tektonika ploca

Download TEKTONIKA PLOCA

Post on 30-Jun-2015

854 views

Category:

Documents

6 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

TEKTONIKA PLOCA U BIH

TRANSCRIPT

METALOGENIJA SA GEOHEMIJOM

UNIVERZITET U TUZLI RUDARSKO-GEOLOKO- GRAEVINSKI FAKULTET GEOLOKI ODSJEK

SEMINARSKI RADSavremene metalogenetske koncepcije

student: Edin Divovi indeks br. :6956

Dr.sci.Senaid Salihovi, vanredni profesor

Tuzla, april 2003.g.

1

SADRAJ

Uvod ...........................................................................3 1.Koncepcija geosinklinala ..........................................4 Platforme...........................................................................4 Metamorfni kompleks....................................................... 5 Magmatski kompleks ........................................................5 Sedimentni kompleks........................................................... 5 Geosinklinale ..................................................................5 Poetni stadij........................................................................6 Srednji stadij.........................................................................7 Zavrni stadij.....................................................................7 2.Koncepcija tektonsko- magmatske aktivizacije........9 3.Koncepcije nove globalne tektonike ..........................12 Zakljuak ...17 Literatura ....18

2

Uvod

Jednu od prvih ideja o povezanosti odreenih genetskih tipova leita sa specifinim geolokim razvojem nalazimo u radovima tilea ( Stille,1924,1940). Danas su se njegove ideje , zahvaljujui kasnijim radovima Bilibina (1955),Tarnera ( Turneaure, 1955), Smirnova (1963), atalova(1964,1972), Jankovia ( 1967,1974) i drugih , razvile u posebnu naunu disciplinu metalogeniju. Objanjenje povezanosti leita i geolokog razvoja rudonosnih prostora daju slijedee koncepcije : - geosinklinalna - tektonsko-magmatske aktivizacije - tektonike ploa

3

1. Koncepcija geosinklinala Problemi grae Zemljine unutranjosti i evolucije litosfere predstavljaju neobino vane probleme, ali jo uvijek nepotpuno razjanjeni. Klasina teorija geosinklinalnog razvoja Zemljine kore jo uvijek je interesantna i pored toga to je u posljednje vrijema mnogi autori djelimino ili u cjelini naputaju.Interesantna je i zbog toga to istorija njenog razvoja dobro ilustruje razvoj naune misli i to je na njenim koncepcijama poela da se razvija i metalogenija. Teorija geosinklinale proizala je iz injenice da je Zemljina kora izgraena iz mobilnih pojaseva ( geosinklinala) i stabilnih dijelova litosfere ( platforma). Platforme i geosinklinale su najvee geoloke jedinice Zemlje, a njihov geoloki razvoj prospektora interesuje prvenstveno zbog svih onih faktora koji su genetski i vremenski u vezi sa procesima stvaranja i prostornog razmijetanja leita mineralnih sirovina.

Platforme. Stabilni dijelovi litosfere, mirnijeg tektonskog reima, debljine 30-40 km i povrine nekoliko miliona km2, nazivaju se platformama,ili,po tileu, kratonima. Danas je poznato osam starih,prepaleozojskih platformi: - evropska - sjevernoamerika i junoamerika - afrika - indijska - sibirska - kineska - australijska Nekada, do prije 200 miliona godina, postojao je jedinstveni superkontinent, Pangea, koji je uslijed razmicanja kontinentalnih ploa poeo da se razdvaja ( brzina razmicanja 2-18 cm godinje). Prije oko 135 miliona godina Pangea je ve bila razdvojena na Evroaziju, Gondvanu ( Juna Amerika i Afrika),Indiju i Antartik sa Australijom.Naknadna pomijeranja dovela su do obrazovanja navedenih osam platformi. Poto su svojevremeno platforme imale identian razvoj, sve su izgraene od po tri kompleksa stijena: - metamorfnog - magmatskog - sedimentnog

4

Metamorfni kompleks Izgraen je od metamorfnih stijena, ali i od mlaih magmatskih , obrazovanih u uslovima palingeneze.Jedina danas poznata znaajnija leita mineralnih sirovina metamorfnog kompleksa su leita eljeza, mangana i grafita. Magmatski kompleks Nastao je poslije definitivne konsolidacije metamorfnog kompleksa.Preduslov magmatske aktivnosti je postojanje dubokih regionalnih rasjeda, koji su omoguili prodiranje magme u prostore blie povrini. Za obrazovanje leita mineralnih sirovina presudni su bili karakter magme i dubina njenog ovravanja: 1. Za abisalne granitoide prvenstveno su vezana skarnovska leita, pegmatitska, albititsko-grajzenska i hidrotermalna leita zlata u kvarcnim icama, 2. Za sloene gabro-peridotitske intruzije prostorno i genetski su vezana leita likvidnih segregata izdvajanja, 3. Specifina kimberlitska formacija mogla je da nastaje jedino u uslovima starih aktiviziranih platformi, 4. U slinim uslovima kao kimberlitska nastale su i karbonatitske formacije usljed konsolidacije vrlo sloenih intruzivnih kompleksa bazine i ultrabazine magme. Sedimentni kompleks Odlikuje se obrazovanjem leita kore raspadanja i , pod uslovima manjeg ili veeg transporta, pravih sedimentnih leita. Kao znaajnija leita sedimentnog kompleksa treba pomenuti leita eljeza, mangana i boksita, zatim nanosna cirkona, rutila, andaluzita, silimanita i distena, nekadanjih akcesornih minerala metamorfnog i magmatskog kompleksa.Od nemetalinih leita u sedimentnom kompleksu znaajnija su leita fosforita, sumpora, kaustobiolita, soli, glina i graevinskog materijala. U gradnji Balkanskog poluostrva ne uestvuju platforme. Rodopi, Srbijansko- makedonska masa i Pelagonidi predstavljaju dijelove nekadanjih platformi, tj. sredinje masive, uokvirene mobilnim pojasevima. Metalogenija sredinjih masiva nije detaljnije prouavana, ali, po svemu sudei , ne oekuju se znaajnija leita nastala razvojem tih podruja u vrijeme dok su predstavljala platforme. Geosinklinale Mobilne pojaseve Zemljine kore,znatne debljine sedimenata (10-25 km),sa izraenom raznovrsnom magmatskom aktivnou i mnogobrojnim leitima razliitih genetskih tipova nazivamo geosinklinalama.tile je razvoj mobilnih dijelova Zemljine kore podijelio u pet stadija: - geosinklinalni u uem smislu - inicijalni - sinorogeni - subsekventni - finalni Bilibin i Smirnov dijele razvoj geosinklinala samo u tri stadijuma:poetni,srednji i zavrni,pri emu srednji odgovara sinorogenom,a poetni i zavrni objedinjavaju po dva stadija tileove podjele. Svaki pojedini stadij karakterie se specifinim geotektonskim reimom, magmatizmom, uslovima sedimentacije i procesima stvaranja i razmijetanja rudnih leita. Tokom razvoja jedne geosinklinale, tj. od njenog postanka do definitivne konsolidacije i prikljuenja platformi, obrazuju se raznovrsna i mnogobrojna endogena i egzogena leita,specifina za pojedine stadije.

5

Poetni stadij geosinklinalnog razvoja obuhvata relativno dugo vrijeme, tj. od trenutka postanka geosinklinale do glavnih faza ubiranja. Ovaj stadij se odlikuje neprekidnim rastezanjem Zemljine kore, odnosno neprekidnim tonjenjem dna geosinklinale i obrazovanjem debelih sedimentnih i vulkanogenosedimentnih formacija. Magmatska aktivnost i tokom nje nastala endogena leita javljaju se u etiri dovoljno jasno izdvojena kompleksa: spilit-keratofirski, peridotitski, gabro-peridotitski i plagiogranitskosijenitski. 1. Spilit-keratofirski kompleks stvaran je u submarinskim uslovima. Sa njim su u vezi pirit-halko piritska i polimetalina leita, zatim poligena statiformna leita gvoa i mangana, ponekad i Zn-Pb-Ba. 2. Peridotitski kompleks karakteristian je za leita hromita,praena ponekad metalima platinske grupe(osmijum,iridijum). 3. U gabro-peridotitskom kompleksu javljaju se leita titano-magnetita i pojave hromita, praene platinom i paladijumom. 4. Za plagiogranitsko-sijenitski kompleks karakteristina su skarnovska leita eljeza i bakra. Za vrijeme sedimentnog procesa u poetnom stadiju razvoja geosinklinala nastala su leita : limonita, siderita, amozita, mangana, boksita, fosforita, bituminoznih kriljaca, ponekad obogaeni sa Fe, Cu, Zn,Mo itd.

6

Srednji stadij obuhvata relativno kratak period u razvoju geosinklinala i odgovara paroksizmu ( preobraaj geosinklinale u nabranu ) jo uvijek definitivno nekonsolidovanu oblast prikljuenu platformi. U vrijeme ubiranja obrazuju se veliki granitoidni batoliti, koji odgovaraju jednoj od slijedeih formacija: 1. Umjereno kiselih granitoida sastava od gabra , preko granodiorita do granita.Tipomorfna leita su skarnovska elita , zatim hidrotermalna zlata, bakra, molibdena, olova i cinka. 2. Normalnih i ultrakiselih granitoida sa karakteristinim pegmatitskim i albititsko-grajzenskim leitima kalaja, volframa, tantala, litija i berilija. U vrijeme sedimentnih procesa srednjih stadija nastali su flievi sa leitima graevinskog materijala, i podreeno , kaustobiolita. Primarna granitoidna magma vodi porijeklo iz siala i predstavlja tipinu kontaminiranu magmu, nastalu asimilacijom okolnih sedimentnih stijena. Njen hemijski sastav i asocijacija rudnih elemenata zato u mnogome zavise od okolnih stijena .

Zavrni stadij odgovara definitivnoj konsolidaciji geosinklinale, odnosno prevoenju mobilne zone u ubranu provinciju prikljuenu platformi. Subsekventna faza odlikuje se regionalnim razlomnim zonama, koje mogu djelimino da zahvataju i susjedne platforme.Razlomne zone doseu do razliitih dubina i tako otvaraju magamatska ognjita na razliitim nivoima. Poslijedica je obrazovanje raznovrsnih izdiferenciranih vulkanogeno-intruzivnih kompleksa granodioritske magme i mnogobrojnih rudnih asocijacija: Au, Mo, Ag, Pb-Zn, CuMo,Hg,Sb,As,Fe itd. Posebnu osobenost endogenih mineralizacija subsekventne faze predstavljaju raznovrsni tipovi leita i visok stepen izdiferenciranosti gasno- hidrotermalnih rudnih rastvora. Veza izmeu magmatskih kompleksa i rudnih leita je paragenetska. Magmatski kompeksi najee vode porijeklo iz graninog podruja sialsima. Finalna faza obuhvata prijelaz mobilne zone u mladu platformu. Od magmatskih stijena javljaju se dacito-andeziti do bazalti. Sa kiselijim diferencijatima su u paragenetskoj vezi subvulkanska-hidrotermalna leita sloenog sastava ( Ag-Pb-Zn) i sedimentnoinfiltraciona leita bakra,urana, eljeza i mangana.Sa sedimentnim procesima u finalnoj fazi