tema: zhvillimi i politikave sociale nË shqipËri dhe nË ... · zhvillimi i politikave sociale...

of 197/197
REPUBLIKA E SHQIPËRISË UNIVERSITETI I TIRANËS INSTITUTI I STUDIMEVE EVROPIANE Tema: ZHVILLIMI I POLITIKAVE SOCIALE NË SHQIPËRI DHE NË FRANCË, VENDI QË ZËNË FËMIJËT NË KËTO POLITIKA KANDIDATI: Msc. Ina ZALLËMI UDHËHEQËS SHKENCOR: Prof.Assoc. Dr. Merita (VASO) XHUMARI TIRANË, 2017

Post on 06-Sep-2019

15 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • REPUBLIKA E SHQIPËRISË

    UNIVERSITETI I TIRANËS

    INSTITUTI I STUDIMEVE EVROPIANE

    Tema: ZHVILLIMI I POLITIKAVE SOCIALE NË SHQIPËRI DHE NË

    FRANCË, VENDI QË ZËNË FËMIJËT NË KËTO POLITIKA

    KANDIDATI:

    Msc. Ina ZALLËMI

    UDHËHEQËS SHKENCOR:

    Prof.Assoc. Dr. Merita (VASO) XHUMARI

    TIRANË, 2017

  • Zhvillimi i politikave sociale në Shqipëri dhe në Francë, vendi që zënë fëmijët në këto politika Ina Zallëmi

    2

    REPUBLIKA E SHQIPËRISË

    UNIVERSITETI I TIRANËS

    INSTITUTI I STUDIMEVE EVROPIANE

    Disertacion i paraqitur nga:

    Msc. Ina ZALLËMI

    Në kërkim të gradës shkencore:

    “DOKTOR”

    “Studime Evropiane dhe Integrim Evropian”

    Tema: ZHVILLIMI I POLITIKAVE SOCIALE NË SHQIPËRI DHE NË FRANCË,

    VENDI QË ZËNË FËMIJËT NË KËTO POLITIKA

    Drejtimi: Politikë dhe qeverisje në BE

    UDHËHEQËS SHKENCOR:

    Prof.Assoc. Dr. Merita (VASO) XHUMARI

    Mbrohet në dt. ___. ___. 2017 përpara jurisë së përbërë nga:

    1. ________________ _________________ Kryetar

    2. ________________ _________________ Anëtar (oponent)

    3. ________________ _________________ Anëtar (oponent)

    4. ________________ _________________ Anëtar

    5. ______________________ _______________________ Anëtar

    TIRANË, 2017

  • Zhvillimi i politikave sociale në Shqipëri dhe në Francë, vendi që zënë fëmijët në këto politika Ina Zallëmi

    3

    PËRMBAJTJA

    PËRMBAJTJA ...................................................................................................................................... 3 HYRJE .................................................................................................................................................... 4 PARATHËNIA ................................................................................................................................... 19

    KAPITULLI I PARË

    POLITIKAT SOCIALE DHE SHTETI SOCIAL

    1.1 Nevojat e rikonstruktimit të sistemit social ................................................................. 22 1.2 Politika sociale si proces, nga përballja individuale e risqeve sociale drejt

    institucionalizimit të sistemit të mbrojtjes sociale ........................................................... 28 1.3 Ndërhyrja e shtetit në funksion të mirëqenies sociale të individit ............... 45 1.4 Shteti i mirëqenies sociale në një shoqëri të globalizuar dhe shteti social

    evropian ......................................................................................................................................... 49 1.5 Fëmijët pjesë integrale e politikave sociale dhe mirëqenia e tyre ......................... 52

    KAPITULLI I DYTË

    INKUADRIMI SOCIO-LIGJOR I POLITIKAVE SOCIALE ME NË QENDËR

    FËMIJËN

    2.1. Politikat sociale me në qendër fëmijën, rasti shqiptar nën vështrimin e ligjit Nr.

    10347 datë 4.11.2010 “Për mbrojtjen e të drejtave të fëmjëve” .................................... 64 2.2. Politikat sociale me në qendër fëmijën. Rasti francez nën vështrimin e ligjit të

    14 marsit 2016 “Mbi mbrojtjen e fëmijëve” ....................................................................... 72 2. 3 Legjislacioni evropian mbi të drejtat e fëmijëve ....................................................... 78 2.4 Institucionalizmi i sistemit francez të mbrojtjes së fëmijëve .......................... 83 2.5 Pikat e takimit të sitemit francez të mbrojtjes së fëmijëve dhe atij shqiptar. ..... 89

    KAPITULLI I TRETË

    ANALIZA E MIRËQENIES SOCIALE TË FËMIJËVE NËPËRMJET

    DIMENSIONEVE SOCIALE

    3.1. Dimensioni i mirëqenies materiale tek fëmija në Shqipëri dhe në Francë ......... 91 3.2 Dimensioni i strehimit dhe mjedisit për fëmijën në Shqipëri dhe në Francë... 102 3.3 Dimensioni i arsimit tek fëmijët në Shqipëri dhe në Francë ................................ 111 3.4 Dimensioni i shëndetit dhe sigurisë në Shqipëri dhe në Francë ......................... 120 3.5 Dimensioni i sjelljeve me risk në Shqipëri dhe në Francë ................................... 138 3.6 Dimensioni i cilësisë së jetës shkollore në Shqipëri dhe në Francë .................. 152

    KONKLUZIONE ............................................................................................................................. 166 BIBLIOGRAFIA ............................................................................................................................. 174 LISTA E SHKURTIMEVE : ......................................................................................................... 182 LISTA E TABELAVE .................................................................................................................... 183 LISTA E GRAFIKËVE .................................................................................................................. 183 SHTOJCA ......................................................................................................................................... 185

  • Zhvillimi i politikave sociale në Shqipëri dhe në Francë, vendi që zënë fëmijët në këto politika Ina Zallëmi

    4

    HYRJE

    Gjeneza e këtij punimi bazohet në zhvillimet e vrullshme socio-ekonomike

    dhe politike që ka përjetuar vendi ynë pas viteve ‘90, në prirjet e tij për të pasur një

    koherencë me vendet e zhvilluara perëndimore dhe njëkohësisht, me përpjekjet

    konkrete për t’i drejtuar politikat sociale drejt standardeve të Bashkimit Evropian.

    Në këtë kuadër, do të trajtohet një analizë e ciklit të plotë kronologjik të

    politikave sociale dhe pasojat e tyre në mirëqenien e fëmijës si qytetar i ardhshëm i

    shoqërisë, si dhe njohja e së drejtës së veçantë të fëmijës për një standard të

    përshtatshëm jetese. Zhvillimi dhe e ardhmja e fëmijës është subjekt i plotësimit të

    nevojave jetike, të cilat janë unike në sasi dhe cilësi.

    Konventa e Kombeve të Bashkuara për të Drejtat e Fëmijëve përcakton se:

    1. Shtetet Palë njohin të drejtën e çdo fëmije për një nivel jetese të

    mjaftueshëm për zhvillimin e tij fizik, mendor, shpirtëror, moral dhe shoqëror.

    2. Përgjegjësinë për të siguruar kushtet e nevojshme të jetesës për zhvillimin e

    fëmijës, brenda kufijve të mundësive dhe mjeteve të tyre financiare, e kanë në radhë

    të parë prindi ose prindërit, si dhe/ose personat e tjerë përgjegjës për rritjen e fëmijës.

    3. Shtetet Palë marrin masat e duhura, sipas kushteve kombëtare dhe

    mundësive të tyre, për të ndihmuar prindërit dhe personat e tjerë përgjegjës për

    fëmijën, që të vënë në jetë këtë të drejtë dhe, në rast nevoje, për të siguruar një

    përkrahje materiale dhe programe mbështetjeje, sidomos lidhur me ushqimin,

    veshmbathjen dhe banimin.

    4. Shtetet Palë marrin të gjitha masat e duhura për të siguruar marrjen e

    pensionit ushqimor të fëmijës nga prindërit e tij ose nga personat e tjerë që kanë

    përgjegjësi financiare ndaj tij, brenda ose jashtë vendit. Në veçanti, në rastet kur

    personi që ka një përgjegjësi financiare ndaj fëmijës jeton në një shtet tjetër nga ai i

    fëmijës. Shtetet palë favorizojnë aderimin në marrëveshjet ndërkombëtare ose

    përfundimin e marrëveshjeve të tilla si dhe miratimin e rregullimeve të tjera të

    duhura.1

    Në kuadër të politikave publike ekziston një numër i konsiderueshëm

    politikash sociale mbi një mbështetje specifike, ndihma për familjen dhe fëmijët.

    Familja, por kryesisht fëmija, shihet si vazhdimësia e shoqërisë. Kjo lidhet me

    detyrimet e të gjitha vendeve që kanë ratifikuar Konventën Ndërkombëtare të të

    Drejtave të Fëmijëve të Organizatës së Kombeve të Bashkuara, në 1989. Duke u

    bazuar në këto linja, përgjatë këtij punimi, do të trajtohet zhvillimi në kohë dhe në

    hapësirë i politikave sociale me fokus konceptimin e vendit të fëmijës në këto

    politika.

    Politika sociale "nuk është një term teknik në kuptimin e saj të pastër ... [ajo]

    është përdorur në lidhje me politikat e qeverisë, kur veprimet e saj kanë një ndikim të

    drejtpërdrejtë në mirëqenien e qytetarëve, duke ofruar shërbimet dhe përfitimet

    1 Konventa e të Drejtave të Fëmijëve, http://www.infocip.org/al/?p=3261, konsultimi i fundit qershor

    2016

    http://www.infocip.org/al/?p=3261

  • Zhvillimi i politikave sociale në Shqipëri dhe në Francë, vendi që zënë fëmijët në këto politika Ina Zallëmi

    5

    sociale… Politikat sociale kanë lindur nga nevojat e shoqërisë për t'iu përgjigjur

    problemeve sociale. Ato përbëjnë një fushë të veçantë të politikave publike dhe

    karakterizohen nga një dinamike e vazhdueshme.

    Kuptimi i termit "politikat sociale" ka evoluar në kohë. Ky term mund t’i

    referohet tri kuptimeve2.

    Së pari, politika sociale do të konsiderohet si një veprim i shoqërisë në vetvete

    dhe në marrëdhëniet mes anëtarëve të shoqërisë.

    Së dyti, përfshin ndërhyrjen publike për klasat sociale më të rrezikuara, për të

    transformuar kushtet e jetesës së punëtorëve dhe punonjësve, për t’i mbrojtur ata dhe

    për të parandaluar risqet sociale.

    Së treti, në një mënyrë më të përcaktuar, i referohet ndihmës sociale për

    shtresat më të varfra të shoqërisë dhe, këto politika, konsiderohen si një përgjigje ndaj

    nevojave bazike sociale.3

    Këto tri kuptime të politikave sociale plotësojnë njëra-tjetrën dhe

    bashkërendohen në funksionimin praktik të këtij termi.

    Ky bashkërendim do të pasqyrohet në përgjegjësinë e shtetit për zbatimin e tyre

    nëpërmjet një kuadri ligjor të rregulluar, për të trajtuar një problem ekonomik, politik

    ose shoqëror që kërkon ndërhyrje në formën e nxitjes, mbështetjes, inkuadrimit,

    monitorimit, parandalimit dhe mbrojtjes. Këto ligje përfshihen brenda sistemit të

    mbrojtjes sociale, i cili ka një rol shumë të rëndësishëm ekonomik. Sipas Organizatës

    Ndërkomëtare të Punës: « Mbrojtja sociale është përgjigja ndaj nevojës për siguri në

    kuptimin më të gjerë të kësaj fjale, përmes procesit të solidaritetit social dhe jo thjesht

    një sistem instrumentash që garantojnë këtë siguri »4.

    Politikat sociale reflektojnë dhe kontribuojnë për të evoluar marrëdhëniet

    midis shtetit dhe shoqërisë civile, midis autoriteteve publike, individëve dhe grupeve

    sociale, pra kjo korrespondon me gjithçka që prek funksionimin e shoqërisë dhe

    kryesisht marrëdhëniet sociale brenda saj. Roli i tyre është të identifikojnë grupet

    sociale dhe problemet tipike dhe t’u përgjigjen në formën e përfitimeve, veprimeve

    parandaluese apo ndërhyrjeve. Ato janë të karakterizuara nga një cikël kohor:

    formulohen, zhvillohen, përshtaten me nevojat në ndryshim dhe në mënyrë të

    vazhdueshme lindin nevoja të reja sociale të cilat trajtohen në kuadër të solidaritetit

    kombëtar apo të ndërhyrjeve të autoriteteve publike.

    Duke u mbështetur në këtë konceptim të gjerë të politikave sociale, vlen të

    theksohet se çdo vend zhvillon politikat e tij të përshtatura me veçoritë sociale,

    ekonomike dhe politike.

    Kombinimi i variablave kohë dhe hapësirë, lejon të analizohet në mënyrë të

    plotë zhvillimi i misionit social në një shoqëri, për garantimin dhe zhvillimin e të

    drejtave të fëmijëve.

    2 Rayssiguier Y, Jégu J, Laforcade M. Politiques sociales et de santé, comprendre et agir, Rennes :

    Presses de l’EHESP, juin 2012 3 Po aty 4 ILO. Into the twenty-first century : the development of social security : a report to the Director-

    General of the International Labour Office on the response of the social security system in

    industrialised countries to economic and social change. Geneva : International Labour Office ; 1984

  • Zhvillimi i politikave sociale në Shqipëri dhe në Francë, vendi që zënë fëmijët në këto politika Ina Zallëmi

    6

    Analizimi i politikave sociale me fokus fëmijën, përbën një objekt hulumtimi

    sa interesant aq edhe kompleks, sepse bazuar tek përkufizimi i sipërpërmendur i

    Konventës së Kombeve të Bashkuara për të Drejtat e Fëmijëve, politikat sociale

    prekin të gjitha funksionet e një shoqërie.

    Gjatë trajtimit të karakteristikave sociale në Shqipëri dhe në Francë, një

    vëmendje e veçantë i kushtohet funkioneve sociale të shoqërisë shqiptare të pas viteve

    ’90, si dhe zhvillimeve më të fundit të politikave sociale në këtë fushë.

    Duhet të theksojmë se si në planin kombëtar edhe në atë evropian, politikat sociale në

    dhjetëvjeçarin e fundit konsiderohen prioritare.

    Gjatë analizës të sistemit social shqiptar dhe francez trajtohet me prioritet

    vendi i fëmijës në këto sisteme, duke konsideruar dallimet dhe veçoritë që

    karakterizojnë secilin nga sistemet. Edhe pse ekzistojnë shumë perspektiva

    krahasuese disa prej tyre supozojnë se asnjë fakt social në të vërtetë nuk është i

    kuptueshme jashtë kontekstit kulturor në të cilën ai ideohet dhe zhvillohet.

    Gjithashtu, synohet të trajtohet kuadri ligjor, aktorët dhe roli i tyre në këto

    politika, duke sjellë një ilustrim rreth vendit që i kushtohet mbrojtjes sociale të

    fëmijëve. Këta elementë analizohen në kontekstin e shoqërisë shqiptare, duke u

    referuar në tiparet e politikave sociale me në qendër fëmijën në shoqërinë franceze.

    Nëse fillesat e politikave të mirëfillta sociale për fëmijët në Francë analizohen

    në kontekstin historik të pas Luftës së Dytë Botërore, në vendin tonë analiza

    përqendrohet në periudhën e pas viteve 1990, periudhë e cila shënon funksionimin e

    një shoqërie demokratike. Kjo nuk do të thotë se ne sistemin socialist nuk ka pasur

    politika sociale për fëmijët, por, për efekt studimi, është zgjedhur kjo periudhë

    kohore, për aktualizimin e çështjes së të drejtave të fëmijëve në Shqipëri.

    Një nga arsyet e zgjedhjes të kësaj teme studimi është ruajtja e vlerave dhe

    parimeve që shoqëria do të mbrojë dhe të trashëgojë në gjeneratat e ardhshme. Çdo

    sistem shoqëror vlerëson figurën e fëmijës, vlerësim që varion në funksion të :

    zhvillimeve historike të vendit, modeleve socio-ekonomike, prirjeve pedagogjike,

    inkuadrimit të mekanizmave dhe dispozitivave në fushën e shëndetësisë, vizionit dhe

    rolit të familjes, si dhe rëndësisë së shkollës në formimin e fëmijës. Të gjithë këta

    elementë përbëjnë variabla të rëndësishëm që lejojnë identifikimin e nivelit të

    zhvillimit të politikave sociale me në qendër fëmijën.

    Pse duhet të zgjedhim për të krahasuar Shqipërinë dhe Francën? Cili është

    interesi i krahasimit të dy logjikave tërësisht të ndryshme siç janë politikat sociale me

    fokus fëmijët?

    Shqipëria dhe Franca janë dy vende me kontekste të ndryshme ekonomike,

    politike dhe socio-kulturore. Kontrasti është i dukshëm mes dy shoqërive. Franca

    është një vend i ndikuar nga një frymë social-demokrate në ndërmarrjen e politikave,

    ekziston një nivel i lartë i lirisë ekonomike dhe ka një respektim të madh të drejtësisë

    sociale5. Ndërsa vendi ynë, sipas literaturës të shfrytëzuar në lidhje me këtë fushë

    5 Gosta Esping-Andersen, Les trois mondes de l'Etat-providence. Essai sur le capitalisme moderne,

  • Zhvillimi i politikave sociale në Shqipëri dhe në Francë, vendi që zënë fëmijët në këto politika Ina Zallëmi

    7

    studimi, ka një ndikim të fuqishëm të neoliberalizmit, i cili karakterizohet nga një

    kufizim i rolit të shtetit në jetën e individit.

    Qasja krahasuese mes dy modeleve të sistemit të politikave sociale (Shqipëri-

    Francë) lidhet njëkohësisht me arsye personale dhe shkencore:

    Së pari, Franca përfaqëson një mjedis shoqëror mbi të cilin disponohen

    njohuri të thelluara rreth funksionimit të sistemit shoqëror, ekonomik dhe politik të

    këtij vendi dhe sepse, ky sistem konsiderohet i konsoliduar në fushën e politikave

    sociale për fëmijët dhe familjen.

    Së dyti, edhe pse këto dy vende paraqesin dy modele ose dy lloje shoqërish

    dhe organizimesh të ndryshme shoqërore, në këtë punim do të adaptohet një krahasim

    vertikal, bazuar në krahasimin e zhvillimit të nivelit ekonomik sipas Lawrence

    Friedman. Krahasimet vertikale korrespondojnë me ato që ndodhin midis vendeve me

    nivele shumë të ndryshme ekonomike, sociale dhe teknologjike6.

    Së treti, theksohet gjithashtu se Franca është një nga vendet themeluese të

    Bashkimit Evropian, ku Shqipëria ka nisur procesin e integrimit.

    Së katërti, shpesh politikat sociale të familjes dhe fëmijës, të ndërmarra në

    Francë kanë qenë frymëzuese në ngritjen e politikave sociale dhe linjave orientuese të

    Evropës sociale.

    Qëllimi i punimit është të ofrojë një panoramë të marrëdhënieve të reja të

    qytetarit me shtetin, qasjet e ndryshme të perceptimit të familjes, perspektivat mbi

    edukimin e fëmijëve, konceptimin mbi ofrimin e shërbimeve shëndetësore dhe sociale

    në secilin prej dy vendeve, si edhe të paraqesë një analizë krahasuese të dy sistemeve.

    Objektivi bazë i studimit fokusohet në analizën e aksionit të autoritetetve

    publike mbi mirëqenien e fëmijëve.

    Çështjet kryesore kërkimore rreth të cilave do të orientohet analiza e nivelit të aksionit

    të autoriteteve publike janë:

    -A mund të konsiderojmë këtë aksion publik të instrumentalizuar nëpërmjet

    politikave sociale apo do të ngelemi në nivelin teorik të tyre?

    -A ideohen këto politika sociale duke konsideruar nevojat specifike përgjatë gjithë

    ciklit të jetës së fëmijës?

    -A janë përfaqësuese të nevojave reale, politikat sociale të ndërmarra për fëmijët?

    Analiza e sistemit social francez do të qëndrojë në një plan të dytë, pasi

    sistemi francez përbën një burim frymëzimi dhe suksesi në fushën e politikave sociale

    për fëmijët.

    Interesi dhe rëndësia që shfaq ky punim është krahasimi midis dy sistemeve.

    Analiza e një sistemi të vetëm politikash sociale me në qendër fëmijën, nuk lejon të

    kuptojmë në detaj se si ky sistem është ndërtuar. Marrja në studim e dy sistemeve të

    ndryshme, sjell elemente të koherencës ose mospërputhjes me specifikat e secilit.

    Kjo qasje është një metodë krahasimi që evidenton dallimet apo ngjashmëritë

    coll. Le lien social, éd. PUF, 1999, 310 p 6 Vigour Cécile, ,La comparaison dans les sciences sociales. Pratiques et méthodes, Paris, La

    Découverte , 2005, p 164

  • Zhvillimi i politikave sociale në Shqipëri dhe në Francë, vendi që zënë fëmijët në këto politika Ina Zallëmi

    8

    midis dukurive. Realitetet nuk do të ishin të krahasueshme, në qoftë se do të

    përkufizonin "krahasimin" si përballje të kategorive të njëjta.

    Ideja e një krahasimi të tillë nuk synon të klasifikojë politikat sociale me në

    fokus fëmijën si politika më të mirat apo me të këqija, por do të analizohen realitete të

    lidhura me një kontekst të caktuar social-historik që shpjegon gjendjen e fenomenit7.

    Një pikë e fortë takimi midis dy rasteve konkrete të studimit është aderimi i

    dy vendeve në Konventë mbi të Drejtat e Fëmijëve, e miratuar nga Asambleja e

    Përgjithshme e Organizatës së Kombeve të Bashkuara më 20 nëntor 1989, si një nga

    aktet më të rëndësishme të së drejtës ndërkombëtare në të cilën janë parashikuar të

    drejtat dhe detyrimet në të gjitha fushat e jetës së fëmijës, të grumbulluara në një

    mënyrë kaq të plotë dhe të detajuar si në asnjë akt tjetër juridik në fushën e të drejtave

    të fëmijëve. Kjo Konventë është ratifikuar nga Kuvendi i Republikës së Shqipërisë në

    shkurt 1992 dhe ka hyrë në fuqi në mars 19928. Ratifikimi i saj nga Kuvendi bazohet

    në nenin 16 të Dispozitave Kryesore Kushtetuese (1991). Kuadri ligjor pas ratifikimit

    të Konventës ka pësuar ndryshime rrënjësore me qëllim përshtatjen e tij me dispozitat

    e Konventës. Në Kushtetutën e Republikës së Shqiptërisë (neni 122)9 përcaktohet se

    çdo marrëveshje ndërkombetare e ratifikuar përbën pjesë të sistemit të brendshëm

    juridik, pasi botohet në Fletoren Zyrtare të Republikës së Shqipërisë. Ajo zbatohet në

    mënyrë të drejtpërdrejtë, përveç rasteve kur nuk është e vetëzbatueshme dhe zbatimi i

    saj kërkon nxjerrjen e një ligji.

    Një marrëveshje ndërkombëtare e ratifikuar, me ligj ka epërsi mbi ligjet e

    vendit që nuk pajtohen me të. Kjo dispozitë e Kushtetutës është e një rëndësie të

    veçantë në mbrojtjen e të drejtave të fëmijëve, sepse edhe në rastet kur në

    legjislacionin e brendshëm ka mangësi mund të zbatohet direkt Konventa e OKB-së

    për të Drejtat e Fëmijëve. Të drejtat e fëmijës dhe ato të njeriut në përgjithësi kanë

    pësuar përmiresime të ndjeshme nëpërmjet reformave ligjore dhe institucionale, duke

    synuar arritjen e standardeve evropiane, në fushën e politikave sociale.

    Në kuadër të përshtatjes së legjislacionit të brendshëm me Konventën e OKB-

    së mbi të Drejtat e Fëmijëve, janë miratuar një sërë ligjesh dhe vendimesh të cilat

    direkt apo indirekt, ndikojnë në përmirësimin e të drejtave të fëmijës në Republikën e

    Shqipërisë.

    Për të analizuar veprimtarinë e autoriteteve publike të mbrojtjes së fëmijëve në

    Shqipëri, do të duhet të identifikohen: strukturat përgjegjëse të këtij sistemi, profili i

    punonjësve në këto struktura, kapacitetet si dhe mekanizmat e vlerësimit të

    performancës së mbrojtjes së të drejtave të fëmijës. Bazat e strukturave të këtij sistemi

    janë të përcaktuara brenda kuadrit ligjor të kësaj fushe.

    Krahasimi i dy modeleve të sistemeve të politikave sociale lejon të kuptojmë

    zhvillimin e këtyre politikave edhe pse kjo paraqitet si një proces kompleks, por i

    7 Po aty 8Konventë mbi të Drejtat e Fëmijëve,

    https://www.unicef.org/tfyrmacedonia/CRC_albanian_language_version(3).pdf, konsultimi i fundit

    mars 2016 9Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë, http://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_protect/---

    protrav/---ilo_aids/documents/legaldocument/wcms_127390.pdf, konsultimi i fundit mars 2016

    https://www.unicef.org/tfyrmacedonia/CRC_albanian_language_version(3).pdfhttp://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_protect/---protrav/---ilo_aids/documents/legaldocument/wcms_127390.pdfhttp://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_protect/---protrav/---ilo_aids/documents/legaldocument/wcms_127390.pdf

  • Zhvillimi i politikave sociale në Shqipëri dhe në Francë, vendi që zënë fëmijët në këto politika Ina Zallëmi

    9

    domosdoshëm.

    Të gjitha debatet mbi politikat sociale, identifikojnë shumllojshmërinë e

    konflikteve ideologjike, përpjekjeve për të pasur influencë, pushtet, logjikat

    mbizotëruese mbi çështjet politike, ekonomike etj. Rezultatet e këtyre ndikimeve të

    shumta dhe kontradiktore, nuk mund të jenë kurrë një tërësi homogjene dhe

    koherente. Ato janë produkt i zhvillimeve të njëpasnjëshme dhe dinamike, duke u

    përshtatur me qëllimet dhe nevojat e përcaktuara në kohë dhe hapësirë. Asnjëherë

    këto politika nuk mund të marrin në konsideratë tërësinë e kompleksitetit të realitetit

    shoqëror, të cilit i adresohen. Gjithmonë përdoren skematizime dhe kartografi të

    thjeshtëzuara të nevojave për ndërtimin e një aksioni social10.

    Arsyetimet që kanë çuar në lindjen e politikave sociale, logjikës së

    funksionimit dhe evoluimit të tyre, na ndihmojnë të krijojmë një prezantim teorik dhe

    një analizë praktike të funksionalitetit të politikave në drejtim të mbrojtjes dhe

    zhvillimit të të drejtave të fëmijëve.

    Ky kërkim shkencor bazohet në metodologjinë e përdoruar në raportin

    ndërkombëtar « Karahasim i mirëqenies së fëmijëve në vendet e OECD-së »11 të vitit

    2009 si dhe në literaturën specifike për standardet e jetesës së fëmijëve dhe

    dimensionet e tyre të përcaktuara në Konventën e Kombeve të Bashkuara për të

    Drejtat e Fëmijëve e vitit 1989.

    Përgjatë këtij punimi janë analizuar dimensione të ndryshme të mirëqenies së

    fëmijës, duke konsideruar jo vetëm zhvillimin e tij fizik, por gjithashtu kushtet e jetës

    nga pikëpamja materiale, mjediset edukative dhe disa aspekte të mirëqenies

    subjektive të lidhura me marrëdhëniet e fëmijës në shoqëri. Optika e zgjedhur është

    tejet e gjerë për të dhënë një përkufizim të mirëqenies së fëmijëve që konsideron të

    drejtat politike apo mundësitë dhe kënaqësisë që u ofrohen fëmijëve.12

    Indikatorët janë zgjedhur në mënyrë të tillë që të mund të mbulojnë periudha të

    ndryshme të fëmijërisë, kur të dhënat e lejojnë. Nëpërmjet kësaj analize synohet të

    jepet informacion i shfrytëzueshëm nga dy qasje të pranishme në fushën e analizës së

    mirëqenies së fëmijëve.

    Qasja e parë vendos theksin në procesin e zhvillimit të kapacitetit konjitiv, social apo

    emocional përgjatë fëmijërisë dhe nga ky fakt lejohet të identifikohen mangesitë e

    akumuluara përgjatë kësaj periudhe.

    Ndërsa qasja e dytë është e lidhur me garantimin e disa të drejtave të fëmijëve

    për sa i përket kushteve të jetesës, aksesit në përkujdesin parësor dhe në shërbimet që

    mund të favorizojnë zhvillimin fizik dhe konjitiv tek fëmija.

    Krahasimi i propozuar në këtë analizë vendos theksin gjithashtu në një varietet

    të madh indikatorësh që sjellin informacion mbi situatën e fëmijëve në tri fusha

    kryesore: niveli i jetesës, edukimi dhe parandalimi i problemeve të shëndetit apo të

    10 Vigour Cécile , La comparaison dans les sciences sociales. Pratiques et méthodes, Paris, La

    Découverte, 2005, p 164 11 Studim krahasues mbi mirëqenien e Fëmijëve në vendet e OECD-së,

    http://www.oecd.org/fr/els/famille/assurerlebien-etredesenfants.htm, konsultimi i fundit janar 2016 12 Thévenon Olivier, « Indicateurs comparés du bien-être des enfants dans les pays de l'OCDE »,

    Informations sociales, 4/2010 (n° 160), p. 20-29

    http://www.oecd.org/fr/els/famille/assurerlebien-etredesenfants.htm

  • Zhvillimi i politikave sociale në Shqipëri dhe në Francë, vendi që zënë fëmijët në këto politika Ina Zallëmi

    10

    zhvillimit të disa sjelljeve me risk.

    Në mënyrë që të matim mirëqenien e fëmijëve, duke ju referuar aksionit

    publik, janë përzgjedhur gjashtë dimensione që mbulojnë aspektet kryesore të jetës së

    fëmijëve : mirëqenia materiale, strehimi dhe mjedisi, arsimimi, shëndeti dhe siguria,

    sjelljet me risk dhe cilësia e jetës në shkollë. Secili prej këtyre dimensioneve

    kombinon disa indikatorë, të cilët janë zgjedhur për ndjeshmërinë e tyre në lidhje me

    zgjidhjen që u jepet nga autoritetet publike. Çdo indikator, në mënyrë individuale,

    sjell informacion mbi ndërtimin dhe zbatimin e politikave përgjegjëse të fushës.

    Përcaktimi i variablave të kërkimit shkencor nëpërmjet dimensioneve dhe

    indikatorëve të mirëqenies së fëmijës do të lejojë mbledhjen e të dhënave që do të

    mundësojnë verifikimin e hipotezës.

    Secili nga këto gjashtë dimensione të mirëqenies së fëmijës, përfaqësohet nga një seri

    indikatorësh.

    Si njësi e analizës është konsideruar më tepër fëmija se familja. Studimet mbi

    varfërinë dhe mirëqenien e fëmijëve janë adaptuar në një qasje të përqendruar

    tek fëmija.

    Indikatorët janë sa më aktualë të jetë e mundur dhe sjellin një panoramë të

    mirëqenies së fëmijëve sa më reale.

    Indikatorët janë nxjerrë nga mbledhja e standardizuar e të dhënave apo nga

    burime zyrtare.

    Indikatorët mbulojnë të gjithë stadet e zhvillimit të fëmijës nga lindja deri në

    moshën 17 vjet apo të gjithë individët nën moshën 18 vjet.

    Në kuadër të kësaj metodologjie, struktura e indikatorëve të mirëqenies së

    fëmijëve e trajtuar në lidhje me aksionin publik është bazuar në tri faza: në fëmijërinë

    e hershme, ne fazën ndërmjetëse të fëmijërisë dhe fazën e «fëmijërisë» së rritur.

    Përparësia e një strukture të tillë shpjegohet nga një sërë arsyesh, të cilat përfshijnë

    rëndësinë e një qasjeje të zhvillimit të fëmijërisë dhe faktin se mirëqënia mund të

    matet në mënyra të ndryshme në mosha të ndryshme të fëmijës.

    Disa nga inidikatorët e përdorur në këtë studim janë specifikë sipas moshës së

    fëmijës. Kur është paraqitur mundësia, indikatorët janë trajtuar për të tri periudhat e

    fëmijërisë. Megjithatë, për të pasur një përfaqësim sa më të mirë të të tri periudhave të

    fëmijërisë janë përfshirë një numër indikatorësh specifikë të moshës, si pesha e

    lindjes, ushqyerja me gji dhe vaksinimi (të cilat lidhen me fëmijërinë e hershme) dhe

    indikatorë të sjelljeve me risk (të cilat lidhen me fëmijërinë e vonë).

    Indikatorët synojnë të përqendrohen në politikat publike që lidhen me

    mirëqenien e fëmijëve. Në këtë studim do të favorizohen indikatorët për të

    cilët lidhja shkakësore midis veprimit publik dhe përmirësimit të mirëqenies

    është relativisht e drejtpërdrejtë dhe johipotetike.

    Në secilën nga gjashtë dimensionet e mirëqenies së fëmijëve është privilegjuar

    nocioni i komplementaritetit në përzgjedhjen e indikatorëve. Ky

    komplementaritet merr forma të ndryshme.

  • Zhvillimi i politikave sociale në Shqipëri dhe në Francë, vendi që zënë fëmijët në këto politika Ina Zallëmi

    11

    - Mosha e fëmijës. Nëse një indikator është përqendruar në fëmijët e një

    moshe të caktuar, indikatorët e tjerë të të njëjtit dimension do të sjellin

    informacion mbi mbi një tjetër stad të fëmijërisë.

    - Duhet të merret në konsiderate efektiviteti dhe nocioni i barazisë.

    Indikatorët duhet të vlerësojnë shpërndarjen e rezultateve brenda vendit,

    element që i jep indikatorit nocionin e barazisë, por edhe jep rezultate

    efektive.

    - Mirëqenia e fëmijëve sot dhe zhvillimi i tyre në të ardhmen. Indikatorët

    marrin në konsideratë jo vetëm mirëqenien aktuale të fëmijëve por dhe

    perspektivën e zhvillimit të tyre, për të vlerësuar nivelin e jetës sot si dhe

    mënyrën se si e përgatit shoqëria të ardhmen e fëmijëve.

    - Mbulimi i rezultateve brenda të njëjtit dimension. Është e dëshirueshme të

    mbulohen disa nëndimensione të rëndësishme brenda çdo dimensioni si

    për shembull: shëndeti fizik dhe mendor në kuadër të dimensionit

    shëndetësor.

    Janë përdorur tre indikatorë për të matur mirëqenien materiale të fëmijëve.

    I pari ka të bëjë me të ardhurat mesatare të disponueshme të familjeve me

    fëmijë nën moshën 18 vjeç.

    I dyti analizon shkallën relative të varfërisë së fëmijëve nën moshën18 vjeç.

    I treti trajton përqindjen e fëmijëve nën 15 vjet, të privuar nga nevojat bazë në

    fushën e edukimit, mjete materiale që janë të rëndësishme për ecurinë e suksesshme

    në shkollë.

    Këto tre indikatorë janë përqëndruar tek fëmija si njësi e analizës. Megjithatë,

    në rastin e matjes së të ardhurave të disponueshme dhe varfërisë, të ardhurat e

    familjes i atribuohen fëmijës.

    Dy indikatorët e parë mbulojnë fëmijët e të gjitha moshave, ndërsa të dhënat

    për burimet e nevojave në fushën e edukimit korespondojnë me fëmijët 15 vjeçarë.

    Nëpërmjet operacionalizimit të indikatorit të mirëqenies materiale synohet të matet

    barazia dhe eficienca. Duhet theksuar se të ardhurat mesatare familjare përdoren për

    të matur eficiencën (realizimi i një rezultati maksimal me minimumin e mjeteve te

    disponueshme), ndërsa niveli i varfërisë tek fëmijët mat barazinë në shoqëri. I pari

    identifikon se si një vend mund t’u sigurojë të ardhura të mjaftueshme familjeve me

    fëmijë, ndërsa i dyti identifikon fëmijët që jetojnë në familje në varfëri ekstreme.

    Të ardhurat mesatare të familjes së fëmijëve pasqyrojnë produktin e

    brendshëm bruto (PBB) për frymë, korrelacionin midis të ardhurave të familjes dhe

    PBB për frymë.

    Varfëria monetare e fëmijëve matet nga përqindja e familjeve me fëmijë me

    një të ardhur ekuivalente më të ulët se 40% të të ardhurave mesatare kombëtare, kjo

    bazuar në Konventen mbi Standardet Minimale te Mbrojtjes Shoqërore nr.102/1952 të

    ratifikuar nga qeveria shqiptare në dhjetor 2005. Të dhënat mbi këtë indiktor janë

    siguruar në burimet zyrtare pranë INSTAT13.

    13 INSTAT, http://www.magjistratura.edu.al/504-konventa-nr-102-per-sigurimet-shoqerore-standardet-

    minimale-ligji-nr-9442-16-11-2005.html, konsultimi i fundit janar 2016

    http://www.magjistratura.edu.al/504-konventa-nr-102-per-sigurimet-shoqerore-standardet-minimale-ligji-nr-9442-16-11-2005.htmlhttp://www.magjistratura.edu.al/504-konventa-nr-102-per-sigurimet-shoqerore-standardet-minimale-ligji-nr-9442-16-11-2005.html

  • Zhvillimi i politikave sociale në Shqipëri dhe në Francë, vendi që zënë fëmijët në këto politika Ina Zallëmi

    12

    Indikatori i privimit arsimor është përdorur për të vlerësuar burimet dhe mjetet që

    lejojnë fëmijët për të studiuar. Fëmijët nga 15 vjet konsiderohen në gjendje të privimit

    arsimor, kur ata kanë më pak se katër elementet bazë nga tetë elementët e

    domosdoshem të standardit minimal te jetesës që janë: një tavolinë për studim, një

    vend të qetë për të punuar, një kompjuter që ju nevojitet për studim, një software

    didaktik, një lidhje interneti, një makinë llogaritëse, tekste shkollore. Kjo duke u

    bazuar në metodologjinë e përdorur në sudimin “Krahasimi i mirëqenies së fëmijëve

    në vendet e OECD-së”14.

    Indikatorin e privimit nga nevojat bazë në fushën e edukimit do ta lidhim

    drejtpërsëdrejti me mungesën e të ardhurve në familjen e fëmijës. Për të qartësuar

    konceptimin e privimit të fëmijës në fushën e edukimit, theksojmë se në këtë studim

    do të konsiderojmë të privuar në fushën e edukimit të gjithë fëmijët që janë pjesë e

    familjeve të programit të ndihmës ekonomike. Arsyeja pse do t’i trajtojmë këta fëmijë

    të privuar në fushën e edukimt, lidhet me përfitimet e ulta të

    ofruar në para në kuadër të këtij programi15.

    Strehimi dhe mjedisi i banimit konsiderohet si një dimension i rëndësishëm për

    përcaktimin e mirëqenies së fëmijës, duke u bazuar në njohjen e së drejtës për çdo

    fëmijë, për një nivel jetese të mjaftueshëm për zhvillimin fizik, mendor, shpirtëror,

    moral dhe social të fëmijës. Konventa e të Drejtave të Fëmijëve e Organizatës së

    Kombeve të Bashkuara thekson rolin specifik të shteteve për të mbajtur në kontroll

    kushtet në të cilat jetojnë fëmijët në lidhje me strehimin (Neni 27.3)16.

    Dy indikatorë janë marrë në konsideratë në dimensionin e strehimit dhe

    mjedisit. E para mat cilësinë e strehimit për fëmijët, duke regjistruar numrin e

    fëmijëve që jetojnë në kushte të mbipopulluara. E dyta regjistron numrin e fëmijëve

    që jetojnë në një banesë të zhurmshme dhe në një mjedis në kushte të këqija

    higjienike.

    Indikatorët në lidhje me strehim dhe mjedisin janë të fokusuar tek fëmijët për

    aq sa ato i referohen kushteve të jetesës së tyre. Për matjen e këtij indikatori jemi

    bazuar në të dhënat e studimit të INSTAT-it mbi Matjen e Standardeve të Jetesës

    2012.

    Të gjithë indikatorët në dimensionin e strehimit dhe të mjedisit fokusohen tek

    fëmijët e moshës 0 deri në 17 vjet. Të dhënat synohet të jenë përfaqësuese për të

    gjitha familjet me fëmijë. Strehimi dhe mjedisi karakterizojnë kushtet e jetës së

    fëmijëve dhe familjeve të tyre. Këta faktorë janë të ndjeshëm drejtpërsëdrejti ndaj

    14 Studim krahasues mbi mirëqenien e Fëmijëve në vendet e OECD-së,

    https://www.oecd.org/fr/els/famille/44361091.pdf, konsultimi i fundit janar 2016 15 Raport UNICEF, https://www.unicef.org/albania/sq/children_27593.html, konsultimi i fundit janar

    2016 16 Konventa e të Drejtave të Fëmijëve e Organizatës së Kombeve të Bashkuara,

    http://www.infocip.org/al/?p=3261, konsultimi i fundit janar 2016

    Shtetet Palë marrin masat e duhura, sipas kushteve kombëtare dhe mundësive të tyre, për të ndihmuar

    prindërit dhe personat e tjerë përgjegjës për fëmijën, që të vënë në jetë këtë të drejtë dhe, në rast

    nevoje, për të siguruar një përkrahje materiale dhe programe mbështetjeje, sidomos lidhur me

    ushqimin, veshmbathjen dhe banimin.

    http://www.infocip.org/al/?p=3261

  • Zhvillimi i politikave sociale në Shqipëri dhe në Francë, vendi që zënë fëmijët në këto politika Ina Zallëmi

    13

    veprimeve të autoriteteve publike, si për shembull: mundësia e përfitimeve të

    strehimit.

    Indikatorët trajtojnë përqindjen e fëmijëve që jetojnë në kushtet më të

    pafavorshme të strehimit dhe mjedisit. Këta indikatorë lidhen me disa rezultate në

    drejtim të zhvillimit të fëmijës, por jo vetëm. Ky dimension lidhet me të ardhmen e

    fëmijëve dhe në mënyrë të drejtpërdrejtë me situatën e tyre në të tashmen.

    Për të vlerësuar ndikimin e dimensionit të arsimimit në mirëqenien e fëmijës

    janë përdorur dy indikatorë. I pari trajton rezultatet në mësime, të cilat korrespondojnë

    me rezultatet mesatare në testet e leximit, matematikës dhe shkencës në programin

    PISA, ndërsa indikatori i dytë, sjell përqindjen e fëmijëve 15 -18 vjeç të cilët nuk janë

    as të punësuar as në arsim apo trajnim profesional.

    Të dy këta indikatorë kanë në qendër fëmijën, pra, fëmija është njësia e

    analizës dhe rezultatet në mënyrë direkte janë të fëmijëve. Por, duhet theksuar se të

    dhëna mbi ecurinë e fëmijëve brenda këtij dimensioni, janë vetëm për fëmijët që

    ndjekin shkollat të cilat nuk vuajnë nga paaftësia fizike ose që kanë vështirësi në të

    mësuar.

    Nuk është e mundur që të vlerësohen arritjet e të mësuarit gjatë gjithë

    periudhës së fëmijërisë, megjithatë, mund të krijohet një ide mbi përfitimin e

    njohurive nga ana e fëmijës gjatë gjithë periudhës së arsimit të detyruar.

    Edhe pse gjendja familjare është e lidhur ngushtë me rezultatet shkollore të fëmijës,

    në shumë drejtime të jetës së individëve ka një ndërhyrje të autoriteteve publike për të

    vepruar si në rezultatet shkollore, por dhe në fushën e pabarazisë në edukim. Shkollat

    janë një vend i rëndësishëm i përgatitjes së fëmijëve për moshë madhore, si në planin

    social ashtu edhe në atë ekonomik.

    Dimensioni i shëndetit bazohet në tetë indikatorë që janë të organizuar sipas

    ciklit të jetës së fëmijëve. Tre indikatorët e parë vdekshmëria foshnjore, nënpesha në

    lindje dhe ushqyerja me gji, i përkasin fëmijërisë së hershme. Dy të tjerët në vijim

    janë përgjegjës për nivelin e vaksinimit kombëtar kundër kollës së mirë dhe të fruthit

    në moshën 2 vjet. Aktiviteti fizik gjatë periudhës së ndërmjetme të fëmijërisë dhe

    fëmijërisë se mëvonshme është përfshirë në dimensionin e shëndetit, sepse ai

    reflekton përqindjen e fëmijëve të moshës 11, 13 dhe 15 vjet, që kanë ushtruar çdo

    ditë të paktën një orë aktivitet fizik gjatë javës para anketimit. Dy indikatorët e fundit

    kanë të bëjnë me nivelin e vdekshmërisë të fëmijëve nga 1 deri në 18 vjet për çfarëdo

    lloj shkaku qoftë edhe vetëvrasje.

    Dimensioni i shëndetit merr në konsideratë më shumë indikatorë se çdo dimension

    tjetër. Të dhënat mbi këtë dimension ofrojnë mbulim më të plotë në të gjitha fazat e

    fëmijërisë.

    Në termat e dimensionit, sjelljet me risk është pjesërisht e lidhur me shëndetin,

    pasi ajo shpesh mund të ketë pasoja negative për shëndetin fizik. Megjithatë, sjelljet

    me risk janë gjithashtu një indikator antisocial, sepse shumë sjellje të rrezikshme kanë

    një risk negativ dhe kanë një ndikim në nivel individual si: varësia ndaj alkoolit,

    drogës dhe dhunës. Këto sjellje janë të lidhura edhe me rezultate të ulta shkollore.

  • Zhvillimi i politikave sociale në Shqipëri dhe në Francë, vendi që zënë fëmijët në këto politika Ina Zallëmi

    14

    Indikatorët e marrjes së riskut trajtojnë përqindjen e fëmijëve 15 vjeçarë që

    pijnë rregullisht duhan, të rinjtë 13 - 15 vjeç të cilët raportuan të kenë qenë më shumë

    se dy herë në gjendje të dehur dhe niveli i lindshmërisë tek vajzat nga 15 -18 vjet.

    Dimensioni i cilësisë së jetës në shkollës përmbledh dy indikatorë. I pari i

    referohet konflikteve që fëmija mund të ketë në shkollë, duke ju referuaar kryesisht

    fenomenit të bulizmit. E dyta pasqyron kënaqësinë e përgjithshme të fëmijës mbi jetën

    në shkollë.

    Çdonjëri nga dimensionet është bazuar në standardet ndërkombëtare të

    përcaktuara në Konventën e Kombeve të Bashkuara mbi të Drejtat e Fëmijës.

    Dimensionet e trajtuara në kuadër të kësaj metodologjie janë në përputhje me

    studimet e UNICEF-it (2007) dhe Bradshaw et al. (2007)17.

    Vlen të përmendet gjithashtu dhe një dakordësi në parim në lidhje me

    standardet e mirëqenies midis vendeve të zhvilluara, vendeve të OECD-së dhe

    vendeve nënshkruese të Konventës së Kombeve të Bashkuara mbi të Drejtat e

    Fëmijëve, element që përforcon edhe më shumë trajtimin e këtij punimi doktoral.

    Duke konsideruar arsyetimin e mësipërm, mund të ngremë hipotezën e

    studimit: Në vendin tonë, ekziston një mospërputhje midis politikave sociale me në

    qendër fëmijën të sanksionuara përmes akteve ligjore dhe zbatimit të tyre në praktikë.

    Kështu, përballja e variablave të përfshira në hipotezën e punimit, synon të

    evidentojnë efektivitetin e aksionit publik mbi mirëqenien e fëmijëve nëpërmjet

    implementimit të politikave sociale për fëmijët.

    Hipotezën e ngritur do ta konstekstualizojmë brenda konceptit të

    performativitetit. Ky koncept së fundmi është zbatuar me sukses në shkencat sociale

    dhe ka ndikuar sipas disa studiuesish si një riorientim i dyfishtë epistemiologjik. Nga

    njëra anë kemi të bëjmë me një riorientim gjuhësor, që ka sjellë një interes të madh

    për “komunikimin” në fusha që ishin të panjohura, si për shembull studimi i

    praktikave shkencore, i veprimtarive juridike apo edhe i shkencave të organizimit. Në

    anën tjetër, kemi të bëjmë me një riorientim praktik që ka ngjallur shumë interes për

    kërkime të cilat synojnë të përshkruajnë dhe të kuptojnë veprimin dhe veprimtaritë që

    përbëjnë objektin e kërkimit.18

    Këto dy lëvizje kanë vendosur në qendër çështjet që lidhen jo vetëm me të

    shprehurit e veprimit/aksionit, por gjithashtu natyrën pragmatike të të shprehurit, që

    do të thotë vetë aktet e të shprehurit. Me këtë zhvendosje, koncepti i performativitetit

    kapërcen kuadrin e filozofisë së të shprehurit të zakonshem për t’u përballur me

    objekte dhe tradita shumë të ndryshme.

    17 Studim UNICEF, https://www.unicef-irc.org/publications/pdf/iwp_2013_3.pdf, konsultimi i fundit

    janar 2016

    18 Göran Goldkuhl, Practice Theory vs Practical Theory: Combining Referential and Functional

    Pragmatism, Schatzki et al., 2001

    https://www.unicef-irc.org/publications/pdf/iwp_2013_3.pdf

  • Zhvillimi i politikave sociale në Shqipëri dhe në Francë, vendi që zënë fëmijët në këto politika Ina Zallëmi

    15

    Në kundërshtim me përkufizimin e karakterit performativ, nën idenë “të

    japësh vlera” të J.-L. Austin (1970), kërkohet të specifikohen raste të ndryshme që të

    prezantuarit/të thënit nuk “konstaton” një veprim, aksion apo situatë, por përbën një

    veprim/aksion në vetvete. Duke studiuar dhe rastet “të thuash do të thotë të bësh”, ai

    shkëputet nga pjesa më e madhe e idesë të filozofisë tradicionale të të shprehurit. Të

    dallohen rastet që lidhen me peformativen dhe të konstatuarit nuk është e thjeshtë.

    Karakteri eksplicit i disa prezanimeve performative nuk mjafton për ta klasifikuar me

    siguri në performativitet. Në këtë rast, do të përballemi me situata që i mendonim të

    largëta: ajo që ndan të vërtetën dhe jo të vërtetën.

    Një herë që bëhet konstatimi, J.L. Austin anashkalon çështjen e

    performativitetit si një cilësi “e pastër” që i atribuohet enoncimeve specifike, për të

    “rimarë problemin nga fillimi” dhe shqyrton hapësirat pragmatike të gjithë enoncimit.

    J.L. Austin e trajton këtë hapësirë pragmatike të përbërë nga aktet domethënëse, aktet

    që kanë forcë dhe aktet që kanë efekt.

    Duke vepruar kështu, në mënyrë eksplicite pranohet kalimi nga problematika e

    dallimit midis performativitetit dhe konstatimit në një teori të akteve.

    Për të vërtetuar hipotezën e ngritur përgjatë punimit, do të analizohet në detaje lidhja

    midis zhvillimit te politikave sociale dhe rëndësisë që i jepet mbrojtjes së të drejtave

    të fëmijëve në praktikë, nëpërmjet implementimit të këtyre politikave sociale.

    Operacionalizimi i këtyre variablave do të realizohet përmes analizës së politikave

    sociale të ndërmara nga të dy vendet. Mirëqenia e fëmijëve në këtë studim është

    vlerësuar duke përdorur indikatorë të shumtë që lidhen me ndjeshmërinë ndaj

    veprimit të autoriteteve publike. Për arsye pjesërisht pragmatike, mirëqenia e fëmijëve

    konsiderohet si një koncept shumëdimensional. Ky pragmatizëm është diktuar nga një

    kufizim i të dhënave teorike dhe praktike si dhe nga skepticizmi në lidhje me aftësinë

    e fëmijëve të vegjël për t'iu përgjigjur pyetjeve mbi mirëqenien e tyre. Ky studim u

    mbështet në të dhëna cilësore, statistikore dhe analizë krahasuese.

    Qasja sasiore na lejon një shtrirje më të gjerë të studimit me një kampion

    shumë të madh dhe përgjithësim të të dhënave, ndërsa përmes qasjes cilësore i jepet

    kuptim gjetjeve që rezultojnë prej studimit sasior dhe njëkohësisht mundësohet një

    analizë e thelluar krahasuese. Për të pasur një panoramë të plotë të politikave sociale

    me në qendër fëmijën në Shqipëri dhe në Francë do të na duhet të kombinojmë këto

    dy qasje në një perspektive krahasuese.

    Qëllimi i përdorimit të metodave cilësore të mbledhjes së të dhënave qëndron

    në kërkimin, kuptimin dhe shpjegimin e fenomeneve, si dhe ndikimin e tyre në

    mendësinë e njerëzve. Kjo shërben gjithashtu për të kufizuar paragjykimet që çdo

    qenie njerëzore ka, përsa i përket relacioneve me njerëzit e tjerë në shoqëri.

    Për të analizuar përfaqësimin social të fëmijës do të përdoret teknika e analizës së

    përmbajtjes. Kjo teknikë na lejon të kuptojmë rëndësinë e figurës së fëmijës në

    politikat sociale.

    Zgjedhja e një qasjeje krahasuese bëhet një mjet që lejon realizimin e një

    analize sa me objektive brenda studimit. Si pasojë, krahasimet ndërkombëtare janë dy

    instrumentet e dijes dhe të njohjes: ato ofrojnë kontraste për të analizuar veçoritë

  • Zhvillimi i politikave sociale në Shqipëri dhe në Francë, vendi që zënë fëmijët në këto politika Ina Zallëmi

    16

    unike të një modeli kombëtar dhe pasojat e tyre. Sipas Badie dhe Hermet (2001)19,

    metoda e kontrasteve dramatike është unike në atë që thekson veçantinë e çdo vendi,

    çdo historie, çdo kulture, duke theksuar ndikimin e pranisë apo mungesës së një

    fenomeni apo institucioni20.

    Për të realizuar një krahasim midis dy sistemeve të ndërmarrjes së politikave

    sociale mbi fëmijët, me logjika kaq të ndryshme është e nevojshme të gjendet një

    kriter neutral krahasimi. Në qoftë se ne kemi miratuar një krahasim midis variablave

    tradicionale, si niveli i investimeve publike në fushën e politikave sociale për fëmijët,

    përfitimet financiare dhe me shërbime alternative të familjeve me fëmijë etj., Franca

    pozicionohet gjithmonë në krye. Por nëse i referohemi një koncepti krahasimi të

    paanshëm apo neutral si përfaqësimi i fëmijës nëpërmjet politikave sociale në çdo

    njërën nga këto dy vende, hulumtimi krahasues bëhet më interesant.

    Së pari, për shkak se nuk ka një përfaqësim të fëmijës nëpërmjet politikave

    sociale më të mirë apo më të keq: ka përfaqësime të ndryshme të fëmijës nëpërmjet

    këtyre politikave, të cilat kanë evoluar në kohë.

    Së dyti, çdo shoqëri ka një këndvështrim të veçantë për fëmijën. Në të dy

    vendet karakteristikat janë shumë të ndryshme në bazë të një shumëllojshmërie

    variablash: si vizioni i familjes, roli i gruas në shoqëri, vendi i shtetit në familje.

    Së treti, modeli francez konsiderohet një model i përparuar në shërbimet dhe

    përfitimet që u ofrohen fëmijëve, i cili duhet të shërbeje si model referimi, duke

    konsideruar proceset e integrimit të vendit tonë në BE.

    Studimi empirik kombinon dy instrumenta kërkimore: Intervista gjysmë të

    strukturuara dhe përdorimin e të dhënave dytësore statistikore, të siguruar nga burime

    zyrtare.

    Intervistat individuale gjysmë të strukturuara do të shërbejnë për të marrë

    mendimin e ekspertëve në vendin tonë, për të kuptuar domethënien e politikave

    sociale me në qendër fëmijën, si dhe statusin e fëmijës brenda këtij sistemi. Janë

    realizuar 30 intervista me ekspertë dhe studiues të politikave sociale. Ata u

    përzgjodhen në bazë të eksperiencës së tyre profesionale në sistemin e mbrojtjes së

    fëmijëve si dhe profilit të fushës brenda këtij sistemi. Ky kampion përbëhet nga

    kërkues të fushës, hartues të politikave publike, ekspertë, drejtues të institucioneve

    ekzekutuese të këtyre politikave, përfaqësues të organizatave ndërkombëtare për

    mbrojtjen e të drejtave të fëmijëve. Konkretisht intervistat janë realizuar

    në Bashkinë e Korçës

    - pranë Drejtorisë së Shërbimit të Kujdesit Social

    - pranë Njësisë së Mbrojtjes së të Drejtave të Fëmijës

    në Drejtorinë Arsimore Rajonale Korçë

    - pranë Sektorit të Kurrikulës dhe Cilësisë

    - pranë Sektorit të Shërbimit Psiko-Social

    në Drejtorinë e Shëndetit Publik Korçë

    - pranë Sektorit të Higjienës Shkollore

    19 Hermet Gay, Bertrand Badie, La politique comparée, Paris, Armand Colin 2001 20 Bray M., Adamos B., Mason M., Pratiques et methodes, Paris, La Découverte 2005/ Recherche

    comparative en éducation. Approches et méthodes, Editorial De Boeck, Bruxelles 2010

  • Zhvillimi i politikave sociale në Shqipëri dhe në Francë, vendi që zënë fëmijët në këto politika Ina Zallëmi

    17

    - pranë Sektorit të Mjekësisë së Përgjithshme të Shëndetit Publik

    në përfaqësinë e Organizatës së Kombeve të Bashkuara Tiranë

    në Drejtorinë e Shërbimit Social Shtetëror Korçë/Fier/Kukës

    Fakti që në kampionin e të intervistuarve janë përfshirë përfaqësues të sektorit

    publik dhe sektorit jofitimprurës, do të na lejojë të analizojmë funksionalitetin e

    politikave sociale me në qëndër fëmijën në dy këndvështrime. Pjesa më e madhe e

    intervistave është realizuar në rajonin e Korçës, kjo, duke u bazuar në një logjikë

    decentralizuese në nivelin administrativ, politik dhe fiskal. Thënë ndryshe, politikat

    sociale janë të unifikuara në të gjithë vendin dhe strukturat lokale (me përjashtim të

    disa veçorive gjeografike dhe klimaterike) funksionojnë në mënyrë identike përsa i

    përket përgjegjësive ligjore në garantimin e të drejtave dhe mbrojtjes së fëmijëve.

    Shfrytëzimi i të dhënave statistikore të mbledhura sipas mënyrave të

    standardizuara, na lejojon të operojmë në analizën e korelacionit të indikatorëve të

    ndryshëm për të krijuar një panoramë sa më të qartë mbi politikat sociale me në

    qendër fëmijën në Shqipëri. Duhet të theksohet fakti, se për realizimin e krahasimit të

    nivelit të mirëqenies së fëmijëve në të dy vendet përgjatë këtij punimi, për rastin

    francez do t’i referohemi të dhënave të mbledhura për realizimin e raportit

    « Karahasim i mirëqenies së fëmijëve në vendet e OECD-së » të 2009 si dhe në

    studimin “Fëmijët në vendet e zhvilluara” të realizuar nga UNICEF-i në vitin 2013.

    Në bazë të metodologjisë së adaptuar në këtë studim, të gjitha të dhënat do të

    sjellin fragmente të rëndësishme mbi mirëqenien e fëmijëve, ndërsa korrelacioni i të

    gjithë indikatorëve do të na sjellë informacion më të qartë mbi aksionin e autoriteteve

    publike mbi këtë çështje.

    Ky punim është i organizuar në tre kapituj:

    Kapitulli i parë “Politikat sociale dhe shteti social ”, ofron një trajtim të

    kornizës teorike të këtij punimi, si element i rëndësishëm për perceptimin shkencor të

    tij. Kapitulli çelet me argumentimin e nevojës për rikonstruktim të sistemit të

    mbrojtjes sociale në vendet e Evropës pas Luftës së Dytë Botërore, si një

    bashkërendim të politikave ekonomike dhe sociale. Kapitulli vijon me argumentin

    mbi nevojën për institucionalizimin e këtyre ndryshimeve bazuar në vlerat e

    solidaritetit shoqëror sipas tezës së Émile Durkheim.

    Në vazhdimësi të trajtimit do të jepet një paraqitje e procesit të politikave

    sociale si e vetmja mënyrë që mundëson shndërrimin e një problematike në një

    preokupim për autoritetet publike. Ky proces merr një rëndësi të veçantë, sepse

    individi në një shoqëri shfaq pamundësinë për të menaxhuar individualisht të gjitha

    risqet që ai has në ciklin e jetës.

    Më pas do të trajtohen tipet e sistemeve të mbrojtjes sociale, aksioni i

    autoriteteve publike, nëpërmjet të cilit do të operohet për t’i ardhur në ndihmë

    individit dhe njëkohësisht niveli i ndërhyrjes së shtetit në jetën e individëve dhe

    familjeve.

    Për të pasur një koherencë me fenomenin e globalizimit apo më konkretisht

    me evropianizimin e sistemit social, do të trajtohet ndikimi që ushtron procesi

    globalizues në zhvillimin e politikave sociale për fëmijët.

  • Zhvillimi i politikave sociale në Shqipëri dhe në Francë, vendi që zënë fëmijët në këto politika Ina Zallëmi

    18

    Duke deduktuar drejt qëllimit kryesor të këtij punimi, kapitulli i pare mbyllet

    me shqyrtimin e vendit që zë fëmija në një shoqëri, në politikat sociale dhe perceptimi

    i mirëqenies së tij.

    Kapitulli i dytë “Institucionalizimi i politikave sociale me në qendër fëmijën”,

    sjell një panoramë të legjislacionit të sistemit social shqiptar dhe atij francez, si dhe

    një analizë të institucioneve përgjegjëse të implementimit të këtyre politikave.

    Për rastin shqiptar analiza do të konkretizohet nëpërmjet ligjit të mbrojtjes sociale të

    vitit 2010 dhe jepe një perspektivë të situatës me ligjin e 2017-s.

    Ndërsa për rastin francez elementët kryesorë të sistemit të mbrojtjes sociale

    analizohen nën vështrimin e ligjit 2014 mbi mbrojtjen e fëmijëve.

    Duke konsideruar procesin e integrimit evropian të vendit tonë dhe sistemin

    francez si pjesë të sistemit social evropian, në vazhdimësi të këtij kapitulli trajtohet

    gjithashtu legjislacioni evropian mbi të drejtat e njeriut si dhe dispozitivat e ndërmarra

    nga Këshilli i Evropës si një promovues i këtyre të drejtave. Ky kapitull synon të

    krijojë një qasje të nevojave sociale të fëmijëve të shpalosura në kapitullin e parë të

    këtij punimi, përballë sistemit ligjor dhe strukturave implementuese të legjislacionit

    vendas dhe të direktivave evropiane.

    Kapitulli i tretë “Analiza e mirëqenies sociale të fëmijëve nëpërmjet

    dimensioneve sociale” analizon gjashtë dimensionet që ndikojnë drejtpërsëdrejti në

    mirëqenien e fëmijës. Ashtu sikurse cilësohet në metodologjinë e punimit, këto

    dimensione lejojnë të gjykohet niveli i aksionit publik mbi mirëqenien e fëmijës në

    shoqëri. Çdonjëri nga dimensionet trajtohet nëpërmjet indikatorëve që sillen në

    mënyrë të shifruar dhe me ilustrime tabelore dhe grafike. Kjo lejon leximin e situatës

    mbi çdo indikator në vendin tonë si dhe evoluimin në kohë të fenomeneve. Në këtë

    kapitull trajtohet mirëqenia sociale e fëmijëve në shoqërinë franceze si dhe një analizë

    analoge e indikatorëve që lejojnë të vlerësohet niveli i mirëqenies së fëmijëve nën

    aksionin e autoriteteve publike.

    Ndërthurja e elementëve teorikë, institucionalizimi i sistemin social në të dy

    vendet, analiza cilësore dhe sasiore e indikatorëve të dimensioneve të mirëqenies

    sociale, na mundëson që përgjatë këtij kapitulli të trajtohen pikat e dobëta dhe pikat e

    forta të evidentuara në analizën e mirëqenies sociale të fëmijës.

    Konkluzionet e punimit e vendosin situatën në një perspektive pozitive, duke

    u frymëzuar në modelin social francez dhe evropian. Aplikimi i instrumentit të

    Metodës së Hapur të Koordinimit përcakton se çfarë mund të përfitojë Shqipëria nga

    përvoja franceze dhe në përgjithesi nga standardet evropiane, për të garantuar

    mirëqenien e fëmijës dhe zbatimin e të drejtave themelore të fëmijës të përcaktuara në

    legjislacionin shqiptar.

  • Zhvillimi i politikave sociale në Shqipëri dhe në Francë, vendi që zënë fëmijët në këto politika Ina Zallëmi

    19

    PARATHËNIA

    Kohët e fundit ka pasur një numër të madh studimesh krahasuese

    ndërkombëtare për politikat sociale me në qendër fëmijën. Shumica e këtyre

    studimeve synojnë të bëjë krahasime të përgjithshme që do të thotë se ata krahasojnë

    politikat sociale, dispozitivat e tyre, standardet e cilësisë së shërbimit, si dhe

    organizimin e insititucioneve ofruese të shërbimeve. Këto tipe analizash janë zhvilluar

    nga organizmat ndërkombëtare si OECD-ja, Banka Botërore, Bashkimin Evropian.

    Objektivi kryesor i këtyre studimeve është për të prodhuar indikatorë që mund t’u

    shërbejnë politikëbërësve dhe për t’u informuar mbi funksionimin dhe performancën

    e politikave sociale me në qendër fëmijën në kontekstin ndërkombëtar. Shpesh,

    rezultatet e këtyre anketave sjellin një klasifikim të politikave sociale dhe vlerësimin e

    performancës duke konsideruar politikat që kryesojnë klasifikimiet më efektive,

    efikase dhe më të drejtat. Raportet e këtyre studimeve kanë shërbyer si një burim i

    rëndësishëm për këtë kërkim kryesisht për të krijuar sfondin krahasues të studimit dhe

    për t’ju referua një standarti. Në këto raporte përforcohet dhe legjitimohet gjithashtu

    rëndësia e rritjes së investimeve për mirëqenien e fëmijëve.

    Studime të tjera trajtojnë mirëqenien e fëmijëve në nivel kombëtar dhe

    ndërkombëtar. Disa prej tyre kanë mundur të kombinojnë rezultate të shumta, të

    bazuara në disa dimensione të mirëqenies brenda vendit dhe kanë siguruar rezultate

    në rang ndërkombëtar mbi mirëqenien e fëmijëve, UNICEF 2007, Heshmati et al,

    2007 Bradshaw et al., 2007 Richardson et al., 2008. Qendra kërkimore UNICEF ka

    adoptuar një qasje të bazuar në indikatorë shumëdimensionale të ndara në seksione të

    ndryshme. Një nga studimet e krahasuara që është ngritur nga kjo qendër kërkimore

    në vitin 2007 është « Perspektiva e varfërisë së fëmijëve »21. Ky studim paraqet një

    vlerësim të detajuar të kushteve të jetesës dhe mirëqenien e fëmijëve dhe

    adoleshentëve në 21 vende të botës së industrializuar. Ai synon të inkurajojë

    monitorimin që lejon krahasimin dhe për të nxit diskutimin mbi promovimin e

    politikave për fëmijët.

    Organizata për Bashkëpunim Ekonomik dhe Zhvillim (OECD) ka botuar në

    vitin 2009 studimin « Sigurimi i mirëqenies së fëmijëve, një vlerësim krahasues të

    politikave drejt kujdesit për fëmijët në Shtetet Anëtare të tij dhe në vende të tjera »22.

    Treguesit e përdorur për këtë punim ofrojnë informacion mbi gjendjen e fëmijëve në

    tri fusha kryesore: standardi i jetesës, edukimi dhe parandalimi i problemeve

    shëndetësore apo sjellje të caktuara.

    Objektiv kryesor i studimit « Sigurimi i mirëqenies së fëmijëve, një vlerësim

    krahasues të politikave drejt kujdesit për fëmijët në shtetet anëtare të tij dhe në vende

    të tjera », është pasqyrimi i dimensioneve të ndryshme të mirëqenies së fëmijëve duke

    21Studim UNICEF,

    http://www.onpe.gouv.fr/system/files/publication/rapportUNICEF_bienetredesenfantsdanslespaysriche

    s_7_5.pdf, konsultimi i fundit tetor 2016 22 Po aty

    http://www.onpe.gouv.fr/system/files/publication/rapportUNICEF_bienetredesenfantsdanslespaysriches_7_5.pdfhttp://www.onpe.gouv.fr/system/files/publication/rapportUNICEF_bienetredesenfantsdanslespaysriches_7_5.pdf

  • Zhvillimi i politikave sociale në Shqipëri dhe në Francë, vendi që zënë fëmijët në këto politika Ina Zallëmi

    20

    marrë parasysh jo vetëm kushtet e tyre fizike të jetesës por edhe ato materiale,

    mjedisin e tyre arsimor dhe aspekte subjektive të mirëqenies lidhur me marrëdhëniet

    që fëmija ka me fëmijët e tjerë. Optika e marrë në studim është mjaft e gjerë dhe

    rezulton në një përkufizim të mirëqenies së fëmijëve duke marrë parasysh të drejtat

    politike apo mundësitë për rritje (Ben-Arieh dhe Frones, 2007). Për shembull,

    materialet shkollore të nevojshme për të studiuar janë përfshirë këtu si një tregues të

    mirëqenies të tyre nga varen eventualisht rezultatet e tyre në mësime dhe zhvillimi i

    tyre në të ardhshëm. Për sa i përket treguesve, ata janë përzgjedhur për të mbuluar

    grupmosha të ndryshme të fëmijërisë.

    Në këtë perspektivë është ngritur një tjetër studim, « Mirëqenia e fëmijëve në

    vendet e pasura », në një panoramë të përgjithshme të krahasuar i ndërmarrë po nga

    qendra kërkimore e UNICEF-it në vitin 2013. Pjesa e parë paraqet një renditje të

    mirëqenies së fëmijëve në 29 të vendeve të zhvilluara të botës23.

    Pjesa e dytë fokusohet në atë që fëmijët kanë thënë në lidhje me mirëqenien e tyre dhe

    paraqet një renditje të nivelit të kënaqësisë së fëmijëve për jetën.

    Pjesa e tretë shqyrton ndryshimet në mirëqenien e fëmijëve në ekonomitë e zhvilluara

    në vitet 2000-2010, duke marrë në konsideratë progresin e bërë nga secili vend në

    drejtim të rezultateve shkollore, niveli i lindshmërise tek adoleshentët, nivelin e

    obezitetit tek fëmijët, niveli i bulizmi tek fëmijët, përdorimi i duhanit, alkoolit dhe

    substancave narkotike tek të rinjtë.

    Si në Francë edhe në vendin tonë, shumica e studimeve të realizuara mbi

    politikat sociale me në qendër fëmijën janë ndërmarrë nga organizata joqeveritare dhe

    kryesisht ato ndërkombëtare. Kjo jo vetëm për faktin që fëmija është subjekt i optikës

    së veprimtarisë së tyre por duhet të theksojmë se këto struktura përfaqësojnë interesin

    e shoqërisë civile. Shpesh ky interes do të shprehet nëpërmjet zërit të këtyre

    organizatave, të cilat pasqyrojnë në këto studime evidentimet e realizuara nga puna e

    tyre empirike.

    Në vendin tonë janë realizuar një sërë studimesh që trajtojnë elementë të

    veçantë të mirëqenies së fëmijës si: braktisja shkollore, martesat e hershme, varfëria

    tek fëmijët etj.. por nuk ekziston një studim ku të analizohen një sërë indikatorësh që

    matin mirëqenien e fëmijës. Shqipëria është gjithashtu objekt studimi në raportet apo

    analizat ndërkombëtare ku preket mirëqenia e fëmijës por edhe në këto studime

    ndërkombëtare për rastin shqiptar nuk analizohet niveli i mirëqenies së fëmijës.

    Bazur në elementët përbërës të gjithë studimeve të mëparshme dhe në një

    metodologji të mirëpërcaktuar, atë të përdorur në Studim krahasues mbi mirëqenien e

    Fëmijëve në vendet e OECD-s është bërë i mundur realizimi i këtij kërkimi shkencor.

    Edhe pse nuk mund të të qëndrojë në nivelin e një kërkimi të organizuar nga një

    qendër kërkimore është syuar të preken elementë të rëndësishëm që ndikojnë

    fuqishëm në mirëqenien e fëmijës.

    23 Studim UNICEF, https://www.unicef-irc.org/publications/pdf/rc11_fre.pdf, konsultimi i fundit tetor

    2016

  • Zhvillimi i politikave sociale në Shqipëri dhe në Francë, vendi që zënë fëmijët në këto politika Ina Zallëmi

    21

    Zgjedhja e sistemi francez të mbrojtjes së fëmijës për krijimin e një sfondi

    krahasues mund të cilësohet si një risi, pasi në përgjithësi raportet dhe analizat

    krahasuese janë realizuar kryesisht duke konsideruar vendet e rajonit.

    Ky punim si çdo punim tjetër shkencor paraqit limite, për të realizuar një

    studim edhe më të plotë mbi mirëqenien e fëmijës, do të ishte e vlefshme të

    disponoheshin të dhëna të vazhdueshme dhe të krahasueshme në kohë dhe në hapësirë

    mbi dimensionet dhe indikatorët specifikë. Kjo do të lejonte që mirëqenia e fëmijëve

    të kthehej më e matshme dhe rrjedhimisht do të identifikoheshin problematikat më

    lehtë.

    Në kushte ideale, një ekzaminim i mirëqenies mund të ishte organizuar rreth

    fazave të fëmijërisë duke pasur një numër të madh të dhënash si: indikatorë të

    krahasueshëm të zhvillimit konjitiv dhe të sjelljes të fëmijëve të cilët trajtojnë hyrjen

    në arsimin parashkollor dhe arsimin e detyruar. Indikatorët do të rimerren disa vite

    pas hyrjes në arsimin e detyruar.

    Elementë të tjerë interesante mbi mirëqenien e fëmijës do të ishin të dhënat

    për ushqimin e fëmijëve, gjatësia, pesha dhe higjiena dentare në të njëjtën moshë. Të

    dhëna konsistente dhe të krahasueshme në kohëzgjatjen e ushqyerjes me gji do të

    japin informacion të mëtejshëm mbi të ushqyerit.

    Analiza e normës së varfërisë së fëmijëve sipas periudhës së fëmijërisë, do të

    ishte e dobishme në përcaktimin e mirëqenies së tij.

    Do të ishin gjithashtu të vlefshme të dhënat për sëmundjet kronike si astma

    etj., si dhe informacione të krahasueshme për investimet e prindërve për studimin,

    informacione mbi të ardhurat që shpenzohen nga familjet për fëmijët.

    Të dhënave për periudhën para dhe pas lindjes së fëmijës, duke përfshirë të

    dhëna mbi lejën e lindjes, stresin e nënës, konsumimin e duhanit, alkoolit dhe drogës

    dhe të ushqyerit gjatë shtatzënisë.

    Të gjithë këta elementë mund të përbëjnë objekt kërkimesh të mëtejshme nga

    studiues të rinj në të ardhmen.

    Përgjatë realizimit të këtij studimit janë hasur një sërë vështirësish, të cilat

    janë tejkaluar me mbështetje e shumë personave.

    Shpreh një falenderim dhe mirënjohje të veçantë për udhëheqësen time,

    Prof.asc. dr. MERITA (VASO) XHUMARI. Vlerësoj maksimalisht, profesionalizmin

    dhe përkushtimin e saj.

    Një tjetër falenderim shkon për të gjithë specialistët e sistemit të mbrojtjes

    sociale të fëmijës që në mënyrë të drejtpërdrejtë apo indirekte kanë dhënë kontributin

    e tyre të çmuar për realizimin e këtij studimi dhe veçanërisht ata të cilët pranuan pa

    hezitim të intervistoheshin.

  • Zhvillimi i politikave sociale në Shqipëri dhe në Francë, vendi që zënë fëmijët në këto politika Ina Zallëmi

    22

    KAPITULLI I PARË

    POLITIKAT SOCIALE DHE SHTETI SOCIAL

    Përgjatë këtij kapitulli do të realizohet zhvillimi dhe evoluimi i politikave

    sociale si pjesë e rëndësishme e funksionimit të sistemit social. Domosdoshmëria e

    ekzistencës të këtyre politikave dhe mënyra se si ato perceptohen në kohë dhe vende

    të ndryshme. Gjithashtu do të trajtohet më specifikisht vendi që zënë fëmijët në

    politika sociale dhe dimensionimi i mirëqenies së fëmijës.

    1.1 Nevojat e rikonstruktimit të sistemit social

    Pas Luftës së Dytë Botërore, politikat sociale do të fillojnë gradualisht të marrin

    formën e tyre "finale". Në të gjitha vendet evropiane, do të ndërtohet apo do të

    restaurohet sistemi i sigurimeve shoqërore mbi baza dhe principe të reja. Polemikat do

    të zbehen dhe nën ndikimin e teorisë Keynesiane, politikat sociale do të integrohen

    gjithmonë dhe më shumë me politikat ekonomike. Sipas ekonomistit të mirënjohur

    Keynes, ndërhyrja e shtetit në jetën e individit justifikohet me qëllimin e vendosjes

    apo rivendosjes së ekuilibrit në tregun ekonomik duke ulur efektet e krizave

    ekonomike24.

    Termi “shtet i mirëqenies sociale” do të haset së tepërmi pak para Luftës së Dytë

    Botërore. Tashmë do të braktiset filozofia liberale e sistemit të mbrojtjes sociale, duke

    i lënë vendin domosdoshmërisë së ndërhyrjes së shtetit. Kjo filozofi parashikonte një

    mbulim social të personave vulnerabël dhe një mbulim individual të risqeve sociale

    për pjesën tjetër të popullsisë25.

    Bazat e rendit liberal të dala nga revolucioni i shekullit të XVIII janë të implikuar në

    mënyrë të qartë. Ideja e mbulimit të detyrueshëm për të gjithë të punësuarit dhe në

    mënyrë të tërthortë, për të gjithë qytetarët godet filozofinë e mëparshme të mbulimit

    të risqeve.

    Qeveritë tani e shohin të nevojshme të realizojnë një kombinim të demokracisë

    politike, lirisë ekonomike dhe sigurisë sociale, si dhe do të konstatohet një proces de-

    politizimi i shtetit social. Ky konsensus i pasluftës do të finalizohet me konsensusin e

    Filadelfias, duke iu referuar Deklaratës së Filadelfias 26(1944) dhe duke ripërcaktuar

    objektivat e Organizatës Ndërkombëtare të Punës, Neni 1: “Njeriu nuk është një

    mall.”

    “Konsensusi i Filadelfias” mbështetet në një bazë epistemologjike, për të përkufizuar

    në mënyrë të veçantë aktorin social, shtetin, ekonominë dhe rolin e politikave

    sociale”.

    24 Löchen Valérie, Comprendre les politiques sociales, Paris, Dudon 2016, p.7 25 Po aty 26 Deklarata e Filadelfias

    http://www.aequitaz.org/wp-content/uploads/2013/01/Declaration_philadelphie2.pdf, konsultimi i

    fundit maj 2016

    http://www.aequitaz.org/wp-content/uploads/2013/01/Declaration_philadelphie2.pdf

  • Zhvillimi i politikave sociale në Shqipëri dhe në Francë, vendi që zënë fëmijët në këto politika Ina Zallëmi

    23

    Aktori social sipas këtij konsensusi, konceptohet si një individ me vullnet të mirë,

    nivel të ulët parashikimi, pak planifikues, çka bën që ai të përballet me risqe sociale

    kolektive dhe mund të jetë viktimë e këtyre risqeve. Ky përkufizim i aktorit social

    justifikon rregulla e detyrueshme për t’u bërë pjesë e një sistemi të mbrojtjes sociale,

    si dhe e lejon individin të përballet seriozisht me rrezikun e ekzistencës.

    Konceptimi i shoqërisë në klasa thekson marrëdhëniet e vazhdueshme kontradiktore

    mes punëdhënësve dhe sindikatave. E ardhmja e shoqërive moderne konsiston në

    zhvillimin e vazhdueshëm të marrëdhënieve profesionale, ku mbrojtja sociale lidhet

    ngushtë me nivelin e pagës27.

    Duke u bazuar në “Konsensusin e Filadelfias”, shtetin do ta cilësojmë si një

    ndërmjetës që duhet të tregojë kujdes për sektorin social dhe të ushtrojë kontroll

    direkt mbi sistemin e mbrojtjes sociale. Në konceptimin e tyre të shtetit M.Weber dhe

    E.Durkheim theksojnë se shteti synon të përmbushë interesin publik dhe për këtë

    arsye, veprimtaria e shtetit përqendrohet në gjetjen dhe korrigjimin e dështimeve të

    tregut. Shteti luan një rol shumë të rëndësishëm në promovimin e zhvillimit ekonomik

    dhe social të vendit. Shteti është gjithashtu një ndërmjetësues i interesave konkurruese

    të kapitalit dhe punës. 28

    Në konceptimin "Keynesian" të ekonomisë, sektori privat konsiderohet si

    dritëshkurtër dhe bilanci i të ardhurave dhe shpenzimeve jo i natyrshëm. Qeveritë

    mund të menaxhojnë politikat ekonomike nëpërmjet instrumenteve makroekonomike,

    një ndër të cilat do të ishte punësimi i plotë apo prioritizimi i sektorit social. Kjo do të

    ndikonte në reduktimin e krizave sociale dhe do të konsiderohej një faktor i rritjes

    ekonomike të vendit.29

    Një politike sociale i ka fillesat në identifikimin e një çështjeje sociale, dhënies të një

    përgjigjeje të mundshme presioneve të shumta, debateve, raporteve dhe së fund, do të

    finalizohet nëpërmjet vendimit të ndërhyrjes së shtetit.Veprimi publik është i

    dukshëm, ai do të fillojë me miratimin e një ligji që garanton një të drejtë apo një

    parim dhe shoqërimi i tij nga një tërësi statutesh legjislative, urdhresash, udhëzime

    për veprim, përfitime dhe shërbime për individët në nevojë, mjetet e ndërhyrjes ose të

    kontrollit. Ndërhyrja për mbulimin e risqeve sociale mund të bëhet në fushën e

    shëndetit, të punësimit, të pensioneve apo varfërisë, për të mbështetur individët në

    vështiësi.

    Dispozitivat e ligjit plotësohen nga përcaktimi i :

    o Një organizimi administrativ: përcaktimi i një ministrie dhe/apo një entiteti të

    qeverisjes në nivel lokal ;

    o Një funksionimi të kodifikuar: përcaktimi i objektivave, target-grupit,

    problematikës, përfitimet dhe ndihma që do të jepet, si dhe kushtet e qasjes në

    këtë organizim;

    o Financimit: burimit të financimit, mënyrës, fondeve dhe vendosjes së kritereve

    dhe mekanizmave të kontrollit të financimit për përfituesit dhe operatorët;

    27 Löchen Valérie, Comprendre les politiques sociales, Paris, Dudon, 2016, p.21 28 Civici Ardian, Shteti apo Tregu, Tiranë, UETPRESS, 2013, f 68-70 29 Po aty f.71

  • Zhvillimi i politikave sociale në Shqipëri dhe në Francë, vendi që zënë fëmijët në këto politika Ina Zallëmi

    24

    • Aktorëve: aktorët e identifikuar, mënyrat e autorizimit të operimit dhe

    kontrollit30.

    Të gjitha politikat sociale janë të paracaktuara për t’i ardhur në ndihmë një popullsie

    specifike, për të parandaluar apo luftuar kundër një "të keqe sociale" që ka ndikim të

    fuqishëm në jetën e individëve, si në sjelljen personale, kulturore dhe sociale, ashtu

    edhe në marrëdhëniet profesionale dhe në zhvillimin ekonomik. Një politikë sociale

    parashikon zbatimin e masave të ndryshme për të rritur mirëqenien e përgjithshme të

    shoqërisë dhe për të siguruar të drejtat sociale të qytetarëve.

    Nisur nga shumllojshmëria e të drejtave sociale, ne mund të dallojmë kategori të

    ndryshme të politikave sociale:

    Politikat sociale gjithëpërfshirëse, të cilat bazohen në parimin e

    universalitetit dhe janë projektuar për të siguruar në mënyrë kolektive

    sigurinë sociale dhe për të përballuar rreziqet sociale si: sëmundjen,

    moshimin, aksidentet apo aftësinë e kufizuar. Kjo realizohet nëpërmjet

    sistemve të sigurimeve shoqërore, garantimit të të ardhurave, sigurimit

    të papunësisë. Një politikë gjithëpërfshirëse ka për qëllim, nisur nga

    parimi themeltar i rishpërndarjes të të ardhurave, të përmirësojë

    kushtet e jetesës të gjithë popullsisë. Ky model ofron përfitime për

    shtetasit dhe është i orientuar drejt parandalimit të rreziqeve sociale,

    duke iu drejtuar të gjithë popullsisë dhe duke kontribuar në këtë qasje

    "universale".

    Politikat sektoriale janë themeluar nga një sektor i përcaktuar: politikat

    e shëndetit mendor, strehimit, braktisjes së shkollës, etj

    Politikat sociale të specializuara hartohen për një popullsi specifike

    apo një problem të përcaktuar: politikat e fëmijërisë, adoleshencës,

    politikat që mbështesin të moshuarit, emigrantët, viktimat e dhunës, etj

    Ato synojnë të mbështesin rreziqet specifike të një popullsie të caktuar

    që konsiderohet e brishtë, përkohësisht ose përgjithmonë, për të

    përballuar pjesëmarrjen në jetën ekonomike dhe sociale të vendit.

    Politikat e ndërlidhura janë ato që mund të përçojnë problematikën në

    nivele ndërsektoriale dhe në kategori të ndryshme: Politika e varfërisë,

    përjashtimit social, barazisë së personave, kundër diskriminimit, etj

    Duke parë tipet e politikave sociale dhe qëllimet e tyre, do të konstatojmë se

    autoritetet publike vendosen përballë një përgjegjësie që vjen njëherazi si detyrim

    ligjor dhe moral ndaj qytetarëve. Pra, është e rëndësishme të shohim se si artikulohet

    përgjegjësia morale me përgjegjësinë ligjore brenda fushës së politikave sociale.31

    30 Löchen Valérie, Comprendre les politiques sociales, Paris, Dudon, 2016, p.2

    31 Po aty

  • Zhvillimi i politikave sociale në Shqipëri dhe në Francë, vendi që zënë fëmijët në këto politika Ina Zallëmi

    25

    Solidariteti social sipas Émile Durkheim

    Solidariteti do të cilësohet si një tjetër element thelbësor i një politike sociale, sepse ai

    tregon se si ndërthuret komponenti moral i një shoqërie dhe ai ligjor.

    Ndryshe nga bamirësia që bëhet në emër të idealeve fetare ose politike, ai ka karakter

    ligjor, karakter i cili i jep një fuqi universale. Nuk është një gjykim moral që

    përcakton tiparet e solidaritetit, por një situatë objektive që identifikohet në tekset

    ligjore dhe në rregullore.

    Ekzistojnë shkallë të ndryshme të solidaritetit kombëtar dhe njohjes të të drejtave

    sociale. Solidariteti ndaj rreziqeve sociale është gjithmonë rezultat i ndërhyrjes së disa

    strukturave sociale: familjes, komunitetit të punës, shoqatat vullnetare, institucioneve

    fetare, bizneset, kompanitë e sigurimeve, autoritetet lokale, organet e specializuara

    dhe më në fund shteti. Edhe në fushën e solidaritetit të organizuar dhe rregulluar nga

    shteti, roli i tij është relativisht i vogël. Pesha e secilës prej këtyre strukturave varet

    nga shkalla e zhvillimit ekonomik, demografisë, marrëdhënieve midis grupeve

    sociale, shkallës së individualizimit të marrëdhënieve shoqërore dhe vlerave që

    përshkojnë shoqërinë.

    Në fund të shekullit XIX, sociologu Émile Durkheim ngre një pikëpyetje mbi

    themelet e konsensusit në shoqëri dhe veçanërisht mbi humbjen e lidhjeve midis

    individëve. Ai do të trajtojë konceptin e anomisë në shoqëritë moderne industriale.

    Sipas tij, nga një sisetm ligjor gjithmon dhe më shumë kompleks dhe nën ndikimin e

    faktorit demografik, shoqëritë kalojnë nga predominimi i solidaritetit "mekanik" në

    solidaritetin "organik". 32

    Solidariteti mekanik gjen vendin e tij në shoqëritë primitive, në të cilat

    individët i nënshtrohen të njëjtit besim dhe lidhen nga ndjenja e ngjashmërisë mes

    tyre. Presioni kolektiv është i fortë dhe sjelljet devijante janë të shtypura. Me kalimin

    e kohës, pasi fillojnë të dallohen rolet sociale, natyra e lidhjeve sociale

    transoformohet dhe na çon në solidaritetin organik, i cili karakterizohet nga

    diferencimi dhe individualizimi që sjell përforcimin e roleve dhe funksioneve brenda

    sistemit shoqëror. Në shoqëritë e sotme do të zënë vend anomia dhe rikonceptimi i

    solidaritetit.

    Kompleksiteti i procesit të sistemeve sociale vazhdimisht gjeneron forma të

    reja të solidaritetit, për të ruajtur një minimum të ndërgjegjjes kolektive në shoqëritë

    moderne, ku individualizmi si tipar kryesor i solidaritetit organik, është një parim

    themelor. 33

    Pra, koncepti i solidaritetit aplikohet në kuadër të modernizimit të një vendi,

    duke i lejuar individët ose grupet shoqërore t'u përshtaten mutacioneve të mëdha të

    shoqërisë. Qëllimi është mbështetja e individëve që nuk janë në koherence sociale dhe

    profesionale me ndryshimet e mjedisit. Solidariteti qëndron në përpjekjet për të

    aftësuar këta persona që të arrijnë rezultate të kënaqshme shoqërore dhe profesionale

    duke rikuperuar nivelin e tyre fillestar të burimeve ekonomike dhe kulturore.

    32 Löchen Valérie, Comprendre les politiques sociales, Paris, Dudon 2016 p.7 33 Po aty f.8

  • Zhvillimi i politikave sociale në Shqipëri dhe në Francë, vendi që zënë fëmijët në këto politika Ina Zallëmi

    26

    Por, nga ana tjetër, pretendohet të zbatohet një drejtësi sociale në rishpërndarjen e të

    ardhurave, në mënyrë që të gjithë individët të përfitojnë nga të ardhura kombëtare.

    Një tjetër element i rëndësishëm në ndërtimin e një politike sociale është

    "diskriminim pozitiv"- afirmativ action- koncept që gjen përdorim të gjerë në SHBA.

    Diskriminimi pozitiv konsiston në zbatimin e mënyrave proaktive mbi kushtet e

    barazisë midis individëve, duke vendosur në qendër të aksionit personat e riskuar për

    shkak të moshës, gjinisë, përkatësisë racore, aftësisë së kufizuar, vendbanimit, statusit

    social etj. Sipas këtyre koncepteve, trajtohet barazia e të drejtave të individit,

    mundësive apo rezultateve. Në konceptimin anglo-sakson, ky koncept është primar.34

    Kjo rezulton në mundësinë e suksesit individual dhe në një konkurrencë të drejtë mes

    individëve. Në konceptimin francez, barazia e rezultateve është themelor dhe aksioni

    fokusohet drejt reduktimit të pabarazive në kushtet e jetesës dhe mëshohet në një

    drejtësi sociale të rishpërndarjes së pasurisë kombëtare.

    Universaliteti karakterizohet nga e drejta e aksesit të individëve ose familjeve

    që plotësojnë kritere të p