uporedna analiza zemuna i bea

Download Uporedna analiza Zemuna i Bea

Post on 11-Oct-2015

43 views

Category:

Documents

3 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Seminarski rad

TRANSCRIPT

  • UPOREDNA ANALIZA ZEMUNA I BEA

    1

    Prof.dr Mirjana Roter Blagojevi

    Studenti:

    Nataa Stanisavljevi 92/151

    Sandra Petrovi 92/147

    RAZVOJ ARHITEKTURE I NASELJA STILOVI I URBANE FORME

    UPOREDNA ANALIZA ZEMUNA I BEA

    RAZVOJNE I TIPOLOKE ANALIZE

  • UPOREDNA ANALIZA ZEMUNA I BEA

    2

    I ANALIZA RAZVOJA URBANOG TKIVA ZEMUNA

    Karta ueg podruja Zemuna (starog jezgra)

    Kako su analizirani prostori (Veliki trg, Masarikov trg i Magistratski trg), sastavni deo starog jezgra Zemuna, analiza istorijskog i urbanistikog razvoja ovih javnih prostora raena je kroz analizu razvoja celog starog jezgra kao jedinstvene ambijentalne celine.

    Obnova sela Zemuna u prvoj polovini XVIII veka

    Savremeni razvoj Zemuna poinje u prvoj polovini XVIII veka. Najstariji plan iz ovog perioda datira iz 1740. godine, i prikazuje nam rezultate uspona u prvim decenijama XVIII veka. Uz staru trasu puta, vidljivu na crteu iz 1719. godine, koja povezuje istoni Srem sa Beogradom, nastala je gla- vna ulica od koje se razilaze putevi ka obali Dunava. Teren je diktirao zadravanje tradicionalne trase Dunavske ulice koja deli naselje na dva morfoloki razliita tipa. Severnoistoni deo formiran je na obronku i u podnoju Gardoa sa spletom ulica koje prate slojnice lesne padine, dok je juni deo naselja nastao na ravnijem zemljitu, oformljen u pravilnoj ulicnoj mrei.

  • UPOREDNA ANALIZA ZEMUNA I BEA

    3

    Plan Zemuna iz 1740. godine

    (Be, Komorni arhiv,0102.)

    U poetnoj fazi razvoja i nastajanja naselja, verovatno nije bilo prethodnog planiranja, tako da nema strogosti u protezanju podunih pravaca paralelnih sa Dunavom i poprenih koje povezuju obalu Dunava i glavni saobraajni pravac Srem-Sava-Beograd.

    U prvoj polovini XVIII veka stvoren je nukleus budue varoi.Nukleus je definisan

    kroz graevinsku strukturu koju diferenciraju tri tipa objekata.Najvie ima malih objekata, verova- tno porodinih kua od slabog materijala (oko 497. objekata), objekti su u ulicama poreani u dva paralelna reda i to tako, da jedan red ini front ulice, dok je drugi deo unutranji sa neto manjim objektima u dvoritu. Drugi tip objekata ine objekti veih dimenzija. To su verovatno bile vee stambene zgrade i stambeno-poslovni objekti kojih ima 121. Trei tip ine najvei javni objekti. Trase formirane u tom periodu dananjih ulica Glavna, Karamatina, Zmaj Jovine, Gospodske i Velikog trga zadrale su svoje pravce.

    Postepeni rast i oformljavanje jezgra Zemuna u drugoj polovini XVIII veka

    Posle Beogradskog mira nastaje novi period u razvoju Zemuna. Dolazi do poveanja broja stano-vnika, a Zemun postaje jedno od glavnih graninih mesta prema Turskoj carevini i glavno mesto za trgovaki tranzit robe sa istoka na zapad i obratno. Zemun 1746. godine postaje deo vojne granice,1749. godine proglaen je za slobodan vojni komunitet te je tako izdvojen iz apsolutne vo- jne uprave, pogotovo kada je u njemu osnovana gradska uprava, odnosno Magistrat (1751. god.). Novi geopolitiki poloaj jako je uticao na izmenu urbanistike strukture Zemuna. Izuzimanjem iz jurisdikcije vojne vlasti i pretvaranjem istog u slobodni vojni komunitet sa gradskom upravom na- stali su povoljni uslovi za razvoj graanske klase i formiranje odgovarajue urbane aglomeracije.

  • UPOREDNA ANALIZA ZEMUNA I BEA

    4

    Dobivi 1755. godine normu, Zemun je stekao i pravni osnov za gradski razvoj. Dolo je do uoblie- nja grada kao relativno pravilnog kvadrata, koji je orijentisan prema pomonim stranama sveta, tako da mu je severno-istona strana ograniena Dunavom, jugoistona plavnim terenom prema Savi, jugozapadna je otvorena prema ravnici, a severozapadna strana ograniena je lesnim odse- kom ukovca i Gardoa.Varo je najznatnije proirena prema jugozapadu, gde su ortogonalno postavljeni gradevinski blokovi zahvatali povrine izmedu Glavne i Primorske ulice. Dakle u ovom periodu definisan je oblik varoi ka jugoistoku.

    Plan Zemuna F. Renera iz

    1753. godine

    (Be, Komorni arhiv,

    0102).

    Renerov plan iz 1753.god. jasno odreuje tendencije uobliavanja va-roi u ortogonalnoj emi krupnih zatvorenih blokova. Zatvorena varo dobija vrata ili kapije kojih na ovom

    planu ima 12. Svaka strana varoi ima po jednu glavnu i vie manjih kapija. Na planu se takoe mogu uoiti i novi objekti javne namene kao to su: ka-pela svetog Nepomuka na glavnoj pijaci ( Veliki trg), kasarna i zgrada Brodarskog ureda .Ovi objekti i danas postoje.

    Jedan od prvih modernih geodetskih snimaka Zemuna, katastarski plan iz 1780. godine rezultat je prvog jozefinskog katastarskog premera austrijske carevine.Ovaj plan obiluje brojnim preciznim podacima vanim prvenstveno za istraivanje unutranje strukture u ovo doba ve definisane i oformljene varoi. Dispozicija blokova i ulina mrea sa ovog plana, odgovaraju uglavnom dana-njem stanju. Dakle u planom fiksiranom opsegu Zemun je vec bio potpuno formirana urbanistika celina, sa neznatnim denivelacijama donjeg dela varoi, definisana palisadiranim okopinama kao relativno pravilan kvadrat sa razvijenim rasterom saobraajnica i trgova, sa pravilno razmetenim sadrajem pojedinih delova i funkcija grada.

  • UPOREDNA ANALIZA ZEMUNA I BEA

    5

    Detalj plana Zemuna T.F. Vertenprajsa i V.f.

    Volgemuta iz 1780.godine

    Saobraajna mrea razvijana tokom XVIII veka zavisno od konfiguracije terena, odreena je glavnom, najirom ulicom kao saobraajnom arterijom na koju se oslanja splet poprenih ulica. Glavna ulica deli varo na dve polovine: istonu prema Dunavu i zapadnu prema Beaniji. Severni deo obuhvata Gardo sa posebnom strukturom ulica srednjevekovnog tipa a juni deo zapadne polovine obuhvata pla- nski zasnovan Kontumac uz kompleks zgrada vojne komande. U istonoj polovini, raunajui i Glavnu ulicu, koncentrisane su javne zgrade, a u zapadnoj preteno stambene. Blokovi

    odreeni ulicama, razliitih veliina preteno su pravougaoni. Frontovi blokova su izgraeni, a njihovu unutranjost ine dvorita i bate. Ulini raster u osnovi ima karakter ortogonalne eme nastale spontano i u zavisnosti od terena.

    Zemun je imao 10 podunih, 22 poprene ulice i 5 trgova. Uline trase na padinama Gardoa i ukovca su nejednake i nepravilne irine, a na mestima ukrtanja ne produavaju uvek u istom pravcu.

    Trgovi su nepravilnih izduenih oblika i izuzimajui dananji Veliki trg to su proirene ulice.Glavna i Gospodska ulica zasaene su drvoredima sa obe strane, a i Magistarski trg ( Trg pobede) imao je drvored.

    Katastarski plan iz 1780. godine fiksira stanje urbane aglomeracije Zemuna na Zavretku one faze u kojoj je od naputenog sela prerastao u razvijenu urbanisticku celinu. U doba austroturskog rata od februara 1788. godine pa do svitovskog mira 1791. godine nastalo je nekoliko planova Zemuna koji je tada bio mesto u kome je koncentrisana austrijska vojska. Osnova ovih planova bio je prethodno navedeni Katastarski plan iz 1780. godine.

    Pogled na Zemun sa Gardoa 1789. godine. Detalj hromolitografije S. Mancinija

  • UPOREDNA ANALIZA ZEMUNA I BEA

    6

    Meu ovim planovima istie se plan koji datira iz 1788. godine, zahvaljujui ovom planu moe se pratiti tok detaljnih rekonstrukcija unutar varoi, stanje izgraenosti i podaci o vlasnicima kuca u Glavnoj ulici.U ovom planu prvi put oznaeni nazivi ulica, iako ne svih. Tako da su ubeleene: Magistarski trg ( Trg pobede), Glavna, Gospodska, Duga (Dubrovaka), Franciskanska (Svetosavska), Marijina (Gundulieva), Beanijska, Oraka, Dunavska (Matije Gupca), Nikolajevska (Njegoeva), Ribarska (Frukogorska), Solarska ( Zmaj Jovina) i Glavni trg (Omladinski trg).

    Krajem XVIII veka u osnovu je dovrena i u celini oformljena urbanistika aglomeracija Zemuna koji danas predstavlja staro jezgro grada. Dalji razvoj kroz ceo XIX i poetak XX veka ogleda se samo u unutranjem sreivanju varoi, postepenim izgradivanjem neizgraenih delova ili arhitektonskoj rekonstrukciji postojeeg stanja.

    ema teritorijalnog razvoja Zemuna

    u XVIII veku

    Razvoj starog jezgra Zemuna u tou XIX i poetkom XX veka

    Poetak XIX veka znaio je prekretnicu u daljem usponu Zemuna. Rezultati postignuti u prethodnoj fazi razvoja najbolje su izraeni u porastu broja stanovnika ( prema popisu iz 1802. godine grad je imao 7.089 stanovnika, to pokazuje da je broj udvostruen za svega 25 godina).Iako su poetkom XIX veka prestali da deluju snani podsticaji koji su u prethodnom stolecu uticali na rast varoi,

    ona je ipak konstantno evoluirala u razvijeniji oblik, ime se upravo karakterie ova faza. Parcijalne statistike, posebno demografske pokazuju oscilacije u razvoju Zemuna u XIX i poetkom XX veka, ali i stalan progres, vidljiv u apsolutnom porastu broja stanovnika i u rekonstrukcijama graevinskog fonda.

  • UPOREDNA ANALIZA ZEMUNA I BEA

    7

    Karakter progresa, meutim, odreen je u prostornom smislu skoro neznatnim rekonstrukcijama postojeeg tkiva.

    Ulina mrea ostala je u celini nepromenjena, samo je dobila mnogo odreenije forme, posebno na perifernim delovima varoi. Na ukovcu i Gardou, oformljene su ulice, a juni i jugoistoni delovi dobili su vre graevinske linije. Zgrade se skoro bez izuzetaka nalaze na graevinskim linijam

View more