tanzimat edebiyati

Download Tanzimat Edebiyati

Post on 30-Jun-2015

1.953 views

Category:

Entertainment & Humor

4 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • 1. TANZMAT EDEBYATI

2. 1. Tanzimat Devri Trk Edebiyat

  • Tanzimat Ferman ile beraber edebiyatta da batya ynelme balar. Tanzimat dnemi edebiyatnn kesin olmamakla birlikte balang tarihi olarak 1860 gsterilebilir. Bu tarih, Tercman- Ahvalin yaymlanmaya balay tarihidir.
  • Bu dnemde bat edebiyatlarndan birok yeni tr ve ekiller alnm; nceleri evirme, sonralar taklit ve telif etmek suretinde bu trlerde eserler verilmitir.
  • Tanzimat Edebiyatnn temsilcilerinin amac bat rneine gre bir edebiyat yaratmak ve bat hayatn tantmak olduu iin, sanatlarn hepsi edebiyat trlerinin romandan iire kadar en az bir ka ile rnekler yazmlardr. Bu dnemde telif eserler yannda ok sayda tercme ve adapte eser de Trk Edebiyatna dahil edilmitir.
  • Bu dnemde yaplan yenilikler ve alnan trler unlardr.

3. Gazete

  • Bir yayn organ olarak 1831de kmaya balayan Takvim-i Vakayi, resm bir gazete idi. Daha sonra yar resm olarak 1840ta ngiliz Churchill tarafndan Ceride-i Havadis karld.
  • lk edeb ve zel gazete ise 1860 ylnda inas ve gh Efendiler tarafndan karlan Tercman- Ahvaldir.
  • Daha sonra inas, 1862de Tasvir-i Efkr karmaya balar. Bunlarn dnda Muhbir (1866), Hrriyet (1867), Basiret (1869), bret (1871), Devir (1872), Bedir (1872) gazeteleri kar.

4. Hikye ve Roman

  • Trk edebiyat romanla ilk defa 1859da karilair. Yusuf Kmil Paa Fenolenin Telemak (Telemaque) adl romann tercme eder. lk yerli roman emsettin Saminin Tauk-i Talt ve Fitnat (1872)dr. lk hikye Ahmet Mithat Efendinin Letaif-i Rivayetidir.

5. Tiyatro

  • lk tiyatro inasinin air Evlenmesi adli, iki perdelik, komedi trndeki eseridir. Eserde grc usul ile yapilan evliliklere gnderme yaplr.

6. iir

  • Tanzimat dneminde en nemli yenilik iirde grlr. ekil olarak divan iirine bagli kalinmi, fakat konu bakimindan hem eski terk edilmi hem de olduka yeni ve eitli konular ilenmitir. Aruz lsnn yaninda az da olsa hece kullanlmtr.
  • Gazel, kaside, terkib-i bent gibi ekiller kullanilarak hak. Adaler, kanun, medeniyet, eitlik hrriyet kavramlari ilenmitir.
  • Tanzimat yazar ve airleri hem yaadklar dnem hem de -daha nemlisi- edebiyata bak alar ve iledikleri konular bakmndan iki gruba ayrlr:

7. a. Birinci Dnem (1860-1876 aras)

  • 1860-1876 yillari arasinda Tanzimat edebiyatinin birinci dnem temsilcileri inasi, Ziya Paa, Namik Kemal, Ahmet Mithat Efendi, emsettin Sami ve Ahmet Vefik Paadir.
  • Bu dnemde sanat toplum iindir gr benimsenmitir. Bu sebeple iirde syleyie deil fikire nem verilmitir.
  • Dilde sadeleme fikri savunulmu ama uygulanamamitir. Hece vezni ve halk edebiyati da savunulmu ama szde kalmitir. Divan edebiyatina tmden kari ikilmi ve agir bir dille eletirilmitir. Fransiz edebiyati rnek alinarak romantizmden etkilenilmitir.

8.

  • Roman, tiyatro, makale gibi batidan alinan trler ilk defa bu dnemde kullanilmitir.
  • Noktalama iaretleri de ilk defa bu dnemde kullanilmitir. Klelik ve cariyelik, romanlarda sika ilenmitir. Romanlar teknik bakimdan olduka zayiftir. Yer yer olaylarin akii kesilerek okuyucuya bilgiler verilmitir, uzun uzun tasvirler yapilmi, tesadflere sika yer verilmitir.
  • Edebiyatilar edebiyatin yaninda devlet ileriyle, siyasetle de bilfiil ilgilenmilerdir.

9. Dnemin Edebiyatlar inasi (1826-1871):

  • Trk edebiyatinda yeniliklerin ncsdr. 1860ta Tercman- Ahvali (ilk zel gazete), 1862de Tasvir-i Efkr kard. lk makaleyi (Tercman- Ahval mukaddimesi), ilk piyesi (air Evlenmesi) o yazd. Noktalama iaretlerini de ilk defa o kulland. La Fontaineden fabllar tercme etti. Lamartinden de manzum evirileri vardr. lk iir evirilerini de o yapt. Nesirlerinde dili sade; iirlerine ise ardr. Tanzimat Fermann iln eden Mustafa Reit Paa iin yazd iki kasidesi nldr.O, baarl bir air ve yazar olmamasna ramen bat edebiyatndan alnan yeni trlerle edebiyatmzn batllamasnda en ok onun emei vardr.
  • Eserleri: air Evlenmesi (Piyes; edebiyatmzdaki ilk tiyatro eseri), Mntehabat- Ear (iir), Divan- inasi (iir), Durub- Emsal-i Osmaniye (ilk ata szleri kitab), Tercme-i Manzume (eviri iirler)

10. Namk Kemal (1840-1888):

  • Tanzimat edebiyatnn en hareketli ve heyecanl ismidir. Vatan airi olarak tannr. iirlerinden ok nesirleri ile tannr. Edebiyatta hrriyet kavramn ilk kullanan airdir. iirlerinde hrriyet, vatan, kanun, hak, adalet kavramlarn ilemitir. Hrriyet Kasidesi, Vatan arks ve Vatan Mersiyesi bu konular ierir.
  • Namk Kemal de eski kltrle yetimi, divan iiri eitimi alm, gazeller, kasideler yazmtr. Fakat o da sonradan divan edebiyatn eletirmitir. Ziya Paann Harabatna kar Tahrib-i Harabat yazarak eskiye olan tepkisini ortaya koymutur. Eserlerinde romantizmin etkisi grlr. Tiyatroyu faydal bir elence olarak grmtr.
  • Eserleri: ntibah: lk edeb roman. Cezmi: lk tarih roman. Tahrib-i Harabat, Takip: lk edeb eletiri. Ziya Paann Harabatn eletirmek iin yazmtr. Renan Mdafaanamesi: lk eletiri. Vatan Yahut Silistre: oyun Cellettin Harzemah: oyun. Glnihal: oyun. Onun en baarl tiyatro eseridir. kif Bey: oyun Zavall ocuk: oyun Kara Bel: oyun, Osmanl Tarihi, Kanije Muhasaras, slm Tarihi: tarih

11. Ahmet Mithat Efendi (1844-1912):

  • Edebiyat, tarih, corafya, ziraat, iktisat alanlarnda eserler vermitir. Edebiyat yapmak iin deil, okuma zevki alamak ve halk eitmek gayesiyle yazmtr.
  • Yaz makinesi olarak bilinir. Asl ilgi alanlar, gazetecilik, romanclk ve hikyeciliktir. Otuz alts roman olmak zere iki yze yakn eseri vardr. Romanlar tr bakmndan eitlilik gsterir: macera, ak, polisiye, tarih Dili sadedir, nk eser vermekteki amac halk eitmektir. Hatta romanlarnda olayn akn keserek okuyucuya bilgiler de vermitir. Eserleri: Romanlar: Hasan Mellh, Hseyin Fellh, Feltun Beyle Rakm Efendi, Pariste Bir Trk, Yenieriler kard gazeteler: Bedir, Devir, Tercman- Hakikat Hikyeleri: Letaif-i Rivayet

12. emsettin Sami (1850-1904)

  • Dil alanndaki eserleri ile tannr. Kamus- Trk adl szl edebiyat ve dil alannda en nemli eserlerdendir. Kamus- Arab ve Kamus- Fransev: Dier szckleri Kamusul-alm: Ansiklopedik szlk Sefiller: Hugodan eviri. Robenson Cruose: eviri roman

13. Ahmet Vefik Paa (1823-1891)

  • Milliyetilik ve Trklk akiminin en nemli isimlerindendir. Tiyatro uyarlamalari ve evirileri vardir. Bursada bir tiyatro yaptrm, burada tercme ettii eserleri sahnelettirmi, halk tiyatroya gitme konusunda ynlendirmitir.
  • Molierein hemen hemen btn eserlerini evirmitir. Tarih ve dil alaninda da eserleri vardir. Ebulgazi Bahadir Hann ecere-i Trkn aataycadan evirmitir. Lehe-i Osman: szlk Atalar Sz: ata szleri mecmuas Hikmet-i Tarih ve Fezleke-i Tarih-i Osman adl, tarihle ilgili eserleri de vardr.

14. Ziya Paa (1829-1880):

  • Dou kltryle yetimi, sonradan bat edebiyatna ynelmitir. Fikren yeniliki olmasna ramen eserlerinde eskiyi, divan iiri geleneini devam ettirmi, gazel ve kasideler yazmtr. En mehur terkib-i bent ve terci-i bent airimizdir.
  • Harabat adl bir divan iiri antolojisi vardr. Daha nce iir ve Inada divan iirinin bizim iirimiz olmadigini, asil iirimizin halk iiri oldugunu syleyen air, eski iir gelenegini srdrm, Harabatta ik iirini eletirmitir. Bunun yaninda sade dilden yanadir, ama kendisi agir bir dil kullanir. Bu onun iinde bulundugu bir ikilemdir. Hem eskiyi eletirmekte hem de gelenegi devam ettirmektedir.
  • Eserleri: Harabat: Divan iiri antolojisi, Klliyat-i Ziya Paa/Ear- Ziya: Divan iiri tarzndaki iirleri (gazel, kaside ve arklar), Terkib-i Bent, Terci-i Bent: Bugn dahi dillerden dmeyen beyitleri vardr. Zafername: Hiciv trnde bir kasidedir. l Paay yermek iin yazmtr. Rya: Mensur, Defter-i mal: Hatralar.

15. b. kinci Dnem (1876-1896 aras)

  • 1876-1896 yllar arasnda ikinci dnemin tannm temsilcileri Recaizade Mahmut Ekrem, Abdlhak Hamit Tarhan, Sami Paazade Sezai ve Nabizade Nazmdr. kinci dnem edebiyatlarn sanat anlaylar birincilerden farkldr. kinci dnemde sanat sanat iindir anlayyla eserler verilmitir. Bunun sebebi bu devirde idarenin daha baskc davranmasdr.
  • Bu dnemde bat edebiyat rnekleri daha baarl bir ekilde ortaya konmutur. Dnemin sanatlar devlet ileriyle, siyasetle, toplum meseleleriyle deil sadece sanatla ilgilenmilerdir. Birinci dnem sanatlarnn toplumsal sorunlarla ilgilenmelerine karn bu dnem sanatlar kiisel konu ve temalar ilemilerdir. Bu yzden dilleri daha ardr. Dnemin romanlarnda realizmin, iirinde ise romantizmin etkisi vardr.

16. Dnemin Edebiyatlar Recaizade Mahmut Ekrem (1847-1914):

  • iir, roman, hikye, tiyatro, eletiri, edeb bilgiler trlerinde eserler vermitir. iirlerinde hzn ve elemi ilemitir. lm hatrlatan tabiat manzaralar, hznl duygular, romantik gzellikler, solgun gller, kitap yapraklar arasnda kurutulmu iekler, kk kular onun iirlerinin konular arasndadr. Olu Nejadn lm; ili, zntl iirler yazmasnda etkili olmutur. Edebiyatta yenilemeden yanadr. Muallim Naci ile aralarnda bu konularda tartmalar olmutur

17. Eserleri

  • Araba Sevdasi: Roman. Realizmin etkisiyle yazilmitir ve bati hayranligi yolunda dlen garip durumlari eletirir. ok Bilen ik Yanilir: Komedi Afife Anjelik: Tiyatro Vuslat: Tiyatro Talim-i Edebiyat: Edeb bilgiler ierir.

18. Samipaazade Sezai (1860-1936)

  • Batili tarzda hikyeleri ve bir romani vardir. Sergzet adli romani realizme dogru atilmi bir adimdir. Kk eyler adli hikye kitabi Fransiz realistlerinin sanat anlayilarina uygundur. Rumuzul-edeb, bazi makale, hikye ve sohbetlerini ierir. Romantik zellikler taiyan iirler de yazmitir. iir isimli bi