verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

93
Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg Barbara van den Berg master class juni 2014 1

Upload: maddox

Post on 23-Feb-2016

159 views

Category:

Documents


1 download

DESCRIPTION

Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg. Barbara van den Berg master class juni 2014. Opzet deze Middag. Wat is palliatieve zorg Casus met interventies bij pijn Verpleegkundige interventies in de palliatievezorg. Wat is palliatieve zorg?. Ervaringen met palliatieve zorg? - PowerPoint PPT Presentation

TRANSCRIPT

Page 1: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Barbara van den Bergmaster class juni 2014

1

Page 2: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Opzet deze Middag

• Wat is palliatieve zorg• Casus met interventies bij pijn• Verpleegkundige interventies in de palliatievezorg

2

Page 3: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Wat is palliatieve zorg?• Ervaringen met palliatieve zorg?• Hoe verliep dit?• Wat deed dit met je?

3

Page 4: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

4

Page 5: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Behandelopties algemeen• Neo-adjuvant• Adjuvant• Palliatief

• Curatief traject• Palliatief traject

5

Page 6: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Curatief versus palliatief traject

Curatief traject:

- Primaire doel is de gezonde situatie

- Dood gaan is beschouwd als falen

- De ondersteuning is een onderdeel van revalidatie en reintegratie

programma

Palliatief traject:

- Intentie is het verbeteren van de kwaliteit van leven of de kwaliteit van sterven

- De gezonde status is onbereikbaar (feit!)

- Dood gaan is een deel van het traject van de patiënt.

6

Page 7: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Definitie palliatieve zorg

• een benadering die de kwaliteit van het leven verbetert van patiënten en hun naasten die te maken hebben met een levensbedreigende aandoening, door het voorkomen en verlichten van lijden, door middel van vroegtijdige signalering en zorgvuldige beoordeling en behandeling van pijn en andere problemen van lichamelijke, psychosociale en spirituele aard.

7

Page 8: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Welke behandelingen heb je dan?

• Operatie• RT• Chemotherapie • Hormoon therapie• Targeted therapie

8

Page 9: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Patiënten populatie• Uitgezaaide kanker• Neurologische aandoeningen• Chronische longaandoeningen• Stroke• Nierfalen• Hartfalen• Leverfalen• Geriatrisch / dementie• Advanced disease• Chronische aandoeningen• Tuberculose

9

Page 10: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Palliatieve zorg

10

Page 11: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Palliatieve zorg

11

Page 12: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Multidimensionele zorg• Lichamelijk• Psychisch• Sociaal• Existentieel

12

Page 13: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Drie fases• Palliatievefase - vaak nog behandelen

• Laatste 3 maanden terminale fase - voorbereiding op het sterven• Stervensfase - laatste dagen van het leven• Nazorg fase - zorg voor naasten

13

Page 14: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Richtlijnen Palliatieve Zorg• Probleem gericht• Op basis van evidence en

experts• Kwaliteit van palliatieve zorg

waarborgen in de Nederlandse zorgverlening

14

Page 15: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Symptomen, klachten en problemen

• Symptoom: 'een door de patiënt aangegeven klacht op lichamelijk, psychosociaal of levensbeschouwelijk gebied’

• Klacht: Uiting van ‘iets’ waar de patiënt last van heeft• Probleem: Door de zorgverlener geïdentificeerd

15

Page 16: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Hoe kom je er achter wat een patiënt ervaart?

• Observeren• Luisteren• Vragen• ….

16

Page 17: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Observeren

17

Page 18: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Luisteren• Patiënt en naasten kunnen vertellen wat zij ervaren (klachten

symptomen etc)• Maar:

• Patiënten en naasten geven eigen klachten niet altijd aan• Patiënten en naasten herkennen iets niet als klacht• Patiënten en naasten denken dat een klacht er bij hoort• Patiënten en naasten zeggen pas iets zodra zij veel last ervaren

18

Page 19: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Vragen• Als verpleegkundige kan je een patiënt en zijn naasten helpen

door naar klachten te vragen.• Maar:

• Waar vraag je naar• Hoe doe dat binnen een team• Afstemmen• Volledig

19

Page 20: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

20

Page 21: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Palliatief redeneren• Combinatie van de principes van Shared Decision Making,

van klinisch redeneren en de praktijk en omvang van kritische beslismomenten in de palliatieve fase

Toegevoegde waarde:• Geeft op praktijkgerichte wijze vorm aan integrale palliatieve zorg

met continue anticiperend en evaluerend karakter • Creëert ruimte voor afwegingen in het perspectief van beperkte tijd• Focus van het model komt overeen met focus van de patiënt• Beoogt de kwaliteit van de zorg en de communicatie te verbeteren • Ondersteunt het multidisciplinaire behandelteam • Maakt besluitvorming voor patiënt, naasten en professionals

concreet en 21

Page 22: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

De praktijk: hulpmiddelenBeslisschijf

22

Page 23: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

23

Page 24: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

24

Page 25: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

25

Page 26: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

26

Page 27: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

27

Page 28: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Mw de Vries

• 2005 mama carcinoom• Nu lage rugpijn• Pijnstilling: panadol en tramal

28

Page 29: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Waar denken jullie nu aan?

29

Page 30: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

• PIJN!• Wat is pijn?• Welke soorten pijn heb je?• Oorzaken van pijn bij kanker?• Hoe vaak treed het op?• Pijn in kaart brengen?• Welke behandelingen zijn er dan?

30

Page 31: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Definities van pijn

Pijn is een onaangename sensorische en emotionele ervaring, geassocieerd met (potentiële) weefselschade of beschreven intermen van dergelijke schade (IASP, 1986)

31

Page 32: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Pijn is een complex multidemensioneel fenomeen, dat afhankelijk isvan de individuele beschrijving of beleving van sensorische en emotionele ervaringen die gepaard gaan met (potentiële) weefselbeschadiging (Merksey at al, 1979)

Pijn is wat de patiënt zegt dat het is, en treedt op wanneer de patiënthet zegt, pijn is gelokaliseerd daar waar de patiënt het zegt”(Mc Caffery)

32

Page 33: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Wat is pijn?

Pijn is wat de patiënt zegt dat het is en treed op wanneer de patiënt zegt dat het optreed

33

Page 34: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Functie van pijn

Waarschuwing

Acute pijn

Subjectief en Dynamisch

ZinloosChronisch

e pijn

34

Page 35: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Is elke patiënt in staat om iets te zeggen over de pijn?

35

Page 36: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

• Cognitie• Drukte• Hoort erbij• Bang voor de gevolgen…

36

Page 37: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

37

Page 38: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

38

Page 39: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

39

Page 40: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

• Wacht niet op een pijnklacht• Vraag er actief naar!• En….. volg de patiënt (follow up)

40

Page 41: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Hoe kijk je naar pijn?

Observeren en interpreteren van pijn wordt beïnvloed door:

• Kennis• Eigen ervaring• Opvoeding• cultuur

41

Page 42: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Classificatie van pijn

Pathofysiologie

DuurAcuut

Chronisch

Nociceptief

Neuropathisch 42

Page 43: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Acute pijn• Pijn die optreedt vaak als gevolg van een ziekte of trauma• Aanwijsbare oorzaak• Alarmfunctie• Reageert op het wegnemen van de oorzaak• Reageert op de behandeling• Beperkt zich van 3 tot 6 maanden

43

Page 44: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Chronische pijn• Oorzaak?• Alarmfunctie?• Reageert matig op de behandeling• Meestal sprake van zenuwschade• Bestaat langer dan 3 tot 6 maanden

Psychogene pijn?

44

Page 45: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Nociceptieve pijn• Pijn ten gevolge van weefsel beschadiging• Mechanisch• Thermisch • Chemisch

• Prikkeling nociceptoren• Viscerale pijn• Somatische pijn

45

Page 46: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

• Maligne pijn: pijn ten gevolge van een tumor, metastase of een antikanker

behandeling

• Benigne pijn: pijn die niet samenhangt met kanker

48

Page 47: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Neuropatische pijn

International Association for the Study of Pain (IASP)

Pijn die geïnitieerd of veroorzaakt wordt door primaire beschadiging of disfunctie van het zenuwstelsel Chronische neuropathische pijn is dan ook zijn

waarschuwingsfunctie verloren

49

Page 48: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Oorzaken van pijn bij kanker

• Directe doorgroei van de tumor of metastasen (70%) • Gevolg van de behandeling (20%)• Bijkomende ziekten of andere factoren (10%)

NB. Onderrapportage!

51

Page 49: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Prevalentie pijn bij kanker

• Thorax 52%• Long 54%• Bot 85%• Mond 80%• Buikorganen 40%• Urogenitaal man 75%• Urogenitaal vrouw 70%• Lymfoom 20%• Leukemie 5%

52

Page 50: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Signalen opvangen!!!!!

• Diagnostiek• Dagelijks volgen• Gebruik van meetinstrumenten

www.pijnverpleegkundigen.nl

53

Page 51: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

In kaart brengen ALTIS

A= Aard (stekend, kloppend etc)L= locatie (waar)T= Tijdsverloop (lang, kort etc)I = Integriteit (score, omschrijving)S= Samenhang (tijdens verzorging)

54

Page 52: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Mw de Vries

• Anamnese: NRS 5/8 toenemend en angstig• LO: uitstralend LWK en sensibiliteits stoornissen• MRI: meta L3-L4 en multipele botmetstasen

55

Page 53: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Palliatieve behandelingechter mw gaat nog lang niet dood!!

56

Page 54: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Werkhypothese

1. Combinatie nociceptieve/neuropatische pijn2. Dreigende pijn tgv botmeta’s3. Slaapproblemen tgv pijn en angst4. Angst tgv tumorprogressie

57

Page 55: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Interventies

1. Goede voorlichting2. RT3. Anti tumorbehandeling4. Pijnstilling5. Ondersteunende zorg:

• Fysio• Dieet• Hulp thuis

58

Page 56: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Mw de Vries

• Nu een jaar verder• Pijn is onder controle met morfine• Nog steeds chemo therapie• Ziekte is stabiel• Elke maand geprek met MMW• En………..

59

Page 57: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

60

Page 58: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

61

Page 59: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

62

Page 60: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

KOFFIE! Over 10 minuten weer in de zaal!

63

Page 61: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Wat voor problemen kan een palliatieve patiënt naast pijn nog meer hebben?

64

Page 62: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

• Pijn• Angst• Gewichtsverlies• Delier• Depressie• Dyspnoe / Hoesten• Jeuk• Misselijkheid en braken• Obstipatie• Mondproblemen• Slaapproblemen• Vermoeidheid• ……………………………..

65

Page 63: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

PIJN

66

Page 64: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Pijn

• Welke medicatie gebruik je• Wat kan je van die medicatie verwachten

67

Page 65: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Analgetische pijnladder

68

Page 66: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Basisprincipes pijnmedicatie

• Medicatie op vaste tijden geven• Medicatie ook s’nachts doorgeven• Combineer altijd medicatie uit stap 1 met de

volgende stappen• Sla stap 2 over bij pijn bij kanker • Geen zn medicatie voorschrijven• Bijwerkingen preventief behandelen

Vermijdt onderschatting!!Pijn is wat de patiënt zegt dat het is 69

Page 67: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Effectiviteit pijnmedicatie

• Oraal: 60-90 minuten• Intramusculair: 30-60 minuten• Intraveneus: 6-10 minuten• Epiduraal: 15-60 minuten (hangt af van het

middel)

gebruik meetinstrument om effect te meten!

70

Page 68: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Bijwerkingen opioïden• Misselijkheid/braken• Obstipatie• Droge mond• Sufheid (cave overdosering)• Verwardheid/onrust (cave delier)• Urineretentie• Jeuk• myoclonieën

71

Page 69: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

ANGST

72

Page 70: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Angst

• Waarvoor?• Waar wordt dit door veroorzaakt

Angst veroorzaakt lichamelijke klachten

73

Page 71: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Anamnese

• Hoe vaak angstig• Waardoor• Ligt patiënt wakker

74

Page 72: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Beleid

• Ga na of de patiënt over de juiste informatie beschikt

• Indien angst binnen normale grenzen vallen, stel patiënt gerust

• Vraag psychologen / psychiater in consult of geestelijk verzorger

• Zoek met de patiënt naar afleiding• Eventueel medicatie

75

Page 73: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

GEWICHTSVERLIES

76

Page 74: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Gewichtsverlies

• Gebrek aan eetlust

77

Page 75: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Oorzaken

• Verminderde eetlust• Algemene klachten• Klachten van het spijsverteringskanaal• Verminderde zelfzorg en hulpbehoevendheid• Verhoogd verlies van voedingsstoffen• Verhoogd gebruik van voedingsstoffen

78

Page 76: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Gevolgen voor de zorgvrager

• Lichamelijk• Psychosociaal

79

Page 77: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Onderzoek

• Hoeveel afgevallen• Mondinspectie• Eventueel nog onderzoeken naar maag-

darmkanaal met scan, echo of scopie

80

Page 78: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Behandeling

• Oorzaak• Kwaliteit van leven• Medicamenteus • Begeleiding

81

Page 79: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

OBSTIPATIE

82

Page 80: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Obstipatie

• Pijn in de buik• Opgezette buik• Anorexie, misselijkheid en braken• Flatulentie• Lokale complicaties • Onrust en verwardheid

83

Page 81: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Oorzaken• Verminderde inname van vocht, voedsel en

vezels• Afsluiting darm• Verlamming van de darm• Bijwerking medicatie• Minder beweging• Sufheid, verwardheid• Verstoorde mineraal balans• Gebrek aan privacy• Moeite met gebruik van po stoel 84

Page 82: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Onderzoek

• Lichamelijk onderzoek• Echo

85

Page 83: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Behandeling

• Operatie• Chemotherapie• Medicatie of infuus• Aanpassen medicatie wat obstipatie veroorzaakt

86

Page 84: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Preventie

• Toiletgang• Voeding en vocht• Lichaamsbeweging• Voorlichting• Preventief laxeer middelen

87

Page 85: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

DYSPNOE

88

Page 86: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Oorzaken

• Moeite met ademhalen• Zwakte van de ademhalingsspieren• Grotere zuurstof behoefte• De ziekte zelf• Complicatie van de ziekte• Andere problemen

89

Page 87: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Onderzoek

• Lichamelijk onderzoek• Aanvullend onderzoek

90

Page 88: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Behandeling

• Chemo of radiotherapie• Stent plaatsing• Behandeling van COPD of ritme stoornissen• Medicamenteus• Verwijderen van vocht• Bloedtransfusie

91

Page 89: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Leefregels

• Half rechtop zitten• Ademhalingstechnieken• Evenwicht tussen rust en inspanning• Niet roken

92

Page 90: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Omgeving

• Frisse lucht• Rookvrije omgeving• Voldoende vochtige lucht

93

Page 91: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

• Zuurstof• Uitzuigen• Morfine• Luchtwegverwijders• Slijmoplossers• Voorlichting en instructies

94

Page 92: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

EVALUEER!

95

Page 93: Verpleegkundige aspecten in de palliatieve zorg

Maar vooral ACCEPTEER!

96