türkiye'de çimento sektöründeki belirsizlikler ve türk çimento

of 18 /18
TÜRKİYE’DE ÇİMENTO SEKTÖRÜNDEKİ BELİRSİZLİKLER VE TÜRK ÇİMENTO SEKTÖRÜNÜN SWOT ANALİZİ Ömer ARIÖZ, Kemal YILDIRIM 173 TÜRKİYE’DE ÇİMENTO SEKTÖRÜNDEKİ BELİRSİZLİKLER VE TÜRK ÇİMENTO SEKTÖRÜNÜN SWOT ANALİZİ 1 Ömer ARIÖZ Dr. ,Ömer Arıöz Optimize Danışmanlık, e-posta:[email protected], Kemal YILDIRIM Prof. Dr. ,Anadolu Üniversitesi İ.İ.B.F. İktisat Bölümü, e-posta:[email protected] ÖZET: Belirsizlik karar verme sürecinde bir seçeneğin birçok farklı sonucunun gerçekleşebileceği ancak bu farklı sonuçların gerçekleşme olasılıklarının bilinmediği durumlar olarak ifade edilmektedir. Karar vericinin gelecek hakkındaki görüşünü etkileyen ve sürpriz şeklinde ortaya çıkan belirsizlik fiyat belirsizliği, teknolojik belirsizlik ve fiyat-teknoloji belirsizliği olmak üzere başlıca üç biçimde oluşmaktadır. Belirsizlik altında firma davranışları firmanın faaliyet gösterdiği sektörün durumuyla doğrudan ilişkilidir. Organizasyonların güçlü ve zayıf yanlarını irdeleyen ve çevresindeki tehditleri bertaraf ederek fırsatlardan yararlanmasını sağlayan SWOT analizi ise stratejik yönetim döngüsünde önemli rol oynamaktadır. Türkiye’de çimento sektörü 4,5 milyar Dolar’lık cirosu ve 1 milyar Dolar’lık ihracatıyla ülke ekonomisinde önemli bir yere sahiptir. Çimento sektörü yaşanan ekonomik krizlerden büyük oranda etkilenen sektörlerden biri olup birçok belirsizlik içermektedir. Bu çalışmada, Türkiye’de çimento sektöründeki belirsizlikler incelenerek, Türk çimento sektörünün SWOT analizi yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Belirsizlik, Karar verme, SWOT analizi, çimento endüstrisi UNCERTAINTIES IN CEMENT INDUSTRY IN TURKEY AND SWOT ANALYSIS OF TURKISH CEMENT INDUSTRY ABSTRACT: Uncertainty is defined as a situation in which many outcomes of a particular alternative are possible but the probability of each outcome is unknown in decision making process. Uncertainty, which is composed of three forms as price uncertainty, technological uncertainty, and price-technological uncertainty, influences the evaluation process of future events and arises as surprises. Behaviors of firm under uncertainty are directly related to state of the industry in which the firm operates. SWOT analysis, which explicate the strenghts and weaknesses of the firm and analyze the opportunities and threats around the firm, plays very important role in the strategic management cycle. Cement industry having 4,5 billion Dollars revenue and 1 billion Dollar export volume plays very important role in Turkey’s economy. Turkish cement industry is very sensitive to economic crisis and involves many uncertainties. In this study, the uncertainties in Turkish cement industry were analyzed and the SWOT analysis of Turkish cement industry was performed. Keywords: Uncertainty, Decision making, SWOT analysis, cement industry 1. BELİRSİZLİK Griffiths ve Wall tarafından belirsizlik belirli bir seçeneğin birçok farklı sonucunun olabileceği ancak bu farklı sonuçların olasılıklarının bilinmediği durumlar olarak ifade edilmektedir (Griffiths ve Wall, 2000:99). Ekinci’ye göre de belirsizlikte nelerin olabileceği bilinmekte ancak bunlara objektif olasılıklar atfedilememektedir. Belirsizlik bazen nelerin olabileceğinin bilinememesi olarak da ortaya çıkabilmektedir (Ekinci, 2011: 389-390). Karar ve 1 Bu çalışma “Belirsizlik Altında Karar Alma Süreçlerinin Analizi: Türkiye Çimento Sektöründe Bir Uygulama Örneği” başlıklı doktora tezinden türetilmiştir.

Author: nguyenminh

Post on 29-Jan-2017

272 views

Category:

Documents


15 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • TRKYEDE MENTO SEKTRNDEK BELRSZLKLER VE TRK MENTO SEKTRNN SWOT ANALZ

    mer ARIZ, Kemal YILDIRIM

    173

    TRKYEDE MENTO SEKTRNDEK BELRSZLKLER VE TRK MENTO SEKTRNN SWOT ANALZ1

    mer ARIZ Dr. ,mer Arz Optimize Danmanlk, e-posta:[email protected], Kemal YILDIRIM Prof. Dr. ,Anadolu niversitesi ..B.F. ktisat Blm, e-posta:[email protected]

    ZET: Belirsizlik karar verme srecinde bir seenein birok farkl sonucunun gerekleebilecei ancak bu farkl sonularn gerekleme olaslklarnn bilinmedii durumlar olarak ifade edilmektedir. Karar vericinin gelecek hakkndaki grn etkileyen ve srpriz eklinde ortaya kan belirsizlik fiyat belirsizlii, teknolojik belirsizlik ve fiyat-teknoloji belirsizlii olmak zere balca biimde olumaktadr. Belirsizlik altnda firma davranlar firmann faaliyet gsterdii sektrn durumuyla dorudan ilikilidir. Organizasyonlarn gl ve zayf yanlarn irdeleyen ve evresindeki tehditleri bertaraf ederek frsatlardan yararlanmasn salayan SWOT analizi ise stratejik ynetim dngsnde nemli rol oynamaktadr. Trkiyede imento sektr 4,5 milyar Dolarlk cirosu ve 1 milyar Dolarlk ihracatyla lke ekonomisinde nemli bir yere sahiptir. imento sektr yaanan ekonomik krizlerden byk oranda etkilenen sektrlerden biri olup birok belirsizlik iermektedir. Bu almada, Trkiyede imento sektrndeki belirsizlikler incelenerek, Trk imento sektrnn SWOT analizi yaplmtr. Anahtar Kelimeler: Belirsizlik, Karar verme, SWOT analizi, imento endstrisi

    UNCERTAINTIES IN CEMENT INDUSTRY IN TURKEY AND SWOT ANALYSIS OF TURKISH CEMENT INDUSTRY

    ABSTRACT: Uncertainty is defined as a situation in which many outcomes of a particular alternative are possible but the probability of each outcome is unknown in decision making process. Uncertainty, which is composed of three forms as price uncertainty, technological uncertainty, and price-technological uncertainty, influences the evaluation process of future events and arises as surprises. Behaviors of firm under uncertainty are directly related to state of the industry in which the firm operates. SWOT analysis, which explicate the strenghts and weaknesses of the firm and analyze the opportunities and threats around the firm, plays very important role in the strategic management cycle. Cement industry having 4,5 billion Dollars revenue and 1 billion Dollar export volume plays very important role in Turkeys economy. Turkish cement industry is very sensitive to economic crisis and involves many uncertainties. In this study, the uncertainties in Turkish cement industry were analyzed and the SWOT analysis of Turkish cement industry was performed. Keywords: Uncertainty, Decision making, SWOT analysis, cement industry

    1. BELRSZLK

    Griffiths ve Wall tarafndan belirsizlik belirli bir seenein birok farkl sonucunun olabilecei ancak bu farkl sonularn olaslklarnn bilinmedii durumlar olarak ifade edilmektedir (Griffiths ve Wall, 2000:99). Ekinciye gre de belirsizlikte nelerin olabilecei bilinmekte ancak bunlara objektif olaslklar atfedilememektedir. Belirsizlik bazen nelerin olabileceinin bilinememesi olarak da ortaya kabilmektedir (Ekinci, 2011: 389-390). Karar ve 1 Bu alma Belirsizlik Altnda Karar Alma Srelerinin Analizi: Trkiye imento Sektrnde Bir Uygulama rnei balkl doktora tezinden tretilmitir.

  • DPUJSS NUMBER 32, VOL. II, APRIL 2012

    174

    tercihlerin gelecee gre yaplandrlmas bireyleri eksik bilgi ve belirsizlik olmak zere iki farkl tehdit karsnda brakabilmektedir. Eksik bilgi gelecee ait verilerin tam olarak toplanamamasndan kaynaklanmakta, bireylerin tm kararlarn sekteye uratan ve gelecee ynelik tercihlerini belirli bir zaman diliminde donduran belirsizlik ise eksik bilgiden farkl bir anlam tamaktadr. Belirsizlik srpriz eklinde karlalan ve zihinlerde yaanan bir olaydr. rnek vermek gerekirse, bir giriimci iin belirsizlik beklenenden farkl bir ekilde gerekleen kar miktar olarak ortaya kabilir. Benzer ekilde, tketicilerin beklenen faydalarnn hi umulmadk bir seviyede gereklemesi de belirsizliktir. Belirsizlik zihinleri bulandrmakta ve srpriz ekilde ortaya karak bireyleri farkl bir biimde ynlendirmektedir (Alada, 2000: 113-116). Schultz vd. tarafndan da belirsizlik bilgi eksiklii olarak ifade edilmekte, girdi ve model belirsizlii olmak zere iki blmde snflandrlmaktadr (Schultz vd., 2010:5). Galbraith (1973den aktaran, Mula vd., 2006, s.271) belirsizlii bir ii gerekletirmek iin gerekli olan bilgi miktaryla elde mevcut bulunan bilgi miktar arasndaki fark olarak tanmlamaktadr. Belirsizlikler gzlemlerle tahmin edilip, olaslk dalmlar ve sklklar cinsinden tanmlanabilmektedir. Karar vericiler genellikle gzlenemeyen, llemeyen ve saylamayan niceliklerle ilgilenirler. Ancak belirsizlii analiz etme aamasnda olaslklar gzlemlemenin hem zor hem de maliyetli olmas, bunun yansra zamana ihtiya duyulmas niceliklerin gzlemlenmesini kstlayabilmektedir. Benzer ekilde ok seyrek gerekleen olaylarn veya durumlarn gelecekte olma olaslklar gzlenemeyebilir. Bu nedenle karar vericiler genellikle sbjektif olaslklar kullanmaktadrlar (Schultz vd., 2010: 6). Bu balamda, belirsizliin olaslklarn sbjektif olduu bir karar durumunu tanmlad sylenebilir. Belirsizlikte karar verici olaslklar tahmin etmek veya karsamak zorundadr. Bu nedenle en nemli kararlar genellikle belirsizlik iermektedir (Wu vd., 2004:1). evrenin nitelikleri, bireylerin bilisel sreleri, bireyin deneyimlerindeki deikenlikler ve sosyal beklentiler ise belirsizliklerin alglanmasndaki deikenliklerin kaynaklar olarak dnlebilir (Downey ve Slocum, 1975: 562). Ksaca belirsizliin karar vericinin elindeki bilginin olaslk lmleriyle zetlenemedii durumlar temsil ettii sylenebilir (Epstein, 1999: 579). Bazen belirsizlik dnyann gelecekteki durumu hakknda hibir bilginin bulunmad saf bir belirsizlik ieren durum olarak da ba gsterebilir. Bunun sonucunda, karar verici bu konuda tamamen bilgisiz durumda kalacaktr. rnek vermek gerekirse, tamamen yeni bir rnn tantmn yapmak ve rn piyasaya srmek rnn ne kadar ve nasl satlabilecei zerindeki pozitif beklentiler zerinde yaplandrlabilir. Ancak, yeni bir rnn tantmnn ok baarl olmasna karn, birok firma satlarnda yeteri kadar baarl olamayarak piyasadan silinmilerdir. Benzer ekilde, yeni rn veya yeni teknoloji eklinde yaplan byk yenilikler mevcut rnlerin satlarn ve fiyatlarn arzu edilmeyen ekilde etkileyebilir ki bu da iinde bulunulan zaman dilimi iin belirsizlik olarak nitelendirilebilecek bir durumdur (Jones, 2005:46). Sonu olarak belirsizlik yaamn bir gerei olarak tanmlanabilmektedir (Varian, 2010: 217). 2. BELRSZLN BMLER Gelecekte karlalabilecek sonularn deerlendirilmesinde karar vericinin gelecek iin grn etkileyebilecek belirsizlik fiyat belirsizlii, teknolojik belirsizlik ve fiyat-teknoloji belirsizlii olmak zere farkl biimde ortaya kabilmektedir. Piyasa belirsizlii olarak da bilinen ve girdi-kt piyasalarndaki fiyatlarn belirsizliinin neden olduu (Gravelle ve Rees, 2004:491) fiyat belirsizlii en nemli belirsizliklerden biridir (Hirshleifer ve Riley, 1979: 1376). Piyasa fiyatlarndaki bu belirsizlikler talepteki geliigzel deiikliklerden kaynaklanabilir. Bunlar genellikle tercihlerdeki deiikliklerle tketici gelirleri veya ilikili rnlerin fiyatlarndaki deiikliklerdir. Eer firma satn alaca veya sataca fiyat kesin olarak ngremiyorsa bu da bir fiyat belirsizliine rnek tekil eder (Gravelle ve Rees, 2004: 446,491). Fiyat belirsizliinde firmalar dier iktisadi acentelerin arz-talep deerleri konusunda belirsiz kalacaklardr (Hirshleifer ve Riley, 1979: 1376). Ho (1989dan aktaran Mula vd., 2006, s.271) arz-talep belirsizliini evresel belirsizlik olarak deerlendirmektedir. Ekonomistlerin ou piyasalarn byk ounluunun rekabetin klasik varsaymlaryla uyumad konusunda hemfikirdir. nk fiyatlar arz ve talep dengesini kurabilmek iin gnn her annda ayarlanamamaktadr. Buna ek

  • TRKYEDE MENTO SEKTRNDEK BELRSZLKLER VE TRK MENTO SEKTRNN SWOT ANALZ

    mer ARIZ, Kemal YILDIRIM

    175

    olarak, firmalar rnlerinin gnlk talep miktarlarn tam olarak bilemezler (Carlton, 1978: 571). Fiyat belirsizlii dengesizlik ve deiiklik ile ilikilidir. Eer ekonomi kalc olarak uzun dnemde duraan dengedeyse, firmalar tecrbelerine dayanan denge fiyatlarnda ticaret yapmay bekler. Ancak, zamanla deiiklikler oluyor ve bunlar denge durumunu deitiriyorsa piyasadaki acenteler yeni dengeyi bilemeyeceinden bu acentelerin fiyat konusundaki beklentileri yanl olabilir (Gravelle ve Rees, 2004: 446). retim miktar konusundaki kararn sat zamanndan yani piyasa fiyatlarnn belirli olmasndan nce alnd varsaylmakta, bu nedenle firmann sat fiyatlar zerindeki kanaati ancak sbjektif olaslk dalm zerinde zetlenebilmektedir (Sandmo, 1971: 65). Fiyat belirsizlii talep belirsizlii ile ilikilidir. Talep belirsizliinin anlam ise fiyatlar belirlendikten sonra herhangi bir piyasa dneminin balangcnda firmalarn talebin olas dalmnn nasl olduunu bilmelerine ramen talebi kesin olarak kestirememeleridir (Carlton, 1978: 571). Neoklasik teoriye gre, firmalar giriimci talep erisinin, retim fonksiyonunun ve maliyetleri etkileyen faktrlerin tam belirli olduunu varsayar. Firma bu fonksiyonlar konusunda belirsiz olabilmesine ramen giriimcinin bu fonksiyonlar zerindeki kararlarn en iyi tahmine sktrd varsayldndanen iyi tahmin tam belirlilikle fonksiyonu temsil etmektedir. Belirsizlik ise tam rekabette modelin iine fiyatn belirsiz olduu ve firmann herhangi bir miktardaki rn piyasada gzlemledii fiyattan satabilecei varsaylarak girer (Baron, 1970: 463). Tam belirlilik durumunda, zm fiyat ve marjinal maliyetin eitlii kullanlarak karakterize edilebilir. Ancak belirsizlikte durum biraz farkldr. Fiyat belirsizliinde firmalar risk-kanan olmalar varsaym altnda, belirlilik durumunda yapaca retimden daha az retim yapmaktadr (Sandmo, 1971: 66-67). Piyasa belirsizlii ne kadar byk olursa olsun organizasyonlar daha nceden ilem yaptklar kii ve firmalarla olan dei-toku ilikilerine daha fazla angaje olurlar. Piyasa belirsizliinin bir dier sonucu ise aktrlerin potansiyel dei-toku partnerlerinin statlerine daha fazla dikkat yneltmeleridir (Podolny, 1994: 458-460). nemli fiyat belirsizlikleri ieren piyasalarda kaynak ayarlamas konusunda, etkili maliyet avantaj uluslararas firmalar iin byk motivasyon salamaktadr. Kaynak ayarlamada fiyat belirsizliklerini birok faktr etkilemekte, nemli bir faktrn de takas oran hareketi olduu bilinmektedir (Li ve Kouvelis, 1999:1378). Aratrmaclara gre, belirsizlikteki marjinal bir art mutlak risk-kanmnn azald durumlarda firmann retiminde bir azalma meydana getirmektedir (Batra ve Ullah, 1974: 537). Belirsizliin en nemli biimlerinden biri de gelecekteki retim ve satlarn nasl gelieceinden bamsz olarak firmann belirli bir girdiyle ne kadar retim yapabileceini kesin bir biimde tahmin edememesi olarak tanmlanan teknolojik belirsizliktir. Bir baka deyile teknolojik belirsizlikte verilen bir girdi kombinasyonuyla retilen kt miktar belirsizdir (Hirshleifer ve Riley, 1979: 1377; Gravelle ve Rees, 2004: 446). Tarm sektrnden rnek vermek gerekirse, buday kts hava koullarna bal olduu gibi, tohum miktarna, gbreye, iiye ve ifti tarafndan seilen dier girdilere de baldr (Gravelle ve Rees, 2004: 491). Bir imento fabrikasnda da makineler arza yapabilir, fabrika zarar grebilir. Ancak firmalarn teknolojik olarak verimli retim yapmas kar maksimizasyonunun gerekli kouludur (Perloff, 2001: 146). Belirlilik durumlarnda herhangi bir kararn sadece bir sonucu olup firma bu tercih ettii sonutan elde edecei geliribilmektedir. Eer firma satn alaca veya sataca fiyat kesin olarak ngremiyorsa bu bir piyasa belirsizliine rnek tekil eder. Gelecekteki retim ve satlarn nasl gelieceinden bamsz olarak firma girdilerin miktaryla ne kadar retim yapabileceini kesin bir biimde tahmin edemiyorsa, bu da bir teknolojik belirsizliktir. Piyasa fiyatlarndaki belirsizlikler talepteki deiikliklerden kaynaklanabilecei gibi, tedarikte yaanan belirsizliklerle de ilikilendirilebilir. Bylece aslnda retim belirsizlii piyasa belirsizliine liderlik ettiinden, firmalar genellikle tipik olarak her iki tip belirsizlie birlikte maruz kalacaklardr (Gravelle ve Rees, 2004:501-502). Belirsizliin bu biimi fiyat-teknoloji belirsizlii olarak nitelendirilmektedir.

  • DPUJSS NUMBER 32, VOL. II, APRIL 2012

    176

    3. TRKYEDE MENTO SEKTR Trk imento sektr retimine Darcada 1911 ylnda 20.000 ton/yl kapasiteli bir frnla balam (Sanayi Genel Mdrl, 2010: 3), Darcadaki fabrikann kapasitesi 1923 ylnda 40.000 ton/yl deerine ykseltilmi, sektrn retim kapasitesi 1950 yllarnda Ankara, Zeytinburnu (stanbul), Kartal (stanbul) ve Sivasta yeni kurulan drt fabrikayla birlikte 370.000 ton/yl rakamna ulamtr. Trkiyede imentoya talebin artmasyla birlikte nakliye maliyetlerini de minimuma indirmek amacyla Bakanlar Kurulu kararyla 50 Milyon TL sermayeyle, ortaklar Trkiye Emlak Kredi Bankas, Smerbank, Trkiye Bankas, Ankara imento Sanayi T.A.. ve Sivas imento Sanayi Messesesi olan Trkiye imento Sanayi T.A.. (SAN) kurulmutur. SAN 1983 ylnda eitli yasal dzenlemelerle Etibank ve Smerbankn seramik ve refrakter fabrikalarn da devralarak hizmet alann geniletmi ve Trkiye imento ve Toprak Sanayi T.A.. (TOSAN) adn almtr (Baaran ve Turun, 1995: 5-6). Trk imento sektr 2009 yl verilerine gre 48 entegre tesis 16 da tme tesisi olmak zere toplam 64 fabrikayla retimini srdrmektedir (Sanayi Genel Mdrl, 2010: 9). Tesislerin %42si Anadolu ve Marmara blgelerinde bulunmaktadr. Gney Dou Anadolu ve Dou Anadolu blgeleri ise imento entegre ve tme tesislerinin en az olduu blgelerdir. imento retiminde 2000den 2010a kadar nemli bir kapasite art gereklemi, 2000 ylnda sektr 64 milyon ton imento retim kapasitesine sahipken, nemli bir art kaydederek 2010 ylnda 105 milyon ton retim kapasitesine ulamtr. Benzer ekilde klinker retim kapasitesi de artm, 2000 ylnda 35 milyon ton klinker retebilen sektr, 2010 ylnda 64 milyon ton klinker retebilir hale gelmitir. imento ve klinker retim kapasitelerindeki en yksek artlar ise 2007-2009 yllar arasnda gereklemitir. rnek vermek gerekirse, 2007 ylnda imento retim kapasitesi 81 milyon tonken 2009 ylnda yaklak %28lik artla 104 milyon tona ykselmi, klinker retim kapasitesi ise 2007 ylnda 45 milyon tonken 2009 ylnda yaklak %40 artarak 63 milyon tona ulamtr. Kapasite kullanm oran ise hem imento hem de klinker iin 2005-2010 yllar arasnda nemli bir deiiklik gstermemitir. rnek vermek gerekirse, kapasite kullanm oran imento retimi iin 2005 ylnda %63 olarak, 2010 ylnda ise %60 olarak gereklemitir. Benzer ekilde klinker retimi iin kapasite kullanm oran 2005 ylnda %90 iken, 2010 ylnda %83e gerilemitir. (www.tcma.org.tr, eriim: 14.12.2011). Trkiyede 1950 ylnda 0,5 milyon ton imento retilmi, bunun karlnda 0,8 milyon ton imento tketimi yaplmtr. Bundan on yl sonra 1960 ylnda imento retimi 4 kat artarak 2 milyon tona ykselmi, ayn yl 2 milyon ton da imento tketilmitir. imento retiminde ve tketiminde 1970lerden bu yana ise nemli oranda bir art gereklemitir. Trk imento Sektrnn 1970 ylnda 6,4 milyon ton olan retim miktar 2010 ylnda yaklak on kat artarak 62 milyon tona ykselmitir. Benzer ekilde Trkiyede 1970 ylnda 6,1 milyon ton, 2010 ylnda ise 62,5 milyon ton imento tketilmitir. Buna gre 1970den 2010a giderken imento tketiminde de yaklak 10 kat art olmutur (Sanayi Genel Mdrl, 2010: 8; 2011a: 10; b: 10). in ve Hindistann en byk retici ve tketici konumunda olduu dnyada imento retimi 2008 ylnda 2,87 milyar tondeerine ulamtr. Trk imento Sektr 2009 ylnda 58 milyon tonluk retimiyle dnyann en byk 5. reticisi konumuna gelmitir (Sanayi Genel Mdrl, 2011b: 7). CEMBUREAU tarafndan yaynlanan aktivite raporuna (Activity Report) gre 2010 ylnda Trk imento sektr 62,7 milyon tonluk retimiyle, G-20 lkeleri arasnda, in, Hindistan ve ABDnin arkasndan 4. srada konumlanmtr (Cembureau, 2011: 5). Son yln imento retim deerlerine gre, dnyada 2008, 2009 ve 2010 yllarnda srasyla 2,87, 3,0 ve 3,3 milyar ton imento retilmi, bu retimin srasyla %1,79, %1,93 ve %1,88i Trk imento Sektr tarafndan gerekletirilmitir. imento iin gerekli hammaddeler kolay bulunabilmekte ve retilen imentonun byk bir ksm i pazarda tketilmektedir. Bu nedenle dnya ticaretindeki imento miktar oransal olarak dktr. Bir baka deyile imento lokal bir rndr ancak Trk imento sektr ihracattaki payn srekli olarak artrmaktadr. Dnyada 1978-1983 yllarnda yaanan inaat krizinde Trkiye byk miktarlarda imento ihracat gerekletirmitir (Sanayi Genel Mdrl, 2010: 3-6). Sektrn 2000 yl imento ihracat 4,5 milyon ton iken, 2010 ylnda 15,1 milyon tona ulamtr. Klinker ihracat ise ok byk bir deikenlik gstermemi ve 2000 ile 2010 yllar arasnda, ylda en az

    http://www.tcma.org.tr/

  • TRKYEDE MENTO SEKTRNDEK BELRSZLKLER VE TRK MENTO SEKTRNN SWOT ANALZ

    mer ARIZ, Kemal YILDIRIM

    177

    1,6 en fazlaysa 4,5 milyon ton klinker ihracat gerekletirilmitir (www.tcma.org.tr, eriim: 14.12.2011). Rusya ve Ortadou lkeleri Trkiyenin imento ihracat iin nemli konumda olup 2009 ylnda en fazla ihracat Rusyaya yaplmtr (3,19 milyon ton). Rusyay 2009 ylnda 2,24 milyon ton ihracat ile Irak, 1,56 milyon ton ihracat ile Suriye takip etmektedir (Sanayi Genel Mdrl, 2010: 9-10). Trkiye 2010 ylnda 19 milyon tonluk ihracatyla dnyann en ok imento ihra eden lkesi konumuna gelmi, Trkiyeyi 16 milyon ton ihracatyla in, 14 milyon ton ihracatyla Tayland takip etmitir (Sanayi Genel Mdrl, 2010: 6; 2011a: 8; b: 8). imento sektr Trkiyede Gayri Safi Yurt i Hasla (GSYH) iin etkili olmasnn yannda salad istihdam dzeyiyle de ekonomide nemli bir konumda yer almaktadr (Sanayi Genel Mdrl, 2010: 3). imento sektr, yneticiler, memurlar, mhendisler, iiler, teknisyenler, mteahhit elemanlar ve teknikerler olmak zere toplam 15.000 kiiye istihdam oluturmakta, sektre hizmette bulunan dier sektrlerle birlikte bu say 25.000e yaklamakta ve sektr aileleriyle birlikte yaklak 100.000 kiiye geim olana salamaktadr (Sanayi Genel Mdrl, 2010: 14). Trkiyede imento retimi yapan firmalarn 2008 yl iin toplam retimdeki paylarna gre (Sanayi Genel Mdrl, 2010: 8; 2011a: 11; b: 11) N-Firma younlama indeksi ile hesaplanan younlamann %40n 4 firma, %62sini ise 8 firma oluturmaktadr. Bu sonulara gre Trkiyede imento sektrnn oligopol bir piyasa yapsna sahip olduu sylenebilir. 2007 ylnda analist raporlarna gre 5 byk imento firmas toplam dnya piyasas paynn %20sini oluturmaktadr. Dolaysyla dnya imento endstrisi de blgesel oligopollerin bir a olarak grlebilir (Ponssard ve Thomas, 2010: 5). Oligopolist firmalar piyasadaki her bir firmann maliyet fonksiyonlar, piyasa talebinin durumu ve rakip firmalarn stratejik davranlar gibi tam olarak izleyemedikleri ve kontrol edemedikleri birok faktrden etkilenirler (Yldrm vd., 2009: 291). Endstrideki firmalarn says stratejik davrann derecesiyle birlikte tedarikilerin fiyat-alma ve fiyat-yapma araln da belirlemektedir. Ayn endstride faaliyet gsteren birok firma olduunda, bir firmann ald aksiyon veya karar dierlerini ok az etkilemekte ancak tersine ayn piyasada faaliyet gsteren firma says birka tane olduunda her bir firma piyasann nemli bir paras olmaktadr (Katz ve Rosen, 1998: 486-487). 4. TRKYEDE MENTO SEKTRNDEK BELRSZLKLER Gelecekte karlalabilecek sonularn deerlendirilmesinde karar vericinin gelecek iin grn etkileyebilecek belirsizlikler, fiyat belirsizlii, teknolojik belirsizlik ve fiyat-teknoloji belirsizlii olmak zere farkl biimde ortaya kabilmektedir. Bu blmde Trkiyede imento sektrndeki belirsizlikler analiz edilmitir.

    4.1. Trkiyede imento Sektrndeki Fiyat Belirsizlikleri imento sektrnde fiyat belirsizlikleri daha ok talep belirsizlikleri ile ilikilendirilebilir, talep ise imento her ne kadar lokal bir rn olsa da i talep ve d talep olmak zere ikiye ayrlabilir. Birok nemli teorik aratrma optimal kapasite seviyesi ve talep belirsizlii arasndaki ilikiyi incelemekte, bu iliki ise genelde anlalmas g ve belirsiz bir iliki olarak kabul edilmektedir. imento sektrnde genel olarak dnyann herhangi bir corafik blgesinde kstl sayda oyuncu bulunmaktadr. Ponssard ve Thomasn makalesinde, DAspremont vd.ne gre, imentoya olan talep nfus younluuyla orantl olarak deimektedir. imento retimi byk fabrikalarda gereklemekte ve fabrika bir kez ina edildiinde, byk yatrmlar yaplmakszn kapasite artrm olanakl olmamaktadr. Buna ek olarak piyasa genellikle yatay olarak farkllamakta, ancak retim maliyetlerine gre nispeten yksek nakliye maliyetleri gl yerel farkllklar oluturmaktadr (2000den aktaran, Ponssard ve Thomas, 2010, s.2-5). imento retildikten sonra farkl kanallar yardmyla piyasaya sunulmakta ve satlmaktadr. ekil 1 Trkiyede imento sektrnn datm kanallaryla bu kanallarn kullanm oranlarn gstermektedir (www.tcma.org.tr, eriim: 14.12.2011). Buna gre imento i talebi karlamak iin hazr beton endstrisi, inaat irketleri, mteahhitler,

    http://www.tcma.org.tr/http://www.tcma.org.tr/

  • DPUJSS NUMBER 32, VOL. II, APRIL 2012

    178

    prefabrikasyon sektr, bayiler ve kamu kurulular olmak zere balca alt kanal yardmyla tketiciye ulatrlmaktadr. Burada imentonun hazr beton kanalyla kullanm oranndaki art dikkat ekmektedir. rnein, 2001 ylnda sat yaplan imentonun %27si hazr beton endstrisinde kullanlrken, 2010 ylnda sat yaplan imentonun %52si hazr beton endstrisinde kullanlmtr. Bir baka ifadeyle, imentonun hazr beton endstrisinde kullanm oran 2001den 2010a kadar yaklak iki kat artmtr. Bayiler kanalyla satlan imento 2006 ylna kadar neredeyse sfra yakn bir oranda seyrederken, 2006 ylnda %42 olarak gereklemi, 2010 ylndaise %35e kadar gerilemitir. naat irketleri, mteahhitler ve prefabrik sektrne satlan imento oran 2001-2010 yllar arasnda yaklak %10 olarak kaydedilmitir.

    ekil 1. Trkiyede imento Sektrnn Datm Kanallar Bu durumda datm kanallar ierisinde hazr beton sektrnn ok nemli bir yere sahip olduu sylenebilir. imento retiminden sonra piyasaya dkme ve torbal olmak zere iki farkl ekilde sevk edilmektedir. ekil 2 retilen imentonun yllar baznda i sat ambalaj oranlarn gstermektedir (Uslu, 2011: 40). Buna gre 2004 ylndan 2010 ylna kadar dkme imento satlarnda nemli bir artn olduu sylenebilir. rnein 2004 ylnda dkme imento sat tm satlarn % 51,42sini olutururken, 2010 ylna gelindiinde bu oran % 70,88e ykselmitir. Buna gre nmzdeki yllarda da dkme imento satlarnn ykselmesi beklenebilir. Torbal imento satlar genellikle bayiler kanalyla yaplmaktadr. Bu durumda bayi kanalndaki talep dolaysyla fiyat belirsizlikleri de analiz edilmeli, bayiler imentonun zellikleri hakknda retici tarafndan srekli olarak bilgilendirilmelidir.

  • TRKYEDE MENTO SEKTRNDEK BELRSZLKLER VE TRK MENTO SEKTRNN SWOT ANALZ

    mer ARIZ, Kemal YILDIRIM

    179

    ekil 2. imento Sat Ambalaj Oranlar

    ekil 2ye gre 2008 ylnda, i satlarn %67,51i dkme, %32,49u torbal olarak gereklemitir. Blgesel olarak bakldnda ise 2008 ylnda dkme-torbal imento satlarnn bat, orta ve kuzey blgelerimizde yaklak olarak %75-25 orannda, Akdeniz blgesinde %50-50 orannda, Gney Dou Anadolu blgesinde ise %44-56 orannda gerekletii grlmtr (Eren ve Erdoan, 2009a: 42-43). Buna gre beton retiminde bat, orta ve kuzey blgelerde daha ok dkme imentonun, dolaysyla daha fazla hazr betonun kullanld sylenebilir. Buna ek olarak Akdeniz ve Gney Dou Anadolu Blgelerinde nmzdeki yllarda hazr beton retiminin ve buna bal olarak dkme imento talebinin artaca dnlebilir. Gelimi lkelerde tm betonarme yaplar hazr beton kullanlarak ina edilmektedir. Dnyada ekonomik ve teknik olanaklar gelitike hazr beton tketimi stn nitelikli betonlarn kullanld havaliman, yol, kpr, baraj, viyadk, tnel gibi yeni alanlara da yaylmaktadr. Gnmzde hazr betonun ileri teknoloji rn bir mhendislik malzemesi olarak kullanmnn giderek artmakta olduu grlmektedir (www.thbb.org.tr, eriim: 10.11.2011). Beton ekonomik olmas, kolay retilmesi, istenilen ekli almas ve son yllarda zeliklerinin teknolojik olarak eitli katk malzemelerinin de yardmyla iyiletirilebilmesi sayesinde dnyada yaplarda en ok kullanlan malzeme haline gelmitir. Son yllarda lkemizde de makroekonomik verilerin deiimlerinin (dk enflasyon, dk kur) az olmas inaat sektrne canllk getirmi, zellikle 2003-2007 yllar aras hazr beton sektr iin ok olumlu gemitir (Karakule vd., 2008: 2). 1988 ylnda hazr beton sektrnde 25 firma faaliyet gsterirken bu rakam 2010 ylnda 20 kat artarak 500e ulamtr. Benzer ekilde hazr betonun henz yeni yaygnlamaya balad 1988 ylnda toplam 30 tesis bulunurken, 2010 ylnda bu rakam 30 kat artarak 900e kmtr. Trkiyede 1988 ylnda 1,5 milyon m3 hazr beton retilmiken, 2010 ylna gelindiinde yaklak 80 milyon m3 hazr beton retimi yaplmtr (Karakule vd., 2008: 5; Akakn vd., 2011: 6). Hazr beton retim miktarn blgelerin gelimilii, nfus yaps ve bu blgelere yaplan yatrmlarn belirledii bilinmektedir. lkemizdeki corafi blgelerin nfus younluklarnn farkl olmas nedeniyle hazr beton sektrnde de farkllklar gzlenmektedir. 2007 ylnda Trkiyede hazr beton retiminin %41,29u Marmara Blgesinde gerekleirken, Dou Anadolu Blgesi %2,82 ile en az hazr beton retiminin yapld blge olmutur. 2010 ylna gelindiinde, hazr beton retiminin yaklak %40 (31,50 milyon m3) Marmara Blgesinde gerekleirken, Marmara Blgesini 13,62 milyon m3 hazr beton retimiyle Anadolu Blgesi takip etmitir (Karakule vd., 2008:

  • DPUJSS NUMBER 32, VOL. II, APRIL 2012

    180

    6; THBB, 2011: 1). Buna gre Marmara Blgesinde, dier blgelere nazaran hazr beton sektr tarafndan imentoya olan talebin ok daha fazla olaca dnlebilir. Bir baka adan bakldndaysa, Anadolu ve Dou Anadolu Blgelerinde yaplacak yatrm planlarna gre de bu blgelerde hazr beton talebinin dolaysyla da imentoya olan talebin artma olaslnn da yksek olabilecei sylenebilir. Hazr beton TS EN 206-1 standartlarna gre eitli dayanm snflarnda retilmektedir (TS EN 206-1, 2002). Hazr beton snflarn gsteren C20, C30, C40 gibi ksaltmalardaki rakam arttka betonun dayanm da artmakta, yksek snflardaki hazr beton retiminde ise ayn artlar altnda genellikle daha yksek miktarlarda veya daha yksek dayanmda imento kullanlmaktadr. ekil 3 C20 ve bunun altndaki snflara ait beton miktarlaryla, C25 ve bunun zerindeki snflara ait hazr beton miktarlarnn yllara gre deiimini gstermektedir (Karakule vd., 2008: 10; Akakn vd., 2011: 10). Buna gre 1996 ylndan 2010 ylna kadar C20 ve alt beton snflarnn retiminde arpc bir azalma gzlenirken, C25 ve zerindeki beton snflarnn retiminde nemli bir art gzlenmektedir. rnein, 1996 ylnda C20 ve daha alt snftaki betonlarn oran %96, C25 ve daha st snftaki betonlarn oran %4ken, 2010 ylna gelindiinde C20 ve alt beton snflarnn retim oran %19, C25 ve st beton snflarnn retim oran ise %80 olarak gereklemitir. Bu veriler hazr beton kalitesinin giderek arttn gstermekte, bu deimeler ise lkemizin deprem blgesinde yer almas ve gelimiliinin artmasyla ilikilendirilebilmektedir. Gnmzde daha yksek binalar ve nemli mhendislik zelliklerine sahip alt yap projeleri yaplmakta, bu da talep edilen hazr beton snfnn ykselmesini salamaktadr. lerleyen yllarda daha yksek snflarda hazr beton retiminin yaplaca ve bylece imento talebiyle birlikte daha yksek dayanml imentolara olan talebin de artaca ngrlebilir.

    ekil 3. Hazr Beton Snflarna Gre retim Miktarnn Geliimi Kaynak: Akakn, Zengin ve ztrk, 2011: 10 imentoya olan talep inaat sektrnn durumuyla da dorudan ilikili olup, yatrmlar arttka imento talebi de artmakta, tam tersine inaat sektrndeki durgunluk ise imento talebini drmektedir. Yatrmlar ve inaat sektrnn durumu ise lke genelindeki byme ve buna ilikin yatrm planlaryla ilikili olduundan, byme ve inaat yatrm planlarnn imento talebi zerinde nemli etkisinin olduu dnlebilir. Trkiye ekonomisinde gerekleen yksek byme imento sektrn de olumlu ekilde etkilemektedir. rnek vermek gerekirse, sektr 2001 ylndaki kriz sonras yllk ortalama %9 (retim bymesi) bymtr. Yeni yaplacak yatrmlarla meydana gelebilecek arz artnn fiyatlara etkisini ise talepteki byme belirlemektedir. imentoya zel sektr talebi gelirle doru orantl olarak deitiinden 2001 krizi sonras hzl byme konut sektrn hareketlendirip imento talebini artrmtr. Ayrca faiz oranlar da konut yatrmlarn ve dolaysyla imentoya olan talebi dorudan etkilemektedir (Snmezler ve Gndz, 2008: 36-37).

  • TRKYEDE MENTO SEKTRNDEK BELRSZLKLER VE TRK MENTO SEKTRNN SWOT ANALZ

    mer ARIZ, Kemal YILDIRIM

    181

    naat sektrnn dnyadaki byme performans 2006 ylnda %7,2 ile byk bir noktaya ulam, 2007 yl ise sektrn bymesinin byk bir ekilde hz kestii ve Kuzey Amerikada emlak piyasasnda krizin ba gsterdii bir dnem olmutur. 2008de Kuzey Amerikadan balayan kriz Avrupaya da sram, tm bu gelimeler sonucunda genel olarak dnyada lkeler negatif bymeye (klme) gei nedeniyle etkilenmilerdir. 2009 ylnda ise negatif byme trendi Asya hari tm blgelere yaylmtr (Eren ve Erdoan, 2009c: 25-26). Dolaysyla inaat sektr 2006 ylna kadar lokomotif grevi grmesine karn 2007 ylnda bir durgunluk dnemine girmi, bu durgunluun etkileri 2008 ylnda da devam etmi ve inaat sektrnn GSMH iindeki pay 2007de %6,5 iken 2008 ylnda %5,9a gerilemitir. naat sektr 2008 yln %7,6 daralma ile kapatmtr (Eren ve Erdoan, 2009a: 37). Trk inaat sektrnde, 2000-2007 arasndaki dnemde baz altyap projelerinin ve konut talebi artnn da etkisiyle inili kl bir byme yaanm, inaat sektrndeki byme hz 2007 ylndan itibaren gerilemeye balamtr. Sektr 2007 yln son be yln en dk rakam olan %5,2 ile tamamlam, 2008 ylnda ise %7,6 orannda klme gereklemitir. naat sektrnn byme performansnda nemli rol oynayan kamu inaat yatrmlar yerel seimlerin de etkisiyle %24,4, orannda artmasna karn zel sektrn inaat yatrmlar %28,8 orannda azalmtr (Eren ve Erdoan, 2009c: 28). Bunlara da bal olarak imento i pazar global krizin de etkisiyle 2008 ylnda 2001 ylndan beri ilk defa klme yaamtr. 2008 ylnda imento retimi %4,4 artm, buna karn ihracat ta rekor seviyede artarak %59,9 seviyelerine ulamtr. Bylece inaat sektrndeki daralmann da etkisiyle azalan i piyasa talebi ihracatn artmasyla karlanabilmitir (Eren ve Erdoan, 2009a: 38). imento talebi lkede gerekletirilmesi planlanan altyap projeleriyle de yakndan ilgili olup, altyap projeleri nemli miktarlarda talep oluturabilmektedir. Kprler, viyadkler, barajlar, yapay gletler, yollar nemli altyap projelerindendir. Bu altyap projelerinden zellikle beton yollar yksek miktarda imento talebini dourabilecek altyap projelerinin banda gelmektedir. Beton yollar konusu bu nedenle, Trkiye imento Mstahsilleri Birlii (TMB) ve Avrupa imento Birlii (CEMBUREAU) tarafndan her yl dzenlenen Avrupa imento haftasnda toplant gndeminde yerini almaktadr. Beton yollar uzun mrl olmas, yol yapmndan kaynaklanan trafik skklklarna frsat vermemesi, daha ekonomik olmas, her mevsimde ina edilebilmesi, daha estetik olmas, sr gvenlii salamas, evreyle dost olmas, bozulmu asfalt yollar iin iyi bir zm olmas ve mevsimsel artlara en uygun tepkiyi gstermesi gibi zelliklerinden dolay ok avantajldr (TMB, 2009: 49-52). Bu bilgilerden yola karak nmzdeki yllarda beton yollarn artaca ve buna bal olarak da imento talebinin artaca ngrlebilir. imento sektr makroekonomik dalgalanmalarn etkisini ilk gsterdii sektrlerden biri olup, ekonomik krizlerden de olumsuz ynde byk oranda etkilenmektedir. Sektrde talep lkenin ekonomik koullarna gre de deimekte, inaat sektrndeki dalgalanmalardan da dorudan etkilenmektedir (Sanayi Genel Mdrl, 2011a: 5). rnek vermek gerekirse, 2009 ylnda yaanan ekonomik kriz ABDde mortgage piyasasn etkilemi, gelimi lkelerdeki inaat sektr bundan olumsuz etkilenmi ve bu lkelerdeki imento talebi daralmtr. Amerika ve Avrupa ktalar imento tketiminin en fazla darald ktalar olmutur. Rusya %25 daralmayla ilk srada yer alm, Libya, Cezayir, Suriye ve Irakta ise imento tketiminde nemli artlar gereklemitir (Sanayi Genel Mdrl, 2010: 7). Nakliye maliyetlerinin ykseklii nedeniyle imento sektr daha ok i pazarda mteri aryor olsa da, i piyasa artlar arlatnda ve talep azaldnda, imento sektr ihracata ynelmektedir (Eren ve Erdoan, 2009a: 48). 2007 ylnda 6,6 milyon ton olan imento ihracat, 2008 ylnda %60 artla 10,6 milyon tona ulamtr. 2008e kadar son drt ylda en ok ihracat Iraka yaplmken, 2008 ylnda en ok ihracat Rusyaya yaplmtr. imento ihracatnn srasyla %30 ve %21,2si Rusya ve Iraka yaplrken, Suriye, talya ve Azerbaycan da nemli pazarlar konumundadr. imento ihracatnda arlk Asya lkeleri olurken, klinker ihracatnda arlk Avrupa lkeleri olmutur (Eren ve Erdoan, 2009a: 40-41). imento ihracatnda demiryollar ve ihra limanlarnn yetersizliinden dolay nemli sorunlar ve belirsizlikler oluabilmektedir. Bu nedenle liman projelerine nem verilmesi ihracatn artrlmasna ve bu belirsizliklerin azalmasna katk salayacaktr (Sanayi Genel Mdrl, 2010: 11). Asya Pasifik, Latin Amerika, Orta Dou ve Afrikada ykselen Pazar trendleriyle beraber dnya imento pazarnn 2012 ylnda 3,77 milyar tona ulaaca

  • DPUJSS NUMBER 32, VOL. II, APRIL 2012

    182

    beklenmektedir. Sadece in dnya retim ve tketiminin yarsna sahiptir. Dnya apnda en byk retici ve tketiciler ini takiben Hindistan, ABD, Japonya ve Rusyadr. ABD, Kuzey Avrupa ve Japonya gibi gelimi pazarlar olgun bir piyasaya sahip olmalarna ramen mevcut kresel ekonomik krizde azalan bir taleple karlamlardr. Son zamanlarda imento endstrisi gelien ekonomilerle birlikte hzl bir ekilde bymektedir. Uzun dnemli projeksiyonlar daha salkl bir talep bymesinin olacan iaret etmektedir (Eren ve Erdoan, 2009b: 28). 4.2. Trkiyede imento Sektrndeki Teknolojik Belirsizlikler Belirsizlik biimlerinden teknolojik belirsizlik girdi miktar ile retim arasndaki ilikinin belirsizliinden kaynaklanmaktadr. imento endstrisinde retim giderlerinin yaklak %60n yakt ve elektrik giderleri oluturmaktadr. imento sektrnde yakt olarak petrokok, ithal takmr, ithal ve yerli linyit, fuel-oil ve doalgaz kullanlmaktadr. Sektrn yllk yakt ihtiyac 5.000 Kcal/kg ve %3 kkrt ierikli kmr baznda 6,5 milyon ton olarak bilinmekte, imento fabrikalarnda yaktlar genellikle muhtelif oranlarda kartrlarak kullanlmaktadr (Trkiye Kmr letmeleri, 2009: 4). imento sektrnde geleneksel yakt olarak kmr kullanldnda, 1 ton imento retimi iin yaklak 120 kg kmr tketilmektedir (Snmezler ve Gndz, 2008: 38). Trkiyede 560 milyon tonu grnr olmak zere yaklak 1,3 milyar ton takmr ve lke geneline yaylm 12,3 milyar ton linyit rezervi bulunmaktadr. lkemiz linyit kmr asndan dnyada zengin lkeler arasnda yeralmakta, bu rezervlerin de artmas beklenmektedir (Trkiye Kmr letmeleri, 2009: 11-13). Gelecek yllardaki retim politikalarnn olumasna ynelik olarak Trkiye Kmr letmeleri (TK) Kurumu imento fabrikalar ile 5 yllk ereve anlamalar ve yllk szlemeler dzenlenmekte (Trkiye Kmr letmeleri, 2009: 19), bu tr uygulamalar maliyet kalemlerinde kmr enerjisinden kaynaklanabilecek belirsizlikleri azaltabilmektedir. imento sektrnde 1 ton imento retimi iin 90-120 kwh elektrik enerjisi harcanmakta (Snmezler ve Gndz, 2008: 38), bu nedenle imento sektrnde kmrden baka bir dier nemli maliyet kalemini de elektrik enerjisi oluturmaktadr. Dolaysyla yakt ve elektrik fiyatlarndaki artlar imento sektrnde retim maliyetlerini dorudan artrmakta, yakt ve elektrik fiyatlarnn belirsizlii ise imento sektr iin teknolojik belirsizlik anlamna gelmektedir. imento endstrisi enerji youn bir sektr olduundan, atklarn geri dnm esas olmakla beraber, atklarn imento sektrnde alternatif yakt olarak kullanlmas imento retiminde nemli bir gider kalemi olan yakt tketimini azaltmakta dolaysyla da retim maliyetlerini drmektedir (Trk, 2008: 62). imento frnlarnda alternatif yaktlarn kullanlmas, Avrupa ve ABDde ok yaygn bir yntemdir. Avrupada imento fabrikalarnda lastik, plastik, kat, kurutulmu kanalizasyon amuru, hayvansal atklar ve ok eitli atk kaynakl yaktlardan faydalanlmaktadr. Frnlarn ounda, kat atk kaynakl yaktlarn kullanlmas sonucunda ek emisyon azaltma ekipmanlarnn kullanlmasna gerek kalmad belirlenmitir. Frnlarda konvansiyonel yaktlar yerine alternatif yaktlarn kullanlmas durumunda azot emisyonlarnda (NOx) azalma grlmtr (TMB, 2007: 7-8). Bylece alternatif yaktlarn kullanlmas hem maliyetleri drmekte hem de evresel anlamda yararl sonular dourmaktadr. Bu nedenle, Trkiyede imento sektrnn atk kullanm oranlarnn gelecekte daha yksek oranlara ulaaca beklenmektedir. 4.3. Trkiyede imento Sektrndeki Fiyat-teknoloji Belirsizlikleri imento sektrnde maliyetlerin artmasna hatta belirli bir kotann haricinde retim kstlamalarna neden olabilecek karbondioksit gaz (CO2) snrlamalar fiyat-teknoloji belirsizliklerinden biri olarak kabul edilebilir. Gnmzde yap elemanlar sektrnde srdrlebilirlik iin inovasyon almalar enerji verimlilii, kalclk, daha yksek imalat hz ve daha gl yaplar olmak zere drt temel hedefe odaklanmtr. Bu balamda imento sektrnn aratrma ve gelitirme almalar da dk CO2 salnmna ve kontrol edilebilir davrana sahip imentolarn retilmesi zerinde younlamaktadr (Bayburtlu, 2011: 92).

  • TRKYEDE MENTO SEKTRNDEK BELRSZLKLER VE TRK MENTO SEKTRNN SWOT ANALZ

    mer ARIZ, Kemal YILDIRIM

    183

    Gnmzn teknolojisi ile 1 ton imento retildiinde 0,8-0,9 ton CO2 emisyonu olumaktadr. Bu deer CO2 edeeri olarak hesaplandnda AB15 lkelerinin toplam seragaz emisyonlarnn yaklak %2si veya sadece CO2 emisyonlarnn %3ne tekabl etmektedir. Kresel lekte ise insanlarn neden olduu tm CO2 emisyonlarnn %5i imento retiminden kaynaklanmaktadr. Betonla ilikilendirilen CO2 emisyonlarnn da %60-80i imento retiminden gelmektedir. Bunlarn dndaki emisyonlar ise donat elii, inaat, bakm ve beton binann yklmas ile ilikilidir. Aslnda binalarn kullanm srasnda tketilen enerji ve buna ilikin CO2 emisyonlar beton veya imento gibi yap malzemelerinin retiminde kullanlan enerji ve buna ilikin CO2 emisyonlarndan ok daha fazladr. Yap malzemesi olarak beton enerjiyi gndz depolayp gece salverme zelliine sahiptir. Bu da nemli lde enerji tasarrufu ve bunun yansra sl konfor getirmekte,dolaysyla yeni binalarn tasarmnda betonun sl zelliklerinden uygun ekilde yararlanmak byk enerji kazanmlar salamaktadr (Damtoft, 2009: 62-63). Kyoto protokol referans olarak alnan 1990 ylna gre emisyon azaltma taahhd alan lkelere emisyon ticareti iin esneklik mekanizmalar da salamaktadr. Avrupa Birlii Emisyon Ticareti Direktifi kapsamnda birlik lkelerinde 2005 ylndan beri emisyon ticareti yapmaktadr. 2009 ylnda revize edilmi AB Emisyon Ticareti Direktifine gre belirli sektrlere emisyon kotalarnn bedelsiz tahsis edilmesi sz konusu olabilecektir. Sektrde karbon kaa olarak bilinen durum sert emisyon snrlama politikalar olan lkelerde retimin azaltlmas ve retimin karbon snrlamas olmayan lkelere kaydrlmasn ifade etmektedir. AB Emisyon Ticareti Direktifi kapsamnda komisyon tarafndan Avrupa imento sanayisinin karbon kaandan etkilenecei ngrlmektedir (www.tcma.org.tr, eriim: 14.12.2011). Karbon salnmnn azaltlmas iin imento ierisinde mineral katklarn kullanlmas da ok etkin sonular douran bir uygulama olduundan, karbon salnm az olan imentolarn retilmesi bir dier ifadeyle, mineral katkl imentolarda eitliliin artrlmas ve maliyetlerin azaltlarak mteri memnuniyetinin salanabilecei retimlerin gerekletirilmesi ok nemli faydalar salayacaktr. Genel anlamda AB normlarna uyum iin kaynak ve zamana ihtiya vardr. Kamu kurumlarnn almalarna gre kirlilik nleme direktifine uyum iin yaplacak yatrmlara harcanacak rakamn 12.6 milyar Euro olmas ngrlmekte, bunun da 2 milyar Eurosunun imento sektrne dmesi beklenmektedir (Gencel ve nver, 2011: 30). Sonu olarak imento retimi ou aamada baz evresel problemlere neden olabilmektedir. Bu nedenle 2015 ylna kadar AB mevzuatna uyum salamas planlanan imento sektrnde her iletme 8-20 Euro aras bir ek sabit maliyete katlanmak zorunda kalabilecektir. Dolaysyla imento sektrnde yukarda bahsedildii gibi gelecekte maliyetleri, karll ve rekabet gcn etkileyebilecek birok risk ve belirsizlik bulunmaktadr (Snmezler ve Gndz, 2008: 40). 5. TRK MENTO SEKTRNN SWOT ANALZ SWOT (Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats Gl yanlar, Zayf yanlar, Frsatlar, Tehditler) analizi stratejinin formlasyonuna yardmc olmak iin yaplandrlm bir yntem olarak bilinmektedir. SWOT analizi organizasyonlarn gl ve zayf yanlaryla organizasyonun evresinde gelien frsat ve tehditleri tanmlamak amacyla kullanlmakta, bu faktrlerin tanmlanmasyla organizasyonlarn gl yanlar zerinde yaplandrlan, zayf yanlarn bertaraf eden, organizasyon evresindeki frsatlardan faydalanabilecek veya tehditlere kar koyabilecek stratejiler gelitirilebilmektedir (Dyson, 2004: 631-632). Dolaysyla stratejik ynetim dngsnde SWOT analizinin ok nemli bir rol bulunmaktadr. Stratejik ynetim firmalarn uzun dnem aktivitelerini belirlemek iin her seviyede danmanl da kapsayan i ynetimi tarafndan alnan karar ve aksiyonlarn toplam olarak dnlebilir. Stratejik ynetimde ulamak iin gayret gsterilen sonular balca firmann rekabeti pozisyonunun gelitirilmesi, uzun dnemde kar bymesi realizasyonu ve kullanlan kapasiteden daha fazla getiri elde edilmesiyle ilgilidir (Houben vd., 1999: 125-126). Firmann faaliyet gsterdii piyasada rekabet avantaj kazanmas, rekabet avantajnn yap talarn oluturan yksek bir verim, yksek bir kalite, nemli bir inovasyon veya mkemmel bir mteri ilikisi ynetimi zelliklerinden en az birisini gerekletirmesiyle ilikilidir (Bernroider, 2002: 564). Endstride faaliyetlerine devam eden her firma ok eitli i ve d kuvvetlere gs

    http://www.tcma.org.tr/

  • DPUJSS NUMBER 32, VOL. II, APRIL 2012

    184

    germektedir. Bu kuvvetler firmalarn performanslar veya ulamay arzuladklar amalar hakknda potansiyel hareket verici kuvvetleri kapsayabilecei gibi, potansiyel kstlamalar da ierebilmektedir (Houben vd., 1999: 125). Strateji gelitirme ve formlasyonu iin ok nemli bir yere sahip olan frsat ve tehditlerin analizinin amac firmann dalgal fiyatlar, politik kararszlklar, sosyal geiler veya hukuk kurallarnn deiiklii gibi kontrol edilemeyen bir evreyle karlatnda, frsatlardan nasl yararlanacan, tehditleri ise nasl bertaraf edeceini deerlendirmek, firmann gl ve zayf yanlarnn analizinin amac ise ynetim, i verimi, aratrma-gelitirme gibi isel ilerini nasl gerekletireceini deerlendirmektir (Chang ve Huang, 2006: 158). SWOT analizinde yer alan gl ve zayf yanlar organizasyonlarn isel deerlerini, frsat ve tehditler ise dsal deerleriyle tanmlanmaktadr. sel deerler organizasyonlarn gl ve zayf yanlarn tanmlamak iin personel, tesis, lokasyon, rnler ve hizmetler, inovasyon kapasitesi, verimlilik, etkinlik, mteri ilikileri vb. organizasyon kapsamnn tm durumlarn alr. Dsal deerlerise organizasyon evresindeki frsat ve tehditleri tanmlamak amacyla politik, ekonomik, sosyal, teknolojik ve rekabeti evreyi inceler ve deerlendirir (Dyson, 2004: 632). Firmalarn gl ve zayf yanlarnn belirlenmesi SWOT analizinin temelini olutursa da, gl ve zayf yanlarn analizine sistematik yaklamlarn getirilmesi giderek daha popler hale gelmektedir. Firmalar gl ve zayf yanlarn ayrdedebilmek iin zel aksiyonlar almak durumundadr nk birok firma sahip olduu yetkinliklerin kayna zerinde sadece belirsiz fikirlere sahiptir. Baz firmalarn kresel bir bak asna sahip olamamalar ise firma ve evresi hakknda elde edilen resmin net olmasn nlemektedir. Dolaysyla bahsedilen zorluklara ramen rekabeti bir stratejinin gelitirilmesi gl ve zayf yanlarn kresel bir bak asyla gzden geirilmesine baldr (Houben vd., 1999: 127). SWOT analizinin kkeni 1960lara dayanmaktadr. Yakn gemite SWOT analizinin poplerlii azalm ve SWOT analizi kaynak-tabanl planlama ile gelitirilmitir. Kaynak-tabanl bak organizasyonlarn isel kaynaklarna, yeteneklerine ve z yetkinliklerine odaklanmakta ve organizasyonun rekabetilii ve endstriyel sektrn ekiciliinden emin olmakiin yaplanma stratejilerini bu temeller zerinde savunmaktadr (Dyson, 2004: 633). SWOT analizinin en byk avantajlarndan biri yeni stratejileri harekete geirmek iin isel ve dsal faktrleri birletirmesidir. Dolaysyla, kaynak-tabanl planlama da SWOT analizini glendirici nitelik tamaktadr (Dyson, 2004: 633). Birok firma stratejik planlama prosesinin bir paras olarak zerinde anlamaya varlm bir strateji formlasyonunu ileme koymadan nce firmann gl ve zayf yanlaryla firma evresindeki frsat ve tehditleri tanmlayabilmek iin SWOT analizi yapmaktadr (Bernroider, 2002: 562). SWOT analizi ok zor ve ok kolay olmamakla birlikte baz sembolik yntemler, karmaklk, karar ve belirsizlikler iermektedir (Houben vd., 1999: 128). Trk imento sektrne SWOT analizi yaplacak olursa, sektrde yer alan bir firmann gl ve zayf yanlar firmaya, firma evresinde oluan frsat ve tehditler ise bir lde lokasyon ve pazar koullarna bal olmakla birlikte, sektr iin geliebilecek frsat ve oluabilecek tehditler genel olarak zetlendikten sonra, frsatlardan yararlanmak ve tehditleri bertaraf etmek iin sektrde yer alan firmalarn gl ve zayf yanlar sralanabilir. Sektrde gelien frsatlar ayn zamanda tehdit de oluturabilmektedir. rnein faiz oranlarnn dk seyretmesi frsat olutururken, ykselmesi sektr iin tehdit halini alabilmektedir. Buna gre sektrde geliebilecek frsatlar ve oluabilecek tehditler aadaki gibi zetlenebilir (Snmezler ve Gndz, 2008: 40-41);

    Frsatlar:

    Faiz oranlarnn dk seyretmesi Yksek ihracat potansiyeli Irak ve Rusya pazarnda oluan yeni ihracat potansiyeli

    Konut stokunun yenilenmesi nedeniyle konut talebinin artmas Kentlemenin ou blgede hz kazanmas ve bu nedenle altyap gereksinimi Beton yollarn yapmnn gndeme gelmesi Faiz d fazla hedefinin drlmesi nedeniyle devletin yatrm harcamalarnda oluturabilecei ek talep

  • TRKYEDE MENTO SEKTRNDEK BELRSZLKLER VE TRK MENTO SEKTRNN SWOT ANALZ

    mer ARIZ, Kemal YILDIRIM

    185

    Sektre ynelik yabanc yatrmn art zel imentolara olan talebin ykselmesi Hazr beton talebinin artmas ve giderek tm corafi blgelerde beton kalitesinin ykselmesi Enerji retimi ve sulama amal olarak baraj projelerinin artmas

    Tehditler:

    Faiz oranlarnn ykselmesi Yurtd kaynakl resesyon tehlikesi Avrupada yaanan belirsizlikler Kresel likidite koullarnda meydana gelebilecek daralmalar Emisyon deerlerine getirilen kstlamalar ve bu nedenle imento retiminin kstlanmas ve retim

    maliyetlerinin art Kresel enerji piyasasnda meydana gelebilecek dalgalanmalar ve belirsizlikler thal ve yerli kmr fiyatlarndaki belirsizlikler Petrol fiyatlarndaki belirsizlikler Yeni kapasiteler sonucu oluabilecek arz fazlasnn fiyatlar drme riski

    Sektrde yeralan firmalarn gl yanlar:

    Hammadde konusundaki yksek potansiyel ve rn eitlilii Corafi olarak ihracat pazarlarna yaknlk Emisyon deerlerini drmek iin imento retiminde kullanlabilecek doal ve yan-rnlerin yeterli

    olmas zel rnler retebilmek iin gerekli altyapnn yeterli olmas retim kapasitelerinin acil gereksinimleri karlayabilmek iin yeterli olmas Firmalarn entegre tesis ve tme tesisi alarnn olmas

    Sektrde yeralan firmalarn zayf yanlar:

    Sektrdeki oligopol yapnn karll snrlamas hracat limanlarnn yetersiz olmas

    Yukarda imento sektrnde yeralan firmalarn zelliklerine gre bir firma iin frsatlar tehdit haline gelebilmekte, bir reticinin gl yan dier bir reticinin zayf yan olabilmektedir. SWOT analizinde firmann gl ve zayf yanlaryla, evrede oluabilecek frsat ve tehditler tanmlanmakta ve stratejiye yn verilmektedir. Burada firma evresinde gelien frsatlardan nasl yararlanabileceine, tehditlere de nasl kar koyabileceine kendi gl ve zayf yanlarn tanmlayarak karar vermektedir. Ancak firmalarn belirsizlik durumlarnda oluan frsatlardan yararlanrken veya tehditleri bertaraf ederken, organizasyonel kltrlerine de bal olarak, baz yeteneklerinin olmas gerektii ifade edilmekte, bylece SWOT analizinin ok daha baarl olaca dnlmektedir. Sulla gre gnmzde firmalar aras rekabeti tanmlayan en nemli karakteristik zelliklerin temelinde de belirsizlikler yatmakta, firmalar belirsizlikleri ynetebilmek iin farkl yaklamlar sergilemektedir. Baz firmalar ksa sreli frsatlara odaklanp piyasadaki deiiklikleri tespit ederek bu deiikliklerden faydalanmalarn salayacak trden bir eviklik gelitirebilirler. te yandan, firmalar piyasadaki deiikliklere kar koyabilmek iin oklara ve etkilerine direnme glerine de gvenebilirler. Ancak baz firmalar her iki yaklam birletirmek suretiyle hem deiikliklerin yapsal karakteristiklerini gzden karmamay hemde fiyatlar tanmlayarak faydalanmay salayan bir evik-direnme yaklamn belirleyebilir. zellikle istikrarsz dnemlerde, yani belirsizliklerin daha ok olduu dnemlerde, eviklik ve direnme yeteneklerinin uygun bir kombinasyonunun oluturulmasyla firmalar sadece faaliyetlerine devam etmeyi deil ayn zamanda piyasada daha baarl olmay da gerekletirebilir. McKinsey&Companynin yaptrd bir anketi cevaplayan firmalar genellikle eviklii artan gelir hacmi, ykselen

  • DPUJSS NUMBER 32, VOL. II, APRIL 2012

    186

    mteri memnuniyeti, daha byk pazar pay ve pazar gereksinimlerine daha hzl cevap verme olarak tanmlamtr. eviklik operasyonel, portfy ve stratejik olmak zere ayr biimde ortaya kabilmektedir. Operasyonel eviklik odaklanlm bir i modeli kapsamnda firmann faaliyet ve srelerinin iyiletirilebilmesi iin yeni frsatlar bulma ve deerlendirme kapasitesi olarak tanmlanabilir. Dolaysyla bu adan bakldnda maliyetlerdeki azalma, kalite iyiletirmeleri veya datm srelerinin mkemmeliyeti en az yeni rnlerin veya hizmetin piyasaya srlmesi kadar nemli olabilmektedir. Portfy eviklii nakit parann, yeteneklerin ve ynetsel dikkatin hzla ve etkinlikle daha cazip frsatlara kaydrlmas olarak tanmlanmakta, stratejik eviklik ise oyun deitiren frsatlarn ortaya ktklar anda tanmlanp bu frsatlardan faydalanlmas olarak bilinmektedir. frsatlar genellikle ayn dalm gstermemekte ve firmalar kk frsatlardan oluan istikrarl bir akla karlamaktadr. Ancak aralklarla gelen ok nemli frsatlar da olabilmektedir. Stratejik eviklik bu tr frsatlardan faydalanabilmek iin oyun deitirme yeteneini gerektirmektedir. Bu tip frsatlar genellikle yeni bir iin boyutunun (hacminin) artrlmas, yeni pazarda agresiflik, yeni teknolojilere youn yatrm yaplmas veya nemli byk kapasite artrmlar olarak ortaya kmaktadr. Ancak belirsizlik ortamlarnda eviklik ok nemli bir zellik olarak kabul edilse de yeterli olmamaktadr. Firmalar bunun iin kendilerini evikliin yannda direnli de yapmaldrlar. Buradaysa hacim bykl, eitlilik ve gl bir nakit kasas nemli rol oynamaktadr. Direnli olmann yollar dk sabit maliyetlere, gl bir nakit kasasna, zenginletirilmi nakit akna, yksek i hacmine ve mteri sadakatine sahip olmaktr. eviklik bir firmann erken pozisyon almasn salarken direnme kabiliyeti firmann liderlii daha erken ele geirmesini ve pozisyonunu glendirmesini salamaktadr. Burada eviklik ve direnme kabiliyeti birbirinin alternatifi olarak grlmemeli aksine bu iki yetenek birlikte deerlendirilmeli ve artlar deitiinde yeni dengeler kurulmaldr. Bu dengelerin kurulmas bu iki yaklamn etkinliini artracaktr. Firmalar kurulu yllarnda genellikle evik olmasna karn direnme kabiliyetleri dktr. Firmalar kurumsal yetikinlik ana girdiklerinde biraz daha eviklik kazanrlar ancak bu srete direnlerini artrabilmek iin yeni rnler piyasaya srmeli, yeni corafyalara almal, marka deerini glendirmeli ve mteri ilikilerini salamlatrmaldr. Firmalarn zaman ierisinde eviklikleri azaldka direnme kabiliyetleri artmaktadr (Sull, 2009: 132-143). ekil 4 bir imento reticisi iin oluturulabilecek eviklik-diren matrisini gstermektedir. Buna gre SWOT analizinden de yararlanlarak firma nasl evik ve bunun yannda direnli olabileceini planlamal ve bu matrisin sa st kesinde yer almay tercih etmelidir. nk firma hem evik hem de direnli olmaldr.

    ekil 4. eviklik-Diren Matrisi

  • TRKYEDE MENTO SEKTRNDEK BELRSZLKLER VE TRK MENTO SEKTRNN SWOT ANALZ

    mer ARIZ, Kemal YILDIRIM

    187

    Burada firmann uygulad stratejik ynetim kapsamnda, frsatlardan yararlanrken tehditleri bertaraf edebilme balamnda gl yanlarn n plana karp zayf yanlarn gelitirme yolunda daha baarl olabilmek iin, eviklik-diren zelliklerinin aada zetlenen gstergelerini analiz etmelidir (Sull, 2009: 132-143); eviklik ltleri:

    Firma sistemlerinin pazarla ilgili detayl ve gvenilir bilgiyi ksa srede salamas Pazarda yaanan deiimlerden rakiplerden nce faydalanabilme Birimler arasnda paylalm bir bak as kullanm Hedeflerin net olmas Ar olmayan performans gstergelerinin olmas Giriimci yneticilerin desteklenmesi Kurulu yllarndaki aciliyet anlaynn korunmas Ynetimin baarsz giriimlerden kolay vazgeebilmesi Nakdi yneticilerin dalmnn uygun ekilde yeniden yaplandrlmas nemli frsatlarda yneticilere cesaret verilmesi

    Diren ltleri:

    Byk lek Nakit ak, corafya eitlilii Gl bilano, nakit, satlabilir menkul kymet Taklit edilemeyecek somut varlklar (hammadde, mevduat, gayrimenkul) Taklit edilemeyecek soyut varlklar (markalar, uzmanlk alanlar, teknolojiler) Organizasyon iinde deer yaratmayan elemanlarn olmas Mteri ball Baarda gl ortaklarn paynn olmas Pazara girmenin yksek bariyerle engellendii karl yerel pazar liderlii Sabit maliyetlerdeki dklk

    Buna gre firma yukarda bahsedilen eviklik ve diren ltlerinin gstergelerinden yararlanarak ortalama eviklik-diren deerini hesaplayabilir. Bylece firma eviklik-diren matrisindeki mevcut konumunu belirleyerek, matrisin A ile gsterilen sa st kesinde yeralabilmek iin gerekli iyiletirme ve nlemlere karar verebilecektir. Sonu olarak firma SWOT analizi ve eviklik-diren matrisini birlikte kullanmak yoluyla sektrde rekabet avantaj salayabilecektir. 6. SONU

    retimine 1911 ylnda 20 bin ton/yl kapasiteli bir frnla balam olan Trk imento sektr gnmzde 105 milyon ton imento retim kapasitesine erimi, 2010 ylnda 62,7 milyon tonluk retimiyle, dnyada G-20 lkeleri arasnda drdnc srada konumlanmtr. Trkiye 2010 ylnda 19 milyon tonluk ihracatyla dnyann en ok imento ihra eden lkesi olmutur. Trkiyede imento sektrndeki younlamann %40n drt firma, %62sini ise sekiz firma oluturduundan, Trk imento sektrnn oligopol bir piyasa yapsna sahip olduu sylenebilir. Trk imento sektr byk cirolarla ynetilmekte ve belirsizlikler iermektedir. Belirsizlik fiyat belirsizlii, teknolojik belirsizlik ve fiyat-teknoloji belirsizlii olmak zere balca ana biimde olumaktadr. Trkiyede imento sektrndeki fiyat belirsizlikleri, i talep ve d talep belirsizlikleri olarak iki biimde meydana gelebilmektedir. imento ncelikle torbal ve dkme olarak iki farkl ekilde tketilmekte, dkme imentonun kullanm oran ise giderek artmaktadr. Dkme imentonun byk bir blm hazr beton retiminde kullanlmakta,

  • DPUJSS NUMBER 32, VOL. II, APRIL 2012

    188

    bylece hazr beton sektrndeki belirsizlikler imento sektrndeki belirsizlikleri, pazara bal olarak dorudan etkilemektedir. Trkiyede imento reticileri genellikle rekabet avantajlarn koruyabilmek ve pazar yakndan takip edebilmek iin faaliyet gsterdikleri pazarlarda hazr beton retimi de yapmaktadr. Bu karar ve uygulama pazar gzleyerek kontrol edebilmek asndan avantajlar getirirken, finansal riskler iermesi asndan dezavantajlar oluturabilmektedir. Bu nedenle hazr beton sektrnn belirsizliklerini dolaysyla da imento sektrnn i talep belirsizliklerini azaltmak iin imento reticilerinin hazr beton sektrnde yeralma yntem ve stratejisi yeniden ele alnmaldr. Bu yntem finansal riskleri azaltma ve pazardaki bilgiyi en doru ekilde elde edebilme ktlarnn bir optimizasyonunu iermelidir. imento talebi inaat sektrnn durumuyla da dorudan ilikili olup, yatrmlar arttka imento talebi de artmaktadr. Bu balamda kentsel dnm projeleri ve konut yatrmlar da imento reticileri iin byk nem arzetmektedir. Bu nedenle imento reticileri konut yatrmlarn etkileyen mevcut konut stoklarnn durumu ve miktaryla, faiz oranlarnn deiimi gibi faktrlerin ngrsn daha hassas yapabildiklerinde daha fazla getiri elde edebileceklerdir. En nemli alt yap projelerinden olan beton yollar, nemli miktarda imento talebi oluturabilecek yatrmlardr. imento reticileri beton yollarn inaatnda kullanlacak olan imentolar zerinde aratrma-gelitirme projeleri yapmal ve bu talebi karlamak iin hazr hale gelmelidir. imentonun yerel talebi arz-talep arasnda farkllklar reterek hzl artp azalabilmektedir. Bu blgesel farkllklar blgesel aklarla dengelenmelidir. Bu dengelenmenin byk ksm komu blgelerden salanacandan, imento reticilerinin birden fazla tesise sahip olmas, pazar konusundaki bilgi kazanm, ynetim maliyetleri ve nakliye maliyetleri asndan rekabet avantaj getirecektir. Gnmzde ina edilen yaplardan beklenilen performanslar deitike zel imentolara olan talep giderek nem kazanmaktadr. Bu nedenle, imento reticileri yeraldklar pazarda zel rnlere olan talebi karlayabilecek aratrma-gelitirme projeleri ve retim iin gerekli altyaplar yapmaldr. Trkiyede imento sektrndeki teknolojik belirsizliklerden en nemlisi maliyet belirsizliidir. imento retiminde enerji en nemli maliyet bileeni olup, ihracatta da nakliye nemli bir maliyet kalemini oluturmaktadr. Dolaysyla yakt ve elektrik fiyatlarndaki artlar imento sektrnde retim maliyetlerini dorudan etkilemekte, yakt ve elektrik fiyatlarndaki belirsizlikler ise sektr iin belirsizlik anlamna gelmektedir. Bu nedenle imento reticilerinin alternatif yaktlar kullanmalar rekabet avantaj iin ok byk nem arzetmektedir. imento sektrnde maliyetlerin artmasnn yannda retim kstlamalarna da neden olabilecek karbondioksit gaz snrlamalar en nemli fiyat-teknoloji belirsizliklerinden biri olarak deerlendirilebilir. Karbon salnmnn nemli lde azaltlabilmesi iin alternatif yaktlar ve mineral katklarn kullanlmas yeterli olmamakta, karbon tutma ve stoklama ile bioktle kullanm gibi teknolojiler ise yksek maliyetli yatrmlar gerektirmektedir. Kyoto protokolyle birlikte Avrupa Birlii evre mevzuatna uyum sreci de nemli bir fiyat-teknoloji belirsizlii oluturmaktadr. Bu nedenle Avrupal reticilerin karlat evre kstlamalarna Trkiyedeki reticiler de hazr olmaldr. Bu tr bir belirsizlie kar koyabilmek iin uygun zelliklerde mineral katk kaynaklar incelenmeli ve mteri istekleri de nemsenerek mineral katkl imentolarn retimleri artrlmaldr. Trkiyede imento sektr iin nemli frsatlar konut ve alt yap yatrmlarn etkileyen faiz oranlarnn dk seyretmesi, ihracat potansiyelinin yksek olmas, Irak ve Rusya pazarlarnda yeni ihracat potansiyelinin olumas, birok blgede yaanan hzl kentleme, zel imentolara olan talep, hazr betona olan talep olarak zetlenebilir. te yandan, yurtd kaynakl resesyon tehlikesi, Avrupada yaanan belirsizlikler ve kresel kriz ortamnn meydana getirebilecei yksek faiz oranlar, emisyon deerlerine getirilen kstlamalar ve enerji fiyatlarndaki artlar ise Trkiyedeki imento reticilerinin karsndaki nemli tehditlerdir. Sektrde yeralan firmalarn birou hammadde konusunda rn eitliliine sahiptir. zel rnlerin imalat konusunda da firmalar yeterli alt yapy bulundurmakta olup, firmalarn entegre tesis ve tme tesisi alarna sahip olmas avantaj oluturmaktadr. imento reticileri

  • TRKYEDE MENTO SEKTRNDEK BELRSZLKLER VE TRK MENTO SEKTRNN SWOT ANALZ

    mer ARIZ, Kemal YILDIRIM

    189

    daha hzl hareket edebilmek iin sektrde hedeflerini net olarak belirlemeli ve pazarla ilgili detayl bilgiye ksa srede ve dk maliyetlerle sahip olabilmelidir. Bunun yannda direnli kalabilmek iin nakit ak ve corafya eitliliiyle birlikte gl bir bilanoya sahip olmak nemli bir avantajdr. Hammadde gibi taklit edilemeyecek somut varlklarla, marka ve teknoloji gibi taklit edilemeyecek soyut varlklara sahip olmak da belirsizliklerin azaltlmas konusunda avantaj getirecektir. imento reticilerinin sabit maliyetlerinin dk olmas ise belirsizlikler asndan ok nemlidir. KAYNAKA AKAKIN, T.; ZENGN, H.; ZTRK, A. (2011). Hazr beton sektr ve beton kullanmndaki gelimeler. Beton

    2011 Hazr Beton Kongresi Bildirileri, stanbul, 1-12. ALADA, A.D. (2000). ktisat felsefesi ve belirsizlik. (1. Basm), stanbul: Balam Yaynlar. BARON, D.P. (1970). Price uncertainty, utility, and industry equilibrium in pure competition. International

    Economic Review, 11 (3), 463-480. BAARAN, E. ve TURUN, N. (1995). Trkiyede imento sektrnn durumu. imento Sempozyumu,

    TMMOB, naat Mhendisleri Odas ve Kimya Mhendisleri Odas, 16-17 Kasm, Ankara, 4-15. BATRA, R.N. ve ULLAH, A. (1974). Competitive firm and the theory of input demand under price uncertainty.

    The Journal of Political Economy, 82 (3), 537-548. BAYBURTLU, K. (2011). Srdrlebilir imento retimi ve inovasyon. imento ve Beton Dnyas, Trkiye

    imento Mstahsilleri Birlii Yayn Organ, 16 (90), 82-95. BERNROIDER, E. (2002). Factors in SWOT analysis applied to micro, small-to-medium, and large software

    enterprises: an Austrian study. European Management Journal, 20 (5), 562-573. CARLTON, D.W. (1978). Market behavior with demand uncertainty and price inflexibility. The American

    Economic Review, 68 (4), 571-587. CEMBUREAU. (2011). Activity report 2010. The European Cement Association Publication, s.52. CHANG, H.H. ve HUANG, W.C. (2006). Application of a quantification SWOT analytical method.

    Mathematical and Computer Modelling, (43), 158-169. DAMTOFT, J.S. (2009). Betonun enerji performans-srdrlebilir inaatlar iin bir anahtar. imento ve Beton

    Dnyas, Trkiye imento Mstahsilleri Birlii Yayn Organ, 13 (81), 62-71. DOWNEY, H.K. ve SLOCUM, J.W. (1975). Uncertainty: measures, research, and sources of variation. The

    Academy of Management Journal, 18 (3), 562-578. DYSON, R.G. (2004). Strategic development and SWOT analysis at the University of Warwick. European

    Journal of Operational Research, (152), 631-640. EKNC, N.K. (2011). Modern mikro iktisat. (1. Basm), Ankara: Efil yaynevi. EPSTEIN, L.G. (1999). A definition of uncertainty aversion. The Review of Economic Studies, 66 (3), 579-608. EREN, K. ve ERDOAN, . (2009a). 2008 ylnda Trk imento sektr. imento ve Beton Dnyas, Trkiye

    imento Mstahsilleri Birlii Yayn Organ, 13 (78), 36-48. EREN, K. ve ERDOAN, . (2009b). Dnya imento pazar 2012 ylnda 3,77 milyar tona ulaacaktr. imento

    ve Beton Dnyas, Trkiye imento Mstahsilleri Birlii Yayn Organ, 13 (79), 28-32. EREN, K. ve ERDOAN, . (2009c). Dnyada inaat sektr. imento ve Beton Dnyas, Trkiye imento

    Mstahsilleri Birlii Yayn Organ, 13 (80), 25-29. GENCEL DERNZ, C. ve NVER, . (2011). Srdrlebilir evre iin srdrlebilir imento retimi. imento

    ve Beton Dnyas, Trkiye imento Mstahsilleri Birlii Yayn Organ, 16 (91), 27-30. GRAVELLE, H. ve REES, R. (2004). Microeconomics. (3. Bask), England: Pearson Education Limited. GRIFFITHS, A. ve WALL, S. (2000). Intermediate micro economics: theory and applications. (2. Bask), England:

    Pearson Education Limited. HIRSHLEIFER, J. ve RILEY, J.G. (1979). The analytics of uncertainty and information-an expository survey.

    Journal of Economic Literature, 17 (4), 1375-1421.

  • DPUJSS NUMBER 32, VOL. II, APRIL 2012

    190

    HOUBEN, G.; LENIE, K.; Vanhoof, K. (1999). A knowledge-based SWOT-analysis system as an instrument for strategic planning in small and medium sized enterprises. Decision Support Systems, (26), 125-135.

    JONES, T. (2005). Business economics and managerial decision making. John Wiley&Sons, Ltd. KARAKULE, F.; AKAKIN, T.; ENGN, Y. (2008). Trkiyede hazr beton sektr ve gelimeler. Uluslararas

    Beton 2008 Kongresi Bildirileri, stanbul, Trkiye, 1-12. KATZ, M.L. ve ROSEN, H.S. (1998). Microeconomics. (3. Bask), Boston: The McGraw-Hill Companies, Inc. LI, C.L. ve KOUVELIS, P. (1999). Flexible and risk-sharing supply contracts under price uncertainty.

    Management Science, 45 (10), 1378-1398. MULA, J.; POLER, R.; SABATER, J.P.G.; LARIO, F.C. (2006). Models for production planning under

    uncertainty: a review. International Journal of Production Economics, (103), 271-285. PERLOFF, J.M. (2001). Microeconomics. (2. Bask), Amerika Birleik Devletleri: Addison Wesley Longman, Inc. PODOLNY, J.M. (1994). Market uncertainty and the social character of economic exchange. Administrative

    Science Quarterly, 39 (3), 458-483. PONSSARD, J.P. ve THOMAS, C. (2010). Capacity investment under demand uncertainty: an empirical study of

    the cement industry, 1994-2006. Ecole Polytechnique, Centre National de la Recherche Scientifique, s.23.

    SANAY GENEL MDRL. (2010). imento sektr raporu. Sektrel Raporlar ve Analizler Serisi, T.C. Sanayi ve Ticaret Bakanl, Nisan.

    SANAY GENEL MDRL. (2011a). imento sektr raporu. Sektrel Raporlar ve Analizler Serisi, No.2, T.C. Sanayi ve Ticaret Bakanl.

    SANAY GENEL MDRL. (2011b). imento sektr raporu. Sektrel Raporlar ve Analizler Serisi, No.4, T.C. Sanayi ve Ticaret Bakanl.

    SANDMO, A. (1971). On the theory of the competitive firm under price uncertainty. The American Economic Review, 61 (1), 65-73.

    SCHULTZ, M.T.; BRIDGES, T.S.; MITCHELL, K.N.; HARPER, B.K. (2010). Decision making under uncertainty. Final Report, s.83.

    SNMEZLER, G. ve GNDZ, O. (2008). 2008 ylna girerken Trk imento sektr. imento veren, Mart-Nisan, 32-41.

    SULL, D. (2009).Trblansl Piyasalarda Nasl Bymeli?. Capital, 17 (3), Mart, 132-143. TMB (2007). Kat atk kaynakl yaktlarn imento ve kire frnlarnda kullanlmas-uluslararas bir bak as.

    Trkiye imento Mstahsilleri Birlii, Ankara. TMB (2009). TMB, beton yolun evreci ve ekonomik avantajn yerinde kantlad. imento ve Beton Dnyas,

    Trkiye imento Mstahsilleri Birlii Yayn Organ, 13 (81), 49-52. THBB (2011). Hazr beton sektr istatistikleri-2010. Trkiye Hazr Beton Birlii, Nisan, stanbul. TS EN 206-1 (2002). Beton-blm 1: zellik, performans, imalat ve uygunluk. Trk Standartlar Enstits,

    Ankara. TRK, S. (2008). imento retiminde alternatif yakt denemeleri-II. imento ve Beton Dnyas, Trkiye

    imento Mstahsilleri Birlii Yayn Organ, 12 (72), 62-72. TRKYE KMR LETMELER (2009). Kmr sektr raporu (Linyit). Trkiye Kmr letmeleri Kurumu

    Genel Mdrl, Ankara. USLU, S. (2011). 2010 yl imento sektr deerlendirme. imento ve Beton Dnyas, Trkiye imento

    Mstahsilleri Birlii Yayn Organ, 16 (90), 38-42. VARIAN, H.R. (2010). Intermediate microeconomics: a modern approach. (8. Bask), New York: W.W.

    Norton&Company. WU, G.; ZHANG, J.; GONZALEZ, R. (2004). Decision under risk, s.40. YILDIRIM, K.; EKNAT, R.; KABASAKAL, A.; ERDOAN, M. (2009). Endstriyel ekonomi. (4. Bask),

    Bursa: Ekin Basm Yayn Datm. www.tcma.org.tr/ Eriim: 14.12.2011 www.thbb.org.tr/ Eriim: 10.11.2011

    http://www.tcma.org.tr/http://www.thbb.org.tr/