tanzİmat dönemİ türk edebİyati-ii - · pdf filetanzİmat dönemİ türk...

Click here to load reader

Post on 30-Aug-2019

2 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • TANZMAT DNEM TRK EDEBYATI-II

  • TANZMAT DNEM TRK EDEBYATI - II

    TANZMAT DNEM TRK EDEBYATINDA R-II (KNC KUAK)

    TanzimatDnemiTrkEdebiyatkinciKuakairlerininGenelzelllikleri

    RecaizadeMahmutEkrem AbdlhakHmit MuallimNaci

    TANZMAT DNEM TRK EDEBYATINDA TYATRo-II (KNC KUAK)

    RecaizdeMahmutEkrem(1847-1914) AbdlhakHmitTarhan(1852-1937) SamiPaazdeSezai(1859-1936) MuallimNaci(1849-1893)

    ARA NESL DNEM TRK EDEBYATININ GENEL ZELLKLER VE GAZETE-DERGLER

    TarihveSosyo-KltrelBalam

    DnemveToplulukTanmlamas

    AraNesilEdebiyatnnGenelzellikleri

    Dil,slupveTeknik,SanatsalDeer

    erik

    AraNeslinYaynOrganlar

    ARA NESL DNEM TRK EDEBYATINDA MENSUR TRLER

    AraNesilDnemiHikyeveRoman

    AraNesilDnemindeTiyatro

    EdebiyatEletirisi,EdebiyatTeorisiveEdebiyatTarihi

    TANZMAT DNEM TRK EDEBYATINDA HKYE VE RoMAN-II (KNC KUAK)

    TanzimatDnemiTrkEdebiyatnnkinciKuannHikyeveRomanlarnnGenelzellikleri

    RecaizdeMahmutEkreminHikyeveRomanlar

    SamiPaazdeSezaininHikyeveRomanlar

    TANZMAT DNEM TRK EDEBYATINDA ELETR-II (KNC KUAK)

    RecaizdeMahmutEkremveEletirileri AbdlhakHmitTarhanveEletirileri SamiPaazdeSezaiveEletiriAnlay MuallimNaciveEletirileri

    ARA NESL DNEM TRK EDEBYATINDA R VE MENSUR R

    AraNesiliirininGenelzellikleri

    BazAraNesilairleri

    AraNesilDnemindeMensuriir

    TANZMAT DNEM TRK EDEBYATINDA RNEK METN ZMLEMELER

    inasininMnctAdliirininzm-lenmesi

    RecaizdeMahmutEkreminArabaSev-dasAdlRomannnzmlenmesi

    SamiPaazdeSezaininPandomimaAdlHikyesininzmlenmesi

  • 3

    NTE

    1retmen Diyor ki! Bu nitede Tanzimat Dnemi ikinci kuak airle-rinin genel zellikleri renilmelidir.

    nceki Snavlarda kan Soru Adedi

    Ara Snav Dnem Sonu

    5 1 - 2

    Osmanlda zellikle 19. yzyln ilk eyreinden itibaren kendini gsteren bu deiim Tanzimat bi-rinci kuak airleri olarak adlandrdmz inasi, Namk Kemal, Ziya Paa gibi isimlerde ilk karlklarn bulmutur. Bunlardan sonra gelen ve byk oranda bu birinci kuan etkisinde iire balayan yenile-menin ikinci kua olarak tanmladmz Recaizde Mahmut Ekrem, Abdlhak Hmit ve Muallim Na-ci gibi isimler ise birinci kuak airlerinden eitli alardan farkllk gsterdikleri iin Tanzimat ikinci ku-ak airleri olarak adlandrlrlar.

    tanzimat dnemi trk edebiyat ikinci kuak airlerinin genel zellikleriTanzimat dnemi ikinci kuak airlerinden nde gelen iki isim Ekrem ve Hamiddir.Muallim Naci Tanzimat ikinci kuak airleri ierisinde farkllaan bir isimdir. Bu farkllk Recaizde

    Mahmut Ekrem ve Abdlhak Hmite gre ayr bir yerde hatta onlara zt bir kutupta bulunmasndan kay-naklanr.

    Tanzimat ikinci kuak airleri birinci kuaktan ok belirgin ekilde ayrlr. Toplum iin sanat anlayn-dan yola kan birinci kuak airlerinin abas edebiyat halkn anlayabilecei bir seviyeye ekmek, halk iin edebiyat yapmak ve edebiyatta sosyal sorunlar ilemekti. Tanzimat birinci kuak airleri iin genel-de edebiyatn zelde iirin siyasal bir ara olarak kullanlmasnda hibir saknca yoktu.

    Birinci kuan bu eiliminin aksine Tanzimat ikinci kuak airleri sanat iin sanat anlayna daha yakndlar. stelik edebiyat siyasal bir ara olarak da kullanmyorlard. Hatta siyasi sylemden zellikle kanyorlar ve sosyal meselelerden uzak bir edebiyat oluturmaya gayret gsteriyorlard.

    Recaizde Mahmut Ekrem ve Abdlhak Hmitin sosyal ve siyasal konulara ynelmemelerinin te-mel nedenlerinden biri -hatta ilki- mcadeleci deil, daha ok sanatkr mizaca sahip olmalardr. kinci neden, hocalar olan ya da rnek aldklar birinci kuak edipleri politik mcadele iinde olduklar iin ha-yatlar hep srgnde gemitir.

    nc olarak Tanzimat ikinci kuak edipleri, Muallim Naciyi istisna tutarak sylenecek olursa aris-tokrat ailelerin ocuklardr. Bu nedenle aileden dolay devlete ve brokrasiye yakndrlar. Muallim Naci ise bir nevi manevi babas olan Sait Paadan dolay brokrasiye yakndr.

    Tanzimat ikinci kuak airlerinin eserlerinde onlarn yerine eserlerinde oluturduklar kahramanlar vatan iin, hrriyet iin mcadele eder. zellikle Muallim Naci ve Abdlhak Hmitin mill temalar ile-dikleri baz eserlerinde bu tr kahramanlara rastlanr.

    Yine ikinci kuak airleri birinci kuaa gre Bat kltrne ve edebiyatna daha hkimdir. Bat ede-biyatna ynelik eviri ve uyarlamalar daha kolay yapmlardr. Verdikleri eserler Avrupai edebiyatn ni-teliklerine daha uygundur. kinci kuak ierisinde bu niteliklere en ok da Abdlhak Hmit sahiptir.

    Bu kuak teorik olarak edeb konularda daha bilinlidir denilebilir. Tanzimat ikinci kuak airleri iin edebiyat birinci plandadr. Bu iddiay temellendirmek iin ilk etapta ne sreceimiz husus Tanzimat ikinci kuak airlerinin her birinin baz zellikleriyle ne kmalardr.

    TANZMAT DNEM TRK EDEBYATINDA R-II (KNC KUAK)

    Kitap gncellemelerini ve deiikliklerini www.muratyayinlari.com internet sitemizin DUYURULAR blmnden takip edebilirsiniz.

  • TANZMAT DNEM TRK EDEBYATI - II

    4

    M

    URAT

    YA

    YINLA

    RI

    MUR

    AT

    YAYIN

    LARI

    Bunlardan ilki ve en nemlisi yeni Trk iirinin Batl anlamda ilk esasl hamlesini yapan Abdlhak Hmitin bu kuak iinde yer almasdr. kincisi, Tanzimat birinci kuak airlerinin yapmak isteyip de ya-pamad dilde sadelemeyi yakalayan Muallim Nacinin bu kuakta yer almasdr. ncs ise zama-nna gre iyi bir edebiyat bilgileri kitab yazan, ar hassas duyarlln oluturduu estetikle Edebiyat- Ceddenin oluumuna zemin hazrlayan Recaizde Mahmut Ekremin bu kuak ierisinde yer alma-sdr.

    recaizade maHmut ekrem

    Recaizde ya itibariyle birinci kuak Tanzimatlara yakn olmas asndan Tanzimat birinci kuak edipleriyle ikinci kuak edipleri arasnda bir kprdr.

    HayatSrasyla Vaniky Sbyan Mektebi, Beyazt Rdiyesi, Mekteb-i rfan, Harbiye dadisinde okur.

    Hriciye Mektubi Kaleminde almaya balar. Franszcay burada renir. Yine dnemin nl kiilikle-rinden olan Ayetullah Bey ve Namk Kemal ile burada tanr. Namk Kemal Avrupaya giderken Tasvr-i Efkr Recaizdeye brakacaktr. Encmen-i uarya katlr.

    1879da Mekteb-i Sultan ve Mekteb-i Mlkiyede edebiyat dersleri de verir. Merutiyetten sonra Ev-kaf ve Maarif nazrlklarna ve Meclis-i yan azalna kadar ykselir. Recaizde 1874te bir Viyana se-yahati yapar. nemli manzumelerinden olan Hasbihli bu seyahat esnasnda yazar.

    31 Ocak 1914te hayatn kaybeder.iirleri ve airlii

    Tanzimat birinci kuak airleri gibi iir yazmaya divan airlerinin etkisinde balamtr. Tanpnar, onun divan iirinin etkisinden hi kurtulamadn, en iyi manzumelerinin eskinin bulandrlm bir ver-siyonu olduunu iir adlar vererek aktarr. Bu balamda Tevellat, Nailnin dklsek redifli gazeli-nin; Name-i Seher biraz Leskofal Galipin, biraz Namk Kemal ve Ziya Paann etkisi altnda ya-zlm manzumelerdir.

    kinci kitab olan Yadigr- ebabtan (1873) itibaren yenilik araylar iine giren Recaizde baz manzumelerinde bunun iin ura vermi ama ok da baarl olamamtr.

    Eski edebiyat taraftarlarna ynelik satamalarnn had safhaya ulat Zemzeme-IIIn (1885) de eski edebiyat nazm ekillerini iermesi hatta kitabn bir naat ile balamas dikkate deerdir. Bu adan Recaizde, Dou edebiyatn btnyle inkr etmez.

    iirin ok temel bir meselesi olan dil, Recaizdede kusurludur. Yine dile bal olarak ortaya kan uyak Recaizdede hibir zaman oturmamtr. Ses benzerliklerini oluturmak iin setii szcklerin basitlii Recaizdenin yetenek bir yana iire younlaamadn da gsterir.

    Tanpnara gre, Recaizde muhayyilesiz ve ct kabiliyetinden mahrum doanlardandr.lk iir kitab olan Name-i Seher (1871) airin daha ok eski edebiyat tarznda yazd manzumeleri

    ieren kitabdr. Baz eletirmenlere gre Recaizdenin sanatna ilikin en nemli manzumeler bu kitap-ta yer almaktadr. kinci iir kitab olan Yadigr- ebab; genlik gnlerinin zlemlerini, hatralarn ieren kitabdr. Recaizdenin dikkat eken ilk iir kitab ise 1881 ile 1885 arasnda yaynlad ve kitaptan oluan Zemzemelerdir. zelikle Zemzeme IInin (1884) n sznde eski taraftarlarna ynelik imal -klar, satamalar da bu eserin nn arttrmtr. Pejmrde (1894) ise yine manzum metinlerden ok mensur metinleri ieren fakat ierisinde manzumeler de barndrd iin manzum kitaplar ierisinde de-erlendirilen eseridir. iirlerinde rastlanan hiss ve din murakabe, yapmack duran hzn, manzum me-tinlerinin arasna nesir serpitirme alkanl, hepsi Lamartineden gelmedir. Ak konulu gazellerde, do-ay bir tablo gibi ortaya koyduu tabiat manzumelerinde ve Nijad Ekremdeki (1911) hassas ve krlgan slupta Abdlhak Hmit etkisi dikkat eker.

    Olu Nijadn lmnden sonra Recaizdenin iiri yeni bir dneme girer. airin Nijad Ekrem (1910) adl eseri bu dnemin rndr. air, gen ve yetenekli olunun lm zerine derin zntler duy-mutur. Nijad Ekremde yer alan oluyla ilgili manzum ve mensur metinlerde bu derin znty grmek mmkndr. Bunlardan en nemlisi hece vezniyle yazd Mersiyye ve h Nijd manzumeleridir.

    Bu dnem iine girdii sanat anlayyla Recaizde tam olarak Edebiyat- Ceddenin temellerini atar. Krmz Mektuplar manzumesi yeni dnem sanat ynelimlerini grmek adna nemli bir manzumedir.

    Recaizde, Namk Kemal ya da inasi gibi sosyal sorunlara yakn olmam, yazdklarn politik pro-paganda malzemesi olarak kullanmamtr.

  • 5

    M

    URAT

    YA

    YINLA

    RI

    MUR

    AT

    YAYIN

    LARI

    Trk Edebiyatndaki nemi ve EtkileriRecaizde Mahmut Ekrem, airliinden daha ok romancl ve edebiyat teorisi zerine verdii

    eserleri asndan Trk edebiyatnda nemli bir yer edinmitir. Zamannn en gzde okullarnda edebi-yat hocal yapmas, evresinde ona hayran, ondan etkilenen gen bir kitlenin bu okullardan yetime-sini beraberinde getirmitir. Yine hocalnn rn olan, derslerde anlatt ve gelitirdii grlerinden ortaya kan Talim-i Edebiyat adl eseri de onun edebiyat dnyasndaki yerini pekitirmitir.

    Recaizdenin Talim-i Edebiyat adndaki edebiyat teorisi almas dnda Takdir-i Elhan (1886) isimli bir eletiri kitab, Kudemdan Birka air adnda bir edebiyat tarihi ve Takrzt isimli eserleri de vardr. Edeb bilgiler ieren teorik