sportgeneeskunde - rozenbergsport · 2019. 11. 19. · vrijwillige keuring gezonde recreatieve...

of 20/20
Sportgeneeskunde Robert Rozenberg © 19 November 2019 www.rozenbergsport.nl Pagina 1 van 20 Sportmedsich onderzoek Algemeen Beroep Wielersport Diversen Inspanningstest Zweefvliegkeuring Sportgeneeskunde Wedstrijdbegeleiding Slechte levensgewoontes NOC/NSF Diverse sporten Schaatsen Vechtsport Golf Motorsport Paardrijden Fitness Hoogspringen Roeien Dansen Balsport Voetbal Honkbal Tennis Manueel geneeskunde Ganganalyse Looptechniek Sprint Wandelen Schoenen Zolen Pathologie Fietsmateriaal Fietsfysiologie & techniek Trapfrequentie Fietsmaat & afstelling Pathologie Training Sportmedsich onderzoek Algemeen Basiskeuring Intern geneeskundig onderzoek met enkel gericht orthopedisch onderzoek Basis-plus keuring Basis keuring + rust-ECG, longfunctie, cholesterol en hemoglobine. Uitgebreide keuring Basis-plus met uitgebreid orthopedisch en intern geneeskundig onderzoeken Anamnese Algemeen VG, medicatie, allergie Sport welke sporten, uur/wk, resultaten, logboek termijnen <30 5 jaar 30-40 3 40-50 2 >50 1 Staan rug flex/ext/lateroflex beenlengte verschil - bilplooi auscultatie long schouders abd/anteflex, Hawkins nek flex/ext/rotatie voet pedes planovalgi, hallux rigidus, Mortonse voet ? coordinatie staan met ogen dicht en armen vooruit op 1 been (bilateraal) Liggen abdomen lever vergroot ? milt vergroot ? (groter kans op miltscheur) Ao pulsaties carotiden, liezen, voeten ausculatie carotiden, Ao, liezen reflexen bicepspees, achillespees enkel stabiel ? oogvolgbew ook verweg/dichtbij kracht buikmusculatuur Zitten reflexen kniepees arm pro/supinatie, flexie, pols klieren supraclaviculaire klieren oogvolg beweging gezichtsveld, sclera, pupilreflex Lausanne keuring Tot 35 jaar programma Trainingsadvies bijvoegen (aan te passen voor lopers) advies ECG Ook op Δ-golf letten Test geldigheid Tot Δ in de medische toestand Beroep

Post on 21-Jan-2021

4 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • Sportgeneeskunde Robert Rozenberg © 19 November 2019 www.rozenbergsport.nl Pagina 1 van 20

    Sportmedsich onderzoek Algemeen Beroep Wielersport Diversen Inspanningstest Zweefvliegkeuring

    Sportgeneeskunde Wedstrijdbegeleiding Slechte levensgewoontes NOC/NSF Diverse sporten Schaatsen Vechtsport Golf Motorsport Paardrijden Fitness Hoogspringen Roeien Dansen Balsport Voetbal Honkbal Tennis Manueel geneeskunde Ganganalyse Looptechniek Sprint Wandelen Schoenen Zolen Pathologie Fietsmateriaal Fietsfysiologie & techniek Trapfrequentie Fietsmaat & afstelling Pathologie Training

    Sportmedsich onderzoek

    Algemeen

    Basiskeuring Intern geneeskundig onderzoek met enkel gericht orthopedisch onderzoek

    Basis-plus keuring Basis keuring + rust-ECG, longfunctie, cholesterol en hemoglobine.

    Uitgebreide keuring Basis-plus met uitgebreid orthopedisch en intern geneeskundig onderzoeken

    Anamnese Algemeen VG, medicatie, allergie Sport welke sporten, uur/wk, resultaten, logboek

    termijnen 50 1 Staan

    rug flex/ext/lateroflex beenlengte verschil - bilplooi auscultatie long schouders abd/anteflex, Hawkins nek flex/ext/rotatie voet pedes planovalgi, hallux rigidus, Mortonse voet ? coordinatie staan met ogen dicht en armen vooruit op 1 been (bilateraal)

    Liggen abdomen lever vergroot ? milt vergroot ? (groter kans op miltscheur) Ao pulsaties carotiden, liezen, voeten ausculatie carotiden, Ao, liezen reflexen bicepspees, achillespees enkel stabiel ? oogvolgbew ook verweg/dichtbij kracht buikmusculatuur

    Zitten reflexen kniepees arm pro/supinatie, flexie, pols klieren supraclaviculaire klieren oogvolg beweging gezichtsveld, sclera, pupilreflex

    Lausanne keuring Tot 35 jaar

    programma Trainingsadvies bijvoegen (aan te passen voor lopers)

    advies

    ECG Ook op Δ-golf letten

    Test geldigheid Tot Δ in de medische toestand

    Beroep

    http://www.rozenbergsport.nl/

  • Sportgeneeskunde Robert Rozenberg © 19 November 2019 www.rozenbergsport.nl Pagina 2 van 20

    Perslucht 40 ml/min.kg

    Brandweer 45 ml/min.kg

    Wielersport

    Commotio cerebrum 3 mnd geen wedstrijden

    KNWU Minimum leeftijd 8 jaar Keuring enkel verplicht bij eerste keer licentie en bij medische problemen, zo niet enkel screenende vragenlijst via internet

    bij >15.000 km/jaar is ook jaarlijks een keuring verplicht

    praktisch Anamnese Medicatie/supplementen Fam anamnese (pacenaker/plotse dood) Syncope/palpitaties/POB Hoe is het seizoen geweest Logboek vragen

    Klinisch onderzoek beenomvang (beenlengte verschil) auscultatie

    Techn oz ECG

    principe Is fietser gevaar voor anderen, rest is eigen verantwoordelijkheid Iemand goedkeuren tenzij…

    UCI lab Definitie (nuchter, ’s ochtends) Na+, K+, Cl-, Ca2+, Uraat, ureum, creatine, cholesterol, HDL-chol, TG, ferritine, glucose (nuchter), ASAT. ALAT, AF, bili tot, gamma-GT, CK, totaal eiwit, CRP, BSE, Hb, ery’s, MCV, MCH, MCHC, RDW, leukocyten, thrombocyten, reticulocyten, TSH, LH, testosteron, cortisol (8 uur)

    uitzonderlijk mag rijden 1 oog

    niet rijden 1 arm sintrom

    overleg hartOK (hoge kans op ritmest)

    Diversen

    Autosport minimum leeftijd 16 jaar

    maximum leeftijd geen

    Keuringstermijn jaarlijks basis plus keuring >45 jaar: uitgebreide keuring

    Badminton Verplichte keuring ja, voor wedsstrijdspelers

    Brandweer duiker Brandweer duiker >40 ml/kg VO2max (38 mag ook nog omdat meetfout wordt meegenomen)

    Dansen MTP I ROM PAIS (post ankle impingement syndrome) Enkel stabiliteit PF compressive test Heup endorotatie + extensie MTSS Hand gond Hypermobiliteit = Brighton criteria Evt DAFT conditie test (=5x4 min danspassen)

    Brandweer (er mag rekening gehouden worden met 5% meetfout) Waarden van Lange, Anderson en Shephard, WHO

    Man 18-34 jaar: 40 35-39 jaar: 35 40-44 jaar: 33 45-49 jaar: 31 50-55 jaar: 30

    Vrouw 18-34 jaar: 35 35-39 jaar: 33 40-44 jaar: 31 45-49 jaar: 30 50-55 jaar: 29

    Perslucht minimaal 85% van de verwachten waarde

    Boksen Verplichte keuring ja, voor wedstrijdboksers

    Deltavliegen/hanggliding Zie zweefvliegen, bij gewicht van >85 kg: aandacht voor gewichtsreductie

    Duiken Zie Duiksport keuring

    Gemotoriseerd vliegen Zie zweefvliegen

    KNMV nationaal Keuringstermijn KNMV nationaal < 40 jaar: 3-jaarlijks keuring nationaal > 40 jaar: jaarlijks keuring (ECG aan te bevelen) enkel nationaal rijders verplicht, districtrijders hoeven geen keuring

    minimum leeftijd 6 jaar

    maximum leeftijd geen

    Cardio geen cardioscreening (ECG), internationaal wel (dan ook met echo)

    Biometrie nooit op afgekeurd

    http://www.rozenbergsport.nl/file:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/SGK%20duiksport%20keuring.htm

  • Sportgeneeskunde Robert Rozenberg © 19 November 2019 www.rozenbergsport.nl Pagina 3 van 20

    Keuring obv CBR (centraal bureau rijvaardigheid) regeling

    • Visus >0,5 voor 2 ogen, >0,6 voor 1 oog, gezichtsveld min 140º

    • coördinatie/evenwicht Aandoeningen

    ip nooit probleem als het maar 3 mnd stabiel is Eindoordeel

    bijna altijd wordt op het oordeel van de sportarts afgegaan Twijfel

    rijdersproef laten afnemen Advies

    op gehoor letten (oordopjes) Relatieve contra-indicaties (advies KNMV med commissie gewenst)

    • epilepsie

    • DM

    KNMV internationaal Zie KNMV echter met inspanningsECG en met echocardiogram

    Pakwerkers Keuringstermijn >30 jaar: 5-jaarlijks keuring 30-40 jaar: 3-jaarlijks keuring >40 jaar: 2-jaarlijks keuring

    Parachute springen Minimum leeftijd 16 jaar

    Maximum leeftijd geen

    Inhoud keuring

    • basiskeuring

    • indien >85 kg: aandacht voor gewichtsreductie

    • ECG: enkel op indicatie Bloedverdunners

    • evt ja als op een stabiele dosis, goede uitleg, ervaring, laag risico harde landing

    Roeien Inhoud keuring

    • basiskeuring

    • >35 jaar: + rust ECG

    Ski- en langlauf Keuringstermijn 45 jaar: 1-jaarlijkse basiskeuring + inspanningsECG

    Tennis Keuring enkel verplicht voor diegene met een bondsopleiding, enkel ingangskeuring (basis keuring + urine test, top ook ECG in rust)

    Triathlon Keuringstermijn >40 jaar: 3 jaarlijkse basiskeuring + trommelvlies inspectie >40 jaar: 2-jaarlijkse basiskeuring + trommelvlies inspectie

    Absolute contra-indicatie

    • cardiomyopathie

    • ritme/geleidingsstoornissen van het hart

    • ernstige duizeligeheidsklachten

    • epileptsich insult 50 jaar: 3-jaarlijks uitgebreide keuring + inspanningsonderzoek, jaarlijks inspanningstest

    Zweefvliegen Gezichtsveld test: Minimum leeftijd

    14 jaar geen absolute maximum leeftijd

    Verplichte keuring 14 -30 jaar: 5-jaarlijks basiskeuring 30-50 jaar: 2-jaarlijks basiskeuring > 50 jaar: 1-jaarlijks basiskeuring

    Inhoud keuring

    • basis keuring

    • visus test

    • kleurenblindheid test enkel bij eerste test (kleurenblind mag als persoon enkel overdag en enkel boven Nederland vliegt)

    • ECG enkel op indicatie Visus

    • 1 oog mag als deze goed is

    Inspanningstest

    leeftijd Eerste test man: vanaf 40 jaar vrouw: vanaf 50 jaar

    >50 jr Jaarlijks inspanningstest bij intensieve sportbeoefening

    CEB Definitie cyclo-ergometrische belastingstest (zie Cardiologie techn oz)

    sportspecifiek een hardloper heeft op een fiets bij de zelfde belasting 8-10 slagen lagere hartslag

    ischemie Bij geaccepteerde ischemie dan sport beperken tot HR 20 slagen onder ischemie zone

    Oxymetrie Indicatie Å

    http://www.rozenbergsport.nl/file:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Cardio%20techn%20oz.htm

  • Sportgeneeskunde Robert Rozenberg © 19 November 2019 www.rozenbergsport.nl Pagina 4 van 20

    dyspnoe d’effort of longproblematiek Zie Duursport ergometrie

    looptest Voordeel sportspecifiek voor lopers

    Nadeel 1) ECG veel storing 2) gevaarlijk, snel vallen

    doel Doel

    • opsporen coronaire atherosclerose

    • opsporen coronaire anomalieen Sensiviteit

    laag, veel vals negatieven

    Zweefvliegkeuring

    Beroeps/recreatieve keuring Beroepskeuring aantonen dat iemand gezond is

    Recreatieve keuring bewijzen dat iemand niet gezond is

    Vereniging Zweefvliegers 3500 in Nederland

    epilepsie Criteria Altijd afkeuren (ook met medicatie, ook als de toestand al jaren stabiel is)

    Cardiaal lijden Behandeld cardiaal lijden 6 maanden niet vliegen na een cardiaal event

    DM Keuring enkel toegestaan bij orale medicatie, insuline = vliegverbod

    duiken Pauze 24 uur tussen duiken en vliegen

    Gewicht maximaal Per zitplaats is er meestal een maximaal gewicht van 110 kg

    keurders Voorwaarde sportarts of vliegkeurder

    Longlijden Criteria FEV1 >50% tiffeneau >50%

    Probleem bij vliegen op hoogte en G-krachten sneller O2 tekort

    orthopedisch Rug kan een probleem zijn bij landingen

    Visus Gezichtsscherpte: ver zien

    • 1 oog mag als deze goed is

    • 6/10 minimaal

    • bij bril of lenzen dient er altijd een reserve bril aanwezig te zijn Kleurenblindheid

    kleurenblind mag als persoon enkel overdag en enkel boven Nederland vliegt Dieptezicht

    met 2 ogen geen meerwaarde bij diepte op >10 meter, dus geen belang Gezichtsveld

    min 140 (is gezichtsveld met 1 oog) Lui oog

    nog steeds gezichtsveld van minimaal 140 dus dan geen probleem

    wetgeving Zie www.jaa.nl, EASA

    zwanger Keuring enkel in 1e en 2e trimester

    Zweefvliegen Leeftijd minimum: 14 jaar (pilootexamen mag echter pas op 16 jaar) maximum: geen

    Verplichte keuring 14 -30 jaar: 5-jaarlijks basiskeuring 30-50 jaar: 2-jaarlijks basiskeuring > 50 jaar: 1-jaarlijks basiskeuring in principe moet elke tussentijdse verandering in medische toestand gemeld worden

    Inhoud keuring

    • basis keuring

    • gezichtsscherpte test

    • bril: sterkte van de glazen noteren

    • reflexbeeld hoornvlies

    • gezichtsveld test (potlood ophouden en laten vastpakken)

    • kleurenblindheid test enkel bij eerste test

    • ECG enkel op indicatie Twijfel

    vliegtest

    Ultralight / ballonvaren

    Verplichte keuring Gelijk aan zweefvliegen

    Vliegsport fysiologie

    G-krachten Maximale waarden +5G t/m -2,5G

    Gevaar tunnelvisie black-out bewusteloos (4-5 G)

    Hoogte Bergen tot 6000 m

    O2 suppletie

    http://www.rozenbergsport.nl/file:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Duursport%20ergometrie.htmhttp://www.jaa.nl/

  • Sportgeneeskunde Robert Rozenberg © 19 November 2019 www.rozenbergsport.nl Pagina 5 van 20

    vanaf 3000 m Nederland

    limieten meestal 1800 m of 2700 m

    Parachutespringen

    Parachute springen Minimum leeftijd 16 jaar

    Maximum leeftijd geen

    Inhoud keuring

    • basiskeuring

    • indien >85 kg: aandacht voor gewichtsreductie

    • ECG: enkel op indicatie Keurder

    huisarts mag keuren

    Deltavliegen/hanggliding Zie zweefvliegen, bij gewicht van >85 kg: aandacht voor gewichtsreductie

    Gemotoriseerd vliegen

    Klasse Klasse 1 beroepspiloten

    Klasse 2 recreatief / privé vlieger RPL = recreational pilot license = PPL = private pilot license

    Klasse 3 verkeersleiders

    Keuringsarts AME Authorized Medical Examiner

    Gehoor Minimum gewone conversatie spraak moet op 2 meter met de rug naar de AME kunnen worden verstaan

    certificaat Duur 15 dg

    inspanningstest enkel op indicatie

    visus Ver zien

    • minimaal 1.0 voor beide ogen EN 0,5 voor beide ogen afzonderlijk (met of zonder correctie) Correctie

    • bril tot maximaal +/- 5 bij eerste keuring en tot +/- 8 bij herhalingskeuring Laseren

    slechts enkele lasermethodes zijn toegelaten

    Diabetes zonder complicatie en zonder insuline in principe geen probleem

    spirometrie FEV1 > 80%

    Tiffeaneau > 70%

    Bloeddruk Rust < 160/100

    herhalingskeuring ID/anamnese/KOZ zie initiële keuring

    Geldigheid < 30 jaar = 5 jaar 30-50 jaar = 2 jaar > 50 jaar = 1 jaar

    Lab urine sediment screen Hb

    Initiële keuring ID kopie ID kaart ponskaartjes blijven in het ziekenhuis

    Anamnese

    • VG

    • medicatie

    • cardiovasculair

    • bewegingsapparaat

    • gehele lijst ingevuld ?

    • handtekening gekeurde ? KOZ

    • evenwichtstest

    • gezichtsveld

    • geruis caroticus

    • nystagmus test

    • trommelvliezen

    • bloeddruk Lab

    urine sediment screen Hb

    Formulieren

    • voorleg

    • vragenlijst

    • KOZ

    • oog

    • KNO

    Sportgeneeskunde

    Algemeen

    chronisch 35% van de sportblessures geven blijvende residuele last

    balans belasting – belastbaarheid

    http://www.rozenbergsport.nl/

  • Sportgeneeskunde Robert Rozenberg © 19 November 2019 www.rozenbergsport.nl Pagina 6 van 20

    indeling blessures 1. ac. Macrotrauma 2. recidivererende microtraumata: overbelasting

    lenigheid gewricht, spier, ligament

    injury prone laxe gewrichten met korte spieren

    vrouw -1/3 minder spier dan man -leniger in de ligamenten = kwetsbaarder -vaker OL malalignement

    mesomorf =veel spier

    jetlag 1 tijdzone = 1 dg nodig om aan te passen Therapie

    zo snel mogelijk op nieuwe tijdzone temazepam 20mg voor nachtrust

    Sport en koorts Zie Pneumologie infectie

    endomorf =veel vet

    sportschade =irreversibele anatomische schade

    moeheid Zie SGK training algemeen

    Immobilisatie

    spier Al na 24 uur significante afname

    bot osteoporose

    Sport instanties

    ACSM American College of Sports Medicine

    NIH National institute of health

    Wedstrijdbegeleiding

    tas Zie PHTLS (Traumatologie)

    Pre-wedstrijd Check-list 1) waar is dichtstbijzijnde ZH ? routebeschrijving 2) ambulance aanwezig ? 3) aantal EHBO vrijwilligers 4) opvangruimte met stromend water en brancard ? 5) kaart van het circuit 6) ongeval registratie formulier ? 7) kleding ? 8) eten ? 9) tel nr ZH, ambulance, personeel 10) datums medicatie controleren

    Op het terrein Check-list 1) localisatie ambulance’s regelen (hele veld moet in beeld zijn) 2) communicatie middelen 3) ziekenhuis even bellen 4) circuit vekennen, kaart van circuit 5) opvangruimte checken

    NOC/NSF

    sporterstatus Indeling A-sporter = binnen top 8 op Europees of wereld niveau B-sporter = binnen top 16 op Europees of wereld niveau

    Diverse sporten

    triatlon Ironman 3,9 km zwemmen, 180,2 km fietsen, 42,2 km lopen

    bowlen bowlers thumb, zie hand

    handstand TFCC pols meniscus scheur, zie pols

    sprinten bicepspees (knie) tendinitis tgv eccentr belasting bij explosieve flex knie

    windsurfen pes anserinus belast

    werpsport Zie SGK balsport

    Schaatsen Fysiologie Schaatsbeweging

    constante spanning op de spieren (constant hurken) → vasculaire compressie → snelle verzuring en geen herstel → zeer hoge lactaat waarden (14-18) en saturatie daalt tot 20% in de spier met NIRS

    Asymmetrie altijd linksom schaatsen

    VO2max niet zo hoog, schaatsen is geen echte aerobe

    Organisatie KNSB 8 gewesten 11.500 wedstrijden

    Indoor baan Luchtvochtigheid

    20-40%, gemiddeld 30-35% (normaal = 70-90%) → veel luchtweg klachten Fijnstof

    Concentratie gemiddeld 25x (!) hoger dan buitenlucht Oorzaak: Zamboni ijsmachine

    Geschiedenis 1992 laatste Olympische Spelen op een buitenbaan

    Blessure ROM erg belangrijk, met name heup abductie en flexie

    Astma Oorzaak zie klimaat indoor baan hoge intensiteit = hoge ventilatie

    schaatsen / skeeleren Geen vast grondcontact = weinig torsie krachten, weining last kruisbanden en lig

    http://www.rozenbergsport.nl/file:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Pneumo%20infectie.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/SGK%20training%20algemeen.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Traumato%20ATLS.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Traumato%20ATLS.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Traumato%20ATLS.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Traumato%20ATLS.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Traumato%20ATLS.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Traumato%20ATLS.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Traumato%20ATLS.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Traumato%20ATLS.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Traumato%20ATLS.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Traumato%20ATLS.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Traumato%20ATLS.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Traumato%20ATLS.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Traumato%20ATLS.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Traumato%20ATLS.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Traumato%20ATLS.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Traumato%20ATLS.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Traumato%20ATLS.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Traumato%20ATLS.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Traumato%20ATLS.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Traumato%20ATLS.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Traumato%20ATLS.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Traumato%20ATLS.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Traumato%20ATLS.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Traumato%20ATLS.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Traumato%20ATLS.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Training%20beweeginterventie.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Training%20beweeginterventie.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Training%20beweeginterventie.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Training%20beweeginterventie.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Training%20beweeginterventie.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Training%20beweeginterventie.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Training%20beweeginterventie.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Training%20beweeginterventie.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/SGK%20balsport.htm

  • Sportgeneeskunde Robert Rozenberg © 19 November 2019 www.rozenbergsport.nl Pagina 7 van 20

    pes anserinus belast rect femoris erg belast per definitie zeer goede actieve stabiliteit van de enkel

    Vechtsport

    worstelen Gewicht dehydratie en uithongering om in lagere gewichtsklasse te vallen

    Gevolgen

    SV, HR, core temperatuur Wegen

    5 uur tussen wegen en wedstrijd

    MMA Definitie Mixed Martial Arts

    boksen Handtape taping prox van knokkels, slaan = divergentie van MC = krachtsverlies

    Hersenschade 20% van de boksers heeft dementie voor het 30e levensjaar oorzaak: cumulatief hersenletsel, met name door sparren, niet de wedstrijden

    Karate Definitie non-contact 80% hand (slaan), 20% been (schoppen)

    Regels Alles mag behalve bijten, haren trekken, kopstoot, vingerklem

    Judo Definitie worsteltechnieken

    Olympische spelen sinds 1964

    Risico verwurging hyperextensie elleboog

    Taekwando Definitie 20% hand (slaan), 80% been (schoppen)

    Olympische spelen sinds 2000

    Jujitsu Definitie alle technieken

    Tai Chi Definitie non-contact

    Golf

    NGF Definitie Nederlandse Golf Federatie

    Leden 260.000 golfers, waarvan 130.000 lid zijn van een club, 14.000 jeugd (na voetbal 2de sport van de wereld)

    Pathologie golfers-elleboog, degeneratieve scheur van de mediale meniscus

    handicap Definitie aantal slagen boven par slagen voorsprong, 36 = maximum, 6 = al heel goed zo kunnen golfers van ongelijk niveau toch tegen elkaar spelen

    duur 18 holes = 4 uur

    par Definitie professional average result aantal slagen dat prof’s nodig hebben tot 240 meter = par 3 (1 slaan, 2x putten) 240-440 meter = par 4 >440 meter = par 5

    1 baan (18 holes) = 72

    Motorsport Motorcross Compartiments syndroom onderarm (mediaal pijn)

    bonden KNMV koninklijke moterrijders vereninging

    FIM Federation internationale motocycliste

    vlaggen Rood wedstrijd stil geel val: gevaarlijke situatie

    stuurbediening Koppeling links

    helm Jethelm integraalhelm, maar niet full-face Kinderen mag bij kinderen om gewicht hel te reduceren Gewicht hoger gewicht helm is gecorreleerd met meer schedelbasis fracturen Gehoor helm moet het lawaai flink terugdringen

    gehoor Probleem bij >80 km/uur gehoorbeschadiging, dus helm en evt oordopjes om te beschermen

    visus Met 2 ogen >0,8 1 oog mag niet blind zijn

    gezichtsveld Moet volledig zijn

    grasbaanrace Rijder moet zich altijd melden bij arts na val, zo niet mag hij niet verder rijden

    keuring Zie SGK keuring

    KNMV Districten 5

    Paardrijden

    THP risico op luxatie (dus erg terughoudend)

    Anatomie paard “knie” paard = eigenlijk pols ”onderbeen” = 1 MC

    Paard Moet elke dag bereden worden

    http://www.rozenbergsport.nl/file:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/SGK%20keuring.htm

  • Sportgeneeskunde Robert Rozenberg © 19 November 2019 www.rozenbergsport.nl Pagina 8 van 20

    HK erg moeilijk, paard is vluchtdier en kan niet geiimboliseerd worden 10-12 jr = paard op z’n top

    pathologie • Adductoren tendinopathie

    • jumpersknee

    • patello femoraal problemen

    • lage rugpijn (door slechte bekken stabiliteit)

    ruiter Bekkenstabiliteit belangrijk

    Fitness Body styling Is met open keten oef

    Hoogspringen

    principe Doel

    Horizontale snelheid → verticale snelheid, knie bijgt bijna niet, van 30º achterover hangen → naar voren schieten

    pathologie Zelfde als bochtenlopers (zie SGK lopen)

    Roeien

    drafting = achter iemand aan varen = 18-32% minder VO2 nodig

    Stress fractuur rib Zie Ortho nek en thorax.htm

    klimmen

    Core stabiliteit

    principe Zo dicht tegen de muur = zo weinig mogelijk aan armen hangen Klimmen vanuit de benen, armen enkel als hulp

    Dansen

    Houdingen Demi-plie knieen buigen met de hielen aan de grond en zo veel mogelijk exorotatie in de heupen

    Fundu als demi-plie maar dan op 1 been

    Tandu enkel/voet/tenen volledig gestrekt

    Grand plie als demi-plie maad dan hielen van de grond

    Relevé

    op de tenen staan: MTP I 90 dorsiflexie, Enkel 90 plantair flexie Spitzen/point

    op de tenen lopen met een speciale schoen (doen alleen vrouwen) Sante

    springen

    heup Voorwaarde voor de opleiding is een zeer grote exorotatie van de heup

    Dansers hiel Zie Orthopedie enkel

    Dansers tendinitis Zie Orthopedie enkel

    groei Risico Gezien laag gewicht, groei bijhouden

    Dansers Professioneel 2500 – 3000 prof dansers in NL

    nvdmg Definitie Nederlandse Vereniging voor Dans- en MuziekGeneeskunde

    Balsport

    Indoorbalsport Zaalvoetbal, zaalhockey, zaalkorfbal, zaalhandbal, volleybal, basketbal

    malletvinger bij alle balsporten, zie hand

    Voetbal Blessures Type

    1) hamstring strain (risico stijgt met de leeftijd) 2) Knie distorsio 3) enkel distorsio (risico daalt met de leeftijd)

    Hoeveelheid 50 blessures/25 spelers/jaar, 50% duurt >1 maand, 50% duurt

  • Sportgeneeskunde Robert Rozenberg © 19 November 2019 www.rozenbergsport.nl Pagina 9 van 20

    Ernstige contra-indicatie MCL letsel

    Loopafstand/snelheid Loopafstand per wedstrijd keepers: gemiddeld 4 km per wedstrijd verdedigers: gemiddeld 8 km per wedstrijd middenvelders: gemiddeld 10 km per wedstrijd aanvallers: gemiddeld 8 km per wedstrijd per keer zijn de sprinten meestal minder dan 20 meter

    Snelheid bij prof voetballers ligt de snelheid een stuk hoger, amateurs joggen meer maximale snelheden rond de 18 km/uur

    Intensiteit de intensiteit eerste helft ligt bij profs en bij amateurs hoger dan de tweede helft wisselspelers sprinten in het laatste kwartier 25% meer dan de basis spelers

    Doelpunten verreweg de meeste doelpunten worden gescoord in de laatste 10 minuten van de tweede helft

    Keuringen Districtsspelers basisplus keuring, 2-jaarlijks

    nationale elftallen (jeugd) uitgebreide keuring, 2-jaarlijks

    Nationale elftallen (BVO) 2-jaarlijks

    BVO basisplus jaarlijks, echo cor eenmalig

    KNVB Leden 1 miljoen leden

    koppen Risico >1000 x koppen per seizoen = blijvende hersenschade

    Honkbal

    pitcher Gooit van 18m, tot 100 km/uur = 2800/sec

    doping Geen dopingcontroles, er is een gedoogd beleid

    Werpsport pathologie

    Impingement secundair Zie Orthopedie schouder

    Impingement anterior Zie Orthopedie schouder Revalidatie

    beginnen met onderhands gooien

    Little leaque shoulder Zie osteochondrose prox humerale groeischijf

    Osteochondrose prox humerale groeischijf

    Zie Ortho bovenarm

    schouder Goed werpen = endorotatie (niet enkel anteflexie)

    speerwerpen goed werpen is werpen in 1 lijn (pols, elleboog, schouder), als niet is de veerkracht van ligamenten gebruiken (uit lies werpen) Waarde

    100 m is ver

    valgusstress bij tennis, werpen, zwemmen

    • little league elbow (radius kb compressie)

    • ulnair collat lig uitrekking

    • n. ulnaris uitrekking

    • post-med impingement (olecranon kb)

    Werpen/gooien Principe

    • grote massa met kleine snelheid (romp) doorgeven aan kleine massa (hand) → hoge snelheid, dus spieren in arm in principe isometrisch (zie reactiviteit SGK lopen)

    • gebruiken met valgus elleboog de ligamentaire veerkracht

    • Eerst exorotatie, tijdens gooi endorotatie Aanpassingen schouder

    • exo mogelijk vergroot, endo mogelijkheid neemt af, netto meestal wel een vergrote ROM

    • door de hypertrofie lijkt de dominante schouder vaak wat lager te staan Krachten

    • max snelheid gemeten: 7150 graden per seconde

    • op het einde van de beweging is de distractie kracht in de schouder 80% van de het lichaamsgewicht (di moet vooral de rotator cuf met compressie kracht opvangen)

    Tennis tennis elleboog Zie elleboog, dr backhand vanuit de pols

    rhizarthrose Zie Orthopedie pols

    schouderklachten Oorzaak te hoog serveren

    Belastingen Hartslag gemiddeld D2 Gemiddeld 3,5 km lopen per wedstrijd

    Hallux valgus Epidemiologie vaak bij tennis

    KNLTB Leden 750.000

    http://www.rozenbergsport.nl/file:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Ortho%20schouder%20en%20bovenarm.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Ortho%20schouder%20en%20bovenarm.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Ortho%20bovenarm.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/SGK%20lopen.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Ortho%20elleboog%20en%20pols.htm

  • Sportgeneeskunde Robert Rozenberg © 19 November 2019 www.rozenbergsport.nl Pagina 10 van 20

    Keuring Doel blessure preventie

    Anamnese voeding, slaap, klachten, Lausanne vragenlijst

    Biometrie Lengte en gewicht: groeicurve, huidplooien: vetpercentage FVC, FEV1, PEF voor en na inspanning Bloeddruk, rust hartslag visus/gezichtsveld test, kleurenblindheid test

    KOZ Auscultatie hart/longen coördinatie test pulsaties extremiteiten

    Orthopedisch scapulo-thoracaal ritme voet/enkel stand, dorsie flexie test tenen (dynamische voetdruk meting) beenlengte verschil (tibia/femur), gibbus Quadriceps hoek Osgood Schlatter - Sinding-Larsen-Johansson - Séver-Schinz Vastus medialis trofiek Bewegingsbereik heupen/knieën/enkels/LWK/CWK Knie stabiliteit, hyperextensie test Schouder impingement testen Achillespezen Shin splints Tenniselleboog testen spierlengtes - hand-grond afstand – hak-bil afstand

    Technische onderzoeken rust ECG urine onderzoek Hb meting vingerprik dieptezicht test (stereotest)

    Conditie/kracht test Spronghoogte test VO2 meting + inspanningsECG core stabiliteit testen

    spelregels Rugby bal over de gele lijn op de grond brengen = try = 5 punten, daarna is het mogelijk 2 punten extra te scoren met een conversion = bal vanaf het punt waar de bal de grond raakte tussen de palen proberen door te schieten

    je mag enkel achteruit gooien, je mag wel vooruit schoppen tackelen mag niet boven de schouders en enkel op de man met de bal

    Korfbal Ontstaan in Nederland in 1903 100.000 leden, 500 verenigingen 8 spelers per team, 4 mannen, 4 vrouwen 20x40 m per helft 12x24m met 4 spelers voor kinderen

    Manueel geneeskunde

    Orthomanueel therapeut Definitie gaat er vanuit dat het hele lichaam symmetrisch moet zijn in rust, kijkt naar de stand van de gewrichten

    manueel therapeut Definitie = fysiotherapeut met specialisatie, is op zoek naar beperkingen in de bewegingen en doet “manipulaties” en maakt daarmee gewrichten los

    Contra-indicatie arthrose, chron prednison gebruik, osteoporose, botmeta’s

    Chiropraxie Definitie opleiding in de manueel therapie, niet in Nederland te volgen, duurt 4 jaar

    Bonnetse stand Definitie MLPP = maximal loose packed position

    Ganganalyse

    Midvoet/voorvoet torsie ROM 35-40º inversie, 15-20º eversie (calcaneus gefixeerd)

    Bi-articulaire spieren Definitie reguleren de kracht, zeer coördinatief, kracht niet belangrijk, blijft meestal isometrisch over 2 gewrichten gedurende de beweging

    Dorsiflexie Normaal

    10 nodig voor stappen, 20-30 voor hardlopen

    Gang thv knie musculair Voor grondcontact spannen Q, bij grongcontact klein beetje door knie buigen (patella’s moeten deinen) Voor afzet moet de Q al onspannen en moet de patella al naar beneden vallen

    Knie flexie

    gemiddeld 21 bij landing

    krachten Piek kracht 50 ms na eerste grondcontact

    landing Voovoet/mivoet landers

    • grote landingskrachten = grotere kans op onderbeen blessures

    • schoenen met meer schokabsorptie nodig Hiel landers

    Intrinsieke schokabsorptie Gewrichten heupflexie, knieflexie, dorsiflexie enkel, pronatie

    Intrinsieke stabiliteit Musculair

    http://www.rozenbergsport.nl/

  • Sportgeneeskunde Robert Rozenberg © 19 November 2019 www.rozenbergsport.nl Pagina 11 van 20

    vooral tibialis posterior

    liesprobleem Zie Orthopedie heup

    Loop fasen hiellanders Epidemiologie 80% van de populatie

    hielcontact

    • landing in supinatie

    • collaps longitudinaal voetgewelf

    • 1-2,5 x lichaamsgewicht als piekkracht midsteunfase

    • pronatie = meer flexibiliteit voor aanpassing aan de ondergrond + schokabsorptie (minder piekkrachten

    • maximale eversie = 4-6º

    • de pronatie (en knie flexie) resulteert in tibia endorotatie (gemiddeld tussen 6º-10º)

    • er bestaat ook een femur endorotatie tov het bekken

    • geen duidelijke koppeling in rotatie tussen femur en tibia: de knie absorbeert dus veel energie bij toegenomen endorotatie van de tibia

    • herstel voetgewelf

    • afwikkeling verloopt normaal over teen II

    • volledige pronatie binnen 50% van de grondcontacttijd

    • een beetje pronatie is goed (schokabsorptie) bij te veel treden problemen op (zie overpronatie) afstoot

    • voetspieren (tot nu toe was het passief)

    • resupinatie in toe-off = meer rigiede voet voor propulsie

    • tibia in exorotatie tijdens afstoot (en knie in extensie) zwaaifase

    Loop fasen voorvoetlanders Epidemiologie 20% van de populatie

    Voorvoet contact

    • meestal landing over laterale rand MT V (landing in inversie)

    • voorvoet landt eerst (in eversie) zodat torsie ontstaat tussen de mid- en voorvoet (Chopart + Lisfranc)

    • sneller lopen = landing met steeds meer eversie

    • heel snel = sprint = geen hielcontact meer

    • voorvoetlanders zullen altijd meer proneren met schoen dan zonder schoen loopbodem Gras

    = goede demping (schoen hoeft geen demping) = energie demping oneffen

    Beton = geen demping, maar bij aftstoot geen energie verlies

    Kunststof = energie in demping en daarna terug (elastisch) = langste contact tijden

    Overpronatie Definitie

    • >6º eversie

    • abductie voorvoet, eversie en lichte dorsiflexie (in onderzoeken vaak alleen de eversie gemeten omdat dat het makkelijkst is)

    • de voetbogen vlakken uit met deze beweging en het maakt de voet meer bewegelijk

    • in de midsteunfase normaal Nut pronatie

    • verhoogde flexibiliteit = aanpassing aan oneffen ondergrond mogelijk

    • verhoogde flexibiliteit = soepele overdracht van lichaamsgewicht naar andere been

    • schokabsorptie timing

    • enkel initiële overpronatie ( enkel achtervoet eversie): meer tibia/knie problemen: mediaal tibiaal stress syndroom, knie problemen. De meeste tibia endorotatie valt samen met deze fase, dus achtervoet controle is het meest belangrijk voor knie problemen

    • totale overpronatie ( voorvoet pronatie): meer voet/enkel problemen fasciitis plantaris, tib post tendinopathie) Epidemiologie

    • 20% van de populatie

    • 60% van de lopers met een blessure overproneert

    • 70-75% van de lopers met een blessure aan het onderste ledemaat verbetert met een zool

    • wanneer er geen verbetering is met steunzolen, dan is er meestal sprake van holvoeten Oorzaak

    • primair: platvoet (zie Orthopedie voet)

    • knie/tibia/voorvoet varus

    • korte achillespezen

    • hardlopen met de voet over de middellijn (te “smal” lopen)

    • beenlengte verschil met overpronatie aan het lange been Diagnose

    naviculaire drop test (zie Orthopedie semeiologie) vaak exorotatie van de voet bij staan en lopen

    Pathomechanica

    • Valgusstand = stress mediale structuren (bv tibialis posterior)

    • Valgusstand = achillespeeshoek

    • Tibia endorotatie = quadricepshoek (tibia endorotatie vooral bepaalt door achtervoet beweging)

    • Torsie voet/enkel/tibia/knie opgevangen door bot/weke delen

    • Minder demping Biomechanica

    • de overdracht van subtalaire pronatie naar tibia endorotatie is wisselend: tussen de 15-65% van de rotatie (graden) van de eversie wordt door gegeven, hoe groter de koppeling hoe sneller knie blessures bij een zelfde graad van overpronatie

    • De kans op blessures neemt ook nog eens toe als de maximale pronatie en maximale knie flexie niet op het zelfde moment vallen

    • wisselende koppeling en wisselende timing Gevolgen

    • achillespeestendinopathie (achillespees hoek)

    • pes anserinusenthesiopathie

    • tib post pees tendinopathie (rek binnenenkel)

    • patello-femorale klachten (quadricepshoek, demping)

    • metatarsaal stress fractuur (torsie, demping)

    • mediaal tibiaal stress syndroom (30% heeft platvoeten)

    http://www.rozenbergsport.nl/file:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Ortho%20heup.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Ortho%20voet.htmfile:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Ortho%20semeiologie.htm

  • Sportgeneeskunde Robert Rozenberg © 19 November 2019 www.rozenbergsport.nl Pagina 12 van 20

    • jumpersknee Schoenadvies

    • achtervoet sturende schoen (anti-pronatie schoen)

    • stevige zool, niet te flexibel, hoge torsiestijfheid

    • extra demping

    • hakophoging als er beenlengte verschil is

    Oversupinatie Definitie

    • adductie, inversie en lichte plantairflexie

    • de voetbogen versterken met deze beweging en maken de voet rigider

    • normaal in de afstoot- en landingsfase Nut supinatie

    • voet in meer rigide toestand = ideaal voor propulsie Oorzaak

    • holvoet (zie Orthopedie voet)

    • knie/tibia valgus

    • beenlengte verschil (oversupinatie aan het korte been) Pathomechanica

    • minder schokabsorptie

    • inversie enkel = achillespeeshoek

    • tibia exorotatie = ITB stress Gevolgen

    • stressfracturen metatarsalen

    • achillespeestendinopathie

    • ITBFS

    • jumperskee Schoenadvies

    • schokabsorptie is erg belangrijk

    • flexibele schoen om overbelasting van de intrinsieke voetmusculatuur te voorkomen

    • mediaal: weinig “flare” (smalle hak) en zachte zool

    • lateraal: meer “flare” (bredere zool) en hardere zool, evt wig Principes Statisch analyse

    • een statische afwijking hoeft niet altijd klachten te veroorzaken

    • een statische afwijking hoeft geen dynamische afwijking te betekenen Dynamische analyse

    • een dynamische analyse heeft natuurlijk meer waarde dan een statische analyse

    • een dynamische afwijking hoeft niet altijd klachten te veroorzaken

    spieren m. vastus medialis meer dan lateralis

    Staplengte lopen = 76 cm (80% lichaamsgewicht) hardlopen = 106 cm (250% lichaamsgewicht)

    teen II Belang normaal wikkel je af over teen II, als deze langer is (dwz als MT II langer is) dan de rest van de tenen kun je theoretisch beter afzetten en meer kracht leveren

    Vermogens spieren Definitie kracht belangrijk, coördinatie minder, mono-articulair, parallelvezelig

    Spieren Gluteus Iliopsoas Quadriceps Pectoralis major Latissimus dorsi

    Voetbogen Indeling mediale longitudinale voetboog laterale longitudinale voetboog transversale metatarsale voetboog

    Looptechniek

    Wandelen vs. hardlopen Wandelen

    • altijd 1 been aan de grond

    • 60% tijd grondcontact, 40% zwaai Hardlopen

    • soms geen been aan de grond

    • 40% tijd grondcontact, 60% zwaai

    afdalen Excentrische spieractiviteit, veel meer spierpijn niet direct gerelateerd aan spiergroei Energie verbruik neemt wel af bij afdalen (ideale helling is 10%)

    Bewegingseconomie staplengte Voor een bepaald persoon is er voor elke snelheid een optimale staplengte (frequentie blijft rond de 80)

    Mechanische efficiëntie 20-25%

    drafting = achter iemand lopen, scheelt 7% VO2

    Energie verbruik Lineair bij snelheid van 8-15 km/uur dus in die regio blijft de E verbruikt voor een afstand gelijk bij verschillende snelheden

    1 kcal/kg/km (zonder helling, tussen 8-16 km/uur)

    gewicht 3x lichaamsgewicht op de voeten lichter = relatief groter lichaamsopp = betere koeling

    kaatsen Ergens afspringen en dan omhoog komen: reactiviteit toepassen

    loopband Geen luchtweerstand, dus vergelijkbaar met buiten als windstil en niet te hoge snelheid

    marathon 42,195 km, 1988 Belayneh Densimo (Etiopie) 2:06:50 wereldrecord kost 2300-2400 kcal

    ondergrond Zand of sneeuw = 2x zoveel energie verbruik (meer kuit activiteit om de voet niet weg te laten glijden)

    reactiviteit Definitie

    je komt neer op de grond bij het lopen en je moet eigenlijk de energie bij het neerkomen zien te bewaren → dus moet je veren Plyometrie

    pezen veren en spieren ook, maar als je de spieren ontspannen houdt rekken die eerst helemaal door en zak je veel te ver door de gewrichten Excentrisch

    is uitrekken van de spieren die daardoor worden gestimuleerd om te samentrekken terwijl ze worden uitgerekt

    http://www.rozenbergsport.nl/file:///C:/Users/Robert/SkyDrive/Geneeskunde/Ortho%20voet.htm

  • Sportgeneeskunde Robert Rozenberg © 19 November 2019 www.rozenbergsport.nl Pagina 13 van 20

    Reactiviteit ideale situatie: je spant de spieren voor het neerkomen aan zodat bij het neerkomen de spier isometrisch blijft en de verende elementen in de spier en pezen de energie van het neerkomen bewaren (dus korte contacttijden)

    snelheid 230/sec afh van

    • stapfrequentie (80/min, toename bij >20 km/uur, belangrijk bij sprint)

    • staplente (1-1,5 m, toename bij >20 km/uur, belangrijk bij duurloop)

    • beide

    Verticale oscillatie Nut hoe minder verticale oscillatie, hoe minder energie verlies

    wedstrijd Hulp = diskwalificatie (dus ook hulp bij rechtop helpen na val)

    wind Kost 3-10% VO2 (dit wordt niet gecompenseerd met wind in de rug, kost maar weinig minder VO2) Aerodynamica verhogen kan tot 6% schelen

    Sprint

    basis Heup hoeksnelheid heup is de beperkende factor bij de sprint = gluteus kracht

    bovenlichaam Nut om de gluteus te helpen is het nuttig de heup te draaien (voor/achter) om dit te doen kun je een tegengestelde beweging met het bovenlichaam

    maken → gespierde torso

    800 m half aeroob, half anaeroob, VO2 max is niet de beperkende factor

    1500 m VO2max is de beperkende factor

    Spiergebruik Extensie knie

    quadriceps enkel in de eerste 60 van de flexie actief, daarna hamstrings om de beweging af te remmen

    Wandelen

    stappen Waarde

    1,6 km 2000 stappen

    HF Training bij stevig wandelen, tot 70% van de HFmax mogelijk

    snelwandelen Snelheid 11-15 km/uur (echter boven de 8-9 km/uur minder economisch dan hardlopen)

    Wandelen Slenteren

    • slenteren = rechtop lopen = constant erector spinae aangespannen = goede rugtraining

    • slenteren is dus vermoeiender dan stevig doorwandelen

    • slenteren = volledig rechtop, dus slenteren is beter voor de rug Stevig doorwandelen

    • stevig doorwandelen = lichte flexie, met steeds een lichte extensie

    • erector spinae afwisselend contractie – relaxatie, dus minder vermoeiend dan slenteren Fase vs tegenfase

    • bij langzaam wandelen (3,8 km/u) bewegen armen en romp in tegenfase met de benen (been vooruit = arm achteruit)

    Schoenen

    Hoge hakken Toename flexie knie en toename varus/valgus moment

    Goede schoen Kenmerken

    • goede hielcup

    • hielcup niet te breed (anders slechte contre forte)

    • torsiestijf

    • buigpunt zool net voor de metatarsaal koppen

    • demping

    • baleinen over de wreef Birckenstock

    slippers/klompen met een goed voetbed tegen anti-pronatie

    Barefootrunning 2,5x lichaamsgewicht met schoenen Met schoenen: haklanding Zonder schoenen: voorvoet landing, de grond reactie krachten blijven hetzelfde: kortere pas, stapfrequentie omhoog = meer landingen.

    Kniemoment wordt kleiner, enkel moment wordt groter.

    gewicht Effect

    • Gewicht aan enkel kost 6x meer E dan gewicht aan torso (dus legerlaarzen erg oneconomisch)

    • 100g / schoen extra = 1% VO2 extra

    Pro/supinatie schoen Geen verschil bij enkel en de knie, met steunzool wel een effect

    hardloopschoenen Demping hoog

    Torsiestijfheid (rotatie) hoog

    Flexibiliteit (voorachterwaarts) laag

    Gewicht hoog

    Maat iets te groot: voet zet uit tijdens het lopen: blauwe nagels

    Geen effect op ontstaan van blessures

    spikes Demping erg laag

    Torsiestijfheid (rotatie) erg laag

    Flexibiliteit (voorachterwaarts) hoog

    Gewicht laag

    Zool Verticaal indeling

    http://www.rozenbergsport.nl/

  • Sportgeneeskunde Robert Rozenberg © 19 November 2019 www.rozenbergsport.nl Pagina 14 van 20

    in-sole = voetbed mid-sole = middelste structuur, het belangrijkste deel voor stevigheid out-sole = weg-contact/grip

    Materiaal mid-sole

    • EVA

    • MEVA = molded EVA, EVA is om bovenzijde van schoen gesmolten = U vorm = meer stabiliteit

    • lucht

    • poly-urethaan Out-sole oppervlak

    moet volledig vlak zijn, staat bol bij goedkope schoenen Materiaal hielcup

    • geperst karton

    • thermoplastisch

    Rearfoot control Definitie medio-laterale stabiliteit bevorderen door:

    • overpronatie beperken bij landing

    • oversupinatie beperken bij afzet Mogelijkheden

    • kan met een wig, hakophoging, hielcap, heelcounter, dubbele densiteit zool, flare (flare = verbrede (positieve flare)) of versmalde zool (negatieve flare), mediaal, lateraal of beide)

    Zool demping Voordeel

    • minder piekkrachten = minder blessures

    • minder torsie nadeel

    • energie absorptie: dempende zool = 2,5% afname van VO2 (hoewel dit zeker niet bij alle lopers is terug te vinden, sommigen lopen efficiënter met een dempende zool dan met een elastische zool)

    • stuggere zolen = meer achillespeesstress timing

    piekkrachten in de eerste 30-50 ms, dus in de hak moet de grootste demping zitten waarde

    maximale demping gemeten = 20% van de piekkracht Effect

    meer demping = niet minder blessures

    Zool flexibiliteit Definitie voorachterwaartse en mediolaterale stugheid buigpunt moet net voor de metatarsaal koppen liggen

    voordeel

    • flexibele zool = minder energie verlies

    • stugge zool = hefboomwerking achtervoet bij overpronatie en oversupinatie

    • stugge zool = bescherming tegen voorvoet overpronatie

    • flexibele zool = minder achillespees stress nadeel

    • flexibele zool = minder demping

    • flexibele zool = minder torsiestijfheid

    Zool leest Definitie richting van de zool, normaal is licht naar binnen gericht

    Rechte leest voor mensen die overproneren

    Punt naar binnen gebogen leest voor mensen die oversupineren

    Zool torsie stijfheid Definitie rotationele stabiliteit

    Voordeel

    • flexibele zool = minder energie verlies

    • stugge zool = bescherming tegen voorvoet overpronatie Nadeel

    • flexibele zool = minder demping

    • flexibele zool = minder voor-achterwaartse stabiliteit

    Zolen

    Half-fabrikaten Definitie fabriekszolen, meestal zonder tenen, meestal tegen anti-pronatie vaak met plakkers onder de zool aan te passen soms thermoplastisch

    steunzool Werkingsmechanisme

    • de zoolaanpassingen doen weinig aan de impact krachten (deze blijven nagenoeg hetzelfde), meest waarschijnlijk is er eerder een sturende

    werking op de spieren (deels proprioceptie effect), • toegenomen comfort stuurt de spieren al anders aan (en verandert de O2 opname)

    • harde en zachte zolen hebben ongeveer evenveel effect Demping

    maximale demping 10% van de piekkracht

    sportzool Oppervlak niet te glad (anders glijden in de schoen)

    Orthopedische schoenmaker Definitie vroeger metaal, daarna plastic, nu EVA met thermoplastisch materiaal Voet volledig gesteund: “alle holtes worden opgevuld”

    Metatarsaal pelotte Voorvoetboog ondersteuning

    LaVigne/Correctie zool Definitie van podotherapeut verschillende lagen (verschillende hardheid), weinig steun

    CAD/CAM Definitie computer added design/machining

    Functionele orthose Principe bovenste spronggewricht moet neutraal zijn bij landing

    4-8 pronatie toegestaan erg stevige zolen

    http://www.rozenbergsport.nl/

  • Sportgeneeskunde Robert Rozenberg © 19 November 2019 www.rozenbergsport.nl Pagina 15 van 20

    Bourdiol zolen Principe proprioceptie stimuleren kleine ophogingen op meerder plaatsen Bedoeld voor rugklachten

    Fietspositiemeting Fietsmateriaal

    Sloping frame Voordeel

    • lager gewicht

    • stijver frame

    Gewicht Minimaal volgens UCI minstens 6,8 kg

    schoenen Zachte zolen kost meer kuitspier kracht

    Carbon zolen stuk stijver dan plastic voordeel:

    • minder energie verlies nadeel:

    • hogere piekkrachten (20% hoger) = risico op metatarsalgie/paresthesie Plaatjes

    afstelling: zie Fietsmaat Demping

    geen (vanwege energie verlies) Fit

    • nauw = geen beweging = geen energie verlies

    • krachtige sluiting = geen beweging Maat

    klein beetje te groot, voeten zetten uit tijdens het fietsen

    Fietsfysiologie & techniek

    Actieve musculatuur Quadriceps Vastus lateralis: 310-120° (piek 340-100°) Rectus femoris: 280-120° (piek 300-70°) (niet zo actief als de andere 2 omdat het ook een heup flexor is, rectus max 15% 1RM, vasti max 50% 1 RM) Vastus medialis: 0-90°

    Gluteaal Gluteus maximus: 0-130° (piek 10-110°)

    Hamstrings Biceps femoris: 300-180° Semimembranosus: 60-240°

    Kuitspieren Gastrocnemius: 30-270° Soleus: 30-150°

    Voetheffers Tibialis anterior: 240-0° (piek 300-0°)

    Overgang boven Q, gluteaal

    afdalende slag Q, gluteaal,

    overgang onder H, triceps surae

    optrekkende slag H, tib ant, voet extensoren psoas als je aan de pedalen trekt

    Vermogensmeter Voordeel een zo gelijkmatige snelheid levert altijd de maximale gemiddelde snelheid op: kan met vermogensmeter

    Wedstrijd opbouw Optimaal een zo gelijkmatige snelheid levert altijd de maximale gemiddelde snelheid op

    Voet/enkel stand Fietsen inversie (meeste druk lateraal)

    Nut knie stand neutraal houden

    Anthropologie Femurlengte langer = grotere hefboom = grotere maximaal kracht mogelijk

    aerodynamica Zie lichaamsoppervlak

    bonking Definitie Fietsterm voor einde glycogeen voorraad, dan enkel op vet te fietsen

    drafting Definitie Achter iemand aan fietsen, scheelt 25-40% VO2

    Enkelen Definitie Fiets techniek: kuitspieren actief gebruiken tijdens fietsen: grotere enkelbeweging tijdens pedaalslag

    Normaal hak zou nooit onder pedaal uit mogen komen pedaal moet op 3:00 horizontaal zijn = meest effectieve krachtrichting (kracht loodrecht op crank)

    spontaan beweegt de enkel maar 10 Effect

    Nooit bewezen effectief.

    fietsweerstand Transmissie wrijving

    • 3-8% Rol wrijving (vervorming band)

    • 8-10%, blijft constant Luchtweerstand

    http://www.rozenbergsport.nl/

  • Sportgeneeskunde Robert Rozenberg © 19 November 2019 www.rozenbergsport.nl Pagina 16 van 20

    • 88%

    • luchtwrijving: 20% (afh van soort opp)

    • vormweerstand: 80% (afh van grootte opp)

    • tot de 3de macht afhankelijk van de snelheid (2x zo snel = 8x zo veel kracht) Formule

    zie Ergometrie arbeid

    Klimmen weerstand P = M*g*hellingspercentage (eigenlijk sin van de hoek)*snelheid

    Glut max Training pas na 5-10 jr fietsen krachttoename

    Lichaamsoppervlak Knieën in het frame

    • Afdaling

    • voorzijde lichaamsoppervlak 8% kleiner Onderarmen horizontaal en evenwijdig aan het frame

    • 12% afname lichaamsoppervlak Aerostuur

    • elleboog steunen 400 watt

    • vanaf 7,5% is het verlies 70 staan: >65

    MTB 90-100 (door langere crank)

    Blessures hogere trapfrequentie = lagere piekkrachten

    Ideale trapfrequentie van veel factoren afhankelijk

    • Waarschijnlijk type ½ vezels

    • Efficientie afhankelijk van training

    • Laag is minder kracht (minder type II), wel efficientter

    • Hoog is meer kracht (meer type II), minder efficient

    Self-selected cadance Gaat goed rondom AD, maar is te hoog bij rustige duur (7)

    Intensiteit Theorie hoog intensief = meer (snellere) type 2 vezels = hoge trapfrequentie laag intensief = meer (langzamere) type 1 vezels = lage trapfequentie

    Onderzoek: : professioneel vlak: 89, TT: 92, bergop: 71 (8)

    10% klim: 84 is beter dan 41 (10)

    AD, VO2 efficiënt 64, maximale neuromusculaire activatie 94, self-selected 91 (2)

    80%VO2 3-6min=70; 25-28min=86 (3)

    klimmen Pmax 82, vlak Pmax 88 (5)

    ref intensiteit VO2 opt Wmax opt Freely chosen

    (6) 180 watt 73±11 95±7

    (4) rond AD 76-78 rpm

    (1) 65% VO2max 58-59 rpm

    (9) 60 is efficienter dan 80

    en 100

    Fietsmaat & afstelling

    Armlengte = pen in vuist tot AC Schouderbreedte = AC tot AC Reikwijdte = zadelpunt tot stuur (als zadel 27,5 cm lang is). Reikdiepte = hoogte zadel tot grond min hoogte stuur tot grond Framemaat = bovenbuis = hart trapas tot hart kruising bovenbuis/zitbuis Zadelterugloop = zadelpunt tot hart trapas knie min laag + max laag = zadel hoger knie min hoog + max hoog = zadel lager knie min hoog + max laag = crank langer/plaatjes naar voren knie min laag + max hoog = crank korter/plaatjes naar achter 1 graad = ongeveer 3 mm

    http://www.rozenbergsport.nl/file:///C:/Users/Robert/Documents/Geneeskunde/Ergometrie%20arbeid.htm

  • Sportgeneeskunde Robert Rozenberg © 19 November 2019 www.rozenbergsport.nl Pagina 17 van 20

    Zadelterugloop = Trochantor major in lijn met zitbuis

    Baan fiets afstelling

    Zadel lager = hogere trapfreq te bereiken (geen versnellingen, dus moet wel)

    binnenbeenlengte Definitie binnenbeenlengte*0,88 = zadelhoogte

    Nut bepaling fietsmaat/zadelhoogte

    Nadeel houdt geen rekening met cranklengte en plaatjeshoogte

    Crancklengte maten 170 – 172,5 – 175 mm

    Afh van

    • lichaamslengte ( 2m = 175mm)

    • wedstrijd = eerder korte cranck (raakt minder snel de grond, sneller hogere cadans)

    • bergen / tijdrit = eerder lange crank (grotere hefboom is beter bij lage cadans)

    • Dual slalom = eerder lange crank = hoge acceleratie

    ellebooghoek Normaal 45º-60º flexie in beugels 10-25º flexie op remmen

    fietsmaten Probleem je went aan alles, ook aan de verkeerde maat, dus bij elke verandering aan de fiets zal je eerst langzamer gaan fietsen, omdat je moet wennen

    Frame maat MTB binnenbeenlengte x 0,574 = aantal cm smal 40-42 cm medium 45-47 cm large 50-52 cm

    Race binnenbeenlengte x 0,68 = aantal cm

    kniehoek Definitie hoek van de knie als de cranck beneden in het verlengde van de zitbuis staat

    Nut bepaling zadelhoogte (dan 20º flexie nog nodig)

    metatarsaalkopstand Definitie metatarsaalkoppen (centrum pedaal) moet 2 cm achter de voorkant van de knieschijf uitkomen

    Nut bepaling zadelhoogte

    MTB aanpassingen

    Crank langer → trapfreq lager

    Plaatjes Plaatsing recht naar voren wijzend onder de bal van de voet tenen naar binnen wijzen = extra stress op ITB plaatjes te ver naar voor = te veel knie en enkel buiging.

    Rotatie rotatie toelatende plaatjes levert geen energie verlies op

    Rug stand Normaal met handen in beugels en elleboog 45º flexie = rug/schouder/bekken horizontaal

    schouderbreedte Nut stuurbreedte bepalen (AC tot AC)

    Meting met schouders naar voor laten hangen (zo zit je ook op de fiets)

    stuur Aerostuur zie lichaamsoppervlak

    stuurhoek Normaal pols moet 1 in lijn met onderarm zitten

    stuurpen Lengte bij > 12 cm wordt de fiets minder goed hanteerbaar

    Stuur-zadel drop Definitie verticale afstand tussen zadel en stuur

    normaal 3-10 cm

    triathlon Zitbuishoek zeer stijl = betere overgang naar lopen (78-84º)

    Zadel-bracket UCI hart zadel moet minimaal 5 cm achter hart bracket staan

    http://www.rozenbergsport.nl/http://r20.rs6.net/tn.jsp?f=001BM2daaRv2ytldsTahehEPTVU43lsXl9JjAHR6-4_Fbk6-xWz1mvf3GMlGoLkpWNB5-mTUiE_dLEHz-lm9nMhvHjmogL8e44wQg2m7eZfoeXxGnoZB1yErLcXX8hVOWw_e478S_fbn3YcZ7JZr44dnFh1G7t9D77V5dhV-XZ9EdA=&c=pbg2X69c8CNqO2MZEsz1WP9Jo7bR-Y9fgH3wko8lRzvx2s4hZ4hjlw==&ch=q0EPSDFtK9qaCdDIZYPbEhw6uYlS03Khbi-NyXIFVBkVkFGplhP0NA==

  • Sportgeneeskunde Robert Rozenberg © 19 November 2019 www.rozenbergsport.nl Pagina 18 van 20

    (zadel mag dus niet te ver naar voor staan)

    Zadelbreedte model Hoe rechter positie op de fiets, hoe breder zadel Vrouw = breder zadel

    zadelhoek Normaal met punt iets naar beneden

    Omhoog (punt omhoog) beter voor de rug, wel eerder zadelpijn

    Omlaag (punt omlaag) minder zadelpijn, maar rug meer gekromd

    zadelhoogte Bepaling via binnenbeenlengte (zie aldaar) via kniehoek (zie aldaar) via metatarsaalkopstand (zie aldaar) beste methode is video-analyse

    Zadel te hoog lies/hamstring/rug klachten (tgv bekken tilt = verlies bekken-romp stabiliteit) onderbeen kan geen kracht aan de pedaalslag toevoegen

    Zadel te laag jumpersknee patello-femorale klachten spieren (boven- en onderbeen) op suboptimale lengte voor contractie

    Zadel setback Voor-achterwaarts

    • met pedaal naar voor en benen afhangend moet de patellapees 2 cm achter de voorste pedaal zijn

    • zadelpunt 3-5 cm achter bracket Te ver naar voren

    patello-femorale klachten

    zitbuishoek Normaal 73,5º (stijlere hoek bij grotere fiets is zinloos, proporties kunnen beter ’t zelfde blijven (stijlere hoeken, bv 78-84º zijn verboden omdat het zadel te ver naar voor komt)

    Fiets pathologie

    Achillespees tendiopathie te hoog zadel (zie Orthopedie voet)

    achillodynie Oorzaak zadel te hoog (rek) zadel te laag (rek tgv doorzakken enkel) plaatjes te ver naar voor

    atriosclerose a illiaca Definitie door freq beweging ateriosclerose van a. illiaca

    Oorzaak zou eerder optreden bij het trekken aan de pedalen

    Localisatie a illiaca ext of communis

    Symptomen pijn in benen bij submaximale inspanning vanaf 1o min na start

    Diagnose BD-verschil souffle (evt op hometrainer)

    Stuart o’Grady

    Beenlengte verschil Diagnose zie Semeiologie zadel staat scheef

    Differentieel diagnose SI blokkade

    Behandeling Bovenbeenlengte verschil = cirkel kleiner maken (korter crank) onderbeenlengteverschil = cirkelmiddelpunt omhoog (plaatjes hoger) Slechts 0,5 cm in de schoen op te hogen, meer is plaatjes aanpassing

    Dehydratatie/hyperthermie

    Erectie stoornis Epidemiologie 4%

    Frequentie pathologie 1) nekklachten 2) zitklachten 3) rugklachten 4) knieklachten

    GI klachten

    Guyon’s tunnel syndroom Zie Orthopedie hand

    hamstringklachten Oorzaak

    • zadel te hoog

    • zadel te ver naar achteren

    • stuur te laag

    Hand/pols klachten Behandeling

    • vering

    • handschoenen

    • op MTB ipv recht stuur iets gebogen stuur

    Hematurie

    hoofdpijn Oorzaak spanningshoofdpijn tgv nekspier activiteit

    ITB frictie syndroom Zie Orthopedie knie algemeen

    jumpersknee Zie Orthopedie knie patella sporters

    Jan Ullrich

    Lage rug problemen Oorzaak

    • zadel te hoog: heupextensie = verlies van passieve bekken- en rompstabiliteit, moet actief gecorrigeerd worden en geeft daarmee vermoeidheid en pijn

    http://www.rozenbergsport.nl/file:///C:/Users/Robert/Documents/Geneeskunde/Ortho%20voet.htmfile:///C:/Users/Robert/Documents/Geneeskunde/Ortho%20semeiologie.htmfile:///C:/Users/Robert/Documents/Geneeskunde/Ortho%20hand.htmfile:///C:/Users/Robert/Documents/Geneeskunde/Ortho%20knie%20algemeen.htmfile:///C:/Users/Robert/Documents/Geneeskunde/Ortho%20knie%20patella.htm

  • Sportgeneeskunde Robert Rozenberg © 19 November 2019 www.rozenbergsport.nl Pagina 19 van 20

    • stuur te laag

    • stuur te smal

    • beenlengte verschil

    • rotatie verschil in de heup Symptomen

    als rijden met losse handen moeilijk is is er waarschijnlijk weinig bekken-romp stabiliteit

    liesklachten Oorzaak zadel te hoog

    metatarsalgie Oorzaak

    • plaatjes te ver naar voor

    • collaps voorste voetboog (zie Orthopedie voet)

    • te nauwe schoen (“toe box”)

    • smalle platform pedalen in combinatie met erg flexibele zolen Behandeling

    steunzool, maar ondersteuning veel verder naar voor dan voor loopschoen

    Nek klachten Epidemiologie meest frequente fietsklacht

    Patello-femorale last Oorzaak zadel te laag

    Patello-femorale pijn Zie Orthopedie knie patella

    Prostaatca

    Scheef op zadel Symptomen zadel scheef

    Oorzaak

    • ROM verschil in de heupen

    • been lengte verschil

    • zadel te hoog

    Thorax pijn Oorzaak

    • stuur te smal

    val Risico Clavicula #, scaphoid #, schedel # (helm beschermt slaap niet)

    zadelpijn Oorzaak

    • huid perineum (huid schuurt langs zadel) → ver weg het meest frequent

    • bursitis

    • zenuw compressie

    • vaat compressie Behandeling

    • zadel lager/voorbouw korter

    • punt van het zadel neerwaarts

    • zadelpunt naar links of rechts

    • breder zadel - duoderm pleisters - vaseline (= petroleum zalf) - baby-olie - bactroban zalf bij infectie

    Training

    Duur uithouding Definitie max duur op aeroob vermogen, vooral vetverbranding

    uitvoering > 90 min < 90 min (vooral glycogeen gebruik, dus lage intensiteit)

    Duur vermogen Definitie max snelheid op aeroob vermogen 90 min op glycogeen (dan op vetverbranding)

    Uitvoering trainingsduur van < 90 min op verschillende intensiteiten onder anaerobe drempel

    Interval duur: 1-3 min (niet te kort anders enkel aneroob) herh: 10-30 x (max 45 min totale inspanning) herh pauze: 1-3 min (geen volledig herstel = aerobe training) sets: kan, bv in 3 sets

    Aandachtspunten vooral intensiteit, niet de duur is van belang

    krachttraining Nagestreefd effect snelkracht en uithoudingskrachttoename

    Nadelen

    • Weinig sportspecifiek

    → te langzame beweging

    → geen koppeling tussen de bewegingen van beide benen

    → bij fietsen geen volledige extensie

    • Spiermassa toename = gewichtstoename Krachttraining op de fiets

    zwaar schakelen tot een trapfrequentie van

  • Sportgeneeskunde Robert Rozenberg © 19 November 2019 www.rozenbergsport.nl Pagina 20 van 20

    van de professionele wielrenners trekt nagenoeg niemand aan de pedalen

    Wedstrijd vermogen Zie Ergometrie arbeid

    Algemeen

    gewicht Onder water slechts 0-10% van gewicht boven water (afhankelijk van longvolume)

    Nut Goed voor bekkenstabiliteit

    Chloor Nu veel minder in zwembad (tegenwoordig UV licht enz om water te ontsmetten)

    Onderwater waarden Zie Natuurkunde

    Pathologie

    botmassa Effect lager bij veel zwemmen

    Rotator cuff lijden Zie Impingement anterior

    MCL tendinose zie knie

    Impingement anterior Zie Orthopedie schouder

    valgusstress Zie SGK balsport

    Zwemtechniek

    aanleg lange armen en benen, grote handen en voeten

    drafting Helpt ook bij zwemmen (triatlon), in het peloton 3% VO2 minder E verbruik

    Houding & slag Optimale houding/slag wat betreft schouder

    • Zo horizontaal mogelijk in lengterichting

    • in dwarsrichting moet het lichaam in 1 lijn blijven maar wel een goede body-roll vertonen (dan minder arm bewegelijkheid nodig)

    • goede cervicale en thoracale rotatie mogelijkheid nodig

    • beter korte snelle slagen dan lange krachtige (om impingement te vermijden)

    • bilaterale ademhaling (impingement normaal aan de contralaterale kant van de ademhaling)

    • Hoge elleboog bij overhaal

    • Scapula naar elkaar toe trekken

    • geen insteek voorbij de middenas

    • Goede warming-up

    • met flippers trainen = minder druk op de armen

    • niet leunen op de schouder in volledige extensie bij ademhaling

    • intrekken navel, aanspannen gluteus musculatuur

    Zwemslag Freestyle borstcrawl

    Schoolslag valgus stress op de knie

    Vlinderen

    Rugslag

    Man vs vrouw Vrouw heeft voordeel

    • meer vet = beter drijven

    • meer perifeer vet (armen en benen) = meer horizontaal = meer stroomlijn

    • minder lichaamsopp = minder drag

    • Vrouw gebruikt 30% minder VO2, vooral effect bij lange afstand Praktijk

    record vrouw = 94% van de prestatie van de man

    Gebruikte spieren Armen 80-90% van de propulsie kracht vooral adductie en endorotatie

    Benen 10-20% van de propulsie kracht

    snelheid afhankelijk van

    • golf drag

    • huidweerstand (zie wetsuit)

    • viskeuze druk drag = laagje water wat aan lichaam plakt bij boven water komen

    vetpercentage Vetpercentage hoger dan andere sporten Vrouw: 20% (topzwemsters) Man: 12%

    Oorzaak vet heeft een zwemvoordeel (drijft beter) maar zwemmers eten niet (lagere coretemp zou eetlust bevorderen) meest waarschijnlijk is een genetische aanleg voor meer vet de oorzaak (topzwemmers = zelfselectie)

    watertemperatuur inspanning

    tussen 28-30 (voor iemand met een gemiddeld vetpercentage) rust

    37 (lichaamswarmte)

    wetsuit verlaagd weerstand met 14% = 3% snellere tijd

    1. Annaheim, S., U. Boutellier, and G. Kohler, The energetically optimal cadence decreases after prolonged cycling exercise. Eur J Appl Physiol, 2010; 109(6): p. 1103-10. 2. Bieuzen, F., et al., Relationship between strength level and pedal rate. Int J Sports Med, 2007; 28(7): p. 585-9. 3. Brisswalter, J., et al., Energetically optimal cadence vs. freely-chosen cadence during cycling: effect of exercise duration. Int J Sports Med, 2000; 21(1): p. 60-4. 4. Emanuele, U. and J. Denoth, Power-cadence relationship in endurance cycling. Eur J Appl Physiol, 2012; 112(1): p. 365-75. 5. Emanuele, U., T. Horn, and J. Denoth, The relationship between freely chosen cadence and optimal cadence in cycling. Int J Sports Physiol Perform, 2012; 7(4): p. 375-81. 6. Hansen, E.A., K. Jensen, and P.K. Pedersen, Performance following prolonged sub-maximal cycling at optimal versus freely chosen pedal rate. Eur J Appl Physiol, 2006; 98(3): p. 227-33. 7. Hansen, E.A. and G. Smith, Factors affecting cadence choice during submaximal cycling and cadence influence on performance. Int J Sports Physiol Perform, 2009; 4(1): p. 3-17. 8. Lucia, A., J. Hoyos, and J.L. Chicharro, Preferred pedalling cadence in professional cycling. Med Sci Sports Exerc, 2001; 33(8): p. 1361-6. 9. R, D.J., et al., The effect of cadence on cycling efficiency and local tissue oxygenation. J Strength Cond Res, 2013; 27(3): p. 637-42. 10. Swain, D.P. and J.P. Wilcox, Effect of cadence on the economy of uphill cycling. Med Sci Sports Exerc, 1992; 24(10): p. 1123-7.

    http://www.rozenbergsport.nl/file:///C:/Users/Robert/Documents/Geneeskunde/Ergometrie%20arbeid.htmfile:///C:/Users/SMC-Maasstad/SkyDrive/Geneeskunde/Natuurkunde.htmfile:///C:/Users/SMC-Maasstad/SkyDrive/Geneeskunde/Ortho%20schouder%20en%20bovenarm.htmfile:///C:/Users/SMC-Maasstad/SkyDrive/Geneeskunde/SGK%20balsport.htm