spor bilimlerine giris-1 - kitap okur...

of 173 /173
T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINI NO: 2509 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINI NO: 1480 SPOR BİLİMLERİNE GİRİŞ Yazarlar Öğr.Gör. Evrensel HEPER (Ünite 1) Öğr.Gör. Ömür SERTKAYA (Ünite 2) Doç.Dr. Canan KOCA (Ünite 3) Doç.Dr. Hayri ERTAN (Ünite 4) Yrd.Doç.Dr. Mehmet KALE (Ünite 5) Yrd.Doç.Dr. Serdar TEREKLİ (Ünite 6) Doç.Dr. Efsun KARABUDAK (Ünite 7) Prof.Dr. Gıyasettin DEMİRHAN (Ünite 8) Editör Doç.Dr. Hayri ERTAN ANADOLU ÜNİVERSİTESİ

Author: phamthuan

Post on 05-Feb-2018

281 views

Category:

Documents


13 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • i

    T.C. ANADOLU NVERSTES YAYINI NO: 2509

    AIKRETM FAKLTES YAYINI NO: 1480

    SPOR BLMLERNE GR

    Yazarlar

    r.Gr. Evrensel HEPER (nite 1)

    r.Gr. mr SERTKAYA (nite 2)

    Do.Dr. Canan KOCA (nite 3)

    Do.Dr. Hayri ERTAN (nite 4)

    Yrd.Do.Dr. Mehmet KALE (nite 5)

    Yrd.Do.Dr. Serdar TEREKL (nite 6)

    Do.Dr. Efsun KARABUDAK (nite 7)

    Prof.Dr. Gyasettin DEMRHAN (nite 8)

    Editr

    Do.Dr. Hayri ERTAN

    ANADOLU NVERSTES

  • ii

    Bu kitabn basm, yaym ve sat haklar Anadolu niversitesine aittir. Uzaktan retim tekniine uygun olarak hazrlanan bu kitabn btn haklar sakldr.

    lgili kurulutan izin almadan kitabn tm ya da blmleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kayt veya baka ekillerde oaltlamaz, baslamaz ve datlamaz.

    Copyright 2012 by Anadolu University

    All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted

    in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic, tape or otherwise, without permission in writing from the University.

    UZAKTAN RETM TASARIM BRM

    Genel Koordinatr

    Do.Dr. Mjgan Bozkaya

    Genel Koordinatr Yardmcs Do.Dr. Hasan alkan

    retim Tasarmclar Yrd.Do.Dr. Seil Banar

    r.Gr.Dr. Mediha Tezcan

    Grafik Tasarm Ynetmenleri Prof. Tevfik Fikret Uar

    r.Gr. Cemalettin Yldz r.Gr. Nilgn Salur

    Kitap Koordinasyon Birimi

    Uzm. Nermin zgr

    Kapak Dzeni Prof. Tevfik Fikret Uar

    r.Gr. Cemalettin Yldz

    Dizgi

    Akretim Fakltesi Dizgi Ekibi

    Spor Bilimlerine Giri

    ISBN

    978-975-06-1177-3

    1. Bask

    Bu kitap ANADOLU NVERSTES Web-Ofset Tesislerinde 1.400 adet baslmtr. ESKEHR, Mays 2012

  • iii

    indekiler

    nsz .... iv

    1. Spor Bilimleri ile lgili Kavramlar ve Sporun Tarihsel Geliimi 2

    2. Spor Felsefesi ve Etii..................................................................................................... 30

    3. Sporda Sosyo-Kltrel Boyutlar..................................................................................... 44

    4. Spor Fizyolojisi ve Mekanii............................................................................................ 64

    5. Antreman ve Hareket....................................................................................................... 80

    6. Spor Psikolojisi............................................................................................................... 108

    7. Spor Beslenmesi............................................................................................................. 128

    8. Spor Pedagojisi............................................................................................................... 152

  • iv

    nsz Spor bilimleri, kavram ok genel bir terim olarak kullanlmakta ve farkl disiplinlerin birlemesiyle olumu geni bir yelpazeyi temsil etmektedir. Bu kavram, sosyal bilimler, fen bilimleri, salk bilimleri ve eitim bilimleri temel alanlarnda ki bilgi birikiminin spor ve spor bilimleri alanna aktarlmasn kapsamaktadr. Bu noktada vurgulanmas gereken konu, temel alanlarda ki bilgi birikiminin direk olarak spor bilimleri alanna aktarlmasnn mmkn olamayacadr. Bu nedenle, mevcut bilgi birikimi zerine spor bilimlerine zg aratrma-gelitirme faaliyetlerinin yrtlmesi ve yeni yaklamlar gelitirilmesi gerekmektedir.

    Anadolu niversitesi, Akretim sistemine dahil edilen Spor Yneticilii nlisanas program kapsamnda rencilerimizin spor bilimlerinde ki temel alma aratrma alanlar hakknda temel bilgilere sahip olabilmeleri iin bu kitap yazlmtr. Kitapta yer alan herbir nite bir konu bal hakknda bilgi salarken, baz alanlar birletitilerek tek bir nite eklinde verilmitir.

    Bu kitabn temel amac, spor bilimlerinin disiplinleraras alma gerektiren bir bilim alan olduunun anlalmasna yardmc olmaktr.

    Bu kitabn yazlmasnda katk salayan bata Beden Eitimi ve Spor Yksekokulu mdr Prof.Dr. Gven Sevil, program koordinatr Do.Dr. Metin Argan ve niteleri yazan deerli bilim insanlarna teekkr ediyorum.

    Deerli rencilerimize gerek rencilik ve gerekse alma hayatlarnda baarlar dilerim.

    Editr

    Do.Dr. Hayri ERTAN

  • v

  • 2

    Amalarmz Bu niteyi tamamladktan sonra;

    Beden eitimi kavramn ve beden eitiminin bireye salad yararlar aklayabilecek, Hareket, hareket eitimi kavramn ve hareket eitiminin nemini tanmlayabilecek, Temel hareket becerilerini tanmlayabilecek, Spor kavramn, beden eitimi ve spor arasndaki farklar aklayabilecek, Spor ve beden eitiminde kullanlan temel kavramlar aklayabilecek, Beden eitimi ve sporun tarihsel geliimini aklayabilecek, Cumhuriyet dneminde sporu aklayabilecek, Antik (Klasik) ve Modern Olimpiyat Oyunlarn aklayabilecek,

    bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Anahtar Kavramlar

    Beden Eitimi Aktif Yaam Hareket Hareket Eitimi Lokomotor Non-Lokomotor Maniplatif ve Denge Spor

    lk nsan ve Spor sve Jimnastii Alman Jimnastii Gk-Br Kz Br Beyge en Olimpiyat

    indekiler

    Giri Beden eitimi Aktif yaam Hareket ve hareket eitimi Temel hareket becerileri Hareket, vcut, uzaysal ve ritmik bilincin geliimi Spor Temel kavramlar lk insan ve spor Beden eitimi ve sporun tarihsel geliimi lk alarda spor Eski Trklerde spor Osmanllarda spor Cumhuriyet dneminde spor Olimpiyatlar

    1

  • 3

    GR Spor, Dnyada farkl kltrleri, farkl dilleri ve insanlar bir araya getiren nemli bir olgudur. Spor bilimlerinin renilmesi ve retilmesi spor bilimlerini oluturan kavramlarn bilinmesi ile balar. Spor bilimleri ile ilgili temel kavramlar iyi anlalmadka ve kavramlarn birbirleriyle olan ilikileri salam bir temele oturmadka spor ile ilgili gr retmek mmkn deildir.

    Spor kavramnn anlalabilmesi iin ncelikle beden eitimi ve hareket kavramlarnn iyi bilinmesi gerekmektedir.

    BEDEN ETM amzda devaml olarak deien ve gelien olaylar ve teknoloji bireyler zerinde olumlu ve olumsuz etkiler oluturmaya balamtr. Eitimin buradaki ilevi toplum zerindeki bu etkiye kar nitelikli insan gc yetitirmektir. Nitelikli insan gcde fiziksel, zihinsel, duygusal ve sosyal ynden salkl olmay gerektirir. Bu da eitim sreci ierisinde beden eitiminin roln ortaya koymaktadr.

    Gerek anlamda beyin ve vcudun fonksiyonlar bamsz dnlemeyeceinden tek bana bir fiziksel salamlk da dnlemez. Fiziksel uygunluk bireyi sadece bir beden olarak deil zihinsel, duygusal ve sosyal bir btn olarak ele alr. Bir hareketi yapabilmek iin kaslarn gelimi olmas ve sinir sisteminin mkemmel iletiimi yetmemekte, bireyin hareketi doru ve abuk alglayabilmesi, anlamlandrabilmesi, dnsel olarak gelitirebilmesi de nem kazanmaktadr.

    Beden eitimi etkinlikleri dzenli olarak yapldnda fiziksel uygunluun, kalp-dolam sistemi dayankllnn, fiziksel kapasite ve sportif etkinliklerin iyi yaplabilmesi gibi zelliklerin gelimesi hedeflenmektedir.

    Bu balamda beden eitimi, insann bymesi, gelimesiyle bedensel geliimler arasndaki ilikiyi aklamaktadr. zellikle dokularn, organlarn ve kemiklerin salkl bymesi iin nemli bir fizyolojik olgudur.

    Amerika Ulusal Beden Eitimi ve Spor Birliine (NASPE) gre beden eitimi, ocuk ve yetimekte olan genlerin bilisel, sosyal ve fiziksel gereksinmelerini karlamak iin hazrlanm bireysel ve grup ierisindeki hareket yaantlarn kapsayan bir etkinliktir.

    Amerika Ulusal Beden Eitimi ve Spor Birliine (NASPE) gre beden eitimi alan bireyin kazanaca davranlar aadaki gibi sralayabiliriz;

    Beden eitimi alan birey; eitli fiziksel etkinlikleri gerekletirmek iin zorunlu becerileri renecek.

    Beden eitimi alan birey; fiziksel devamllnn farknda olma duygusunu gelitirecek.

    Beden eitimi alan birey; hareketsel olan ve olmayan ve ustalk ieren becerileri gelitirecek.

    Beden eitimi alan birey; hareket, dans, oyunlar ve sporda hareketsel olan ve ustalk ieren becerileri birletirecek.

    Beden eitimi alan birey; dzenli fiziksel etkinliin yararlarn anlayacak ve salkl olma anlayn gelitirecek.

    Spor Bilimleri le lgili Kavramlar ve Sporun Tarihsel Geliimi

  • 4

    Beden eitimi alan birey; salkl ve salkl olma alanlarnda bilinli bir tketici olacak.

    Beden eitimi alan birey; dinlenme becerisini ve gven duygusunu gelitirecek.

    Beden eitimi alan birey; vcut yapsn ve genel ilevini kavrayacak.

    Beden eitimi alan birey; spor, hareket, dans ve oyunlardaki kurallar deerlendirmeyi, uygulamay ve kurallar kavrayacak.

    Beden eitimi alan birey; estetii ve hareketin yaratc niteliklerini takdir edecek.

    Beden eitimi alan birey; kendine gveni ve isel kiilik becerilerini gelitirecek.

    zellikle ocukluk ve genlik dnemlerinde bireylerin geliimine nemli katklar bulunan beden eitiminin tanm konu uzmanlarnca farkl biimde yaplmaktadr. rnein, Wuest ve Buchere (1999) gre, beden eitimi fiziksel etkinliklerin kullanld eitimsel bir sre olduu kadar, bireylerin gereksinim duyduu tutum, bilgi ve becerilerin optimal dzeyde gelimesine de katkda bulunan bir sretir.

    Pangrazi ve Dauer (1992) de, beden eitimini ocuklarn btn olarak byme ve gelimesine hareket deneyimleri araclyla katkda bulunan genel eitim programlarnn bir paras olarak tanmlanmaktadr.

    Bu tanmlardan anlald gibi, beden eitimi bireyin fiziksel, duygusal, sosyal ve bilisel ynlerden gelimesini salayan etkinlikler toplamdr. Bu anlamda beden eitimi, sadece bireylerin bir btn olarak gelimesine deil, ayn zamanda bireylerin oluturduu ve iinde yaadklar toplumun gelimesine de katk salamaktadr.

    Bu konu ile ilgili Ali Niyazi naln Beden Eitimi ve Spor Bilimi (Ankara: Nobel Yay. 2003) adl kitabn okuyunuz.

    Eitim sistemi ierisinde beden eitiminin roln ve nemini tartnz.

    AKTF YAAM ocuklara bilgi, beceri, davran, yetenek ve aktif bir yaam tarzna sahip olma istei kazandrmak ve gelitirmek iin yardm etmeyi amalar. Beden eitimi ve spor eitiminin nemli amalarndan biride ocuklar aktif bir yaam tarz gelitirmeye doru eitmektir. ocuklar sadece retmen eitim verdii zaman deil, normal yaam tarzlarnn bir paras olarak da aktif olmaldrlar. Aktif yaam; fiziksel etkinliklere katlm ile gerekleir.

    ada eitim, ocuklarn tm potansiyellerini gelitirmeleri zerine odaklanmtr. Eitimciler sadece ocuklarn okul yllar boyunca byyp gelimelerini deil, ayn zamanda serbest saatlerinde ve okul yllar sonrasnda da aktif bir yaam tarz iin gereken alkanlklar, becerileri ve bilgiyi gelitirmelerini arzulamaktadr.

    ada eitim anlay, insann bilisel, duyusal, fiziksel ve sosyal yaplaryla dengeli birer btn olarak en uygun ve ileri dzeyde yetitirilmelerini amalar. Bu amala insann bu zelliklerinin gelitirilmesinde beden eitimi ve spor nemli bir yere sahiptir.

    ocuklarn doasnda hareket etme istei vardr. retmenler ve spor eitimcileri bu doal hareket etme isteine dikkat etmeli ve ocuklar aktif bir yaama doru srkleyecek etkinlikler dzenlemelidir. Okul yllarnda ocuklarn fiziksel dzeylerinin gelimedii grlmektedir. Bilgisayar banda geen saatler, uzun sre televizyon seyretme, fiziksel etkinliklere katlmama, okul dnda oyun imkannn azalmas gibi sosyal etkenler ocuklarn hareketsiz bir yaam ierisine girmesinin temel nedenlerindendir. Okul tm bu olumsuzluklar silmek konusunda yeterli deildir. yi hazrlanm beden eitimi ve spor programlar bu olumsuzluklar silmede nemli bir katk salar. Uygun evresel koullarn salanmas ile ocuklar aktif bir yaam stili iin gerekli olan niteliklere sahip olabilir. ocuklar aktif bir yaam stili iin gereken becerilere sahip olmaldr; nk bu becerilere sahip olmadan baarl olunamaz.

  • 5

    Fiziksel olarak aktif bir yaam biimini benimsemi olan kiilerde hastalklara kar yakalanma olaslnn, hareketsiz bir yaam tarzn benimsemi olan kiilere gre daha az olduu yaplan aratrmalar sonucunda belirlenmitir. Fiziksel olarak aktif bir yaam biimini srdren kiilerin kansere yakalanma olaslnn hareketsizlere gre daha az olduu bildirildi. Japonya Salk Bakanlnn nderliinde yaplan bir aratrma, ok aktif bir hayat sren erkeklerde kansere yakalanma olaslnn, hareketsiz erkeklere oranlara yzde 13 azaldn, kadnlarda da bu orann yzde 16 olarak saptandn gsterdi. Sonular American Journal of Epidemiology dergisinde yaynlanan aratrma kapsamnda, Japonya'nn 9 blgesinde yalar 45 ila 74 olan yaklak 80 bin kadn ve erkein incelendii belirtildi. Bu kiilerin, oturarak, yryerek, ayakta durarak, uyuyarak ve egzersiz yaparak geirdikleri zamanla belirlenen metabolizma hzlarna gre 4 gruba ayrld, zellikle dzenli olarak egzersiz yapan ve aktif bir yaam biimi srdren Japon kadnlar arasnda kansere yakalanma olaslndaki azalmann arpc olduu gzlendi.

    Teknolojinin gelimesi sonucu aktif yaam sren insanlarn hareketsiz bir yaam sreci ierisine girmesi, gnmzde olduka fazla rastlanan ve amzn sorunu olarak grlen kalp-damar rahatszlklar, yksek tansiyon, yksek kolesterol, osteoporoz gibi baz salk sorunlarnn ortaya kmasna neden olmutur. Gnmzde ise hareket etmeye ve aktif bir yaam srmeye olan ihtiya daha da artmtr.

    Bu kadar nemli olan beden eitimi ve spor kavram birok farkl becerileri iermektedir. Bu becerilerin ocukluk ylarnda etkin bir ekilde renilmesi ilerleyen yllardaki aktif yaam trendini belirleyecektir. Bizim amacmz ocuklarn okul ncesi dnemden balayarak ilkretim yllar boyunca pozitif ve aktif yaam stili benimsemelerini gelitirmektir. ocuklar iyi bir grntye sahip olmak iin egzersizin nemli olduunu anlamaldrlar. ocuun yaam tarznn bu ynde deimesi sonucu; ocuk hem beslenme alkanlklarn deitirir, hem de dier salk faktrlerini uygulamaya balar ki, buda ocuun pozitif ve salkl yaama doru ilerlemesini salar.

    Fiziksel aktivite ve aktif yaam iin ocuklarn, genlerin ve yallarn spor yapmalarna olanak salayacak evreler ve ortam yaratlmaldr.

    Aktif yaam ile ilgili deiik bilgilere http://www.guresdosyasi.com/yuruyusveyararlari.html adresinden ulaabilirsiniz.

    HAREKET VE HAREKET ETM Yaam demek hareket ierisinde olmak demektir. Piagete gre birok ocuk iin yaamak bir eyler yapmak, hareket ierisinde olmak demektir. Hangi ortamlarda olurlarsa olsunlar; ister asfalt bir evrede, ister doaya yakn bir evrede olsunlar, salkl ve uyumlu bir gelimenin n art ocuun vcudu ve hareketleri konusunda bilinlendirmesidir.

    Motor hareketlerin renilmesi ve bu konuda ocuun kk yata bilgilendirilmesi onun hareket kabiliyetlerini gelitirmede etkili olacaktr. ocuklar genelde hareket etmekten zevk alrlar. Hareket sayesinde dnyay kefeder; kendilerini ve bakalarn tanmay renirler. Ancak gnmzde ocuklarn hareket kabiliyetlerini gelitirebilecekleri alanlar gn getike snrlanmaktadr. Okul, ocuklar iin gven iinde hareket edebilecekleri tek ortamdr.

    Hareket, vcudun herhangi bir blmndeki gzle grlr deiim pozisyonu, vcudun konum deitirmesidir. Baka bir deyile, hareket, bir kiiye ya da belirli bir noktaya gre yer deitirmek olarak tanmlanabilir. Hareket eitimcileri, hareket kavramn "organize olmu hareketler serisi" olarak tanmlamaktadr. Hareketsizlik ise, bir nesnenin konumunun bir izgiye ya da bir yzeye gre sabit kalmas halidir.

    Yukarda yer alan tanmlardan da anlalabilecei gibi hareket, gnlk hayatmzn temel bir parasdr. Bir ocuk herhangi bir yere hareket etmek istediinde, ocuun hareketi baarmas iin birok yol vardr. Burada nemli olan ocua doru davran gstermek deil, onun farkl hareket yollarn alglamasn salamaktr.

    Hareket eitimi kavramnn birok ekilde tanm yaplmtr. Hareket eitimi; uygulama, oyun, spor, atletizm, yzme, jimnastik, dans kullanmlarn ve bunlarn anlamlarn aratrmaya; bunlarn birbirlerine veya gruplara olan etkilerini anlamaya alan akademik bir disiplindir.

  • 6

    Hareket eitimi, ocuun paylamay, duygularn ifade etmeyi, kiisel amalar belirlemeyi ve zgrce hareket etmeyi renmesi iin frsatlar yaratr. Bir baka tanmda hareket eitimi; gnlk yaama deer veren ve yaamla btnleen fiziksel etkinlie odaklanan aktif yaam anlatr.

    Hareket eitimi, hareketin kefedilmesi ve retilmesi olarak tanmlanr. Etkili ve elverili hareket etmek iin bilisel becerilerin gelitirilmesine ynelik oyunlar renmede nemli bir yere sahiptir. Hareket eitiminin bilinli bir ekilde uygulanmas motor becerilerin renilmesine yardmc olur. Bu bilgiler nda ocuklar etkili bir ekilde ve farkl evresel durumlarda nasl hareket edebileceklerini ve tepkilerini nasl kullanabileceklerini renirler.

    Yaantya dntrlen bu etkinlikler, ocuun nasl etkili hareket ettiinin, gvenli ve verimli hareketlerin nasl yapldnn anlalmasna olanak salar. Bylece hareket eitimi ve retimi, ocuklarn uygun sosyal etkileimini cesaretlendiren bir ekilde yrtlr.

    eitli hareket etkinliklerini ieren iyi bir hareket eitimi program, ocuklarn tm geliiminde hayati bir nem tar. Bu yalarda oyun eklinde basit koular ve atlaylar yapan bir ocuk, bunu yava yava gelitirecek, ayn yalardaki daha nce hi atlay yapmam bir ocuktan daha ileri seviyede olacaktr.

    Bylece ocuk, bir eyleri alglarken kendi ihtiyalarnn da farkna varacaktr. Algsal yetenekler renilebilen yeteneklerdir. Hareket etmek iin alglamak, alglamak iin de hareket etmek ve yer deitirmek gerekir. Algsal bilgilerle harekete ilikin bilgilerin uyumu ocukta uzaysal algnn geliimi iin gereklidir. Bu nedenle, hareket eitimi ierisinde verilecek olan etkinlik eitlilii, ocuun bilisel becerilerinin geliimi zerinde nemli bir etkiye sahiptir.

    Hareket etmeyi renebilmek iin serbeste hareket etmek ve nce kendi alann, sonra dier hareket alanlarn tanmak zorundadr. Hareket alanlarn etkili kullanabilen ocuk, tm ynlerde ve dzeylerde (yksek-orta-dk) lokomotor, non-lokomotor, maniplatif ve denge becerilerini yapabilecek ve kendi vcut kapasitesini tanyabilecektir. Gerekte lokomotor, non-lokomotor, maniplatif ve denge gibi hareket eitlerinin gelitirilmesine ynelik olarak hazrlanan nitelikli programlar ocuklarn hareketlerini ve hareket verimliliini de arttracaktr.

    Hareket ve hareket eitimi kavramlarn anlamak iin yararl bir kaynak olarak ocukta Hareket, Oyun Geliimi ve retimi adl kitaba bakabilirsiniz. (Anadolu niversitesi Yaynlar, Eskiehir, 2007).

    Hareket kavram ve hareket eitimi kavramn tartnz.

    TEMEL HAREKET BECERLER Temel hareket becerileri insanlarn hayatlarnda, ilerinde ve gelecekte de kullanabilecekleri niteliktedir. Bu temel hareket becerileri lokomotor beceriler, non lokomotor beceriler, manipulatif beceriler ve dengedir.

    Lokomotor Beceriler ocuklar okula balamadan nce gelimi olmamak artyla yryebilirler, koabilirler ve srayabilirler. Eer ocua iyi bir koucu musun? diye sorarsak cevap evet olacaktr. Gerektende ocuklar yeteneklerini daha iyi olarak dnrler ve daha byklerle yarmaya alrlar. Yarmay kaybettikleri zamanda arrlar.

    Lokomotor beceriler; vcudun zemindeki belirli bir noktadan bir baka yere doru hareketidir. Byk kas becerileri denge/kararllk becerileri ile birlikte geliir. Lokomotor becerilerinin etkili formalarna gemeden nce, denge becerilerinin temel ynleri zerinde ustalamak gerekir. Lokomotor beceriler unlardr:

    Yrme

    Koma

    Atlama

  • 7

    Srama

    Uma

    Sekme

    Trmanma

    Kayma

    Srnme

    Yrme

    ekil 1.1: Lokomotor Hareket Becerileri.

    Non-Lokomotor Beceriler Non-lokomotor beceriler; bireyin, bulunduu zemin zerinde dengesini yerekimine kar koruma yeteneidir. Denge/kararllk, insan hareketinin temel formudur. Btn etkili hareketlerin temelidir. Hem lokomotor hem de maniplatif becerilerin iine yaylr. Nonlokomotor beceriler unlardr.

    Eilmek

    Bklmek

    Sallanmak

    Dnmek

    Simetrik-asimetrik, geni-dz vcut ekilleri

  • 8

    Dnme

    ekil 1.2: Non-lokomotor Hareket Becerisi.

    Maniplatif Beceriler Maniplatif beceriler; bireyin, herhangi bir nesne ile ilikisini gerektiren hareketlerdir. El ve ayaklarn kullanlmas ile nesnelerden kuvvet alma ve nesnelere kuvvet uygulama ile ilgilidir. Bir eyi el veya ayak ile yapmak bir kiinin renebilecei en iyi harekettir. ocuklar el ile yaplan eyleri severler. Manipulatif motor beceriler eer doru bir ekilde retilirse kendi kendine yaplabilen etkinliklerdir. Maniplatif hareket becerileri ile kk kas becerileri geliir. Maniplatif hareket becerileri,

    Atma

    Tutma

    Frlatma

    Vurma

    Tekmeleme

    Srme

  • 9

    Atma ve Tutma

    ekil 1.3: Manipulatif Hareket Becerileri.

    DENGE Arlk merkezinin yerekimine kar kontrol altnda tutulmasdr. Denge almalarnn amac, vcudu daha fazla zorlamaya ynelik almalar ierir. Denge yeteneimizi gelitirmede yapacamz almalarn byk bir nemi vardr. Bu almalar ile vcudumuzu daha nce yapmad hareketlere zorlamak, bu hareketleri yapabilmeye almak ve deiik materyaller tamay ierir. Statik Denge Sabit bir noktada dengeyi salayabilme statik denge olarak tanmlanr. Tek ayak zerinde durma, amuda kalkma statik dengeye rnek verilebilir.

    Tek Ayak zerinde Durma

    ekil 1.4: Statik Denge.

    Dinamik Denge Hareket halinde dengeyi koruyabilme ise dinamik denge olarak ifade edilir. Denge zerinde yrme, srama ve saa, sola dnler, yuvarlanmalar, takla dinamik dengeye rnek olarak verilebilir.

  • 10

    Denge Tahtas zerinde Yrme.

    Takla Atma.

    ekil 1.5: Dinamik Denge.

    Lokomotor, Non-Lokomotor, Maniplatif ve denge becerilerinin beden eitimi ve spor iin yararlar nelerdir, tartnz.

    HAREKET, VCUT, UZAYSAL VE RTMK BLNCN GELM ocuklar bydke, vcutlarnn neler yapabileceini, daha etkili bir biimde nasl hareket edeceklerini ve uygun tepkileri nasl vereceklerini daha iyi anlarlar. Bu bilinler gelitike, insan hareketleri konusunda daha usta olur.

    Hareket Bilinci Hareket bilinci, duygusal deneyimleri izlemek, yorumlamak ve onlara doru biimde tepki vermeyi ierir. Vcut be duyu organyla bilgi alr (grme, tatma, duyma, koklama, dokunma). Alg, gemi deneyimleri kullanarak bu duygusal bilgiyi deerlendirir ve kararlar alnr, tepkiler verilir. Baka bir duyusal ekil ounlukla altnc his olarak belirtilen, kinestetik bilintir. Vcudun dnda bilgi alan dier duyularn ounun aksine, kinestetik duyu sistemi, i mekanizmadan, sinirlerden, eklemlerden ve dier i blgelerden bilgi alr. Bu bilgi, dier duyularla elde edilen bilgilerle birletirilir, hareket ve vcut duruu eklinde bir tepki retilir. Bu yzden, hareket bilinci, ocuklar algsal bilinci deerlendirdike geliir.

    Vcut Bilinci Vcut bilinci, vcudun ksmlarn ve birbirleriyle ilikilerini doru olarak tanmlamay kapsar. Vcut bilinci ayn zamanda, vcudun ksmlarnn kapasitelerini, snrlarn ve hareketleri doru ve etkili bir biimde yapmay da kapsar. evresel deneyimler, vcut bilincinin gelimesine yardmc olur. rnein

  • 11

    ocuklar ilkokula baladklarnda vcutlarnn %50sini bilirler. lkokul sonuna kadar vcutlarn %100 tanmalar gerekir. Vcut bilincinin bir uzants da yn bilincidir. Birok ocuk sa ve solunu kolayca tanmasna ramen, bu ocuklarn genelde ilkokula balayncaya kadar bilmedikleri bir eydir.

    Uzaysal Bilin Uzaysal bilin, boyutlu uzay, iindeki objeleri tanmak ve onlara tepki verme yeteneidir. evreye gre insann vcudunun konumunun hissidir. Grsel bilin, uzaysal bilincin kapsam iindedir. Derinlik ve uzaklk algs, biim fark ve grsel motor dzeni uzay bilincine katkda bulunur. lkokul (1, 2, 3, 4 ve 5. snflar) ve ortaokul (6, 7 ve 8. snflar) da okuyan ocuklara uzay bilinci farkn gstermek iin bir uygulama yaptrlyor. Bu uygulama ocuklarn topu tutabilmeleri yetenei ile ilgilidir.

    Bir makine tarafndan bir top frlatlr ve ocuklara, topu tutabilmek iin, hareket etmeleri sylenir. lk olarak ocuklara topun atl yerini grmeleri salanyor. Daha sonra, byk bir bez paras ile topun atl yerinin grnmesi engelleniyor. ocuklarn hepsi doru yne komalarna ramen, yaa kk olanlar (1, 2 ve 3. snflar) topun decei yerin tahmininde yaklak 22 admlk bir sapma yaptlar. Yalar daha byk olanlar ise (4, 5 ve 6. snflar) yalnzca 2,5 admlk sapma yaptlar. Ya kk olanlar, ayn yne komalarna ramen topun decei yeri tahmin edememekle birlikte gittikleri yere de ok ge vardlar. Gelime ise topun decei yeri doru tahmin eden fakat karar vermekte ge kalan 4. snf rencilerinde gzlenebildi. Aslnda, karar verselerdi de topa yetiemeyeceklerdi. 5. snf rencileri ise, 4. snflara gre biraz daha hedeften uzaklatlar ama topu yakalamak iin daha hzl davrandlar. 6. snf rencileri ise tahminlerinde en baarl olan gruptu. Yaa byk olan ocuklarn (4, 5 ve 6. snflar) hepsi topun nereye deceini iyi tahmin etmilerdi. Fakat 4. snf rencileri, bu bilgiyi 6. snf rencileri kadar iyi deerlendiremedi. Bu ve bu tr almalardan anlyoruz ki, hzl hareket eden nesnelere dair algsal tahminler ieren uzaysal bilin ve becerisel tepkiler ocukluk ann son dnemlerine kadar pek gelimez. Bu yzden retmenler ve eitmenler 8 yanda ve daha kk ocuklardan, dzgn frlatlm bir topu yakalamasn ve havada uan bir topun doru olarak gzlenmesini beklememelidirler.

    Ritmik Bilin Btn hareketlerimiz, uzaysal ve zamansal zellik tar. Yani hareketlerimiz uzayda bir zaman dzeni iinde gerekleir. yi gelimi bir zaman bilinci olan ocuk, hareketleri koordine ve ritmik bir biimde yapabilir.

    Ritmik bilin, btn koordine edilmi hareketlerin temelidir. ocuklarn gnlk hayatlarnda nemli bir rol oynar. Dier bir bilin ise, iitsel bilintir ki, bu ses ayrm, sesin geldii yeri belirleme, zamansal ve iitsel algy kapsar. Zaman iindeki seslerdeki deiimleri alglama ve ayrt etme yetenei, ritmik bilincin nemli bir parasdr. Ritmik hareketler, rnein halk oyunlar tempo, dzen ve vurgu ayrm gerektirir.

    Ritmik bilin konusunda, kk ve byk ocuklar arasndaki deiiklikler birok aratrmada kantlanmtr. Kk ocuklarn, byk ocuklara gre, ritmik bilin konusunda daha ok zorlandklar grlmtr. Ayrca erkek ocuklarn kz ocuklarna oranla, ritmik hareketlerde daha ok zorland kantlanmtr. Ancak genelleme yapmak iin, iki cinsiyet arasnda daha ok aratrmaya ihtiya vardr. Akas, ocuklarn daha ok ritmik aktivitelere ihtiyac vardr.

    SPOR Spor bireylerin hareket etme ihtiyacn karlamas, elenme, oyun, neelenme, sosyalleme, stat elde etme ve daha birok nedenden dolay tercih edilirken ayn zamanda bir meslek olarak da seilebilmektedir.

    Spor szlk anlam olarak incelendiinde Latince Disportare ve Desport biiminde datmak, birbirinden ayrmak anlamna gelen szcklerden olumutur. 17.yzyldan sonra ilk hecesi deierek SPORT biimine dnt aratrmaclar tarafndan ne srlmektedir.

  • 12

    Spor denilince insann aklna komak, yrmek, yzmek, bisiklete binmek veya bir takmn dier bir takma kar yapm olduu mcadele gelebilir. Sporu farkl bir ekilde ele alarak incelemek mmkndr.

    ekil 1.6: Sporun Farkl ekillerde Ele Aln.

    Rekreasyon: Serbest zamanlar deerlendirme etkinliidir. nsanlarn serbest zamanlarnda hibir zorlama olmadan gnll olarak katldklar etkinliklerdir. Bu etkinlikler kiiyi hem eiten hem de elendiren nitelikte olabilir.

    Amatr sporcu: Urat spor dalnda katld yarmalardan veya msabakalardan maddi kazan elde etmeyen sporculara verilen isimdir.

    Profesyonel sporcu: Urat spor dalnda katld yarmalardan veya msabakalardan maddi kazan elde eden sporculara verilen isimdir.

    Sporun belirli szcklerle kalplam klasik bir tanm yoktur. Spor kavramnn tanmlar incelendiinde farkl ekillerde tanmland grlebilir. Bu nedenle spor ile ilgili farkl kaynaklardan deiik tanmlar vererek spor kavramnn anlalmas daha kolay olacaktr.

    Felsefi adan spor, spor kavramnda dile gelen hakikati; sporun zn srekli bir abayla aratran; kavram spor bilimlerinden ve felsefelerinden derledii her yeni bilgi ile yeniden yorumlayan, aydnlatan bir bilgi alandr. Sosyoloji asndan spor ise, belli kuramlarn altnda dier bilim dallaryla ibirlii yaparak sporda sosyal yaplar ve sosyal davranlar ile sporun sosyal etkilerini aratrr.

    Trk Dil Kurumu Szlnde spor, Kiisel ya da toplu biimde yaplan genellikle yarmaya dayanan, kimi kurallara gre uygulanan beden hareketlerinin tm olarak tanmlanmtr. Bir baka tanma gre ise spor, zel ara gere ve ortam kullanan, rekor araylarnn nemli olduu belli bir zaman ve alan iinde yaplan yarmaya dayal fiziksel bir aktivite olarak tanmlanmtr.

    Loy ise spor kavramna farkl bir adan yaklaarak,

    Doada yaplmas

    inde yarma unsurlarnn bulunmas

    Fiziksel yeteneklere dayanmas

    ans, strateji ve yetenek unsurlarn iermesi,

    Deiken bir sonuca sahip olmas gibi fikirleri ile deiik bir bak as ortaya koymutur.

  • 13

    Spor ve Beden Eitimi Arasndaki Farklar Spor Beden Eitimi Bir yarmadr. Yarma Deildir. Reklam aracdr. Reklam arac deildir. Bir meslektir. Meslek deildir. retime katk salar. retime katk salamaz. Toplumlar aras ilikileri artrr. Toplumlar aras ilikileri artrmaz Bir seyir vastasdr. Seyir vastas deildir. Politika aracdr. Politika arac deildir. Profesyonel bir ura olarak yaplabilir. Profesyonel bir ura olarak yaplamaz. Eitim ve elence aracdr. Eitim ve elence aracdr. Serbest zaman faaliyetidir. Serbest zaman faaliyetidir. Bir bilim ve tekniktir. Bir bilim ve tekniktir. Zevk ve estetiktir. Zevk ve estetiktir. Kiiler aras ilikileri artrr. Kiiler aras ilikileri artrr.

    Beden eitimi ve spor ile ilgili tanmlarndan anlalabilecei gibi, beden eitimi rekor krma ve ampiyon olma amac tamaz iken, sporda ise ampiyon olma ve rekor krma amac vardr. Beden eitimi kurallara bal olmadan zgrce ve deiik ortamlarda yaplrken, spor ise, spor salonlarna veya spor sahalarna, yapt spor ile ilgili ara ve gerelere, yaplan spor dal ile ilgili belirli kurallara gereksinim duyar.

    Bu konu ile ilgili bilgilere Gazanfer Dou ve ark. Spor Bilimlerine Giri (Ankara: Spor Yaynevi,2006) adl kitabn okuyunuz.

    Beden eitimi ve spor kavramn birbirinden ayran zellikler nelerdir, tartnz.

    TEMEL KAVRAMLAR Byme Hcrelerin bymesi ve oalmas sonucu oluan vcut llerindeki arttr. Fiziksel gelimeden dolay vcuttaki nicel deiikliklerdir. Baldr kaslarnn hacmindeki bir art bymeyi anlatabilir. Byme beden ile ilgili deiimleri iermektedir.

    Olgunlama st dzeyde ilevsellik yaratmak iin tre zg yetilerin niteliksel deimeleridir. rnein bir ocuun altrma ve destek ile belirli bir zamana kadar yryememesi, ancak yrme olgunluuna gelince yrmeye balamas.

    evresel faktrlere bal olarak geliim sreci ierisinde belirgin deiimler olumaktadr. rnein geliim srecine bal olarak ocuun ortaya kard motor performansta deiimler meydana gelir. Yaklak olarak bir bebek drt aylk olduunda destek ile oturabilir duruma gelir. Yedi aylk olduunda ise desteksiz oturabilir. Tutu, trmanma ve ayakta durmak ocuun olgunlamas ile ortaya kan davranlardr. Bunun sonucunda olgunlamay organizmann byyerek kendisinden beklenen bir ii yapabilecek dzeye ulama srecidir diyebiliriz.

    Geliim ocuun daha yksek nitelikteki ileri yapabilmesi ve ilerlemesi eklinde tanmlanan geliim kavram bireyin olgunlua erimesidir. Ksacas olgunlama ve renme bireyin geliiminde anahtar noktalardr.

  • 14

    Gelime dllenmeden balayarak yaamn sonuna kadar geen srede insann yaad fiziksel, bilisel, duygusal ve sosyal ynden deiikliklerdir. rnein bir ocuun geliimine, olgunlamaya ve renme olanaklarna bal olarak konuma ve anlatm gcn gelitirmesi.

    Motor Performans Motor grevi ortaya karmak iin kullanlan g ve motor grevi ortaya karma dzeyi. rnein, hedefin merkezine topu atma.

    Esneklik Esneklik bir eklemin hareket orandr. Esneklik oran hareket iindeki eklemlerin yapsna ve doasna, eklemleri saran ligamentlerin doasna, eklemler ile ilikili kaslarn geniliine bal olarak deiir.

    Esneklik bir hareket iin en nemli paralardan biridir. Bu yzden genel temel eitim programlarnda nitelikli bir ekilde yer almaldr. Yksek dzeyde bir esneklie sahip ocuk hareket srasnda kaslar iinde hzl ve yksek bir kan dolamna sahiptir.

    Srat Hareketleri en ksa srede yapabilme yeteneidir. Spor da baarl olabilmenin zelliklerinden biriside srattir. Srat bireyin vcut paralarn hzl bir ekilde hareket ettirebilmesine ve bir noktadan baka bir noktaya en ksa srede yapabilmesine baldr.

    Kuvvet Sportif anlamda kuvvet vcudun bir blm veya tamamnn ktlesi ya da ilgili spor dalnda kullanlan aracn ktlesinden kaynaklanan bir dirence kar koyan, direnci yenen etki olarak tanmlanabilir.

    Sporda Beceri Sporda beceri, minimum enerji ve zaman harcayarak istenen maksimum hedeflere ulaabilmek iin bir sre iinde sralanan ve kazandrlmas ngrlen istemli davranlardr. Beceri, altrmaya, tekrarlarla hareketleri renebilmeye, deiik durumlarda amaca uygun ve abuk bir ekilde tepki gsterebilmeye, her hareketin birbirini doru olarak izlemesine, istenen kuvvetle meydana gelmesine baldr.

    Dayankllk Motorsal ve bireysel zellikler ile ilgili bir biyo-motor beceri olan dayankllk ortaya kan yorgunlua kar organizmann kar koyabilme yetenei, vcudun sergiledii aktivitenin meydana getirdii strese dayanma yeteneidir.

    Sporda Yetenek Belli bir alanda normalin zerinde, ancak henz tam olarak gelimemi zelliklere sahip olan kiidir.

    Koordinasyon Amaca ynelik bir hareket esnasnda iskelet ve merkezi sinir siteminin dengeli ve uyum ierisinde almasdr. Tm sporsal becerileri retirken, becerileri gelitirirken ve becerilerin belirli bir seviyeye ulaabilmesini salamak iin mutlaka koordinasyon almalarnn uygulanmas gerekmektedir.

    Kondisyon Bir sporcunun fiziksel ve ruhsal olarak genel durumu ve verimliliidir.

  • 15

    Mehmet Gral ve Korkut Yapcnn Beden Eitimi ve Spor Bilimlerine Giri, (Ktahya: Tura Ofset., 2001) adl kitabnda sporda temel kavramlarla ilgili temel bilgileri bulabilirsiniz.

    Byme, gelime ve olgunlamay birbirinden ayran zellikler nelerdir, tartnz.

    SPORUN TARHSEL GELM LK NSAN ve SPOR Tarihteki ilk sporlar aral veya arasz yaplsn, savunma ve saldr amac tamaktadr. lk insann hayvanlarla ve kendi cinsinden olanlarla girdikleri mcadele sonrasnda ilk olarak gerekletirdii eylem kendi fiziksel gcn kullanmay renmesidir. Bu da ilk insann bilinsiz olarak yapt grein ortaya kmasn salamtr. lk insan yapm olduu bu mcadelesini silahsz olarak gerekletirdiinden dolay savunma ve saldr arac olarak sadece ellerini ve kollarn kullanmtr. Bunu daha etkili bir biimde uygulayabilmek iinde ellerini yumruk yapm, kolunun itme gcn kullanarak boks denilen mcadele sporunun ortaya kmasn salamtr. lk insann yrme, koma, atlama ve trmanma hareketlerini beslenme ve tehlikelerden korunmak amal yapt bilinmektedir. Bu da atletizm ve daclk gibi sporlarn ortaya kmasna neden olmutur.

    Bu konu ile ilgili Cemal Alpmann, Eitimin Btnl inde Beden Eitimi ve alar Boyunca Geliimi, (stanbul: Genlik ve Spor Bakanl Eitim Genel Mdrl Yaynlar, 1972) adl kitabn okuyunuz.

    BEDEN ETM VE SPORUN TARHSEL GELM Eitim tarihi ierisinde birok alma gstermektedir ki; beden eitimi her zaman gndemde olmu ancak eitli nem dereceleriyle deerlendirilmitir. Yunanistann klasik alarnda, bedenin ve akln uyumu Yunan vatandalarnn eitiminde vurgulanmtr. Bu birlik ve denge kavram insan kiiliinin aklsal, fiziksel ve ruhsal olarak uyumlu geliimini iermektedir. Beden eitimi eitim programnn byk bir unsuru olarak deerlendirilmitir.

    14. Yzylda Avrupada balayan Rnesans ve Hmanizm hareketleri beden eitimi etkinliklerinde birok yenilii beraberinde getirmitir. Yeniada ruh ve bedenin dengeli bir ekilde gelitirilmesi ve bedenin eitilmesi dncesinin arlk kazanmaya balamas, Fransz dnr J.J. Russo ile bir felsefe olarak tm Avrupada kabul grm, 14001500 yllar arasnda Avrupada beden eitimi okul programlarnda yer almtr. Tarihte bilinen ilk biimsel spor rgt, okullar aras yarlar dzenlemesi iin Japonya imparatoru Yoozeinin 1603 ylnda kurduu yzme federasyonudur. Bilinen ilk yazl spor kurallar .. 900lerde Theseus tarafndan Atinada gre, ilk ada spor kurallar da 1867de Chambers tarafndan ngilterede (Queensberry Kurallar) boks gibi temas sporlar iin konulmutur.

    17761777 yllarnda Johan Friedrich Simon ilk Alman jimnastik retmeni olarak Yunan jimnastiinin mfredat programlarna alnmasn salam ve bir takm jimnastik aralarnn yaplmasnda da yararl olmutur. 17781793 yllarnda svireli Johan Jacob Du Toit yeni bir ara olarak eik merdiveni okula sokmutur. 1785 ylnda Ch.Fr. Wolke jimnastikte komut sisteminin ilk uygulayan kii olmutur. 1793 ylnda Johan Christian Friedrich Gutsmuths cimnastikte bir r aan Genlik iin Cimnastik adl eseri yaymlad.

    Alman Jimnastiinin en nemli isimlerinden birisi Friedrich luding Jahn (17781852) bugnk artistik jimnastiin temelini atmtr. Jahn, jimnastik kelimesinin yerine Turnen terimini kullanmtr. Jahn, Jimnastiin ak havada ve herkesin gz nnde yaplmas gerektiine dikkat ekmitir. En kk yerlerin bile bir jimnastik alanna sahip olmas gerektiine nem vermitir. Jahn jimnastiinde paralel,

  • 16

    barfiks, beygir, halka gibi aletler kullanlmaktadr. Bundan baka trmanma, sallanma, ekme, itme, kaldrma, atlama, gre gibi uygulamalara da nem vermitir. 1811 ylnda Berlin yaknlarnda ilk ak hava jimnastik alann am ve bylece Alman halk jimnastiinin temeli atlmtr. Friedrich Ludwing Jahn, Alman genlerinin vcutlarn yurdun dmanlarna kar mcadele iin gl ve dayankl hale getirmek gibi vatansever bir nitelik tayordu.

    19 yzyln balangcnda svete Pehr Henrik Ling tarafndan bilimsel ve fizyolojik esaslara dayatlan yeni bir sistem ortaya atlmtr. Bu sistemin ad sve Jimnastiidir. sve Jimnastii ordu ve okulda kolay uygulanan bir sistemdir. sve Jimnastiinde ara, belli kas gruplarn altrma amac ile yaplan bir hareket iin, her programa gre ders iinde bir defa geici olarak faydalanlan bir vastadr. sve Jimnastii her hareketin vcut zerinde fizyolojik bir etki yapmasn ister. sve Jimnastii uzun bir sre Almanyada reddedilmitir. ngilterede ise beden eitimi o yllarda daha ok spor ve oyun amac tamaktadr.

    Alman Jimnastii ve sve Jimnastii ile ilgili deiik bilgilere http://www.celebispor.com/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=57 adresinden ulaabilirsiniz.

    Trklerde Beden eitimi dersi ilk defa Emrullah Efendi (18581914) tarafndan beden eitimi ve spor ad altnda retmen okullarnda, sultanilerde ve liselerde uygulanmaya balanmtr. Beden eitiminin ada anlamda lkemize girmesinde ve beden eitiminin yaygnlatrlmas ile okullarn her trnde uygulama deneyimine sokulmasnda Trk spor adam Selim Srr Tarcann byk katklar vardr.

    19. Yzyln sonunda Amerikada dou sahillerindeki eyaletlerde akademilerin ortaya kmasyla akademik beden eitimi kavram programlara girmitir. Bu kurumun kurucular saln iyi bir yaamn n koulu olduuna inanmlardr. Okullarda planl bir beden eitimini savunan Avrupal liderlerin etkisi ile rencilerin gnlk yaamlarnn fiziksel aktiviteler iermesi salanmtr. nk beden eitimi etkinlikleri genelde okuldan sonra uygulanyordu ve bu eitimi kontrol etmek yerine dzenlenmesi tamamen rencilerin kendilerine braklmt.

    Beden eitiminin deerini vurgulayan ve gittike byyen bir dnce 1853 ylnda Bostonda bir kanuna yansmtr. Bu kanuna gre ilkokullardaki btn ocuklarn her gn belirli bir beden eitimi srecine katlmas karara balanmtr. lerleyen zamanlar da antrenrlerin eitimli olmamas nedeniyle bu kanun tam olarak uygulanamamtr.

    1885 ylnda, salk birlii, beden eitimi, rekreasyonun ve dansn ncs olan bir grup oluturulmutur. Bu grup (AAHPERD) gnmzde btn beden eitimciler tarafndan kabul grmektedir.

    1900l yllarn balangcnda beden eitimi kademeli olarak, yabanc jimnastik sistemlerinden etkilenmi ve yeni beden eitimi kavram olumaya balamtr. 1910 ylnda, Clark Hetheringtonun belirledii aamalar beden eitimi sistemi ierisinde byk etkiler yaratmtr. Aada belirtilen drt aama Clark Hetherington tarafndan tanmlanmtr.

    Bu tanmlar;

    Organik Eitim: Zindelii gelitiren sretir. Bu sre fiziksel geliimin yannda beslenmenin gerekli olduunu ifade eder.

    Psiko motor Eitim: Sinir, kaslara dayal g ve renmeyi gelitiren sretir.

    Karakter Eitimi: Ahlaki, sosyal ve ruhsal gcn geliimini vurgulayan sretir.

    Zeka Eitimi: ocuk yaparak renir, zellikle oyun oynayarak. Bu sre ocuun fiziksel geliiminin yannda zihinsel geliimi de esas alr.

  • 17

    Yeni yzylla birlikte atletizm ve dansn beden eitimi programnn ierisine girmesi onaylanmtr. 1920 ylna gelindiinde atletizm akm ve oyun akm, eitim sistemi ierisinde deerlendirilmeye balanmtr.

    Yirminci yzyla kadar, eitim ncelikle entellektel geliimi vurgulamtr. Beden eitiminin, jimnastik ve oyunlar gibi, planlanm aktiviteler ve doal oyunlar iindeki yeri Locke, Rousseau ve Spencer gibi yazarlar tarafndan vurgulanmtr. Bu programlarn amalar ancak, bedenin entelektel geliimini arttrmak iin yaplan almalarda anlalmtr. 20.yzyln balangcndan itibaren okullarda retim ierii ve metotlarnda deiimler meydana gelmitir. Thorn ve Gestalt tarafndan sunulan yeni teoriler, retim alannda byk deiikliklere yol amtr. zellikle 1930 ve 1940l yllarda, Deweyin etkisi eitim felsefesinde nemli deiiklikler yaratmtr. Bunun sonucu da beden eitimi retimini ve ieriini etkilemitir. Jimnastik almalar neredeyse tamamen kaldrlm ve oyunlara daha fazla yer verilmitir.

    1940 yllarnn bandan 1960 yllarnn sonuna kadar beden eitimi programlarnda gerek deiimler meydana gelmitir. Amerika Birleik Devletlerindeki fiziksel eitimin balangc dar kalpl ve formal olmayan dzeydeydi. Birok Avrupa lkesi (zellikle Almanya, sve ve Danimarka) kendi ihtiyalarna gre hzlar belirlenmi programlar hazrlarken, smrgecilerle Amerikaya hibir beden eitimi sistemi gelmemitir. Hollandallar (New Yorkda yaayan) ve ngilizler (Vircinyada yaayan) dinlendirici aktiviteleri desteklemilerdir. Dinlenmeye ynelik fiziksel eitimi desteklemek amacyla kurulmu ilk kaytl okul Massachussetteki Samuel Moodys Summer Schooldur.

    Bu konu ile ilgili Yiit Aknn Grbz ve Yavuz Evlatlar Erken Cumhuriyette Beden Terbiyesi ve Spor, (stanbul: letiim Yaynclk A., 2004) adl kitabn okuyunuz.

    Alman Jimnastii ve sve Jimnastii arasndaki farklar tartnz.

    LK ALARDA SPOR Vcut kltr ile ilgili etkinliklerin tarih alarna rastlayan ilk izlerini hemen hemen btn uygarlklarn beii saylabilecek olan Asyann Orta ve n Asya corafi blmlerinde bulmak olanakldr. Asyada binlerce yl nce kurulmu ve kklemi Trk, in ve Hint kltrne rastlanmtr. Nehir uygarl olarak Nil vadisinde Msr, Mezopotamya da ise Smer, Asur- Babil uygarlklar, ky uygarl olarak ta Eti, yon uygarlklar rnek olarak verilebilir.

    Bu uygarlklarda yaplan sporlar inceleyecek olursak, inliler, sakin bir yaama nem vermiler ve insanlardaki hareketsiz yaamn birok hastala neden olduuna inanmlardr. Bu hastalklardan kurtulmak iin de nefes almalar yapmlardr. Bu nefes almalar ile birlikte bklme, duru ve uzanma hareketlerinden oluan tbbi cimnastikle uramlardr. Hindistanda, insanlar fiziksel hareketlerden ok ruh ile ilgilenmilerdir. Yoga, meditasyon ve nefes dzenleme almalarn din ile ilikilendirip beden ve zihni disipline etmek iin yapmlardr. Ayn zaman da eski Hindistanllar top frlatma, at ve fil yarlar, gre, boks, dans gibi etkinliklere de katlmlardr.

    En eski devirlerde spor etkinliklerinin ilk olarak M.. 5000 yllarnda Smerlerde grld kabul edilmektedir. Smerler at besleyen ve ata iyi binen bir halk olarak bilinmektedir. ki tekerlekli ve srcs ayakta bulunan yar arabasnn Smerler tarafndan kullanld ve bunlarla ilgili yarlarn yapld bilinmektedir. Asur- Babilliler, vcut hareketlerini askeri becerileri gelitirmek amacyla yapmlardr. Asurlular boks, gre ve yzme sporu ile daha ok ilgilenmilerdir. Etiler, sava bir uygarlk olduu iin, Etilerde de sava arabalar grlmektedir. Bu arabalar hem savata hem de yar arabas olarak kullandklar bilinmektedir. Msrllarda vcut kltr; jimnastik hareketleri, oyunlar, boks, gre, sopa eskrimi, su sporlar ve dans ile ilgili etkinlikleri iermektedir. Yahudilerde ise zellikle yzme babalarn ocuklarna retmek zorunda olduu nemli ilerden birisiydi. Arlk kaldrma, ta frlatma ve ok atma sporlar Yahudilerde yaplan sporlardandr.

  • 18

    Yunanllar, Smer, Eti, Asur-Babil, Msr hatta Girit ve Myken kltrlerinin artk uygarlklarnn son aamasna vardklar, ya da tarihten silinmi bulunduklar bir ada, tarihin aydnlna kmlardr. Jimnastik, dier adyla vcut eitimi Yunanllar iin ok nemliydi. Jimnastik yunanllar iin vcuda gzellik ve g kazandrmak zere yerine getirilmesi gereken ahlaki bir dev olduu bilinmektedir. Bu yzden Yunan uygarlnn btn devirlerinde devlet adamlar, filozoflar ve din adamlar bu alanda stne den grevleri yerine getirmilerdir. Devlet Jimnastii dinsel nitelikteki bayramlara ve enliklere sokmakla kalmam ayn zamanda jimnastie geleneksel bir kutsallk kazandrmtr. Ispartallarda, btn Yunan sitelerinin ilk siyasal nderi olarak beden eitimi almalar, savaa hazrlk ynnde olmutur. Ispartallarda ocuklar yedi yandan itibaren eitime alnd yazlmaktadr. Burada en nemli yeri koularn ald bildirilmektedir. Bunun yannda disk, cirit atma, eskrim, boks, gre ve top oyunlar ile de genlerin her yn ile yetitirilmeleri salanmaktayd. ocuklara erken yalardan itibaren ritmik jimnastik ve dans retildii kaynaklarda belirtilmektedir. Savalara ark syleyerek gitmekteydiler. Romallar, vcut kltrn askerlie ve savaa hazrlk olarak yapmlardr. Eskrim, binicilik, mzrak atma, yzme, boks, gre ve askeri tehizatla yryler Romallarda askerlie ve savaa hazrlayc etkinliklerdir. Romallar gladyatr kavgalar, vahi hayvanlarla mcadele gibi etkinliklere katlmlardr.

    lk alarda Spor ile ilgili deiik bilgilere http://www.goldenmemo.com/spor_dosyalar/ilkcag%20spor.htm adresinden ulaabilirsiniz.

    lk alarda uygarlklarda grlen sporlar hangi amac tayordu, tartnz.

    ESK TRKLERDE SPOR Trklerin ilk yerleim blgesi Aral ve Baykal glleri aras ile Himalaya Dalarnn kuzeyinde bulunan Tanr dalar arasndaki ok geni kesimdi. Buras Orta Asyann kendisidir. Corafi zenginlik ve cmertlii snrsz olan yrede, doa ile mcadele ederek, var olma Trkn ruh ve beden yapsn gl klmtr. Orta Asyada yaayan Trkler beden kltrne ve spora byk nem vermilerdir. Eski Trklerin beden eitimi ve antrenmanla ilgili almalar Ergenekon, Manas ve Ouz Kaan destanlarnda yer alr.

    Eski Trkler gerek yar gebe gerekse de yerleik dzende spora ok yakn olmulardr. Eski Trkler tarih boyunca kadnl erkekli olmak zere deiik spor etkinliklerine katlmlardr. Kadnlar ata binmi, ok atma ve en/polo oyunlarn oynamlardr.

    Eski Trklerin binicilikteki ustalklarna, atla oynanan ve sportif deer tayan eitli oyun ve yarlarla ulamlardr. Gnmzde de Orta Asya ve Anadolunun baz yrelerinde oynanan kama-kovalama nitelikli Gk-Br, Kz-Br ve Beyge oyunlarnn yan sra, bir eit atl hokey oyunu olan en ve sava oyunu olan attaki cirit atma oyunlarna da Trklerde rastlanmaktadr.

    Gk-Br oyunu deien lehelerce Kkperi, Kopkeri gibi isimler de almtr. Bu oyunda asl olan kesilmi ve ii temizlenmi bir olak veya hayvan eeri ile bacaklar arasna sktran ve drtnala koan bir atlnn, kendini kovalayan atllara snrlanm bir alan veya alanda bir turu tamamlayarak puan almas biiminde oynanmaktadr. Oyun bireyler veya gruplar arasnda da oynanabilmektedir. zbek Trklerinde bu oyunun zerinde sular, hendekler ve ykseklikler bulunan bir arazide oynadn grlmektedir.

    Evlilik trenlerinde kesilmi hayvan, kz tarafndan karlr ve damat taraf gelini kovalard. O zaman bu oyun Kz-Br adn alrd. Atl oyunlarn bir baka ekli de dn trenlerinde kz ve erkein bir mesafe iinde karlkl olarak Beyge (Babiga) oyunuydu. Ama hedefe nce varmakt. en de eski Trkler arasnda yaygn bir oyundu. Bu oyun bugn adna Tibet dilinde top anlamna gelen Puludan alnarak Polo denilen atl hokey oyununun ilk eklidir. lk defa Trkler tarafndan oynand sylenen bu oyun, ranllarca evkan, Bizansllarca da ukanyan ad ile oynanmtr. Bugn Anadolunun birok yerinde oynanan atl cirit oyunu, eski Trklerin ok sevdii bir binicilik oyunuydu. Cesaret, alglama

  • 19

    srati, refleks, denge gibi motorik zellikleri bnyesinde barndran bu oyun iyi bir binicilik ve ata hakim olmay gerektirmekteydi.

    Trkler sporu elence ekline dntrmler, dn trenleri ve gelenekleri iine katmlardr. Bir gen de, evlenmek istediinde, ata binmesini ve gremesini bilmesi gibi beceriler aranmaktadr. Trklerde dzenlenen enliklerde yaplan yarmalarda baarl olanlarn toplum iinde saygn bir yeri olurdu. Toplumlar corafi konumlarna, geleneklerine, kltr birikimlerine ve kltr zelliklerine gre farkl spor dallarna arlk vermektedirler. rnein Amerikada amerikan futbolu ve basketbol, Brezilyada futbol, Asya lkelerinde hokey, Japonyada judo, gney Korede taekwando ve Trklerde gree duyulan ilgi, dier lkelere gre daha oktur.

    Futbol da Trklerin eskiden beri bildikleri bir spordur. Bu oyunun ad Tepkdr. Timur devrin de ii hava ile doldurulmu kuzu derisinden yaplm top ile oynanan bir oyundur. Pehlivanlk, okuluk, avclk, su sporlar, kl, atl sporlar eski Hatay Trklerinde, Gk Trklerde, Msr ve Suriye, Seluk ve Osmanl Trklerinde yaplan sporlardr.

    Gnmzde baz spor dallar uluslararas bir nitelik kazanmasna ramen (futbol, basketbol, voleybol, hentbol, v.b) lkemizde yaplan yal gre, cirit v.b. gibi milli niteliini koruyan ve geleneksel olarak dnyann belirli blgelerinde yaplan sporlarda vardr.

    Bir toplumun milli kltr ile zdelemi spor dallarndaki baarlar sreklilik gstermektedir. ngiltere, Brezilya, spanya gibi lkeler futbolda i ve d karlamalarda zaman zaman baarsz olsa da genelde bu spor dalnda stnln, egemenliini srdrmektedir. Ata sporumuz olan grete Trkiye, 1990l yllardan sonra baarlar kazanarak bu spordaki stnln dnyaya yeniden gstermitir.

    lk Trk destan Ouz Kaanda avclk, daclk, binicilik, okuluk ve gre gibi sporlarn yapldn gsterir. Hunlar, Gktrkler, Harzemahlar, Samanoullar, Seluklular, Osmanl Devleti ve dier Trk devletlerinde gre, avclk, atclk, okuluk, binicilik, kl, yaya koular, atlama, arlk kaldrma ve basit labut atma, grz ve topuz kullanma, cirit, en/polo, gkbr, tepk, tomak, matrak, kayak gibi sporlar byk aamalar gstermitir. Trkler yarma biiminde yaptklar gre, binicilik, cirit ve okuluk gibi sporlar daha sonraki yllarda gelenekselletirmi ve ata sporuna dntrmlerdir.

    Trk kltrnden kaynaklanan atl sporlar, atclk, cirit, gre kl gibi sporlar daha ok savaa hazrlk ve fizik gc gelitirme ve gelenekleri srdrme amacyla Orta Asya Trklnden Seluklulara, Osmanllara ve Trkiye Cumhuriyetine kadar sosyal bir miras olarak yaatlm ve korunmutur. 650 yllk bir gelenei srdrmek iin Edirnede her yl dzenlenen Krkpnar Greleri bu konuda tipik bir rnektir. I. Muratn Edirneyi fethinden sonra kurduu pehlivanlar tekkesinde btn yl gree allmakta ve btn oyunlar retilmekteydi. Bu spor kurulularnda okuluk, cirit ve binicilik de yaplrd. stanbulda Fatihin kurduu Unkapnnda bulunan ca Tekkesi grete, Okmeydan ise okulukta zamann en byk kulplerinden olduu bildirilmektedir.

    Savalar beden gcne dayand iin Trkler yaptklar sporlarla bedenlerini ve zihinlerini savaa hazrlamaktaydlar. nk o zamanlar bedenen gl askerlere ihtiya duyulmaktayd. Trkler doa ve dmanlarla yaptklar mcadelede sporun deerini ok iyi anlamlardr. Eski Trklerde ocuklara ok kk yalardan itibaren ata binme, avclk ve gre gibi altrmalar yaptrlmtr.

    Bu konu ile ilgili Doan Yldzn alar Boyu Trklerde Spor (stanbul: Telebasm, 2002) adl kitabn okuyunuz.

    Eski Trklerde oynanan Gk- Br, Kz Br ve Beyge oyunlarn deerlendiriniz.

    OSMANLI DNEMNDE SPOR Dier Trk devletlerinde olduu gibi Osmanl Devletinde de gre, avclk, atclk, okuluk, binicilik, kl, arlk kaldrma, grz ve topuz kullanma, cirit, tepk gibi etkinlikler n planda yer ald

  • 20

    bildirilmektedir. Yarma biiminde yaptklar gre, binicilik, cirit ve okuluk gibi sporlar daha sonraki yllarda geleneksellemi ve ata sporlarmz haline dnmlerdir. zellikle Osmanl Devletinin ihtiaml dnemlerinde gre, atclk, binicilik, avclk, okuluk ve cirit oyunlar sarayn ve padiahn destekledii sporlar olarak gze arpmaktadr. Osmanllarda sporcularn genellikle Trk ve Mslman olmu Arnavud, Abaza, erkez, Bonak, Bulgar, Hrvat, Grc kkenli olduklar bilinmektedir.

    Osmanl Devletinde geleneksel anlamda spor rgtlenmesi incelendiinde, bunlardan biri belki de en nemlisi spor tekkeleridir. Spor tekkeleri incelendiinde ise, gelirlerini iki kaynaktan elde ettii grlmektedir. Eer o tekke Osmanl padiahlar tarafndan kurulmu ise Miri saylyor ve masraf tekkeyi yaptran padiahn balad vakftan karlanyordu. Bir ksm tekkeler de zel vakflar ile kurulduu iin, devletin mal yani miri saylmyor, gelir gider hesabna o ehrin kadlar bakyordu. Anadoludaki bir dier rgtlenme ise, sporcularn siyasi ve ekonomik anlamda gl kiiler tarafndan korunmas ve desteklenmesidir. Bu rgtlenmenin spor tekkesi yaplanmasndan fark, Anadolu toplumlarna zg olmaktan ok evrensel bir zellik tamasdr. Anadoludaki nc rgtlenme ise, 650 yldr var olan ve hala Krkpnar greleri ile varln devam ettiren Aalk dzeni olarak ifade edilmektedir. Ancak bu aralar (zellikle spor tekkeleri) Osmanl Devletinin zayflamaya balamas ile birlikte kurulu ve hizmet amalarndan sapmlar ve hzla ilevlerini yitirmilerdir. Bu nedenle sporun yeniden yaplandrlmas amacyla Tanzimat batclnn da etkisiyle yeni dzenlemelere gidilmitir. Osmanl dneminin sonlarna doru yava yava modern sporlara eilim balayarak 1839da ilk defa Tanzimat ferman ile birlikte askeri ve sivil okullara jimnastik dersi konulmutur. nce yabanc beden eitimi retmenleriyle balayan bu almalar, daha sonra ounlukla asker kkenli olan Trk beden eitimi retmenlerinin grev almasyla devam etmitir.

    Osmanlda geleneksel spor yapsndan kulplemeye geiin, 19. yzyln ikinci yarsnda gerekletirildii grlmektedir. Osmanl devletinde, spor yapmak amacyla modern anlamda ilk kulp, 1872 ylnda The Imperid Yatching and Boating Club adyla kurulmu olan su sporlar kulbdr. Kulbn ilk bakan ise emekli ngiliz Amirali Hobart Paadr.

    Tanzimat ilan ile birlikte, Avrupallarn etkisiyle futbol, Osmanllarda da oynanmaya ve rgtlenmeye balamtr. Osmanl Devletindeki futbol ile ilgili ilk kulpleme almalar da yabanclar tarafndan gerekletirilmitir. stanbulda kurulan Moda, Kadky, Imogene, zmirde kurulan Football and Rugby, Panianios, Apollon, Pelops, Evangelidis, ngilizler tarafndan, Elpis ise Rumlar tarafndan kurulmu futbol kulpleridir. Ancak, batl anlamda gerekletirilen ilk kulpleme faaliyetleri yabanclar tarafndan gerekletirildii gibi, alan spor kulplerinde de yalnzca yabanc uyruklu sporcular grev alabilmilerdir.

    Spor yapmak iin dahi olsa, bir araya gelen Trk genlerinin en ar ekilde cezalandrld bu dnemde, Kadkyde top oynayan birka gencin gayretiyle Black Stocking Football Club (Siyah orapllar Futbol Kulb) ad altnda bir kulp kurulmu ve bu tarihe Trklerin kurduu ilk spor kulb olarak gemitir. Ancak kulbn mr ok ksa srmtr. Oyuncular oynadklar ilk mata baskna uramlar, kaabilen sporcular kam, yakalananlar ise ar bir biimde cezalandrlmlardr. Bu nedenle, Saray Nazr Osman Paann ocuklar ve onlarn birka arkada tarafndan 1903 ylnda kurulan Beikta Basiret Osmanl Jimnastik Kulb (Beikta) birok kaynak tarafndan sk istibdat rejimi altnda kurulan ilk Trk spor kulb olarak kabul edilmektedir. Osman Paann ocuklar ve arkadalarnn bu giriimi de ok gemeden tespit edilmi ve durum padiaha bildirilmitir. Bu kt durum Padiahn Seryaveri Mehmet Paann araya girip 2. Abdlhamidi bu genlerin yaptklar faaliyetlerin olumluluu yolunda onu ikna etmesiyle tatlya balanm, hatta padiahn zel fermanyla ile mektep olarak kabul edilen kulbn faaliyetine izin verilmitir. Beikta kulbne kar gsterilen bu msamaha 1905te Mekteb-i Sultani rencilerine yeni bir Trk kulb kurma cesareti vermi ve bunun sonucunda Galatasaray kulb kurulmutur. Galatasaray spor kulbnn faaliyete gemesinden iki yl sonra (1907) Kadky yakasnda Fenerbahe spor kulb kurulmutur.

    1908de kinci Merutiyetin ilan ile birlikte 2. Abdlhamidin baskc, yasak istibdad dnemi de sona ermi ve yine 2. Abdlhamid tarafndan yrrlkten kaldrlan Kanun- Esasiye tekrar yrrle girmitir. Bu olumlu gelimeler etkilerini spor alannda da hemen gstermi, yeni birok spor kulb Cemiyetler Kanunu hkmlerine gre resmen kurulup tescil olunmutur. Bu durum, Trk sporunda

  • 21

    nemli bir dnm noktas olarak kabul edilmektedir. lkede Trk spor kulplerinin kurulabilmesiyle birlikte Trk genleri ve sporcular da spor yapma ans bulabilmilerdir.

    Osmanl devletinde, sporda federatif yapnn oluturulmasna ynelik etkinlikler incelendiinde ise, bu anlamda ilk rgtn 1903 ylnda kurulan stanbul Futbol Birlii (19031910) olduu grlmektedir. Birlie o dnemde yrrlkte olan 1909 tarihli dernekler yasasna gre kurulan Galatasaray, Kadky, Elpis, Moda, Fenerbahe, Strugglers, Yasson, Dark ve Tatavla spor kulpleri ye olmulardr. 1910 ylna kadar yrrlkte olan stanbul Futbol Birlii kapatlarak yerini 12 Kasm 1910da kurulan stanbul Kulpler Ligine brakmtr (19101914). Ancak bu rgtlenmeler amatr bir biimde ileyen oluumlardr. Trkiyede spor anlamnda ilk ynetsel rgtlenme abalar 19221936 yllar arasna rastlamaktadr. Bu dnemde birok giriimin denenmesinin ardndan 21 kulbn katlm ile 22 Mays 1922 tarihinde ksa ad T..C.. olan Trkiye dman Cemiyetleri ttifak kurulmutur.

    Bu konu ile ilgili Atf Kahramann Osmanl Devletinde Spor (Ankara: T.C Kltr Bakanl Yaynlar, 1995) adl kitabn okuyunuz.

    CUMHURYET DNEMNDE SPOR Akln ve bilimin rehberliinde, Trk toplumunun spor alannda ada bir toplum olmas ve bat seviyesine ulaabilmesi amacyla, 1922 ylnda Trkiye dman Cemiyetleri ttifak (TC) ad altnda kamu yararna alan ilk spor rgt kurulmu ve sporun sevk ve idaresi bu rgte braklmtr. 1922 ve 1936 yllar arasnda devlet, sporu TC araclyla kamu yarar gzeten bir dernek statsnde ve lkeyi yurt dnda temsil etmeye yetkili tek spor rgt olduunu kabul etmi ve maddi adan TCyi desteklemitir. lk bakanln Ali Sami Yen, asbakanlklarn da Burhan Felek ve Ali Seyfi yapmtr. TC daha sonra Trkiye Futbol Federasyonunun kurulmas iin karar almtr. 13 Nisan 1923te Trkiye Futbol Heyeti Mttehidesi ad altnda futbol federasyonunu kurmutur. 5 Aralk 1925te ismi Trkiye Futbol Federasyonu olarak deimitir.

    16 Ocak 1924te Trkiye dman Cemiyetlerinin, almalarnda spor devlet grevleri arasnda deerlendirilirken, sporda devletin destek ve yardmlarn, beden ve ruh sal yerinde erdemli bir Trk neslinin yetimesini esas alan bu gr ve anlay, ada esaslara dayanan Trk spor rgtlerinin domasna neden olmutur.

    Beden eitimi retimi 19241927 yllar arasnda Cimnastik ad altnda sadece erkek rencilere uygulanan bir ders grnmndedir. 1924 Paris Olimpiyatlarna Trkiye atlet, bisiklet, bir eskrim, drt gre, bir halter sporcusu ve 19 futbolcu ile katlmtr. Sporcularmz bu msabakalarda hibir derece elde edememilerdir. 1925 ylnda Terbiye-i Bedeniye (Beden Eitimi) tahsili iin Vildan Air ve Suad Hayri Belikann Gand ehrine gnderilmitir. 1926 ylnda Trk kadn ilk defa atletizm pistlerinde grldkten sonra, 1927 ylnda krek sporunda ve tenis sporunda bayan sporcularmz ortaya kmtr. 1929 ylnda voleybol sporunu 1929 ylndan sonra da yzme sporunu bayanlarmz yapmaya balamtr. 1936 ylnda Trk Spor Kurumu (TSK) faaliyete gemitir. Devlet TSKya btesinden belirli oranlarda yardm etmitir. 1936 ylnda Berlin olimpiyatlarnda gre dalnda Yaar Erkan ilk kez bayramz eref krssnde dalgalandrm ve ilk altn madalyay lkemize getirmeyi baarmtr.

    1938 ylnda 3530 sayl kanun ile kabul edilen Beden Terbiyesi Kanununun 13.maddesinde, genlerin beden terbiyesi ve sporu bu kanun ile kurulacak ve bu kanun hkmlerine intibak ettirilecek olan kulpler ve gruplar vastas ile yaptrlr. 14. maddesinde de halkevleri kendi mensuplarna ve arzu edenlere kapal veya ak salonlarda Beden Terbiyesi Genel Direktrl ile mterek olarak tertip edilecek programlara gre cimnastik, eskrim, gre, yry, salon oyunlar ve milli rakslar gibi beden terbiyesi hareketleri yaptrabilir maddeleri kabul edilmitir. Bu kanun ile devlet ilk spor rgtn kurmu, spor dernek ve parti ynetiminden kurtulmutur. Bu balamda sporun demokratik ve ada bir yapya kavumas iin admlar atlmtr.

    Yurttan fizik ve moral kabiliyetlerinin ulusal ve inklap amalara gre gelitirilmesini salayc spor faaliyetlerini yrtmekle ykml olan Beden Terbiyesi Genel Mdrl 1938- 1948 yllar

  • 22

    arasnda sporu eitim unsuru olarak yrtm, genlii ve halk spor yapmaya zendirecek faaliyetlerde bulunmutur. 1942'de 4235 sayl yasayla kurulu yasas deitirilmi ve Milli Eitim Bakanl'na, 1960 ylnda da tekrar Babakanla balanmtr. Spor ilerinin ilk kez bakanlk dzeyinde ele alnmas 3 Kasm 1969 Genlik ve Spor Bakanl'nn kurulmasyla gereklemitir. Bylece Trk sporunda yeni bir sayfa almtr. smet Sezgin de Trkiye Cumhuriyeti'nin ilk Genlik ve Spor Bakan olmutur.

    Trkiyede profesyonel futbol, 1959 ylnda Trkiye Ulusal Profesyonel Ligi nin kurulmasyla balamtr. Bu dnemden sonra, il profesyonel ligleri sona ermi, bugnk anlamda ulusal ligler balamtr. 1963de Trkiye Profesyonel Futbol II. Ligi, 196768de Trkiye Profesyonel III. Ligi kurulmutur. II. ve III. liglerin kurulmu olmas Trkiye genelinde futbolun yaygnlamas ve daha popler olmasn salamtr.

    7 Kasm 1982 tarihli yeni Anayasa'da ise spora ilk defa yer verilmitir. Bylece lkemizde ilk kez spor ve sporcu, Anayasa'nn teminat altna alnmtr. Beden Terbiyesi Genel Mdrl'nce ynetilen Trk sporu, 14.12.1983 tarihinde de 179 sayl kanun hkmnde kararnameyle Milli Eitim ve Genlik ve Spor Bakanl bnyesinde yer almtr. 1986 ylnda 3289 sayl yasayla Beden Terbiyesi Genel Mdrl (BTGM) olan ad, Beden Terbiyesi ve Spor Genel Mdrl olarak deitirilmitir. 1989 ylnda Babakanlk Devlet Bakanl'na balanarak ad "Genlik ve Spor Genel Mdrl" olmutur.

    3289 ve 3703 sayl Genlik ve Spor Genel Mdrl'nn kurulu yasasnda yer alan federasyon bakanlarnn seimle i bana gelmesi, spor federasyonlarnn zerkletirilmesi ve demokratik bir yapya kavuturulmas almalar, Trkiye Futbol Federasyonu'nun Kurulu ve Grevleri Hakknda Kanun (Kanun No: 3813 ve Kabul Tarihi 17.6.1992) kabul edilmitir.

    Bu konu ile ilgili Kurthan Fiekin Dnyada ve Trkiyede Devlet Politikas ve Toplumsal Yapyla likileri Asndan Spor Ynetimi (Ankara: Bargan Yaymevi, 1998) adl kitabn okuyunuz.

    Cumhuriyet dneminde kurulan ilk spor rgt olan TC hangi amac tayordu, tartnz.

    OLMPYATLAR Antik (Klasik) Olimpiyatlarn tarihi tam olarak bilinmemekle birlikte Olimpiyatlarn tarihinin M.. XIV. yzyla kadar uzand tahmin edilmektedir. Antik (Klasik) Olimpiyatlarnn Yunanistan'n Olympia yresinde balad tahmin edilmektedir. M.. 776 ylndan itibaren tarihi tutulmaya balanm ve 12 yzyla yakn bir sre, her drt ylda bir yaplarak, bir sre Yunan yarmadasnn, daha sonralar da, Romallar yoluyla, tm Roma mparatorluunun katlmas ile devam etmitir.

    Tanrlar veya yresel bir kahraman adna yapld tahmin edilen bu byk lenin, ilkel de olsa, mutlaka dine dayal bir balangc bulunmaktadr. M.. 776 ylnda yaplan ve I. Olimpiyatlar olarak adlandrlan bu oyunlarn programnda yer alan ve 192 metrelik sahann boyuna eit "Stadion" olarak tanmlanan yarmann galibi olan Coroebus da ilk Olimpiyat ampiyonu olarak bilinmektedir. Geleneklere gre, her Olimpiyat Oyunu bu yar kazanan atletin ad ile anlmaktadr.

    XIV. Olimpiyatlardan sonra, sahann geli-gidiini kapsayan bir yar eklenmitir. Sonralar mesafe koular, boks, gre, boks ve gre karm Pankration/Pentatlon denen 5'li yarma, zrhlar ile yaran askerlerin koular ve atl araba yarlar ile program geniletilmitir.

    Modern Olimpiyat Oyunlar da drt ylda bir yaplan byk spor organizasyonudur. Modern Olimpiyat Oyunlarnn kurucusu talyan kkenli ve bir Fransz ailenin ocuu olarak yetien Baron Pierre de Coubertindir. Olimpiyat oyunlarnn bayra; beyaz zemin zerine i ie gemi be ayr renkteki be halkadan oluur. Bu halkalardan stte, ikisi alttadr. stteki halka soldan srasyla mavi, siyah ve krmz, alttakiler ise sar ve yeildir. Mavi renk Avrupay, siyah Afrikay, krmz Avustralyay, sar Asyay ve yeil Amerikay temsil eder. Olimpiyat halkalar; be ayr ktay simgeler. Bunlar; Afrika,

  • 23

    Kuzey-Gney Amerika, Asya, Avrupa ve Avustralyadr. Modern Olimpiyatlarda ev sahipliini devletler deil kentler yapmaktadr. Olimpiyat oyunlarnn sresi 15 gn gememektedir. lk Olimpiyat oyunlar 1896 ylnda Yunanistann bakenti Atinada yaplmaya balanmtr. 1896 ylnda Atinada yaplan Modern Olimpiyat oyunlarnda atletizm, yzme, jimnastik, krek ekme, bisiklet ve at dallarnda yarmalar yaplm ve maraton kousu byk ilgi grmtr. Modern Olimpiyat Oyunlar yaplmaya baladndan itibaren I. ve II. Dnya Savalarndan dolay kez iptal edilmitir.

    Modern Olimpiyat Oyunlarnn kurucusu olan Baron Pierre de Coubertin Antik (Klasik) Yunan olimpiyatlarna hakim olan dnceyi modern aa uyarlanmtr. Antik (Klasik) Olimpiyatlarda kazanma dncesi n planda olurken, modern olimpiyat oyunlarnda ise olimpiyata katlmann daha nemli olduunu vurgulamtr. Antik (Klasik) Olimpiyatlar dine dayal bir anlay ierisinde yaplmaktayd. Modern Olimpiyat oyunlarnda ise bu anlaya yer verilmemitir. Antik (Klasik) Olimpiyatlarda nceleri sadece erkek sporcular oyunlara katlrken, modern olimpiyat oyunlarnda bayan sporcularnda bu oyunlara katlmas salanmtr. Antik (Klasik) Olimpiyatlara sadece Yunanllar katlrken, modern olimpiyat oyunlarna ise dnyann her tarafndan gelen sporcular katlabilmektedir. Modern Olimpiyat oyunlar her drt ylda bir farkl toplumlar bir araya getirerek barsever bir dnya kurmay gerekletirmeye almaktadr.

    Bu konu ile ilgili Cneyt E. Koryrekin Olimpiyadlar (stanbul: Stil Matbaaclk, 1995 adl kitabn okuyunuz.

    Antik (klasik) Olimpiyatlarn yapl amacyla, Modern Olimpiyat Oyunlarnn yapl amac arasndaki farklar tartnz.

  • 24

    zet

    Beden eitimi bireyin fiziksel, bilisel, sosyal ve duygusal ynden gelimesini salayan etkinliklerdir. nsann bymesi ve gelimesiyle bedensel geliimler arasndaki ilikiyi de aklar. zellikle dokularn, organlarn ve kemiklerin salkl bymesi iin nemli bir fizyolojik olgudur. Beden eitimi sadece bireylerin bir btn olarak gelimesine deil, ayn zamanda bireylerin oluturduu ve iinde yaadklar toplumun gelimesine de katk salamaktadr. Beden eitimi bireyin kendine gvenini ve isel kiilik becerilerini gelitirecek, vcut yapsn ve genel ilevlerini kavrayacak, hareketsel olan ve olmayan ve ustalk ieren tm becerilerini gelitirecektir.

    Beden eitiminin amalarndan biri ocuklarn aktif bir yaam tarz gelitirmeye doru eitmektir. Spor eitmenleri ve beden eitimi retmenleri sadece ocuklar okul yllar boyunca deil, okul yaantlarndan sonra da aktif bir yaam tarz iin nemli olan alkanlklar, becerileri ve bilgiyi gelitirmelerini salamaya almaldr. ocuklarn doasnda hareket etme istei vardr. Eitimciler ocuklar aktif bir yaama doru srkleyecek etkinlikler dzenlemelidirler. Bizim amacmz ocuklarn okul ncesinden balayarak ilkretim yllar boyunca aktif yaam stili benimsemelerine yardmc olmaktr. Bu sayede ocuk hem beslenme alkanlklarn gelitirecek, hem de dier salk faktrlerini uygulamaya balayacaktr ki, buda ocuun pozitif ve salkl bir ekilde yaama doru ilerlemesini salayacaktr.

    ocuklar hareket etmekten zevk alrlar ve hareket sayesinde dnyay tanmaya alrlar. Kendilerini ve bakalarn tanmay renirler. Hareket eitimi paylamay, duygularn ifade etmeyi, kiisel amalar belirlemeyi ve zgrce hareket etmeyi renmesi iin frsatlar yaratr. ocuk bu sayede serbeste hareket edecek ayn zamanda kendi alanlarn etkili kullanabilen bireyler olacaktr.

    Temel hareket becerileri insann yaam boyunca ve ilerinde kullanabilecekleri niteliktedir. Temel hareket becerileri ile ocuklar yaadklar evreyle daha etkili bir iliki kurabilirler. Bu beceriler ile ocuklar kendi vcutlarn tanyarak hareketleri daha verimli yapabileceklerdir. rnein, trmanma (Lokomotor hareket becerisi) ve sallanma (non Lokomotor hareket becerisi)

    hareket becerisini gerekletirirken vcudun belli ksmlarn kullanmay reneceklerdir.

    Bu bilinler gelitike ocuklar vcut ksmlarnn kapasitesini ve snrlarn bileceklerdir. ocuklarn yaadklar evredeki deneyimleri de bu bilinlerin gelimesine yardmc olacaktr. Daha etkili bir biimde nasl hareket edeceklerini ve bu hareketlere uygun tepkileri nasl vereceklerini bu bilinler sayesinde daha iyi anlayacaklardr. ocuklarn bu bilinleri gelitike ocuklar hareketleri yapma konusunda daha istekli ve baarl olacaktr.

    Spor bireylerin hareket etme ihtiyacn karlamak, bireylerin sosyallemesini salamak, stat elde etmek ve elenmek iin tercih edilirken ayn zamanda da bir meslek olarak tercih edilmektedir. Sporu okul sporu, rekreasyon ve verim sporu olarak farkl ekillerde ele almak mmkndr. Spor bireysel veya takm halinde yaplan, yarma amac tayan ve belirli kurallara sahip bir uratr. Beden eitiminde rekor krma ve ampiyon olma amac yoktur. Sporda ise rekor krma ve ampiyon olma amac tamaktadr.

    Spor bilimlerinde kullanlan temel kavramlarn hangi anlama geldiinin bilinmesi nemlidir. nk spor bilimlerini baarl bir ekilde renebilmemiz ve retebilmemiz bu kavramlar ile balamaktadr. Spor bilimlerinde kullanlan bu kavramlarn hangi anlamlar ierdii ve dier kavramlarla olan ilikileri iyi anlalmazsa spor konusunda fikir retmek mmkn olmayacaktr.

    lk insan hayvanlarla ve kendi cinsinden olanlarla yakndan mcadele etmek zorunda kalnca ilk olarak kendi fiziksel gcn kullanmay renmitir. Bunun sonucunda da gre sporu ortaya kmtr. Daha sonra ellerini yumruk yaparak ve kollarnn itme gc ile boks sporunu gerekletirmitir. Ara yapma becerisine sahip olan insanolu kendisine avantaj salayacak bir ortam yaratmak ve dmanlarn uzakta karlamak iin mzrak ve ok yapmtr. Bu da gnmzde okuluk ve atclk sporlarnn ortaya kmasn salamtr. Suda kendi kas gcn kullanarak yzmeyi renmitir. lk insann yaamnda dansn da nemli bir yeri vardr.

    14001500 yllar arasnda Fransz dnr J.J. Russo ile beden eitimi Avrupada okul programlarnda yer almtr. 19. yzyln balangcnda svete Pehr Henrik Ling bilimsel ve fizyolojik esaslara dayanan yeni bir sistemi

  • 25

    (sve Cimnastii) ortaya karmtr. 1811 ylnda Friedrich Luding Jahn, Alman cimnastiinin en nemli isimlerinden biri olarak ortaya kmtr. 1858- 1914 yllarnda beden eitimi ve spor ilk defa Emrullah Efendi ile birlikte retmen okullarnda, sultanilerde ve liselerde uygulanmaya balanmtr. 1920 ylna gelindiinde atletizm ve oyun eitim sistemi ierisinde deerlendirilmeye balanmtr. 1930 ve 1940l yllarda Deweyin etkisi eitim felsefesinde nemli deiiklikler yaratmtr. Oyunlara daha fazla yer verilmitir.

    inliler hastalklardan kurtulmak iin de nefes almalar yapmlardr. Bu nefes almalar ile birlikte bklme, duru ve uzanma hareketlerinden oluan tbbi cimnastikle uramlardr. Hindistanda yoga, meditasyon ve nefes dzenleme almalarn din ile ilikilendirip beden ve zihni disipline etmek iin yapmlardr. ki tekerlekli ve srcs ayakta bulunan yar arabas Smerler tarafndan kullanlmtr. Asur- Babilliler, boks, gre ve yzme sporu ile daha ok ilgilenmilerdir. Etiler, sava bir uygarlk olduu iin, Etilerde de sava arabalar grlmektedir. Bu arabalar hem savata hem de yar arabas olarak kullandklar bilinmektedir. Msrllar da vcut kltr cimnastik hareketleri, oyunlar, boks, gre, sopa eskrimi, su sporlar ve dans ile ilgili etkinlikleri kullanmlardr. Yahudiler de ise zellikle yzme babalarn ocuklarna retmek zorunda olduu nemli ilerden birisiydi. Yunanllar da jimnastik almalarna byk nem vermilerdir. Ispartallarda disk, cirit atma, eskrim, boks, gre ve top oyunlar ile de genlerin her yn ile yetitirilmeleri salanmtr. Eskrim, binicilik, mzrak atma, yzme, boks, gre ve askeri tehizatla yryler Romallarda askerlie ve savaa hazrlayc faaliyetlerdir.

    Orta Asyada yaayan Trkler beden kltrne ve spora byk nem vermilerdir. Eski Trklerdeki beden eitimi ile ilgili faaliyetleri Ergenekon, Manas ve Ouz Kaan destanlarnda grmekteyiz. Kama ve kovalama nitelikli Gk-Br, Kz-Br ve Beyge oyunlarn oynadklar bilinmektedir. Trkler sporu dn trenleri ve geleneklerinin iine de katmlardr. Osmanl Devleti ve dier Trk devletlerinde gre, avclk, atclk, okuluk, binicilik, kl, yaya koular, atlama, arlk kaldrma ve basit labut atma, grz ve topuz kullanma, cirit, en/polo, gkbr, tepk, tomak, matrak gibi sporlar byk aamalar

    gstermitir. Sporu savaa hazrlk, fizik gc gelitirme ve geleneklerini srdrme amacyla yaatmlar ve korumulardr.

    Osmanl dneminde gre, avclk, atclk, okuluk, binicilik, kl, arlk kaldrma, grz ve topuz kullanma, cirit, tepk gibi sporlar n planda yer almtr. Osmanl devletinde spor rgtlenmesi incelendiinde en nemli yeri spor tekkelerinin ald grlmektedir. 1839 da ilk defa Tanzimat ferman ile birlikte askeri ve sivil okullara cimnastik dersi konulmutur. Osmanl dneminde kulplemeye geiin 19.yzyln ikinci yarsnda gerekletii grlmektedir. Futbol Osmanl dneminde oynanmaya ve rgtlenmeye balamtr. Osmanl devletinde sporda federatif yapnn oluturulmasna ynelik faaliyetler incelendiinde bu anlamda ilk rgtn 1903 ylnda kurulan stanbul Futbol Birlii olduu grlmektedir.

    1922 ylnda Trkiye dman Cemiyetleri ttifak (TC) ad altnda kamu yararna alan ilk spor rgt kurulmu ve sporun sevk ve idaresi bu rgte braklmtr. lk bakanln Ali Sami Yen yapmtr. 19261929 yllar arasnda Trk kadn atletizm, krek sporu, tenis, voleybol ve yzme sporunu yapmaya balamtr. 1935 ylnda Trk Spor Kurumu faaliyete gemitir. 1936 ylnda Berlin Olimpiyat Oyunlarnda gre dalnda Yaar Erkan ilk altn madalyamz lkemize kazandrmtr. 1938 ylnda 3530 sayl Beden Terbiyesi kanunu ile devlet ilk spor rgtn kurmutur. 1959 ylnda da profesyonel futbol ligi kurulmutur.

    Antik (Klasik) Olimpiyatlarn Yunanistannn Olympia yresinde balad tahmin edilmektedir. Tanrsal ve yresel bir kahraman adna yapld tahmin edilen bu byk lenin dine dayal bir balangc olduu da bilinmektedir. Modern Olimpiyat Oyunlar 1896 ylnda Yunanistannn bakenti Atinada yaplmaya balamtr. Modern Olimpiyat Oyunlarnn kurucusu Baron Pierre De Coubertindir. Her drt ylda bir yaplan Modern Olimpiyat Oyunlar barsever bir dnya kurmay ve toplumlar bir araya getirerek olimpik anlayn yerlemesini amalamaktadr.

  • 26

    Kendimizi Snayalm 1. ocuklarn bilisel, sosyal, duygusal ve fiziksel ynden gelimesini salayan etkinlie ne ad verilir?

    a. Rekreasyon

    b. Olgunlama

    c. Beden Eitimi

    d. Motor Performans

    e. Spor

    2. Vcudun herhangi bir blmndeki gzle grlr deiim pozisyonu ve vcudun konum deitirmesine ne ad verilir?

    a. Beden Eitimi

    b. Byme

    c. Hareket Eitimi

    d. Hareket

    e. Statik Denge

    3. Aadakilerden hangisi lokomotor becerilerden biri deildir?

    a. Yrme

    b. Koma

    c. Atlama

    d. Srnme

    e. Dnmek

    4. Aadakilerden hangisi manipulatif hareket becerisidir?

    a. Kayma

    b. Tutma

    c. Sekme

    d. Srnme

    e. Eilmek

    5. Sabit bir noktada dengeyi salayabilmeye ne ad verilir?

    a. Statik denge

    b. Dayankllk

    c. Dinamik Denge

    d. Kuvvet

    e. Yetenek

    6. Aadakilerden hangisi ilk insann yapm olduu sporlardan biri deildir?

    a. Gre

    b. Boks

    c. Yzme

    d. Okuluk

    e. Voleybol

    7. Gladyatr kavgalarn ilk alarda uygulayan uygarlk aadakilerden hangisidir?

    a. Etiler

    b. inliler

    c. Romallar

    d. ngilizler

    e. Trkler

    8. Modern Olimpiyat Oyunlarnn kurucusu aadakilerden hangisidir?

    a. J.J. Russo

    b. Johan Friedrich Simon

    c. Gutsmuths

    d. Baron Pierre De Coubertin

    e. Jahn

    9. 1936 Berlin Olimpiyat Oyunlarnda Trkiyeye ilk altn madalyay kazandran sporcu aadakilerden hangisidir?

    a. Burhan felek

    b. Yaar Erkan

    c. Selim Srr Tarcan

    d. Yaar Dou

    e. Ali Seyfi

    10. Eski Trklerde oynanan Tepk oyununa, gnmzde ne ad verilir?

    a. Hentbol

    b. Basketbol

    c. Futbol

    d. Voleybol

    e. Atletizm

  • 27

    Kendimizi Snayalm Yant Anahtar 1. c Yantnz yanl ise, Beden Eitimi balkl konuyu yeniden gzden geiriniz

    2. d Yantnz yanl ise, Hareket ve Hareket Eitimi balkl konuyu yeniden gzden geiriniz.

    3. e Yantnz yanl ise, Lokomotor Hareket Becerileri balkl konuyu yeniden gzden geiriniz.

    4. b Yantnz yanl ise, Manipulatif Hareket Beceriler balkl konuyu yeniden gzden geiriniz.

    5. a Yantnz yanl ise, Statik Denge balkl konuyu yeniden gzden geiriniz.

    6. e Yantnz yanl ise, lk nsan ve Spor balkl konuyu yeniden gzden geiriniz.

    7. c Yantnz yanl ise, lk alarda Spor balkl konuyu yeniden gzden geiriniz.

    8. d Yantnz yanl ise, Olimpiyatlar balkl konuyu yeniden gzden geiriniz.

    9. b Yantnz yanl ise, Cumhuriyet Dneminde Spor balkl konuyu yeniden gzden geiriniz.

    10. c Yantnz yanl ise, Eski Trklerde Spor balkl konuyu yeniden gzden geiriniz.

    Sra Sizde Yant Anahtar Sra Sizde 1 Gnmzde teknolojik gelimeler bireyler zerinde olumlu ve olumsuz birok etkide bulunmaya balamtr. Eitim zellikle toplum zerindeki bu olumlu ve olumsuz etkiye kar nitelikli insan gc yetitirmeyi amalar. Nitelikli insan gcde bireyin fiziksel, zihinsel, duygusal ve sosyal ynden salkl olmasn gerektirir. Bu da eitim sreci ierisinde beden eitimi ile salanmaktadr. Beden eitimi etkinlikleri ile bireyde fiziksel uygunluun, sportif etkinlikleri iyi yapabilmenin ve kalp dolam siteminin dayankllnn gelimesi hedeflenmektedir. Beden eitimi zellikle dokularn, organlarn ve kemiklerin salkl bymesi iin nemli bir fizyolojik olgudur.

    Sra Sizde 2 Hareket kavram vcudun herhangi bir blmndeki gzle grlr deiim pozisyonu, vcudun konum deitirmesi, belirli bir noktaya gre yer deitirmek olarak tanmlanrken, hareket eitimi ise uygulama, oyun, spor, atletizm, yzme, jimnastik ve dans kullanmlar ve bunlarn anlamlarn aratrmaya ve bunlarn birbirlerine veya gruplara olan etkilerini anlamaya alan akademik bir disiplindir. Hareket kavram organize olmu hareketler serisidir. Hareket eitimi ise ocuun paylamay, duygular ifade etmeyi, kiisel amalar belirlemeyi ve zgrce hareket etmeyi renmesi iin frsatlar yaratr

    Sra Sizde 3 Temel hareket becerileri insanlarn hayatlarnda, ilerinde ve gelecekte de kullanabilecekleri niteliktedir. Beden eitimi ve sporda yer alan bu temel hareket becerileri ocuklarn oyun ortamn ve serbest zamanlarn en verimli bir ekilde deerlendirmesini salar. ocuklar amalarna ulamada bu temel hareket becerilerinden birini kullanabilmeli veya bir eit hareketten dier bir harekete geebilmelidir. Bu temel hareket becerilerini renmek ocua okul iinde (beden eitimi) ve okul dndaki (spor) etkinliklere katlma olasln ykseltecektir.

    Sra Sizde 4 Beden eitimi ampiyon olma, rekor krma, bir yarma amac tamazken, spor ise ampiyon olma, rekor krma amac tamaktadr. Ayn zamanda spor, spor salonlarna, spor sahalarna ve urat spor dal ile ilgili belirli kurallara gereksinim duyar.

    Sra Sizde 5 Byme vcut llerinde meydana gelen arttr. Vcudun boy, arlk olarak artmasdr. ocuun daha yksek nitelikteki ileri yapabilmesi ve ilerlemesi eklinde tanmlanan geliim ise, bireyin olgunlua erimesidir. Olgunlama organizmann byyerek kendisinden beklenen bir ii yapabilecek dzeye ulama srecidir.

    Sra Sizde 6 sveli Pehr Henrik Ling beden eitiminin zerinde dururken, Jahn bugn de kullanlan cimnastik aletlerini (beygir, halka, paralel, barfiks) kullanmtr. Alman Jimnastii bugnk artistik jimnastiin temelini atmtr. Jahna gre jimnastik ak havada, herkesin gz nnde gelimeli ve en kk yerlerin bile bir jimnastik

  • 28

    alanna sahip olmas gerekliliine nem verilmelidir. lk ak hava jimnastik alann amtr. Friedrich Ludwing Jahn, Alman genlerinin vcutlarn yurdun dmanlarna kar mcadele iin gl ve dayankl hale getirmek gibi vatansever bir nitelik tayordu. svete Pehr Henrik Ling tarafndan bilimsel ve fizyolojik esaslara dayatlan yeni bir sistem ortaya atlmtr. sve Jimnastii ordu ve okulda kolay uygulanan bir sistem olarak gsterilmektedir. sve Jimnastii her hareketin vcut zerinde incelenmi fizyolojik bir etki yapmasn iermektedir. sve jimnastiinde vcut zerinde tedavi edici zellii tamayan hibir harekete yer verilmemitir. Tedavi fonksiyonuna sve Jimnastiinde byk nem verilmitir.

    Sra Sizde 7 inliler sporu tbbi amal yaparken, Hindistanda spor, fiziksel hareketlerden ok ruhla ilgiliydi. Smerler at besleyen ve ata iyi binen bir uygarlk olduu iin daha ok sporu yar eklinde yapmlardr. Asur Babilde ise spor askeri gc gelitirmek iin yaplmtr. Msrllar ve Yunanllar da vcut kltr iin cimnastik hareketleri nem tarken, Yahudiler ise yzme sporuna nem vermilerdir. Ispartallar ve Romallar beden eitimi almalarn savaa hazrlk ynnde yaptklar bilinmektedir.

    Sra Sizde 8 Eski Trklerde oynanan Gk Br oyunu geleneksel bir oyundur. Gk Br, Kz Br ve Beyge oyunlar eski Trklerde oynanan kama ve kovalamaca niteliindeki oyunlard. Kz Br evlilik trenlerinde oynanan bir oyundu. Beyge ise dn trenlerinde oynanan kama ve kovalamaca oyununa verilen isimdir.

    Sra Sizde 9 Trk toplumunun spor alannda ada bir toplum olmas ve bat seviyesine ulaabilmesi amacyla, 1922 ylnda Trkiye dman Cemiyetleri ttifak (TC) ad altnda kamu yararna alan ilk spor rgt kurulmu ve sporun sevk ve idaresi bu rgte braklmtr. 1922 ve 1936 yllar arasnda devlet, sporu TC araclyla kamu yarar gzeten bir dernek statsnde ve lkeyi yurt dnda temsil etmeye yetkili tek spor rgt olduunu kabul etmi ve maddi adan da TCyi desteklemitir.

    Sra Sizde 10 Antik (Klasik) Olimpiyat oyunlar dine dayal ve kazanmaya ynelik bir ama tarken, Modern Olimpiyat Oyunlarnda olimpiyata katlma daha nemlidir. Antik (Klasik) Olimpiyatlar dine dayal bir anlay benimserken, Modern Olimpiyat Oyunlarnda ise bu anlaya yer verilmemitir. Antik (Klasik) Olimpiyatlarda nceleri sadece erkek sporcular oyunlara katlrken, modern olimpiyat oyunlarnda bayan sporcularnda bu oyunlara katlmas salanmtr. Modern Olimpiyat oyunlar her drt ylda bir farkl toplumlar bir araya getirerek barsever bir

    Yararlanlan Kaynaklar Busch, C.A. (1994). Teaching Children Movement Concepts and skills: Becoming a Master Teacher, Champaign: Human Kinetics

    Kirchner, G., Fishburne, J. (1998). Physical Education For Elementry School Children, Boston: Mc Grow Hill.

    Gallahue, D.L. (2003). Developmental Physical Education For All Children. Indiana: Human Kinetics.

    Beverly, N. (1994). Moving and Learning The Elementary School Physical Education Experience, St Louis: Mosby Year Book Inc.

    Beverly, N. (1990). Moving and Learning The Elementary School Physical Education Experience, Second Edition, Unted Statesof America, Times Mirror Musby College Publishing

    Milli Eitim Bakanl, (2006) lkretim (1-8 Snflar) Spor Etkinlikleri Dersi retim Program Klavuzu, Ankara.

    Woods, B. (1998). Applying Psychology to Sport, Hodder and Stoughton, Ahington, Human Kinetics.

    Yalz, D. (2005) Beden Eitimi ve Spor retmenlii Programnda Alan Bilgisi Derslerinde Amalarn Gerekleme Dzeyi, Yaynlanmam yksek lisans tezi, Eskiehir

    Pangrazi, P.R., Dauer P.V. (1992). Dynamic Physical Education For Elementary School Children, New York: Macmillan Publishers Company.

    Atalay, A.(1998). Spor Sosyolojisi, stanbul: Alkm Yaynlar.

  • 29

    Acar, F. M. (2000). Futbolda ocuk ve Genlerin Antrenmanlar, zmir: Meta Basm

    Trk Dil Kurumu, (1998). Trke Szlk, Ankara.

    Cox, R.H. (1998). Sport Psychology Concepts and Applications, Boston: Mc Graw Hill.

    nal, N.A. (2003). Beden Eitimi ve Spor Bilimi, Ankara: Nobel Basmevi.

    Ayka, . (2008) Beden Eitimi ve Oyun retimi, Eskiehir: Anadolu niversitesi Yaynlar.

    Dou, G., ve Ark. (2006). Spor Bilimlerine Giri, Ankara: Spor Yaynevi ve Kitabevi.

    Kse, S.(2008) Beden Eitimi ve Oyun retimi, Eskiehir: Anadolu niversitesi Yaynlar.

    Gral, M., ve ark. (2000). Spor Bilimleri Terminolojisi, Isparta: Tura Ofset.

    www. Library.cu.edu.tr/tezler/6779

    http://arsiv.sabah.com.tr/2008/07/10/haber,AB55E10FF89747A4A28FE8AF683183FA.html

    Atabeyolu, C. (1985). Tanzimattan Cumhuriyete Trkiye Ansiklopedisi, stanbul: letiim Yaynlar.

    Alpman, C. (1972). Eitimin Btnl inde Beden Eitimi ve alar Boyunca Geliimi, stanbul: Genlik ve Spor Bakanl Eitim Genel Mdrl Yaynlar.

    Akn, Y.(2004) Grbz ve Yavuz Evlatlar Erken Cumhuriyette Beden Terbiyesi ve Spor, stanbul: letiim Yaynclk A.,

    Atabeyolu, C. (2001). Sporda Devlet mi? Devlette Spor mu? stanbul: Trkiye Milli Olimpiyat Komitesi Yaynlar

    Doan, Y. (2002). alar Boyu Trklerde Spor, stanbul: Telebasm Yaynclk-Reklamclk Ltd.ti.

    nd, A. (1999). Beden Eitimi ve Sporda zel retim Yntemleri, Ankara: Nobel Yayn Datm.

    Gven, . (1999). Trklerde Spor Kltr, Ankara: Atatrk Kltr Merkezi Bakanl Yaynlar

    Erkan, M. (2002) Sporda letiimin nemi ve Takm Performansna Etkisi zerine Bir Aratrma (Trkiye Birinci Profesyonel Futbol Sper Ligi rnei 2001-2002 futbol sezonu)

    Yaynlanmam Yksek Lisans Tezi, Eskiehir: Anadolu niversitesi

    Fiek, Kurthan. (1998). Spor Ynetimi, Ankara: Bargan Yaymevi

    Fiek, K. (2003). Devlet Politikas ve Toplumsal Yapyla likileri Asndan Spor Ynetimi: Dnyada-Trkiyede, stanbul: YGS Yaynlar.

    Erkal, E.M. (1986). Sosyolojik Adan Spor, Ankara: Milli Eitim Basmevi

    Kunter, B.H. (1938) Eski Trk Sporlar, stanbul: Cumhuriyet Matbaas.

    Kirchner, G., Fishburne, J. (1998). Physical Education For Elementry School Children, Boston: Mc Grow Hill.

    Kahraman, A. (1995). Osmanl Devletinde Spor, Ankara: T.C. Kltr Bakanl Yaynlar.

    Kahraman, A. (1989). Cumhuriyete Kadar Trk Grei - Cilt: 2, Ankara: Kltr Bakanl Yaynlar.

    Tuzcuoullar, C. ve ark. (2001). Atatrk ve Spor, Ankara: TAKAV Matbaaclk Yaynclk A..

    Tosun, S. (1999). lkretim Okullarndaki Beden Eitimi Derslerinin retim Programlar Kapsamnda ncelenmesi, yaynlanmam yksek lisans tezi.

    Soyer, F. (2004) Osmanl Devletinde (18391908 Tanzimat Dnemi) Beden Eitimi ve Spor Alanndaki Kurumsal Yaplanmalar ve Okul Programlarndaki Yeri Konusunda Bir nceleme, G, Gazi Eitim Fakltesi Dergisi, cilt 24 say 1.

    Serarslan, M.Z. (2006). Spor Ynetimi ve rnek Olay Analizi, stanbul: Morpa Kltr Yaynlar Ltd.

    Koryrek, C. E. (1995) Olimpiyadlar, stanbul: Stil Matbaaclk.

    Gke, B. (1983). Cumhuriyet Dneminde ocuk ve Genlere Ait Yasal Dzenlemeler ve Yaynlar, Ankara: T.C. Genlik ve Spor Bakanl Yaynlar.

    http://www.sporbilim.com/index.php?s=icerik&katid=78&id=100

  • 30

    Amalarmz Bu niteyi tamamladktan sonra;

    Spor felsefesinin temel alanlarn tanmlayabilecek,

    Spor ve oyun kavramlar arasndaki ilikiyi aklayabilecek,

    Olimpizm felsefesini tanmlayabilecek,

    Spor etii ve sporda etik kodlarn ne olduunu tanmlayabilecek,

    bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz.

    Anahtar Kavramlar Spor Felsefesi

    Oyun

    Olimpizm

    Fairplay

    Sporda Etik

    Etik Kodlar

    Etik kilemler

    Etik Muhakeme

    indekiler Giri

    Spor Felsefesinin Temel Alanlar

    Spor ve Oyun

    Olimpizm Felsefesi

    Fair-Play

    Spor Etii

    Etik Kodlar

    Etik kilemler

    Etik Muhakeme

    2

  • 31

    GR Spor felsefesi ve etii konusu spor bilimlerinde yeni alma alanlar arasnda yer almaktadr. Spor felsefesi, iinde hem sporu hem de felsefeyi barndran, spor ile ilgili olan felsefe almasdr. Spor etii dendiinde ise; sayg, temel haklar ve adil olmak, haksz avantaj reddetmek, hukuk ve kurallara gre hareket etme istei, objektiflik, gvenilirlik ve drstlk, effaflk, ie kendini verme, nemseme gibi etik davranlarn sporda uygulanmas akla gelmektedir. Spor etii zetle bireyin spor olay ierisinde en iyi ve en doru davran biimlerini sergilemesidir. Bu davranlarn belirli normlar eklinde ifade edilmesine ise etik kodlar denmektedir.

    Bu nitemizde, hem spor felsefesi hem de sporda etik kavramlar belli balklar altnda ve ksaca aklanmaya allmtr. Burada temel ama bu iki konu bal hakknda genel bilgileri aklamaktr.

    SPOR FELSEFESNN TEMEL ALANLARI Bilim ve felsefe tarihi sreci ierisinde her aamada felsefe ve bilim ilikisi kurulmutur. Felsefesiz bilim sar ve dilsiz, bilimsiz felsefe de kr ve dayankszdr. Bilimin gelimesi ve yeni bilim dallarnn ortaya kmas felsefedeki sorgulama ve gerei arama abalarndan, felsefenin gelimesi de bilimsel bilgi temellerinden ve gerek dorulardan etkilenir. Bilimsel bilgi temeline dayal olmadan bir felsefe retmek ya da felsefesiz bilim yapmak olas deildir. Bu ksa aklamalara dayal olarak spor bilimleri ve felsefe ilikisini de kurmak gerekir.

    Tarihsel sre ierisinde spor felsefesi baz sorulara yant aramak zere ortaya kmtr. Bu sorular; Sporun ortaya k nasldr? Sporun anlam ve nemi nedir? Sporun ilke ve hedefleri nelerdir? gibi sporun doasn ve kn bulmaya ynelik olmutur.

    Erdemliye gre, spor felsefesi almalarnda spor nedir? sorusundan balayp bir dizi sorular sorularak ie koulmak gerekmektedir. Bu sorular, spor olgusunun anlam, nem ilke ve kuramlarn kavramay salamak amacn gtmelidir. Spor olgusu ile ise her spor olaynda deimeden ortaya kan, spor olaylar deise bile deimeden kalan, gz ard edildii zaman spor olay bozulan hatta ortadan kalkan, sporun z ve hakikati kastedilmektedir. Yukardaki sorulara yant verebilmek iin ncelikle bilimsel bilgi alt yapsna sahip olmak gerekmektedir. Baka bir deyile spor bilimlerine hakim olmak gerekir. Bir bilim dalna zg felsefe yapabilmek o bilim dalna hakim olmaktan geer.

    Orhuna (1999) gre, felsefenin alanlar ierisinde Spor Felsefesi de ayr bir disiplin kimliine kavumutur. nk spor bilimleri bilimleme srecini tamamlamtr. Orhuna gre spor felsefesinin temel alanlar aadaki ekilde verilmitir.

    Spor Felsefesi ve Etii

  • 32

    Resim 2.1: Orhuna gre Spor Felsefesinin Temel Alanlar

    Erdemliye (2000) gre, spor felsefesinin alanlar, Orhunun spor felsefesi alanlar ile benzerlik gstermektedir. Erdemliye gre spor felsefesi; spor bilimleri zerine kuramsal bir alma, zel ve uygulamas bulunan bir felsefe, yaama felsefesinin bir alan, etik sorunlar balamnda ele alnacak bir felsefe, spor yapan insan ele alan bir felsefi antropoloji, toplumsal bir felsefe ve oyun felsefesi olarak ifade edilmektedir.

    Grld zere spor felsefesi, sporun ok boyutluluuna bal olarak kendisine alma alanlar belirlemektedir. Bu alanlarn hepsi spor bilimleri erevesinde bilimsel bilgi temeline dayanmaktadr. Spor felsefesi; spor kavramndan dile gelen hakikati, sporun zn srekli bir aba ile aratran; kavram spor bilimlerinden ve felsefele