ttk - .:: İslâm ansiklopedisi ::. · salnamesi, s. 496-498; uzunçarşılı, saray te ... gazze,...

of 2/2
PASMAKÇIZADE ALi EFENDi onun 11 02'de 69 cü!Gsunda olarak kendisine biat ve dua ederken sert biçimde (Silahdar, Tarih, II, 573). Buna görevden ve 11 03'te 692) birlikte Rumeli ka- zaskeri oldu, Tokat ve- rildi. 110S'te (1693) Rumeli den (Defterdar Mehmed s. 465). Birgi ve Mudanya kendi- sine olarak verilen Gemlik'te ika- mete mecbur edildi (a.g.e., s. 507). 1106 Cemaziyelewelinde 694) Bulak ka- Kahire'ye sürüldü. Bunda vezlriazam Sürmeli Ali etkisi ol- bir süre Kahire'de kalan Ali Efendi, ll. tahta üze- rine 1106'da 1695) affa döndü ve tek- rar olarak kendisine verildi. 1111 '- de 699) Mudurnu ile Eyüp oldu ve fiili göreve yeniden 1112'de 700) ikinci defa Rumeli kazas- getirildi, örfi müddeti olan 1,5 doldurunca görevi 3/1 702; Zübde-i Vekayiat'ta [s. 7281. Muharrem 3 1 Haziran 70 Halefinin olan Gümülcine, Cisr-i Ergene, ve (bunun yerine 1114/1 702'de Mudan- ya) kendisine verildi. Edirne 9 Reblülewel 111S'te (23 Temmuz 1 703) asiler Ali Efen- di'yi tayin ettirdilerse de sonunu iyi bunu kabule mafsal ve yürürnede zorluk evden söyleyerek asileri gün sonra yerine Sultani Mehmed Efen- di getirildi. Ancak bu Edirne'de hülislam Erzurumlu Feyzullah Efendi he- nüz ll. Mustafa görevden Ali Efendi'nin tayin haberi Edir- ne'ye asilerin kabul eden II. Mustafa Feyzullah Efendi'yi aziederek Ali Efendi'nin tayinini onayiayan tanbul'a 7 Reblülewel 1 3 Tem- muz). ll. Mustafa, asilerin kendisini hal' etmek üzere Edirne'ye yürüdüklerini renince daha önce tayinleri hiçe sayarak Hüseyin Efendi'ye verdi. Fakat bu görev ancak üç gün sürdü ve lll. Ahmed'in üzerine asilerin daha önce bu makama tayin et- Sultani Mehmed Efendi'nin resmiyet oldu. III. Ah- med'in hükümdar ve sakin- 19 Ramazan 111 S' te (26 Ocak 704) ikinci defa Ali Efendi'ye verildi. 186 Ali Efendi'nin ikinci dö- nemi siyasi içinde geçti. Özel- likle Vezlriazam Çariulu Ali onu ken- di için bir rakip olarak görüyor, pa- üzerindeki nüfuzundan çekiniyordu. Ali laubali dan. kendisine nasihat yollu sözler söyle- mesinden Ha- san Ahmed ve Balta- Mehmed sadarerten sebebi olarak da zade'yi biliyordu. Bundan onu göz- den için aleyhinde de- Edirne Vak- rolü ileri sürüyordu. So- nunda görevde süre- ce sadaret görevini yerine getire- söyleyince lll. Ahmed, Ali Efen- di'nin aziedilmesine izin verdi (27 18 1 707); Sad- reddinzade Mehmed Efendi tayin edildi. azil haberinin ça- ile edilmesi adet hal- de onun III. Ahmed nezdindeki se- bebiyle söz konusu relsülküttab ve kendisine da bir sarnur kürk (a.g.e., s. 833). Aziinin bir süre evinde ikamet etti, Ru- bir yahya Ancak tanbul'da den bütün hane birlikte Sinop'a sürütmesi (Muharrem 9 1 Nisan 707). Daha sonra, Ali Silahdar Ali la Çariulu Ali sadareti dönemin- de dönmesine izin Bu olay- la gücünü anlayan sadrazam da ondan özür dileyerek kendisine hediyeler gönderdi. Fakat Çariulu Ali bir süre sonra aziedildL Ruslar'a müsa- mahakar hiyanetine hamiedi- lip bir fetva ile öldürüldü (BA, MD, nr. 9, s. 77). Bu olaydan bir ay sonra 19 Ce- maziyelewel 1122'de (16Temmuz Ebezade Abdullah Efendi'nin yerine üçün- cü defa olan Ali Efendi vefa- tma kadar bir buçuk bu makam da kal- Prut onun döne- minde sefer öncesinde huzurunda toplanan meclisinde tecrübeli alim olarak da din ve devletin ve selameti için böyle bir seferin zaruri konusunda beyan edip fetva (Silahdar, Nusretname, I, 266). 4 Muharrem 1124'te (12 1712) görevinin vefat etti. Cenaze Fatih Camii'nde Aya- sofya vaizi Süleyman Efendi ve Emir Buhar\' kabri civa- defnedildi. Abdullah Efendi de Kaynaklara gö- re Ali Efendi alim, mutedil, kadirbilir bir kimseydi ve ilmiye genellikle kendi- sinden memnundu. mensup olmakla birlikte olarak Melami-Hamzavl idi. içeren bir fetva da Mescidi'ni iken : BA, MD, nr. 115, s. 270; Defterdar Meh- med Zübde-i Vekayiat Abdülkadir Özcan). Ankara 1995, tür.yer.; Silahdar, Tarih, ll , 573; a.mlf., Nusretname, I, 266; Veka- yiu'l-{uzala, ll, 336-340; Tarih, ll, 236; m. 31-32, 121, 376-377; Ahmed Has!b Efendi, Rav- zatü '1-kübera Mesut er). Ankara 2003, s. 34-35; Hüseyin Ayvansar ay!, Hadfkatü '1- cevami': istanbul Camileri ve Dinf-Sivil Mi'marf (haz. Ahmet Nezih Galitekin), tanbul 2001, I, 229-230; Ahmed Rifat, Toplumunda Kiram ve Deuhatü'n-nukaba (haz. Hasan Yüksel -M . Fa- tih Köksal). Sivas 1998, s. 87; Deuhatü'l-me- s. 79-80; Sicill-i Osman[, III, 527; ilmiyye Salnamesi, s. 496-498; Saray s. 49, 98; a.mlf., Tarihi, IV/2, s. 288 , 455-457; Münir Aktepe, Patrona 1730, 1958, s. 106, 129; Abdülkadir AI- tunsu, Ankara 1972, s. 107-108; Tahsin Öz, istanbul Cami/eri, Anka- ra 1962, I, 79. liJ MEHMET L Os da hanedana mensup tahsis edilen arazi için bir terim. _j Sözlükte pabuç" demektir. Türk Hz. Peygamber'in için "na'- leyn-i saadet" yerine ta- birini dev- let bir gö- revliye de Medhal, s. 416). resmi daha çok için görünmektedir. Camilerde konulan yer gelen ise maliyesinde terim olarak valide ve sultaniara ifa- de eder. annesi, ve elbise vb. için devlet bir arazinin vergi gelirleri tah- sis edilirdi. Bu tür uygulama bilhassa XVII- XVIII. top- rak sistemi ve konusunda bir

Post on 27-May-2018

213 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • PASMAKIZADE ALi EFENDi

    dndan onun 11 02'de ( 69 ) c!Gsunda naklbleraf olarak kendisine biat ve dua ederken padiah tarafndan sert biimde azarland (Silahdar, Tarih, II, 573). Buna ramen grevden alnnad ve 11 03'te ( 692) naklbleraflkla birlikte Rumeli ka-zaskeri oldu, Tokat arpal bakasna ve-rildi. 110S'te (1693) Rumeli kazaskerliinden ayrld ( Defterdar Sar Mehmed Paa, s. 465). Birgi ve Mudanya yannda kendi-sine arpalk olarak verilen Gemlik'te ika-mete mecbur edildi (a.g.e., s. 507). 1106 Cemaziyelewelinde (Aralk 694) Bulak ka-zas arpalyla Kahire'ye srld. Bunda vezlriazam Srmeli Ali Paa'nn etkisi ol-mutur. Ksa bir sre Kahire'de kalan Ali Efendi, ll. Mustafa'nn tahta kmas ze-rine ewal 1106'da (Mays 1695) affa urayp stanbul'a dnd ve Mara kazas tek-rar arpalk olarak kendisine verildi. 1111 '-de ( 699) Mudurnu kazas arpal ile Eyp kads oldu ve fiili greve yeniden balad . 1112'de ( 700) ikinci defa Rumeli kazas-kerliine getirildi, rfi mddeti olan 1,5 yl doldurunca grevi brakt ( 3/1 702; Zbde-i Vekayiat'ta [s. 7281. Muharrem 3 1 Haziran 70 ). Halefinin arpalklar olan Gmlcine, Cisr-i Ergene, slimye ve Aya (bunun yerine 1114/1 702'de Mudan-ya) kazalar kendisine verildi.

    Edirne Vak'as srasnda 9 Rebllewel 111S'te (23 Temmuz 1 703) asiler Ali Efen-di'yi eyhlislam tayin ettirdilerse de iin sonunu iyi grmediinden bunu kabule yanamad; mafsal arlarnn arttn ve yrrnede zorluk ektiini, evden kamadn syleyerek asileri inandrd. ki gn sonra yerine mam- Sultani Mehmed Efen-di getirildi. Ancak bu srada Edirne'de eyhlislam Erzurumlu Feyzullah Efendi he-nz ll. Mustafa tarafndan grevden alnmamt. Ali Efendi'nin tayin haberi Edir-ne'ye ulanca asilerin isteini kabul eden II. Mustafa Feyzullah Efendi'yi aziederek Ali Efendi'nin tayinini onayiayan hatt stanbul'a yollad ( 7 Rebllewel 1 3 Tem-muz) . ll. Mustafa, asilerin kendisini hal' etmek zere Edirne'ye yrdklerini renince daha nce yapt tayinleri hie sayarak eyhlislaml Yekem Hseyin Efendi'ye verdi. Fakat bu grev ancak gn srd ve lll. Ahmed'in clCsu zerine asilerin daha nce bu makama tayin et-tirdii mam- Sultani Mehmed Efendi'nin meihat resmiyet kazanm oldu. III. Ah-med'in hkmdar oluu ve ortaln sakin-lemesinin ardndan 19 Ramazan 111 S'te (26 Ocak 704) eyhlislamlk ikinci defa Ali Efendi'ye verildi.

    186

    Ali Efendi'nin ikinci eyhlislamlk d-nemi siyasi alkantlar iinde geti. zel-likle Vezlriazam ariulu Ali Paa onu ken-di iktidar iin bir rakip olarak gryor, pa-diah zerindeki nfuzundan ekiniyordu. Ali Paa eyhlislamn laubali tavrlarndan. kendisine nasihat yollu szler syle-mesinden holanmyor. ayrca Enite Ha-san Paa. Kalaylkoz Ahmed Paa ve Balta-c Mehmed Paa'nn sadarerten uzaklatrlmasnn sebebi olarak da Pamakzade'yi biliyordu. Bundan dolay onu gz-den drmek iin aleyhinde birtakm de-dikodular padiaha ulatryor, Edirne Vak-'as'nda rol olduunu ileri sryordu. So-nunda eyhlislam grevde olduu sre-ce sadaret grevini hakkyla yerine getire-meyeceini syleyince lll. Ahmed, Ali Efen-di'nin aziedilmesine izin verdi (27 evval 18 1 ubat 707); eyhlislamla Sad-reddinzade Sadk Mehmed Efendi tayin edildi. eyhlislamiarn azil haberinin a-vuba ile tebli edilmesi adet olduu hal-de onun III. Ahmed nezdindeki itibar se-bebiyle sz konusu tebligat relslkttab yapm ve kendisine Hrka-i erif Odas'nda bir sarnur krk giydirilmiti (a.g.e., s. 833). Aziinin ardndan bir sre Edirnekap dndaki evinde ikamet etti, ardndan Ru-melihisar'nda bir yahya tand. Ancak stanbul'da kalmas sakineal grldnden btn hane halkyla birlikte Sinop'a srtmesi kararlatrld (Muharrem 9 1 Nisan 707). Daha sonra, ehid Ali Paa adyla tannan Silahdar Ali Aa vastasyla ariulu Ali Paa'nn sadareti dnemin-de stanbul'a dnmesine izin kt. Bu olay-la gcn yitirdiini anlayan sadrazam da ondan zr dileyerek kendisine hediyeler gnderdi. Fakat ariulu Ali Paa ksa bir sre sonra aziedildL Ruslar'a kar msa-mahakar davranmas hiyanetine hamiedi-lip Pamakzade'nin verdii bir fetva ile ldrld (BA, MD, nr. 9, s. 77).

    Bu olaydan yaklak bir ay sonra 19 Ce-maziyelewel 1122'de (16Temmuz 17O) E bezade Abdullah Efendi'nin yerine n-c defa eyhlislam olan Ali Efendi vefa-tma kadar bir buuk yl bu makam da kal-d. Prut Sava onun eyhlislaml dne-minde olmu. sefer ncesinde padiahn huzurunda toplanan meveret meclisinde tecrbeli alim olarak gr sorulduunda din ve devletin itibar ve selameti iin byle bir seferin zaruri olduu konusunda gr beyan edip fetva vermiti (Silahdar, Nusretname, I, 266). 4 Muharrem 1124'te (12 ubat 1712) grevinin banda vefat etti. Cenaze namaz Fatih Camii'nde Aya-sofya vaizi Sleyman Efendi tarafndan kl-

    drld ve Edirnekap dnda Emir Buhar\' yaknnda Kemalpaazade'nin kabri civa-rna defnedildi. Olu Abdullah Efendi de eyhlislamlk yapmtr. Kaynaklara g-re Ali Efendi alim, mutedil, kadirbilir bir kimseydi ve ilmiye snf genellikle kendi-sinden memnundu. Nakibendl tarikatna mensup olmakla birlikte merep olarak Melami-Hamzavl idi. Fetvalarn ieren bir fetva mecmuas bulunmaktadr. stanbul'da Kadham Mescidi'ni stanbul kads iken yaptrmtr.

    BBLYOGRAFYA :

    BA, MD, nr. 115, s. 270; Defterdar Sar Meh-med Paa, Zbde-i Vekayiat (nr. Abdlkadir zcan). Ankara 1995, tr.yer.; Silahdar, Tarih, ll , 573; a.mlf., Nusretname, I, 266; eyh!, Veka-yiu'l-{uzala, ll, 336-340; Raid, Tarih, ll, 236; m. 31-32, 121, 376-377; Ahmed Has!b Efendi, Rav-zat '1-kbera (nr. Mesut Aydn er). Ankara 2003, s. 34-35; Hseyin Ayvansar ay!, Hadfkat '1-cevami': istanbul Camileri ve Dier Dinf-Sivil Mi'marf Yaplar (haz. Ahmet Nezih Galitekin) , stanbul 2001, I, 229-230; Ahmed Rifat, Osmanl Toplumunda Sadat- Kiram ve Nakibleraflar: Deuhat'n-nukaba (haz. Hasan Yksel -M. Fa-tih Kksal). Sivas 1998, s. 87; Deuhat'l-me-ayih, s. 79-80; Sicill-i Osman[, III, 527; ilmiyye Salnamesi, s. 496-498; Uzunarl, Saray Tekilat, s. 49, 98; a.mlf., Osmanl Tarihi, IV/2, s. 288, 455-457; Mnir Aktepe, Patrona isyan 1730, stanbul 1958, s. 106, 129; Abdlkadir AI-tunsu, Osmanl eyhlislamlar, Ankara 1972, s. 107-108; Tahsin z, istanbul Cami/eri, Anka-

    ra 1962, I, 79. liJ MEHMET PiRLi

    L

    PAMAKLIK

    Os nanllar' da hanedana mensup

    kadnlara tahsis edilen arazi iin kullanlan bir terim.

    _j

    Szlkte pamak (bamak) "ayakkab, pabu" demektir. Baz Trk topluluklar, Hz. Peygamber'in ayakkablar iin "na'-leyn-i saadet" yerine "bamak- erif" ta-birini kullanmtr. Ayrca Trk-slam dev-let tekilatnda bamakdar adyla bir g-revliye de rastlanr (Uzunarl, Medhal, s. 416). Osmanl resmi belgelerindepamak daha ok kadn ayakkablar iin kullanlm grnmektedir. Camilerde ayakkab konulan yer anlamna gelen pamaklk ise Osmanl maliyesinde terim olarak valide ve hanm sultaniara balanan denei ifa-de eder.

    Padiahn annesi, kzlar ve hanmlarnn ayakkab, elbise vb. ihtiyalar iin devlet tarafndan bir arazinin vergi gelirleri tah-sis edilirdi. Bu tr uygulama bilhassa XVII-XVIII. yzyllarda yaygnlat. Osmanl top-rak sistemi ve taksimat konusunda bir

  • risale kaleme alan Avni mer Efendi has topraklar ksmna pamaklklar da dahil etmi ve bunlarn sultanlarn ihtiyalar iin ayrlan haslar olduunu ve sultanla-rn devletteki mansb sahipleri gibi azille-ri sz konusu olmadndan kaydhayatla tahsis edildiini yazmtr (Uzuna r l , TTK Be Ileten, XV/59 [ 1951] , s. 386) . Daha nce-ki Trk devletlerinde ise bu anlamda top-rak tasarrufuna rastlanmaz, XVI. yzyl sonlarna kadar Osmanllar'da da pamaklk adyla toprak tasarrufu grlmez. n-celeri padiahlarn valide sultan ve hanm sultaniara baz mlrt yerleri temlik ettikleri veya tirnar olarak verdikleri, ancak bu tah-sisatlarn zel bir adla anlmad bilinmek-tedir.

    Valide sultan pamaklklaryla ilgili en dikkate deer uygulamalar Valide Nurba-nu Sultan ile Safiye Sultan'a aittir. lll. Meh-med, 1 004'te ( 595-96) validesi Safiye Sul-tan'a geliri yksek baz zeametleri bir ara-ya getirerekon ykten ( milyon ake) faz-la geliri olan hass pamaklk olarak tahsis etti (Selanik!, ll , 570) . lll. Murad da vali-desi Nurbanu'ya Yeni il hassn ihsan etti. Bunun iin Sivas yresinde daha ok ko-nar ger Trkmen cemaatlerinin bulun-duu kesimde Yeni il adyla oluturulan bir idari birimin vergi gelirleri valide sul-tana ayrld . Hukuki' srece gre mtrt ara-zi, serbest mlk veya has pamaklk eklinde hanedana mensup sultaniara ve zel-likle va!ide sultana tahsis ediliyor, daha son-ra da bu tr pamaklklar valide sultann serbest mlk olarak kurduu hayratna vakfedilebiliyordu. Nitekim 991 'de ( 1583) Yeni i. valide sultan klliyesi iin vakfa evrilmiti. Nurbanu Sultan'n Yeni il has-lar ylda 4 milyon ake getiriyordu. 1. Ah-med'in saltanat srasnda 800.000 ake daha art gsterdi. Bu tr serbest mlk-lerde vakf ve mlk sahipleri , yneticileri idari ve mali bakmdan bir serbestlik iin-de hareket etmekte, mahalll idarecilerce t ahkikat ve tefti yaplamamaktayd. An-cak pamaklk haslar sahibi ldnde ile-ride yeniden ta.hsis edilmek iin hazineye intikal ederdi.

    Hanedana mensup sultaniara Anadolu ve Rumeli'de mtrt arazi ve kylerin pamaklk olarak tahsisi XVII. yzylda gide-rek yaygnlat. IV. Murad'n kz kardei Ay-e Sultan'a N arda' da' (Yanya civa r ), Gev-herhan Sultan'a Gerebeni kazasnda, m-mglsm Sultan'a Halep'te pamaklklar verdii ve buralara herhangi bir ekilde mdahalenin nlenmesini emrettii tesbit edilmektedir. Naima'ya gre Ksem Sultan yllk 20 milyon akeden fazla gelir getiren

    be hassa sahip olup bunlar Menemen, Zi-le, Gazze, Kilis ve izdin idi (Tarih, V, 2). Bunlardan izdin daha nce Turhan Vali-de'nin, Zile ise Safiye Sultan'n pamaklk haslarna dahildL

    Pamaklklar voyvodalar araclyla y-netilirdi. Voyvodalarn bu grevde kar kar-ya kaldklar en nemli mesele vergi tah-sili srasnda blgedeki er'! ve rf idare-cilerle anlamazla dmeleridir (Sultan bra h i m ' in karde i Fatma Sultan ' n Boya-bat'taki pamakl kla ry l a ilgili a nlamazl k iin bk. BA, MD, nr. 90, hk. 309). Bazan da tahsis edilen pamaklklara el kanabi-liyor ve bunlar padiah haslarna katlyordu (BA, MD, nr. 82, hk. 56). XVIII. yzyldan itibaren hanedana mensup sultanla-ra tahsis edilen arazi iin pamaklk teri-mi kullanmna son verilmi ve bunlar has tabiriyle anlmaya balanmtr (bk. HAS).

    BBLYOGRAFYA :

    BA. MD, nr. 6, hk. 62; nr. 7, hk. 1414, 1966, 1989; nr. 51 , hk. 4; nr. 85, hk. 11 , 93, 420, 556; nr. 90, hk. 192, 296; BA. CevdetSaray, nr. 546, 780, 796, 868, 897 , 992; SelanikT. Tarih ( i p i r l i). ll , 570; Naima, Tarih, V, 112; Uzunarl , Medhal, s. 416; a.mlf. , Saray Tekilat, s. 149, 157, 165; a.mlf. , " Kanun- Osmani Mefhm- Defter- i Ha-kani ", TTK Belleten, XV 1 59 ( 195 1). s. 386; L. P. Peirce, Harem-i Hmayun: Osmanl imparatorlu-u 'nda Hkmranlk ve Kadnlar (tre. Aye Berk-tay) , stanbul 1996, s. 282-288; lhan ahin , Os-manl Dneminde Konar-Gerler, stanbul 2006, s. 134, 159, 188, 190; M. Tayyib Gkbilgin, "Bamaklk", iA, ll , 333-334; H. Bowen, "Bahma151il5",

    Ef2( ng.). l , 1079-1080. li] MEHMETPRL

    L

    L

    PATAN

    Taytand' n gneyinde bir blge ve ynetim birimi

    (bk. TAYLAND).

    PATAN, eyh Davfid

    (bk. DAVD ei-FETANi).

    PATNA

    Hindistan ' n Bihar eyaletinde

    _j

    _j

    L eyalet merkezi ola n tarihi bir ehir. _j

    Hint alt ktasnn kuzeydousunda ve Ganj nehrinin gney (sa ) yakasnda ku-zey kollarndan Gandak'n nehre kart yerin karsnda kurulmutur. Patna ismi-nin Sanskrite'de "liman" anlamn tayan pattan kelimesinden geldii sanlmaktadr. ilk ad Pataliputra olan ve zaman ie-risinde Palibothra, Kusumpur, Pushpapu-ra, Aztmabad adlaryla da anlan ehrin

    PATNA

    tarihi milattan nce V. yzyla kadar git-mektedir. Milattan nce IV. yzylda Bu-dizm'in kurucusu Budha tarafndan ziya-ret edilmesiyle dini bir hviyet alan ehir milattan sonra IV. yzylda Gupta Krall dneminde byk nem kazand ; fakat ar-dndan gerilerneye balad. Delhi Sultan-l zamannda Afgan ir ah SOr, 1541 '-de buray Bihar eyaJetinin merkezi haline getirerek idari binalar yaptrd ve bir kale ile tahkim etti; ayrca gneydouda Kal-kta'ya, kuzeybatda Peaver'e uzanan yol-lar yaptrd. ir ah , gnmzde Hindis-tan ve Pakistan' n para birimi olan rupi-nin dayand gm sikke "rupayya"y da burada bastrd. 1574'te Ekber ah tara-fndan Babrl topraklarna katlan Patna daha da geliti ve yine eyaJet merkezi se-ilerek pek ok idari ve dini mimar i eser-le bezendi. Evrengzlb'in torun u Bihar Va-lisi Azlman ehrin adn 1704 ylnda Azlmabad olarak deitirdi ve Mughalpu-ra , ahganj, Divan isimli yeni mahalleler kurdurarak nfusunun artmasn salad. Babrller'in zayflamasyla birlikte Ben-gal Newabl'nn merkezi olan ehir tica-rt canlln korudu. ingilizler 16ZO'de bu-rada bir temsilcilik at. Ardndan Franszlar ve Hollandallar da geldi. ehir blgede zellikle ipek, barut, afyon ve ivit ticare-tinin yapld uluslararas bir merkez ha-lini ald. Patna, 1857 Hint ayaklanmasnn ve Hindistan Vehhabl Hareketi olarak bili-nen ingiliz kart olaylarn en nemli mer-kezlerinden biridir. 1921 'de ingilizler tara-fndan ehrin ad tekrar Patna'ya evrildi.

    Nadir ah'n Delhi'yi zaptetmesinin ( 1739) ardndan pek ok tannm iranit ilim adam , edip, air ve sanatkar Patna'-ya yerleti. Patnail nemli alimler arasnda Bldil, Gulam Hseyin Han, Ali ibrahim Han, Eb'I-Hasan Ferd, Azlmabadl ve Sey-yid Sleyman Nedvl zikredilebilir. ehrin mimari dokusu zaman ierisinde blgede hkm sren kltrleri yanstmaktadr. Bugne ulaan en erken tarihli cami, Ben-gal Sultanl devlet adamlarndan Seyyid Hseyin ah tarafndan 1489'da yaptrlan ve 1649'da tamir ettiren kiinin adyla ta-nnan Haccam Camii'dir. 1616 tarihli Mirza Masum Camii siyah bazalt kaps ile nl-dr. ah Cihan dneminde ( 1628-165 7) ehzade Pervtz'in ina ettirdii Pathar ki Mescid ehrin Manga! Talao kesimindedir. Mtr Eref Camii de ( 773- 1 77 4) tarihi ca-miler arasnda yer alr. ir ah Camii, Med-rese Camii ( 630 ) , Newab Heybet Camii ( 17 48) ve Newab Mnlrddevle Trbesi de ( 1759) nemli mimari yaplardandr. Sih inancnnonuncu "guru"su (imam) Govind

    187