjihostajukrae iliduevremenadonoseisvojazapadnoevropska iskustva izraznihoblastinauke i kulture. Crnogorski vladari, kolovani na Zapadu, kao i pripadnici njihovih porodica kasnije,doprinose emancipaciji drutva a naroito ene. Na Cetinju 1855. godine, supruga knjaza Danila I</p></li><li><p>Petrovia,knjaginjaDarinka,obrazovanaena ikibogatog trgovca izTrstamuziciranaklaviru.NjenakerkaOlganadvorusvogastricaknjazaNikole,koji jepostaoNikola IPetrovi,nakonubistvaknjazaDanila,uzklavirskupratnjustranogdiplomateizvodioperskearije.NikolasaoenioMilenomizporodiceVukotiionisuimali12djece:trisinai9kerikojisusvibilidobroupueniumuzikuinjenoizvoenje.est keri seudalo za lanove kraljevskih ili aristokratskihporodica Evrope.Ovibrakoviomoguili sudirektan linipristupevropskim kraljevskimporodicama, ibili su znaajniuNikolinoj spoljnojpolitici.NjegovakiMilicaudalasezavelikogvojvoduPetraNikolajevia,bliskogrodakaruskogcaraAleksandraIII.Alinjegovanajpoznatijakibila jeprincezaJelena,dobropoznatakaopacifista ihumanista,kojaseudalazaitalijanskogkraljaViktorijaEmanuela.Ostalakraljevadjeca,princezaLjubica,boljepoznatakaoZorka (18641890),Anastasija (1868 1935), iKsenija (1881 1960)bilesumuziki talentovane,kao iprincDanilo,princMirko,prvicrnogorskikompozitor,princezaAnaBatenberg,princezaSofija iPetar,velikivojvodaZahumlja,kojijetakoejavnosviraomuziku.Istovremeno na Cetinju djeluje, pod pokroviteljstvom ruske cariceMarije Feodorovne, roene kaoprincezaDagmarodDanske (18471928),renomiranaenskakolaDjevojaki institut(18691913)pougledunasrodneinstitucijeuRusiji,ukojojsekolujudjevojke izuglednihcrnogorskihporodicaalii izdrugihzemaljaizokruenja.PosebnapanjautojInstitucijijeposveenamuzikomobrazovanjukojeje,sudei po sauvanim nastavnim programima, bilo na nivou srednjihmuzikih kola onoga doba, a unastavi su angaovani u veini sluajeva muziki pedagozi koji potiu iz Rusije, Francuske, eke(ukljuujui Oskara Nedbala, Idu Hofman i kompozitora Roberta Tolingera). Iz Instituta na cetinjskumuzikuscenustupajuprveCrnogorkepijanistkinje(MilenaOgnjenovi,kerkakompozitoraimuzikogpedagoga SpiraOgnjenovia), JelenaMartinoviprva solopjevaica.PoetkomXX vijeka ena scenustupitivienjih (AnaPetrovi,MilevaVuleti,MarusjaKarapotkin,MilenaPokrajac). InstitutpoetkomXX vijeka posjeduje 9 klavira, a u njegovoj koncertnoj sali gostuju renomirani umjetnici iz Rusije.Kuriozitetjedasejoutodobapojavljujeena,horskidirigent,ruskinjaAnastasjaJakovljevna,"izvrsna"pijanistkinja, a nasljeuje je biva lanica imperatorske opere u Petrogradu Olga Petrovna, koja jedjevojkamaneobaveznodrala inastavubaleta.One su rukovodile trimapostavkama etvoroglasnogenskog hora na sveanostima u Dvoru, crkvi i pozorinoj sceni u Zetskom domu. UeniceDjevojakog instituta kao budue uiteljice sa solidnim muzikim obrazovanjem, prenosie svojaznanjabuduimgeneracijama.PojavapripadnicaDjevojakog Institutana javnuscenuohrabrila jebrojnapjevakadrutvauCrnojGoridakrajemXIXipoetkomXXvijekapopunesvojeredoveienskimlanovimahora.PriobalnipojasdananjeCrneGore,nekadapodmletakomazatimaustrougarskomvlau,iznjedriojeuXIXvijekuprvuenukompozitoranaovimprostorima,JelisavetuPopovi,1854.PoslijePrvogsvjetskograta,izgnanastvakraljaNikole,njegoveporodiceinizacrnogorskihintelektualaca(naliutoiteuItaliji),CrnaGoragubisvojusamostalnost,dravnost.PripojenakraljeviniSrba,HrvataiSlovenaca,odnosno Jugoslaviji,onadobija status regiona. Svijesto sebiunovimuslovima trebalo jeuvrivati sposobnou povezivanja kulturnih vrijednosti ranijih generacija sa potrebama imogunostima razvitka pod novim i sloenijim okolnostima. Novi drutvenoekonomski uslovionemoguavali su kontinuirani radnapotpunijemusvajanju i razvijanju ranijih vrijednosti stvaranih ipodsticanihnaovompodruju.Na polju muzike kulture umjesto pojave profesionalnih institucija: izvoakih ansambala, kolskihinstitucija;brigeokolovanjukadranastrani(praksakojajepostojalauprethodnomperiodu);nastavkaputa njegovanja solistike reprodukcije sa tendencijom podizanja na visokoprofesionalni nivo;kompozitorskedjelatnosti,itd.nijeseotilodaljeodnivoaamaterizmauokviruveodranijepopularnihpjevakihdrutava.Ikonceptnjihovesveukupnedjelatnostijeostaoisti:horskamuzika,instrumentalnoorkestarska imuzikodramske predstave. Sudei po kvantitetu, uloga ene je u horskim i dramskimansamblimapodjednakamukoj,dok jeu instrumentalnimansamblimabilaznatnomanja. Inicijativom</p></li><li><p>dva,uprethodnomperiodukolovanamuziarauPragu,kojisubilihorovoeorganizatorisveukupnogmuzikog ivota u svojim sredinama, u Podgorici (koja postaje prijestonoca) i Cetinju, pri pjevakimdrutvimaNjegoiBranko,formirajuseniemuzikekole(ujesen1932,godine).Unjimasekolujumuka i enska djeca i omladina od 818 godina starosti. Nastavni programi predviaju njegovanjedomae i stranemuzike, a ciljevi suda kole teorijskom ipraktinomnastavompripremenastavnikepjevanja, instrumentaliste, kompozitore,dirigente.Ovi ambiciozninastavniprograminijesumoglibitiostvareni zbognedostatka kolovanogpedagokog kadraosim za violinu i klavir.Uznekolikomuzikiobrazovanihruskihemigranata,utomperioduuPodgoricustie iruskabalerinaTatjanaTvrdovskasavelikim iskustvom koreografa u muziko scenskim djelima tipa komada s pjevanjem, operabajke,operete, vodvilja itd. Inae, afinitet svih veih crnogorskih sredina premamuzikodramskoj formi, iuopte dramskom izrazu, ostvaren je znatno ranije, jo 80tih godina XIX vijeka emu su doprinijelabrojna gostovanja pozorinih trupa, operskih umjetnika i ansambala iz susujednih zemalja. Prvacrnogorska opera Balkanska carica (1890) djelo italijana Dionisija de Sarna San ora, na tekstistoimenedrame crnogorskog knjazaNikoledodjeljuje enskom likuglavnuulogu (premdaoperanijeizvedenauCrnojGori).Osim proirenja izvoakog repertoara i podizanja nivoa izvoakog kvaliteta horskih ansambala ukojima jepolovinu inilaenskapopulacija,uperiodu izmeudvasvjetskarata,koji jebiopoznatkaoperiodstagnacije,CrnaGoranijebilaustanjudadaljerazvijamuzikiivot.TekjeuperioduneposrednonakonDrugog svjetskog rata Podgorica, glavni grad, poela da se razvija kao jedanodnajznaajnijihmuzikih centara u regionu. Ubrzo poslije zavretka rata u Crnoj Gori niu profesionalne institucije:Srednjamuzika kola, Simfonijskiorkestar, aodprije30tak godina iMuzika akademijanaCetinju.Poinjusaradom ibrojneniemuzikekole.TakoedravneinstitucijeRadija iTelevizije,naposebannainbrinuomuzikojkulturi.Dopojavevisokokolske institucijedomaikadrovisekolujunarazniminstitucijama, uglavnom beogradskojMuzikoj akademiji. Tako dobijamo prve pedagoge, umjetnikepijaniste,operskepjevae,dirigente,muzikologe,etnomuzikologekojisuuveini sluajeva ene.Ovaprvageneracija,baveisepedagokimali iorganizatorskim radom,stvarapogodneuslovedausvojojsredinikolujenovegeneracije.Ipak, po uticaju kojim su djelovali na mlae generacije, doprinosu i ukupnim rezultatima biloumjetnikogilinaunog,organizacionogilipedagokog,moemoizdvojitinekolikoenamuziarastarijegeneracije:ViduMatjan,kompozitoraipedagogaiorganizatoramuzikogivotauKotoru;njenuuenicuDarinkaMatiMarovi, prva ena dirigent visokog evropskog ranga na jugoslovenskim prostorima ipedagoga,Manja RaduloviVuli, stoera crnogorskogmuzikog ivota u posljenjih trideset godina,izmeu ostalog i kao osnivaa prve muzike visokokolske institucije u Crnoj Gori i muzikologa saizuzetno vrijednim istraivakim rezultatima; izdvaja se ime Ksenije Cicvari, doajena crnogorskenarodnepjesme,koju je ljepotom svogaglasa i specifinom interpretacijompronijela ipopularizovaladalekovancrnogorskihprostora.DanassuuCrnojGorinosiocisveukupnogmuzikogivotauznatnoveemprocentueneitorazliitihprofesionalnih usmjerenja: izvoai (pijanisti, gudai, flautisti, solopjevai, izvoai jazz i popularnemuzikeitd.)dirigenti,kompozitori,muzikolozi,etnomuzikolozi,kojiubrojniminstitucijamadjelujuikaopedagozi,muzikipisciikritiari,uredniciuRadijuiTeleviziji,organizatoriiselektorikoncertihprograma,lanovikamernihisimfonijskogorkestra.BeznjihovogprisustvairadamuzikoobrazovanjeuCrnojGorinebistigloovakodalekozatakokratkovrijeme.</p></li></ul>