sunum planı - fsosgb.com · ergonomi 23 biyolojik ... bitkisinin yaprak ve sap kırıntıları ile...

Click here to load reader

Post on 08-Mar-2019

218 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

Sunum Plan

1

Tarihe

Meslek hastalklarnn tanm- Saysal veriler

Snflama- Kapsam alan ve Genel zellikleri

nsan vcuduna olan etkileri ve zararlar

Yaplmas gerekenler

Biraz Hukuk

Kazanlar

Eski Msrda mhotepin piramit iilerinde bel incinmelerine (M.. 2780),

Pliny ; tozlu alma mekanlarnn ksrk ve nefes darlyla ilikili olduuna (M.S. 23-79)

Juvenal; ayakta durarak alanlarda varis oluumlarna ve demircilerdeki gz hastalklarna (M.S. 6 )

Aristotle (M.. 384-222) koucularn hastalklarndan sz

etmi, gladyatrler iin zel diyet tarif etmitir. Hipoccrates (M..460-370)

kurun zehirlenmesinin balca belirtilerine, Juvenal (M.S. 60-140) ise ayakta

durarak alanlarn varislerine iaret etmitir .

Tarihe

Meslek Hastal Nedir?

Tanm

Meslek hastal, sigortalnn alt veya yapt iin niteliinden dolaytekrarlanan bir sebeple veya iin yrtm artlar yznden urad geiciveya srekli hastalk, bedensel veya ruhsal zrllk halleridir.

(5510 sayl SSGSS Kanunu Mad.14)

Tan lkeleri

1. Klinik Deerlendirmeler,

2. Laboratuar Deerlendirmeleri,

3. Meslek le likinin Kurulmas.

Sz konusu hastala Meslek Hastal diyebilmek iin

klinik tannn yannda meslekle ilikisinin de ortaya konmas

gerekir.

Klinik Deerlendirmeler (Ayrntl alma yks)

1- Kiinin u ana kadar alt tm ilerin ayrntl sorgulanmas,

2- yeri maruziyetleri,

3- Belirtilerin zamanla ilikisi,

4- Benzeri yaknmalar olan baka iilerin varl,

5- d etkilenmeler.

Laboratuvar Deerlendirmeleri

Radyolojik yntemler

Biyokimyasal yntemler

Patolojik incelemeler

Hastaln Meslekle likisinin Kurulmas

Ykmllk sresi: Zararl mesleksel etkinin sona ermesi ile hastaln ortaya kmas arasnda geen kabul edilebilir en uzun sre.

Meslek Hastal verileri?

ILO verilerine gre;

Dnyada her yl yaklak 250 milyon kii i kazalar, 160 milyon kii meslek hastalklar sonucu ortaya kan zararlara maruz kalmaktadr.

Yaklak 1.200.000 kii i kazalar ve meslek hastalklar nedeniyle hayatn kaybetmektedir.

Mesleki deri hastalklar, en sk grlen meslek hastalklardr.

Bildirimi en ok yaplan ise; mesleki akcier hastalklardr.

nsan vcudu ar lei:

Kas iskelet sistemi yaknmasnn ilerini etkileyecek iddette olduunu belirten alanlarn en ok yakndklar vcut blgeleri:

%26,7

%13,7 %13,1%11,4 %11

%9,7 %9

%6

12

Kapsam alan ve problemleri:

- Ofis alanlar-beyaz yakallarda uzun sreli oturma ve hareketsizlik ve ayn

pozisyonda kalma ile boyun arlarnn,

- saha-retim-mavi yakallarda ise ar yk kaldrma, uzun sre ayakta kalma

sonucu bel arlarnn daha ok olduu belirlenmitir.

13

alma yerlerine gre egzersiz eitimi sonras ar leindeki deiim.

14

Yllara Gre Meslek Hastal Says

lkeler arasnda deimekle birlikte, bir ylda her 1000 ii iin 4-12 meslek

hastal beklenirken bu oran lkemizde 100.000 de 5 civarndadr.

Dnyada i kazas ve meslek hastalklarna bal lmlerin dalm

incelendiinde mesleki kanserler %32 ile ilk srada yer almakta, onun

ardndan % 23 ile kardiyo-vaskler hastalklar gelmektedir.

Hastalklarn maliyeti incelendiinde ise %40 ile kas iskelet sistemi

hastalklar en ok harcama yaplan hastalk grubu olarak karmza

kmaktadr.

Beyaz yakal alanlarda meslek hastalklarndaki risk gruplar:

Masa ba alanlar

Saha da alanlar

Laboratuvar alanlar

Kimyasal-Radyasyon alanlarnda grev alanlar

Madencilik - otomotiv sektrnde alanlar

17

Meslek Hastalklarnn Genel zellikleri

Kendine zg bir klinik tablosu vardr.

Hastalk etkeni bellidir.

Hastalk etkeni veya metaboliti biyolojik ortamda tespit edilebilir.

Hastalk deneysel ortamda oluturulabilir.

Hastalk, o meslekte alanlarnda yksek oranda grlmektedir.

Hastaln nedeni iyerinde olup, i ile hastalk arasnda nedensel bir ba vardr.

yerinde alnacak teknik ve tbbi nlemlerle meslek hastalklarndan korunulabilir.

Snflama-Kapsam alan:

1. Kimyasal kaynakl meslek hastalklar : ( Ar

metaller, gazlar, aromatik-alfatik bilekeler )

2. Fiziksel kaynakl meslek hastalklar: (

Grlt, tozlar, scak ve souk ortamda alma, radyasyon )

3. Biyolojik kaynakl meslek hastalklar: (

Bakteriler, virsler )

4. Psiko-sosyal kaynakl meslek hastalklar: YERNDE

AIRI STRES, beraberinde sindirim sistemi hastalklar, uyku bozukluklar, cilt

hastalkar, hipertansiyona sebebiyet verebilmektedir.

19

20

Psiko-sosyal

evre

Zorluu

Kiisel

zellikler

Zaman

Fiziksel

evre

Fizyolojik

Snrlar

Etkinlik Zorlanma

Motivasyon

Konsantrasyon

Uyum,

Alma

renme

Srekli

Zorlanma

Snr

Yorgunluk

Hastalk

21

Kimyasal Etkenlerle Olan Meslek Hastalklar

Ar metaller; Arsenik, civa, kurun, bakr vb

Gazlar; sarin, hardal, fosfor vb.

Aromatik-alfatik bileikler; Benzen, toluen, keton, alken vb..

Fiziksel Etkenlerle Olan Meslek Hastalklar

Grlt

Titreim

Scak-Souk

Basn

Ergonomi

23

Biyolojik Etkenlerle Olan Meslek Hastalklar

Bakteriler

Virsler

Psiko - sosyal kaynakl meslek hastalklar:

24

Mesleki rahatszlklar

Kalp damar rahatszlklar ( HT, DM, MI )

Mide barsak rahatszlklar ( lser, Kolit)

Hormonal rahatszlklar (vardiyal alanlar; Obezite, adet dzensizlii)

Depresyon, anksiyete, obsesyon, panik atak

Tkenmilik sendromu, dikkat bozukluu.

25

Psiko - sosyal kaynakl meslek hastalklar:

Ne yaplmalyz.

Kahvalt yapmadan gne balama,

Spor yap

Zaman ynetimini

Masa ve odann dizayn

Mzik

Pozitif dnme

Uyku- kaliteli nefes

Du al, kendini mutlaka mart

Sosyal evre

ALWAYS SMILE

26

Meslek Hastalklar nlenebilir mi?

Meslek Hastalklarnda Tedavi lkeleri

Kiinin iyeri ortamndan uzaklatrlmas

Etkenin vcuttan atlmn artracak veya etkisini azaltacak yntem kullanm

Genel destekleyici ve semptomatik tedavi

Meslek Hastalklarndan Korunma lkeleri:

1. Tbbi korunma nlemleri,

2. yerindeki alma evresine ait korunma nlemleri,

3. iye ait korunma nlemleri.

A. Tbbi Korunma nlemleri

1- e giri muayeneleri

2- Periyodik tbbi kontroller

3- alanlarn eitimi

B. yerinde alma evresine Ait Korunma nlemleri

Kullanlan zararl maddenin deitirilmesi

Kapal alma yntemi

Ayrma

Nemli (slak) alma yntemi

Srekli temizlik ve bakm

Hijyen kurallarna uyulmas

Havalandrma

yeri retim ve planlamas

yeri ortamnda zaman zaman analizler yapmak.

C-) alanlara Ait Korunma nlemleri

alma ortamnda ergonomi

Kadn ve erkek iin kaldrlacak arlk st snrlar

nemli bir nokta.

Neyi kaldmz yada ne kadar ar kaldrdmzdan daha nem vermemiz gereken; NASIL KALDIRDIIMIZDIR..!

Presentation title in CorpoS Regular 9 pt | Department | Date33

Gzlere dikkat.!

34

youn bilgisayar kullanm ;

gzlerde kuruma, gz kenarlarnda apaklanma, kapak iltihaplar grlr. Gzlk kusurlar

Yaplmas gerekenler

1- Gzler sk sk bilinli olarak krplarak nemlendirilmeli,2- Ekrana ok fazla yaklalmamal3- Genellikle byk font ve puntolar

kullanlmal,4- alma srasnda her 45 dakikada bir 5

dakika mola verilmeli..

8 saatlik alma sresi iin kabul edilebilir

grlt dzeyi 85 dB dir.

Grlt seviyesi 70 db zeri ise; fiziksel,ruhsal, zihinsel tepki balar. Yava yava iitmekayb geliir.

Grltye dikkat.!

36

Birazda Hukuk..?

Meslek hastalnn tespit edilmemi olmas, hastaln var olmadn

gstermez.

Meslek hastal tans, beraberinde tazminat, yksek i gremezlik dentisi,

yatrm ve cezai sorumluluk getirdii iin, bir yanlg ile saklanmaya

allabilmektedir.

Meslek Hastalklarnn Hukuksal Boyutu

Meslek hastalklarnda her trl tedavi sigorta tarafndan karlanr.

Hastalk nedeniyle igremezlik de olmusa, sigorta kiiye tazminat der.

Meslek hastalnn olumasnda iverenin ihmali saptandnda, sigorta iiye

dedii tazminatn bir blmn iverene rcu edebilir.

Kazanlar:

lm orannda dme

Hastalk sklnda ve eitliliinde azalma

Sakatlanma sklnda azalma

verimliliinde artma

lke ekonomisinde artma

39

Teekkrler

40

Blm 1 TOZLAR

41

Tozlar:

KMYASAL YAPILI TOZLAR

1-)norganik tozlar: ( Mineral tozlar )

a) Metalik tozlar (demir, bakr, inko tozu vb.)

b) Metalik olmayan tozlar (kkrt, kmr tozu)

c) Kimyasal bileiklerin tozlar (inko oksit, manganez oksit vb.)

d) Doal bileiklerin tozlar (mineraller, killer, maden cevherleri

vb.)

2-)Organik tozlar:

a) Bitkisel kkenli tozlar (pamuk tozu, tahta tozu, un tozu, saman

tozu vb...)

b) Hayvansal tozlar (ty, sa vb.)

c) Sentetik bileenlerin tozlar(DDT, trinitro toluen vb.)

42

Tozlar:

BYOLOJK YAPILI TOZLAR:

nert tozlar (baryum.. )

Toksik tozlar (kurun, krom, nikel, kadmiyum)

Alerjik tozlar (pamuk, keten, kenevir tozu, cam yn, kire tozu )

Fibrojenik tozlar ( slikozis )

Kanserojen tozlar ( asbestoz..!, krom,nikel kadmiyum)

nemli!

Toza bal akcier hastalnn meydana gelmesi bakmndan en

ksa maruziyet sresi 3 yldr.

ou kez 10 yl ve daha uzun sreli etkilenmenin sonunda

hastalk ortaya kar.

0.5 5 mikron boyutunda tozlar insan saln tehdit snr.

43

http://www.google.com.tr/url?sa=i&rct=j&q=&esrc=s&source=images&cd=&cad=rja&uact=8&ved=0ahUKEwjW5N3Mk8PPAhUFJJoKHWbBBckQjRwIBw&url=http%3A%2F%2Fwww.first-symptom.com%2Flv%2Fcancer2.html&bvm=bv.134495766,d.bGs&psig=AFQjCNGRdY_74qwtoVXAkotXeFRgac5Bbw&ust=1475739298569715

Tozun lm ve analizi:

toplam toz konsantrasyonu ve solunabilir toz

konsantrasyonu olmak zere iki deerlendirme

yaplr.

Kiisel maruziyetin deerlendirilmesinde

genellikle solunabilir toz konsantrasyonu, iyeri

ortam deerlendirmesinde ise ortam toplam

toz konsantrasyonu lm yaplr.

44

Tozlarn vcuda giri ekilleri ve etkileri:

Sadece solunum yolu ile geer

nhale toz paracklar aerodinamik aplarna gre farkl

ekillerde solunum yollarndan penetre olmaktadr.

likili klinik belirtiler ksrk ve ekspektorasyon olmakla

beraber ilerleyen evrelerde ise solunum sknts olarak

grlmektedir.

Uzun dnemde, ilikili enflamatuar sre daha youn hale

gelmektedir ve amfizem gelimektedir.

Kronik bronit en sk karlalan klinik tablodur.

e giri muayenelerinde Kr.bronit ve solunum skn-

ts olan alanlar gzden karlmamaldr.

45

http://www.google.com.tr/url?sa=i&rct=j&q=&esrc=s&source=images&cd=&cad=rja&uact=8&ved=0ahUKEwjW5N3Mk8PPAhUFJJoKHWbBBckQjRwIBw&url=http%3A%2F%2Fwww.first-symptom.com%2Flv%2Fcancer2.html&bvm=bv.134495766,d.bGs&psig=AFQjCNGRdY_74qwtoVXAkotXeFRgac5Bbw&ust=1475739298569715

Tozlar:

verene neriler:

Her ivereninin mevzuatn kendilerine getirdii ykmllkleri bilmesi ve

sorumluluklarn yerine getirmesi gerekmektedir.

Mevzuat ve Gerekli Dokmanlar (Formlar):

Kanunu ve ilgili mevzuat ve eklerine www.csgb.gov.tr adresinden ulalabilir.

46

Tozlar:I- norganik tozlar:

a-) Silika Tozu: ( Solunabilir, Kristal Yapdadr )

Maden iletmeleri, ta ocaklar ve bunlar ileyen imento ve kire

sanayi, porselen ve seramik sanayi, cam sanayi, kuvars madencilii

ve deirmenleri, demir ve elik dkm sanayi.

Salk bakanl 2009 genelge ile silika ile kumlamay yasaklad

Tozun Salk Etkileri:

Hiler lenf nodlar sklkla etkilenir.

Silikoz nodllerinin bzlme eilimi karakteristiktir; bu durum

perifokal amfizem geliimine neden olur.

Komu nodllerin bymesi ve giderek birbiriyle birlemesi,

havayolu, pulmoner damar ve lenf kanallarnn

deformasyonuna neden olur.

Akut ve Subakut Etkisi: Yoktur

47

http://www.google.com.tr/url?sa=i&rct=j&q=&esrc=s&source=images&cd=&cad=rja&uact=8&ved=0ahUKEwjW5N3Mk8PPAhUFJJoKHWbBBckQjRwIBw&url=http%3A%2F%2Fwww.first-symptom.com%2Flv%2Fcancer2.html&bvm=bv.134495766,d.bGs&psig=AFQjCNGRdY_74qwtoVXAkotXeFRgac5Bbw&ust=1475739298569715

Tozlar: ( silika )

Silikozlu hastalarda semptomlar: nefes

darl, ksrk ve balgam karmadr.

Silikoz gelimeden nceki silikojenik toz

maruziyetinin sresi 15 yl veya daha

fazladr. Ayrca yalnzca birka yllk

maruziyetten sonra ortaya kan akut

silikoz olgular da vardr.

Kronik bronit, zgn olmayan broniyal

solunum yolu hastalklar, pulmoner

amfizem ve bunlarn kombinasyonunu

tanmlar.

.48

Tozlar:

b-) Asbest ieren tozlar:

Kullanm alanlar: Asbest tekstil endstrisi (lifler, kumalar, ipler), asbestli imento endstrisi (sa, boru), inaat

malzemeleri endstrisi (asbest imento rnlerinin ilenmesi), kimya endstrisi (boya dolgusu, dolgu

materyalleri, sentetik reine kompresyon kalp materyalleri, termoplastikler, kauuk rnleri), izolasyon

endstrisi (s, ses ve yangn izolasyonu), kat endstrisi (asbest kad, karton), fren, debriyaj, balata retimi,

gemi yapm ve vagon yapm.

Tozun Salk Etkileri:

broniyal karsinom ve plevral, peritoneal ve perikardiyal mezotelyoma insidans artmtr.

obstrksiyonlu veya obstruksiyonsuz kronik bronit ve kronik kor pulmonale, broniyektazi, bronkopnmonik

sre ile birlikle akcier dolamnda basn art asbestozun en nemli sekelleridir

Asbestozlu hastalarda semptomlar: nefes darl, ksrk ve balgam karma

Larinx kanseri

Akut ve Subakut Etkileri:Yoktur.

49

Tozlar: ( asbest )

altklar iyerlerinde ykm, tamirat ve bakm ileri srasnda asbest lifi

konsantrasyonu 15000 lif/m3 zerinde bulunan kiiler iin mesleki tbbi

muayeneler gerekletirilmelidir.

Ynetmelikte, alma koullar ile ilgili ad geen tek toz.

Maruziyet dzeyi, snr amasa da, daha dk maruziyetlerin olduu test

edilmi prosedrler kullanldnda dahi, ykm, yenileme ve bakm ileri

srasnda asbest liflerine maruz kalan kiilere mesleki tbbi muayene

nerilmelidir

Bron karsinomunun asbest lifleri ile tetiklenmesi iin gerekli olan kmlatif

asbest lifi iyeri maruziyeti dozu en az 25 lif yldr.

50

Tozlar:

II- Organik Tozlar: plik sanayi, r r sanayi, dokuma sanayi, konfeksiyon sanayi, rme(triko)sanayi, orman rnleri

sanayi, kereste sanayi, yonga levha sanayi, sunta sanayi, selloz ve kat sanayi, mobilya sanayi, sigara sanayi, un

sanayi, yem sanayi, ekmek ve pasta sanayi, deri ileme sanayi, deri konfeksiyon ve ayakkab sanayi ve benzeri organik

maddelerin kullanld ve ilendii sanayiler organik tozlarn karlald i ve ilemlere sahip.

a-) Pamuk tozu: ( Bisinozis )

Toz vcuda solunum yoluyla girer,

Pamuk tozu olarak adlandrlan ve bisinozdan (pazartesi hummas) sorumlu tutulan madde, pamuk lifleri, pamuk

bitkisinin yaprak ve sap krntlar ile topraktan karm olan mikroorg.dan meydana gelen bir karmdr.

Akut durumda BRONKOSPAZM mg. Maruziyetin kesilmesi ile klinik tablo dzelmeye balar.

10 yl ve zeri aan kronik durumlarda KR.AKCER HASTALII mg. Sigara hastalk seyrini arlatrr.

Akut astmatiform tablo tipiktir (Pazartesi hastal; Monday sickness).

51

Tozlar:

b-) Sert Odun Tozu:

Orman rnleri sanayi, kereste sanayi, yonga levha

sanayi, sunta sanayi, selloz ve kat sanayi, mobilya

sanayinde toz, tahtalarn testere ile kesilmesi, delinmesi

ve zmparalanmas gibi srelerde alma esnasnda

oluur.

Kanserojen ve Mutajen Maddelerle almalarda Salk

ve Gvenlik nlemleri Hakknda Ynetmelik de

8 saatlik OEL 5 mg/m3 olarak verilmitir.

Toz solunum yoluyla akcierlere ular ve etkilenme

sonucu meydana gelen nazal kavite adenokarsinomlar

rlatif olarak yava byyen tmrlerdir.

Toz; burunun i blgesinde zellikle orta konka

blgesinde birikir.

52

Blm 2 METALLER

53

Metaller:

LD50: ldrc doz ( lmlerde maruziyet st snr )

STEL:15 dk.lk bir sre iin almamas gereken maruziyet st snr deeri.

lkemizde en sk i kazas 18-24 ya grubunda izlenmektedir.

5510 sayl sosyal sigortalar kanunu: lkemizdeki i kazas yasas ile tannr.

Solunduunda, az yoluyla alndnda, deriye nfuz ettiinde kaltmsal genetik

hasarlara yol aabilen veya bu etkinin oluumunu hzlandran maddeler

MUTAJEN madde grubuna girer.

Kansorojen ve mutajen maddeler ile almalarda risk deerlendirme ylda1

kez

Kurun, krom, nikel, kadmiyum; toksik toz ihtiva eder.

54

Metaller

1- Kimyasal etmenler ile oluan meslek hastalklar:

Kurun ve kurun bileikleri

Civa

Krom

Kadmiyum

Karbonmonoksit

Arsenik

Organik fosfor

Nikel

55

KURUN ( Pb )

Trkiye'de kaytlara gre saysal olarak en ok tan konulan Kimyasal

etkenlerle oluan meslek hastal

Grimavi, yumuak bir metaldir. 550C scaklkta buharlamaya balar.

Havada kurun okside (PbO) dnr. Kurun dumanlar kurun oksit kolloid

paralarn iermektedir.

Kullanm alanlar:

kurun ieren boyal parlatc, cam ve seramik,

kurun ieren boyalar,

Kurun ieren lehim ile lehimleme,

Boya (restorasyon), ak (enerji saklama pili) ve plastik nesnelerin

retiminde toz halinde kurun bileiklerinin kullanm,

Ak sanayinde arj tayclarnn retimi, tanmas ve kurulumu,

56

Kurun:

Kurun ieren malzemelerle allrken alanlar tarafndan ok kk

miktarda kurunun bile toz ya da duman olarak alnaca unutulmamaldr.

Kurun; vcuda solunum ve gastrointestinal yol ile girer

Solunum yolu ve gastrointestinal sistem ile alnr. Alnan tozun byk bir ksm

gastrointestinal sistem tarafndan alnr (oral yolla alm, elden aza gei).

drar da FENOL tespit edilmesi. alann Kuruna fazla maruz kaldn gsterir.

hemoglobin sentezi ve eritropoez, dz kas sistemi, periferik ve santral sinir

sistemi ve vaskler sistem zerinde etkileri bulunmaktadr. Kurun hemoglobin

sentezinde baz enzimleri inhibe etmektedir.57

kurun

Kurunun lm ve Analizi:

OEL dzeyi ,0.15 mg/m3 (inhale edilebilir aerosol): SG tzkte iyeri havasnda izin

verilen maximum kurun dzeyi.

Kandaki kurun dzeyi; erkek iilerde 300 g/l ve kadn iilerde ise 100 g/l

deerini gememelidir

Ynetmelikte 40 g Pb/100 ml. Kan deer olarak aar ise tbbi gzetim gerektirir

Kandaki kurun dzeyi erkek iilerde 350 g/l ve kadn iilerde ise 200 g/l

deerini gemesi halinde biyolojik rnekteki kurun dzeyleri en ge 3 ay

ierisinde belirlenmelidir.

58

kurun

Kandaki kurun dzeyinin artmas;

1. Kanszlk ( anemi ), eritrositlerde bazofilik noktalanma,

2. Solgun deri ve mukozalar, genel bitkinlik, anoreksia,

3. Ba arlar, zayflk, bazen uzuvlarda ve eklemlerde arlar,

4. Gastro-intestinal bozukluklar, konstipasyon ( kabzlk gibi semptomlar,

gaitann koyun dks eklini almas ), kurun kolii, kusma geliir.

5. Daha yksek doza maruz kalnlrsa santral sinir sistemini etkiler.

59

Alkil kurun bileikleri:

retim

Uak yakt ile urama (pistonlu motorlar ve pervaneli uaklar)

zellikle hortum taklp kartlrken tankerlere ya da tank vagonlarna

tetrametil kurun ya da tetraetil kurun doldurulmas ve boaltlmas

Tetrametil kurun ya da tetraetil kurun veya kurunlu akaryakt ieren tank

vagonlarnn, tanklarn ve borularn temizlenmesi

Eski arabalara otopark hizmeti verme

Deri temasnn olas olduu yerlerde petrol istasyonlarnn yenilenmesi

Renksiz, youn, tatlms eter benzeri koku yayan yal svlar olup organik

solventlerle beraber znp su ierisinde znmez.

Bu bileen grubunun en nemli elemanlar tetrametil kurun ve

tetra etil kurundur

60

Alkil kurun bileikleri

Vcut zerine etkileri:

karacierde metabolize edilmektedir. Trialkil kurun bileikleri akut toksik

etkilerden sorumludur.

solunum yolu ve deri ile vcuda girer

Alkil kurun bileikleri sistemik olarak bir hayli toksiktir. zellikle santral

sinir sisteminde irritatif ve dejeneratif etkilere neden olmaktadr.

tahszlk, bulant ve kusma

Uykusuzluk, ba ars ve ba dnmesi

Anksiyete, konfzyon, huzursuzluk, heyecanlanma, tremor, halsinasyon

Kardiyovaskler bozukluklar (hipotansiyon, bradikardi)

Baz iddetli olgularda: Latent dnemin ardndan akut psikoz, spazm, deliryum,

yksek ate, koma.

61

Alkil kurun bileikleri

Kronik etkileri:

Heyecanlanma, depresyon, halsinasyon

Ba arlar

Dk kan basnc

Tremor, ataksi, nevrasteni

62

Civa ( Hg )

Kullanm alanlar:

lm cihazlarnn (barometre, termometre)

Civa ieren kontrol aygtlarnn retimi ve zellikle bakmlar ve tamirleri (cam

fleyeciler)

Elektrik mhendisliinde (adaptr..)

Kat endstrisi

Amalgam yapm

Fungusit

Floresan lambalarnn geri dnm

Pil retimi

Tpta Antiseptik rnler, a vb.

63

Civa ( Hg ):

Civa; hava da, toprakta ve su da 3 ekilde bulunur.

a- Elementer civa ( hava yolu ile alnr ): 10mg/m3 zeri tehlikeli

b- norganik civa ( hava yolu ile alnr )

c- ORGANK CVA ( deri yolu ile alnr ):

- 39 C de katlar, 357 C de buharlar. Younluu 13,5 gr/cm3 tr

Zehirli ve pahal bir elementtir. nhibitr olmas nedeni ile ok tehlikelidir.

Uucu bir element olduundan oda ssnda abucak buharlar.

Buharlamas durumunda olduka zehirlidir. stne mutlaka toz kkrt

serpilmelidir.

Organik civa;10-60 mg/kg ldrc doz,

Buhar kokusuz ve tatsz ve ok zehirlidir.

64

Civa:

65

nsanlarn birinci derecede cvaya maruzkaldklar besinmaddesi, metil cva ieren balk etidir.

FDA (Amerikan Gda ve la Dairesi);Balklardaki maksimum civadzeyini 1 ppm olarak snrlandrmtr

Civa:

Vcuda olan etkileri:

Civa ve civa bileiklerinin santral sinir sisteminin belirli blmleri ve bbrek

tbllerindeki baz enzimlerin zerine spesifik etkileri vardr.

norganik civa; bbrek korteksinde ve ksmen daha az miktarda da karacierde

birikir. Koroziv inorganik civa bileikleri proteini ktrr (denatrasyon).

Organik Civa ; Santral sinir sisteminde ve ya dokusunda birikir.

Bbrek fonksiyon bozukluklar (artm direz, albuminri, eritrositri) ve hatta

anri

Maddelerin solunmas sonras, hava yollarnn iritasyonu (trakeobronit,

bronkopnmoni)

Az mukozasnn inflamasyonu (stomatit, esas olarak rk dilere yakn

kabuklu lserler, dilerin geveklii)

66

Civa:

Kronik etkileri:

Santral sinir sistemi bozukluklar:

Hipereksitabilite

Anksiyz bilisel ve duygusal deikenlik (erethismus mercurialis)

Parmaklarn titremesi, kollarn, bacaklarn ve ban sallanmas (tremor

mercurialis) kekemelik, kark konuma (psellismus mercurialis)

Belirgin vejetatif stigmata

Sadece ok yksek dzeylerine maruziyet sonras geri dnmsz lensin

n kapslnn kristalimsi kahverengi renk deiiklii (mercurialentis)

Periferik polinropati

Allerjik kontakt egzema

67

Civa:

Uyuukluk, ba ars, kol veya bacaklarda ar ikayetleri

Az boluunun gzden geirilmesi (stomatit, jinjivit)

Dieti kenarnda civaya ait izginin aranmas (nadiren)

Nrolojik ve mental durum (tremor, kekemelik, duygusal deikenlik, eretizm,

vejetatif bozukluklar, el yazs testi,

MNEMATA HASTALII ( MNEMATA KRFEZ 1956 )

drar analizi (oklu test stripleri, sediment)

Tan: idrarda 1-mikroglobulin veya N-asetil--D- glukozaminidaz tahlili yardmc

olur.

e girmeden nce alanda mutlaka gzlenmelidir.

68

Civa:

Presentation title in CorpoS Regular 9 pt | Department | Date69

Krom: ( Cr )

Kullanm alanlar:

Kaplamaclk ( krom kaplama gibi )

Boya endstrisi

Deri ve tekstil endstrisi

Doada CR2- Cr3 formatnda bulunurlar. En toksik olan HEKZAVALAN

( KROMAT ) formudur. Hcre mebranlarndan kolaylkla geer ve

hcre iinde Cr3e indklenir.

70

Krom:

Vcuda olan etkileri:

Vcuda deri ve solunum yolu ile girer

Deri maruziyetinde: KONTAK DERMATT

Hekzavalan krom deri ve burun mukozmemranlarna iddetli korroziftir

(Krom lseleri ve burun delinmesi).

Krom tozlar farenjit ve bronite de neden olur.

Gzde konjoktivit

Hekzavalan kromun akcier kanserleri ileilikisi olduu gsterilmitir.

IARCn insan karsinojenleri (Grup 1)grubundadr

71

Kadmiyum: ( Cd )

Kadmiyum iin modern toksik metaldenilir.

Kadmiyum doada bata inko olmak zere

eitli mineral filizlerinde bulunan ve

endstride youn kullanm olan bir metaldi

r.Kadmiyum doada bata inko olmak zer

e eitli mineral filizlerinde bulunan ve

endstride youn kullanm olan bir metaldi

r

72

Kadmiyum:

Kullanm alanlar:

Elektrolizle kaplama ve galvanizleme

proseslerinde (Anti korrozif)

-Boya pigmenti ve plastiklerde

-Nikel-kadmiyum pillerinde

-Seramik ve cam yapmnda vb.

Presentation title in CorpoS Regular 9 pt | Department | Date73

Kadmiyum:

Maruziyet balca oral ve inhalasyon yolu ile olur.

eitli tip et, balk ve meyvalar 1-50 Mg/kg Cd ierebilir.

Tahllarda 150 Mg/kga kabilir.Tahllarda 150 Mg/kga kabilir.

Midye, istiridye gibi kabuklu deniz hayvanlarnda 100-1000 Mg/kga kadar

birikebilir.

nhalasyonla alnan kadmiyumun da %30u absorbe olabilir.

Sigara nemli bir Cd kaynadr.

74

Kadmiyum:Vcuda olan etkileri:

Az yoluyla akut zehirlenme nadirdir.

nhalasyonla akut maruziyet pnmoni vepulmoner deme neden olur.

5 mg/m3 havann 8 saat solunmas lme neden olur.

nhalasyonla kronik maruziyet kronikbronit, fibrozis ve amfizem geliimine

neden olur.

Gerek akut gerekse kronik maruziyetlerde kadmiyum bbrek tbllerinde birikir.

100-300 Mg/g Cd bbrek yk, bbrek tbllerihcrelerinde hasara neden olur.

Kadmiyum, kalsiyum fosfat ve Vitamin D metabolizmasn bozarak kemikler zerine

de etkili olabilmektedir. Maruz kiilerde osteoporoz veya osteomalasia geliir.

rnek: 1946da Japonyada itai-itai hastal ad verilen epidemik bir olay

Karsinojenik etkisi: Epidemiyolojik almalar kadmiyum oksit toz ve buharlarna

maruz kalan iilerde solunum yolu kanserlerini arttdn gstermektedir.

75

Nikel: (Ni )

Sertlii ve korozyona dayankll nedeniyle birok metal alamnn yapsna girer.

Kullanm alanlar:

elik retimi, elektrolizle kaplama, alkali pil,

boya ve elektronik retimi gibi daha pek ok alanda kullanlr.

Nikelin az yoluyla alnmas, kontamine olmu besinler aracl ile olur.

Vcuda hava, deri, gastro-intestinal yolla alnr.

Bir adet sigara 1-3 Mg Ni ierir.

76

Nikel:

Vcuda olan etkileri:

Nikelin balca maruziyet, toz ve

buharlarnn solunmas ile olur.

Nikele maruziyetin oluturabilecei

balca salk riski solunum sistemi

kanserleridir. Burun ve akcier

kanserleri en sk rastlanlanlardr.

Nikele maruziyetin birdier nemli etkisi

de alerjidir. Astm, rtiker, eritem,

kontakt dermatit oluturabilir

77

Kaynak Duman ve Buharlar:

Kaynak ileri; iki metalin molekler dzeyde birlemesidir. yada iki metalin

scak yada basn altnda metallurjik artlarda birletirilmesiolarak

tanmlanabilir. Kaynak esnasnda, insan salna zarar verecek zehirli gazlar,

duman, metal duman ve partiklleri kar.

Eik deeri 3 mg/m3

78

Kaynak duman ve buharlar:

Kaynak duman ve buharlarnn

yaylmnda neme sahip ilem

parametreleri unlardr:

Kaynak akmnn miktar

Alternatif veya dorusal akm

Elektrodun as

79

Kaynaklanan maddenin tipi:

Endstriyel neme sahip basit maddeler

unlardr:

elikler:

Alamlanmam konstrksiyon elii

Dk alaml elikler (< 5 % Cr, Ni, Mo,

Mn vb. ierenler)

Yksek alaml elikler (> 5 % Cr, Ni, Mo,

Mn vb. ierenler)

Alminyum ve alminyum alamlar:

Elektrot (kaplanm veya kaplanmam,

ubuklar veya sarg halinde)

Toz,

Lehim,

Kaynak duman ve buhar:

Vcuda Girii ve Etkisi:

Kaynak buhar ve dumanlar hava yolu ile alnmaktadr. Ancak, baz alma

paralarnn ve aksesuar maddelerden yaylan kaynak buharlarnn bron

sisteminde kimyasal olarak tahri edici etkisi olabilir, bunlara rnek olarak

kromat.

Baz metaller ( bakr, inko) ve bunlarn kaynak buharlarnda bulunan oksitleri,

yatknl olan kiilerde metal buhar ateine yol aabilir.

Broniyal sistemin baz metallere kar (kobalt, krom, nikel) allerjik duyarll

(erken tip) grlen birka bireysel olgu tanmlanmtr.

80

Kaynak duman ve buhar:

Pnmokonyoz:

Kaynak buharlarnda bulunan demir oksit , pulmoner intersitisyel dokularda radyolojik olarak saptanabilen

toz birikintileri olarak birikir.

Radyografide saptanan deiiklikler sideroz olarak adlandrlr ve kaynak buharlarna maruziyet ortadan

kalktktan sonra geri dnml olabilir.

Alminyuma yeterli maruziyet sonras alminoz geliebilir. Ayn zamanda alminyum tozu akcieri olarak

adlandrlan alminoz en belirgin olarak akcierlerin st ve orta alanlarnda grlen diffz intersitisyel

pulmoner fibroz ile karakterizedir.

leri evrelerde spontan pnmotoraks riski ile ilikili olarak subplevral amfizem ile karakterizedir.

HRCT ile alminozu erken evrelerde saptamak da olanakldr. toprak-cam desenine benzer.

Radyografide ou kk boyutlu s ve t ekillerinde dzensiz opasiteler grlr.

81

Kaynak duman ve buhar:

Kaynak buharlarnn byk ounluu mutajenik veya karsinojenik potansiyele

sahip olduu bilinen partikller veya gazlar iermemektedir.

Toksikolojik olarak deerlendirilmesi gereken konu; solunum yollarna zellikle

karsinojenik etkisi olan kromatlarn ve/veya nikel oksitlerin uzun yllar ve

yksek dzeyde maruziyetidir.

Kaynak buharlarna maruziyet genel olarak akut veya kronik hastala yol

amamaktadr.

82

Benzen ( Benzol ):

83

Kullanm alanlar:

Otomobil retimi (bir gaz boaltma silindiri olmakszn retim fabrikasnda

yk tayan aralarn i yanmal motorlarla depolarnn doldurulmas),

Petrol motoru test alan (petrol hortumlarn balanmas ve ayrlmas),

Petrol pompalar ve depolarnn bakm ve temizlii,

Kok fabrikasnda kok frnlarnn st blm yaknnda alma.

Benzen:

Benzen renksiz, olduka refraktif, kstl olarak suda-znr, karakteristik bir

kokusu olan parlayc bir svdr.

Isya (yaklak 6500 C ye kadar) ve oksidasyona direnlidir; ancak ok kolay

buharlar. Buhar havadan ardr ve yer seviyesinde birikebilir.

OEL dzeyi: 3,25 mg/m3 (1 ppm)

Vcuda giri ve etkileri: Benzen esas olarak hava yoluyla alnr. Ancak, cildin geni

alanlarnn benzen ile slanmas perktanz almn bir sonucu olarak

beklenmelidir. Benzen deri ve mukz membranlar irrite eder ve deri yoluyla

absorbe olan miktar maruziyet koullarna baldr.

Akut intoksikasyonlarda narkotik etkiler baskndr. Uzun-sreli benzen maruziyeti

zellikle hemapoetik sistemde hasara yol aabilir ve kemik iliinin tm fonksiyon-

larnda hasra neden olabilir.84

Benzen:

Uzun-sreli veya srekli olmayan benzene maruziyetin hem aplastik anemi ve

pansitopeni gibi hematopoetik sistem zerine geri dnebilen etkiler

oluturduu ve hem de lsemi gelitirdii tanmlanmtr.

Akut ve Subakut Etkileri: Narkotik etkisi vardr.

Kronik Etkiler: Hematopoetik sistem hastalklar veya hasar oluturur. ok

toksiktir ve Lsemi ye neden olmaktadr.

zleme Muayenesi:

zleme dnemine ait anamnez (i anamnezi dahil); kanama eiliminde grlen

arta zel olarak dikkat edilmelidir (rnein, di eti kanamalar, hafif bir

travma sonras dahi morarma, menoraji), idrar analizi (oklu test stripleri)

yaplmaldr.85

Benzen trevleri ( Toluen, Ksilen ):

A- Toluen: Yaz mrekkepleri, ahap koruyucular, reineleri boyalar ve yapkanlar

iin solvent, temizleyici ve dilent olarak kullanm ve bu tr formlasyonlarn

ilenmesi, depo tanklarnn temizlenmesi

B- Ksilen izomerleri: Yalar, ahap koruyucular, reineler, boyalar ve kauuk ve

vernikler iin solvent, temizleyici ve seyreltici olarak kullanm ve bu tr

formlasyonlarn ilenmesi,

Toluen yksek derecede buharlar. Ksilen izomerleri ok daha az buharlar.

Bu maddelerin buhar havadan ardr ve yer seviyesinde birikebilir.

hava ve deri yoluyla alnr.

Akut intoksikasyonlarda narkotik etkiler baskndr.

Eksitasyon, denge, duyu ve koordinasyon bozukluklar, ba arlar, yorgunluk

ve zayflk, sersemlik hissi, bilin kayb rapor edilmitir

Deri btnl bozulduundan dermatit oluabilir86

Karbon Slfr:

Viskon yapm ve ilenmesi,

Yal tohumlar, iskelet , yn, deriden yalarn ekstraksiyonu,

Tatan slfr ekstraksiyonu,

Ham parafinin saflatrlmas,

suda znrl zayf, rk turp benzeri kokan bir svdr.

suda znrl zayf, rk turp benzeri kokan bir svdr. Aktif kmrden

ok kolaylkla absorbe olur. Yksek buharlama basnc nedeniyle karbon slfr

normal oda scaklnda ok kolay buharlar. Buhar havadan ardr ve yer

seviyesinde birikebilir.

MAK deeri: 16 mg/m3 (5 ppm)

Hava yolu ve deri yoluyla alnr

SSS, KC ve KVS zerinde etkileri vardr.

87

Metanol ( Metil Alkol ):

Kullanm alanlar: Endstride boya inceltici, teksir makine svs, antifiriz ve

cam temizleyici gibi maddelerin yapmnda kullanlr.

OEL dzeyi: 260 mg/m3 (200 ppm)

Metanol hava yolu ve deri yoluyla alnr

Metanoln solunmas veya azdan alm narkotik belirtilere yol aar. 30 ml

kadar aznn yanllkla azdan alm sonras ldrc olabilir.

Metanoln bir ksm akcierlerden nefesle verilirken (%30-60) gerisi vcutta

hzla formik asite dntrlen formaldehite okside olur

Nrotoksik hasar ve zellikle optik sinir hasarn gz hastalklar ve hatta krlk

takip eder. ( renkli grmede kusur gelimesi erken bir belirti )

Santral sinir sistemi bozukluklar, periferik nropati belirtileri, akustik nrit,

optik nrit, parkinson benzeri belirtiler, karacier parankim hasar

(karaciersirozu)88

Hidrojen Slfr: ( H2S )

Hidrojen slfr ok zehirli, renksiz bir yapda ve yanc olma zellii mevcut

olan bir gazdr. rk yumurta kokusuna benzer bir kokusu vardr.

Bu gaza yksek oranda maruz kalnmas halinde, bir ka saniye kadar ksa bir

srede bilin kayb oluumuna sebep olabilir.

Kauuk, plastik, viskon ve eker endstrilerinde

Havagaz fabrikalar, rafineriler, petrol havzalarnda

Doal gaz bacalarnda alma (ham gaz)

Biyogaz almalar

Kanalizasyonlarda alma

ACGIH Kiisel Maruziyet Dzeyi: 1 ppm

Madde hava yollaryla ve deri ve mukz membranlar yoluyla alnr.

Sinir S. Hasar, ani lm, mukoza irritasyonu, ritm bozulmas vb. etkileri var89

Karbon Monoksit (CO): Karbon monoksit renksiz, tatsz, kokusuz, parlayc, toksik bir gazdr. ok

yksek yaylma yeteneine sahiptir (tavanlara ve duvarlara nfuz eder).

MAK deeri: 35 mg/m3 (30 ppm) 2006/15/EC sayl Direktif.

Karbon monoksit esas olarak solunum yoluyla alnr.

Karbon monoksit metabolize olmaz ve solunumla atlr.

Toksisite birincil olarak CO-Hb oluumunun bir fonksiyonudur.

Vcuda olan etkileri:

Ba arlar, Ba dnmesi, Mide bulants,

Taikardi ve artm kan basnc,

Bazen anjina pektoris benzeri belirtiler,

Kulaklarda uultu,

Gz nnde uumalar,

Jeneralize gszlk (gsz dizler), Apati, kramplar, lm90

Karbon Monoksit:

Mesleki maruziyetlerde biyolojik tolerans deeri(BAT): %5 tir. insanda normal

CO-Hb dzeyi yaklak % 1 dir.

Kronik karbon monoksit zehirlenmesinden phelenilirse, kandaki CO-Hb tekrar

tekrar llmelidir

91

Fosfor :(beyaz, sar) P -

Fosfor ok farkl zelliklere sahip eitli allotropik modifikasyonlarda bulunur.

Mevcut dokman fosforun beyaz (sar) allotropuna aittir. Beyaz fosfor oda ssnda

bile okside olup beyaz bir buhar oluturan (fosfor pentoksid) yumuak mumsu

yar-saydam bir ktledir.

Bu reaksiyonda oluan s yaklak 500Cde maddenin kendiliinden tutumasna

sebep olur. Bu zelliklerden tr, beyaz fosfor znmedii su iinde saklanr.

te yandan organik solventlerde ok kolaydan orta dzey bir dereceye kadar

znr.

Fosfor fark edilir ekilde oda ssnda dahi uucudur. Etkili bir indirgeyici ajandr

(rnein, slfirik asit fosforla slfr dioksite, nitrik asit nitrojen oksitlere

indirgenir) ve ayrca direkt olarak birok metalle reaksiyona girer.

Beyaz fosfor hava yollaryla alnr. Yanan fosfor, iyilemesi yava ok arl deri

yaralarna yol aar. Beyaz fosfor ok zehirlidir; yetikinde ldrc doz

muhtemelen 50 mgdan azdr.92

Fosfor :(beyaz, sar) P -

Vcuda olan etkileri:

Fosfor ve kalsiyum arasndaki metabolik etkileim yznden, zellikle kemikler

de etkilenir. Uzun sre kullanma maruz kalnldnda; kemik osteoporozu,

zellikle ene kemiinde bozulan kemiin enfeksiyona duyarllna dikkat

edilmelidir (osteomiyelit).

Deri ve mukz membranlarn kostik yanklarna yol aar.

Bulant, tekrarlayan diyare, kanl kusma (kusmuk kendiliinden k saabilir),

karacier ve belki dalan bykl, sarlk, akut sar karacier atrofisi,

renal parankimal hasar, dier organlarda kanamalar oluabilir.

Akut fosfor zehirlenmesinin sekeli karacier dokusunun fibrotik deiimini ve

hatta sirozu ierebilir. Byk miktarlarda maddeye maruz kalndktan sonra,

birka saat ierisinde dolam yetmezlii belirtileriyle ani lm geliebilir.

93

Arsenik ve Arsenik Bileikleri

Arsenik (III) halojenidleri kolayca hidroliz olan zehirli svlardr. Alkali metal

arsenitler suda kolayca, alkalin toprak arsenitler az znr ve ar metal

arsenitler znmezler.

Vcuda olan etkileri:

Arsenik bileiklerine maruziyet gzlerin, st solunum yollarnn ve derinin lokal

iritasyonuna sebep olur. Trnaklarda deformasyona yol aar.

Konjonktival inflamasyon sklkla kanma, yanma,lakrimasyon ve gzlerin a

hassasiyeti, nadiren de ar gz hasaryla oluur.

Birok raporda iddetli dispne, ksrme ve gs arlaryla solunum yolu hasar

da tarif edilmektedir.

Baz olgularda inhalasyon maruziyetinden sonra gastrointestinal bozukluklar ve

periferal ve santral sinir sistemi zerinde etkiler de bildirilmitir.

94

Arsenik ve Arsenik Bileikleri

Arsenik trioksitle az yolundan zehirlenme iki yol izleyebilir

A-) paralitik form:

iddetli kalp-dolam ve santral sinir sistemi hastalklar,ok,

solunum felci ve lm

B-) gastrointestinal form:

Metalik, sarmsak-benzeri tad, azda ve dudaklarda yanma

hissi, disfaji, refleks kusma, kan basncnda dme ile diyare,

kardiyak disritmi, kas spazmlar, ok yksek dozlarn

almndan sonra (kg vcut arl bana >2 mg arsenik) takip

eden hasar sklkla periferik sinirlerde (periferik nropati) ve

bazen SSS bozukluklarnda (konfzyon, halusinasyonlar vb)

gzlenir.

Ayrca kan hastalklar (anemi, lkopeni), fonksiyonel

karacier bozukluklar (hepatomegali) ve deri deiimleri

tanmlanmtr.95

Dimetilformamid :

Bitki ve hayvan iyalar ve reinelerin ve balmumlarn solventi olarak

kullanlr.

Suni deri imalatnda

Poliakrilonitril (akrilik) fiber endstrisi

Saf kimyasallar, ilalar, kozmetikler

Plastik kaplamalar (poliretan)

Buhar iyerinde inhalasyonla ve deri yoluyla kolaylkla ve hzlca alnr.

Dimetilformamid maruziyetinin kritik hedef organ karacierdir. Karacier

hasarna sebep olur.

96

zosiyanatlar :

Kauuk-elastik materyal retimi (kalp yapm)

Boya, yapkan ve tutturucu retimi

Yaptrc ve kaplama olarak veya zel plastiklerin kullanm iin

zosiyanatlar zellikle havayoluyla alnr; youn deri temas ayrca deri yoluyla

alma neden olabilir.

Temas yzeyel kahverengi deri deiikliklerine neden olur.

Dk dzeyde bile izosiyanat maruziyeti gz (konjonktivit), burun (rinit) ve

boazda (farenjit) iritasyon belirtilerine neden olur;

ok yksek dzeyde maruziyet sonras iddetli dispne, ya raller ve kpkl

balgam ile birlikte ana semptomdur (pulmoner dem).

97

Aromatik Nitro ve Amino Bileikleri:

Dudaklar, yanaklar, kulak ve trnaklarda sonra da mukozalarda soluk

gri-mavi gri siyanoz ile birlikte methemoglobinemi.

Anksiyete, arpnt, terleme ve dispne nbetleri ile birlikte kalp dolam sistemi bzk

Heinz body geliimi, anemi,

Sistit

Alt riner sistem, zellikle mesane papillom ve karsinomlar

98

Flor ve norganik Bileikleri: ( F )

Seramik ve cam endstrisinde sklla kullanlr

Flor yksek reaktiviteye sahip soluk sar bir gazdr.

Esas olarak hava yoluyla alnr;

Yksek konsantrasyonlarn ok miktarlarda inhalasyonu ani lme neden

olabilir, ounlukla osteosklerotik tipte (kemik florozi) ar kemik hasar ile

sonulanan mineralizasyon bozukluklarna neden olabilir.

Dk konsantrasyonlara lokal maruziyet deride kzarma ve yakc tarzda arya

neden olur.

Dental florozis yalnzca ameloblastlarn halen aktif olduu dnemde florrler

alndnda olanakldr. Bu hcrelerin fonksiyonlar durduunda (14 yatan

sonra), florr alm diler iin ciddi risk oluturmaz.

Romatolojik ikayetler

99

Vinil Klorr

PVC ye polimerize edildii ilerde ok sk kullanlmaktadr.

Vinil klorr renksiz, hafife tatl kokulu, kolay yanan bir gazdr.

Vinil klorr ve metabolitlerinin balca etkileri karacier (karsinojenik etkiler),

kan, deri, vaskler sistem ve iskelet sistemi zerinedir.

Malign geliimleri ieren karacier hasar, sefagus ve mide fundusunda

varisler, dalakta genileme, trombositopeni, dolam bozukluklar (zellikle

Raynoud hastal), akro-osteolizis, parmak falankslarnda morfolojik

deiiklikler, skleroderma benzeri deri deiiklikleri.

100

FZKSEL ETKENLER

I. GRLT

II. SICAKLIK

III. RADYASYON

IV. TTREM

V. BASIN

Grlt:

Grlt:

Ses Nedir?

1- Mekanik bir titreim dalgasdr

2- ki temel belirleyicisi, frekans ve iddetidir.

Sesin fiziksel zellikleri:

Sesin iddeti dorudan kulak zarna ulaan mekanik basn ile ilikilidir ve

DESBEL ( dB ) olarak llr. nsan kula 0 ile140 dB aras sesleri alglayabilir.

Frekans ise saniyede geen frekans saysdr ve birimi Herzt ( Hz ) dir. nsan

kula 20 ile 20.000 Hz arasndaki sesleri duyabilir.

16Hz altndaki seslere infrason, 20 000 Hz zerindeki seslere ultrason

denilmektedir.

Grlt:

1977 ylnda yaynlanan ILO 148 sayl grlt ve titreim hakknda szleme

kararnda; grlt, iitme duyusunun azalmasna veya saln bozulmasna veya

baka tehlikelerin meydana gelmesine neden olan seslerdir.

Her hangi bir maddenin titremesi sonucu meydana gelen titreimin hava, sv

veya gaz ortamda yaylmas ile ortaya kan enerji dalgasna ses denir.

Sinzoidal yaylm gsteren ses dalgasnn atmosfer basncnda yapt

deiiklikler genlik olarak adlandrlmakta; ses kaynann birim zamanda evreye

yaylan enerjiye de sesin gc denilmekte ve Watt ile llmektedir.

Grlt:

SESN FZKSEL ZELLKLER:

Ses iddetindeki 1 desibellik art, ses enerjisinde 1.26 katlk arta denktir.

Grlt dzeyinin 3 dB artmas ya da azalmas, ses kaynandan kan ses iddeti

dzeyinin iki katna kmas ya da yarya inmesi anlamna gelmektedir. (Bir sesin

iddeti 2 katna karsa dB cinsinden artma 3 dB olur.)

dB(A): nsan kulann en ok hassas olduu orta ve yksek frekanslarn zellikle

vurguland bir ses deerlendirmesi birimidir .

Grlt dzeyi llrken kullanlan desibel (dB) birimi, sesin iddet zelliine

karlk gelmektedir.

Leq : E deer ses dzeyi

Grlt

Grltl alanlar Grlt Ynetmelii(23/12/2003 tarih ve 25325 sayl

Resmi Gazetede yaymlanmtr) inde tanmlanm, en yksek ses basnc

ynnden maruziyet snr deerleri ve maruziyet etkin deerleri, aada

verilmitir;

Yasal mevzuat ve salk Grlt zararlarnn meslek hastal saylabilmesi

iin; grltl ite en az iki yl, grlt iddeti srekli olarak 85 dBnin

stnde olan ilerde en az 30 gn (1 ay) alma gereklidir. Grltye bal

iitme kayplarna ilikin ykmllk sresi 6 aydr.

1) Maruziyet snr deerleri : LEX, 8h = 87 dB (A)

( Bu snr kesinlikle almamaldr.)

2) En yksek maruziyet etkin deerleri : LEX, 8h = 85 dB (A)

( Bu sese ulald zaman mutlaka kulaklk kullanlmas gerekmektedir.)

3) En dk maruziyet etkin deerleri : LEX, 8h = 80 dB (A)

Grlt:

Grlt:

Grltl iyerleri maruziyet st dzeylerinin (Lex

8st=85 dB(A) veya LCpeak=137 dB(C)) olduu veya

ald iyerleridir. Bu tr grltl alanlar uygun

iretlerle iaretlenmelidir.

itme hasar: gnlk 85 dB(A) veya daha fazla grlt

dzeylerine maruz kalma nedeniyle oluabilir.

85 ile 89 dB(A) gnlk grlt dzeyleri yalnzca uzun

sreli maruziyetlerden sonra oluabilirken, 90 dB(A) ve

zerindeki dzeylerde hasar riski belirgin olarak daha

yksektir.

Salkl kulaklar olan kiilerde, 90 dB(A) de gnlk

grlt maruziyet dzeyi sresi 6 yl, 87 dB(A) de 10 yl

ve 85 dB(A) de 15 yl amazsa genellikle

grlt-ilikili iitme hasarnn olumayaca

varsaylabilir.

Grlt:

Grlt Tipleri:

Grltnn tipi onun sahip frekans bantlarna, ses dzeyinin zamanla

deimesine, ses alanlarnn yapsna baldr.

A) Frekans Band (Spektrum):

1. Srekli Bant Grlts (Beyaz grlt):

Tm frekanslarda ayn enerjiyi tar, en iyi rnek, makine grltsdr.

2. Srekli dar bant grlts:

Byle seslerde birka frekans youn olarak yer alr. Dnen daire testlere buna

gzel bir rnektir.

Grlt

B) Zamana Bamllk:

1. Kararl Grlt (Sabit Grlt): Grlt seviyesi, lm sresince nemli

deimeler gstermeyen grltlerdir.

2. Kararsz Grlt: lme sresince, seviyesinde nemli lde deiiklikler

olan grltlerdir.

3. Dalgal Grlt: lme sresince, seviyesinde srekli ve nemli lde

deiiklikler olan grltdr.

4. Kesikli Grlt: (Trafik grlts gibi)

5. Vurma Grlts (Anlk Grlt): Herbiri bir saniyeden daha az sren bir

veya birden fazla vuruun kard

Endstriyel alma koullarnda en sk; sabit, srekli grlt zerine eklenen

impakt geici grltye rastlanlmaktadr.

Grlt:

Sala olan etkileri:

Fiziksel etkiler : Geici, srekli veya ani (birden) iitme kayb

Somatik etkiler : Vcut etkinliklerindeki deiiklikler; kan basnc art, dolam

bozukluklar, takipne, taikardi, ani refleksler

Psikolojik etkiler : Davran bozukluklar, fkelenme, sklma, genel rahatszlk

duygusu

Performans etkileri : veriminin dmesi, konsantrasyon bozukluu, hareketlerin

engellenmesi.

Grlt:

Grlt-ilikili iitme kayb:

Grlt-ilikili iitme kayb genellikle 1 kHz zerinde frekanslarda gelien

odyometrik olarak tespit edilebilen iitme keskinliinin kaybdr.

Odyometride en az 3 ile 6 kHz arasnda karekteristiktir..

Geici eik kaymas:Geici eik kaymas (GEK) gnlk grlt maruziyetinin

bitmesinden sonra geriye dnen iitme eiindeki bir deiimdir.

Kalc eik kaymas:Kalc eik kaymalar (KEK) geri dnmeyen iitme eiindeki bir

deiimdir.

Akustik travma: ok iddetli grltlerin ya da birden patlamalarn neden olduu

iitme yitiidir. Tek kulakta olabilir. Sensrinral iitme yitii tek bana ya da

iletim tipi iitme yitii ile birlikte grlebilir. nlama sreklidir. Kimi kalc iitme

yitikleri akustik travma sonucu oluur

Grlt:

itmenin dzelmesi:itmenin dzelmesi iitme kaybnn

gerilemesidir. Genel olarak, iitmenin yeterince dzelmesi,

dzelme dnemindeki ortalama ses basnc dzeyinin 70 dB

den daha byk olmamasn ve dzelme dneminin en

azndan10 saat srmesini gerektirir.

Grlt-ilikili iitme hasar:

Grlt-ilikili iitme hasar, i kulaktaki tys hcre

hasarnn odyometrik olarak tespit edilebilir belirtilerinin

elik ettii, 40 dbde 3kHz in zerinde iitme kayb olan

grlt-aracl iitme kaybdr.

Akut iitme hasar:

itme kayb, ar derecede yksek 137 dB(C) den daha fazla

LC,peak ses basnc dzeylerinde, tek bir grltl olaydan

(rnein, infilak, patlama) kaynaklanm olabilir.

Grlt:

Grltnn llmesi

Grlt lmnde kullanlan

aralarn genel ad sonometre

dir. Bu aralar ikiye ayrlr:

Grlt dzeyi lm aygtlar ve

grlt dozimetresi.

Grlt:

Odyolojik deerlendirme Testi;

alan grltl ortamdan en az 14 saat (ideali 48 saat) uzak kaldktan sonra,

bunun salanamad durumlarda ise 80 dB(A)in zerindeki grlt dzeylerinde

standart kulak koruyucusu (tm mesai boyunca) kullanlyor olmas kouluyla

yaplmal ve lm her bir frekansta en az 3 defa tekrarlanmaldr

Titreim:

Titreim:

EL-KOL TTREM-VBRASYONU:

El-Kol titreiminde 1 ile 1000 Hz frekanslar hissedilir.

8 Saatlik alma sresi iin titreimin gnlk

- Maruziyet snr deeri 5 m/s

- Maruziyet etkin deeri 2,5 m/s

BTN VCUT TTREM-VBRASYONU:

Tm vcut titreiminde 1-80 Hz frekanslar hissedilir.

8 Saatlik alma sresi iin titreimin gnlk

- Maruziyet snr deeri 1,15 m/s

- Maruziyet etkin deeri 0,5 m/s

Titreim,

Titreimin vcuda etkileri:

1.Fiziksel

2.Biyomekanik

3.Psikolojik (Sensoryel)

4.Fizyolojik

5.Patolojik

Titreimin tbbi ve biyolojik etkisi byk lde titreimin iddetine ve maruziyet

sresine baldr.

nsan vcuduna belirgin etkisi olan titreimin frekans aral 1 ile 100 Hzdir.

Titreim

DK FREKANSLARDA (2-30 Hz)

SEMPTOMLAR :

Klinik belirtiler genel olarak titreimli el aleti

kullanan iilerde, elde dolam bozukluklar,

hipersensitivite ve daha sonra uyuukluk

eklinde olur.

Titreimle birlikte, 8-10 derece sya ksa sre

maruziyette parmaklarda ve avu iinde

beyazlama, Beyaz el - l el - Anjionrotik

Bozukluk olur. ( REYNOUD SENDROMU)

Titreime maruziyet srerse omuz balarnda

ar, yorgunluk, soua kar hassasiyet olabilir.

n kol ve omuz kaslarnda arlar grlebilir.

Titreim:

LM:

i sal bakmndan nemli olan titreim, frekans bantlarna ayrlarak vibrasyon

detektr (oktav bantlar) ile llr.

MEVZUAT:

Titreim sonucu kemik-eklem zararlar ve anijionrotik bozukluklar olarak, Sosyal

Sigortalar Salk lemleri Tzne ekli listede belirtilmitir.

SGK yllk istatistiklerinde, titreimden ileri gelen meslek hastalklarna

rastlanlmamaktadr.

Titreimden oluan meslek hastalnn ykmllk sresi 2 yldr.

Yksek Basn: