sosyal medya baĞimliliĞi-bİr alan çaliŞmasi

Click here to load reader

Post on 17-Apr-2022

0 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

Microsoft Word - 6. makale..docletiim 2003/18
Murat HAZAR*
Anahtar Sözcükler: Sosyal Medya, Sosyal Medya Bamll,Bamllk tipolojisi, bilisel bamllk, duygusal bamllk, davransal bamllk.
SOCIAL MEDIA DEPENDENCY-FILED SURVEY
ABSTRACT
This study is designed to reveal the dependency profile of social media emphasizing its utilisation. Cognitive, emotional (socialization and escape), behavioral (instrument dependency and action) characteristics are dealed as dependency profile and in this framework the result of field survey implemented on university students is discussed.
Keywords: Social Media, Social Media Dependency, Dependency Typology, Cognitive Dependency, Emotional Dependency, Behavioral Dependency.
* Yrd. Doç. Dr. Gazi Üniversitesi, letiim Fakültesi, Halkla likiler ve Tantm Bölümü.
M. Hazar
36 yandaki JasonValdez Amerikan polisinin yakndan tand bir suçludur. Mahkeme kaytlar Valdez’in daha önceleri de tehlikeli ateli silah kullanmak, uyuturucu kullanmak ve çocuklarn önünde aile içi iddet olaylarna kartn göstermektedir.
Huffingtonpost’un haberine göre (http://www.huffingtonpost.com/ 2011/06/22/jason-valdez-utah-man-facebook-swat_n_882327.html) olay günü Valdez, Veronica adndaki bir otel görevlisini rehin alarak SWAT (Özel Silahlar ve Taktikler Birimi) birlikleriyle çatmaya girer. Buraya kadar her ey normaldir. Dünyann hemen her ülkesinde sklkla görülen bir vakadr. Valdez’in polisle 16 saat çatrken, ayn zamanda da Facebook’unu güncellemesi ve bu sosyal medyada sohbet ederek, takipçilerinden polislerin durumlaryla ilgili bilgileri almas, bazlarn listesine eklemesi bu olay konumuz için önemli klmaktadr.
Kesin olarak açk olmamakla birlikte departman sözcüsü üphelilerin internet ve dier kaynaklardan rutin olarak yazmalarn izlediklerini bunun Valdez’e de uygulandn söylemitir.
Valdez ise, SWAT timleriyle çatrken geçen sürede 6 kere mesajlam, listesine en az bir düzine kiiyi eklemi ve 100 kadar yorum almtr.
Akam 11.23 sralarnda bir arkadana gönderdii ilk mesajnda, “imdi direniyorum…kötü bir durum ama hereye hazrm” dedii görülmektedir.
Gece 02.04’te kendisinin ve rehinesinin iki fotorafn gönderir. Fotorafn altna rehinenin sevimli, çekici olduunu yazar.
03.48’de bir arkadann, dardaki SWAT polislerinden birinin çallklarn içinde saklandn kendisine iletmesi üzerine ona teekkür eder.
Valdez’in ailesinden ve arkadalarndan ald çok saydaki yorumlar içinde desteklerini sunanlar olduu gibi onu doru yola tercih etmesi konusunda mesajlara da rastlanmtr.
Olay Valdez’in sabah saatlerinde polisin baskn yapmas sonucunda kendini yaralamasyla son bulur.
Sosyal medya konusunda ilgi çekici olaylar sadece bu kadarla kalmamakta, Msr’da Gamal brahim isimli bir babann yeni doan kzna, devrimde oynad rolaithafta bulunarakfacebook adn koymas (http://www.guardian.co.uk/ commentisfree/2011/feb/21/facebook-baby-egyptian), srail’de ise LiorandVardit Adler’in çocuklarna facebook’un “Like” seçeneini isim olarak vermeleri
Sosyal Medya Bamll-Bir alan çalmas
153
(http://news.cnet.com/like-no-kidding-baby-named-after-facebook-like/8301- 17938_105-20063397-1.html) gibi birçok durumla karlamamz artk artc olmamaktadr.
Sosyal medya günümüzde en önemli iletiim araçlarndan birisi olma yolunda hzla ilerleyen internetin en gözde uygulamalar arasnda yer almaktadr. nternetin kullanlma skl artarken, bu sklk içinde de sosyal medyaya girilme oran yükselmektedir. Yakn bir gelecekte neredeyse internet kullanmnn çok önemli bir ksmnn sosyal medya tarafndan salanaca düünülmektedir. Sosyal medya uygulamalar artk sadece iletiimi salamamakta, oyun, bilgi edinme, arama yapma gibi birçok konuyu da kullanarak, bireylerin hemen her ihtiyacn salama niyeti içindedirler. Böylece arad hemen her eyi sosyal medyada bulan kiilerin baka bir araca ihtiyaçlar olmayacaktr.
1. Sosyal Medya
Bireylerin sosyal medya kullanm kiiden kiiye göre deimektedir. Sosyal medya araçlarndan hepimizin beklentileri deiik olmakta, farkl farkl kullanmlar farkl farkl doyumlara neden olabilmektedir. Bireyleraras farkllklar bazen de bireyin o an içinde bulunduu yoksunlukla ilgili olabilmektedir. Bu yoksunluk tamamlannca, bireysel olarak öncelii tanmlanan dier yoksunluklar devreye girebilmektedir. Sosyal medya bazlar için sosyallemeden kaçt, kendi kendine yalnz kald, daha çok izleyici olduu bir ortam iken, baka bazlar için ise sosyallemek, topluluklar içinde takdir edilmek, takip edilmek isteinin tezahürü eklinde ortaya çkabilmektedir. Ancak bu genellikle sabit kalmamakta, salkl bireyler bazen sosyalleme bazen de kaç belirtileri gösterebilmektedir.
nsanlarn sosyalleme, kaç, bilgilenme, elenme, iletiim, vakit geçirme gibi isteklerine etkileim boyutuyla cevap veren sosyal medya, günümüzde insanlar
M. Hazar
Bahar 2011, Say:32
en hzl ve en fazla kuatan, kiiselleebildii oranda da gelecek vadeden bir araç haline gelmitir. Artk yeni ortaya çkan sosyal medya markalarnn tutunma süreleri bir yl geçmemektedir.
1.1. Tanm
Yeni medya kavram ile ilgili birçok terim, teknolojik dönüümün sebep olduu birçok aldatc kargaay gösterir. Bunlar içinde uydu yaym,koaksiyonal kablolar gibi 1965’lerden itibaren hayatmzda olan teknolojiler de yer almaktadr. Ancak, kiiler aras veya kii grup iletiimini salayan e-mail, yeni jenerasyon telefonlar (Hesmondhalgh, 2007: 240-241) gibi sosyal medya da bu terimi daha çok hak ediyor gibidir. Kald ki, artk e-mail’lerin yerini almaya aday olan sosyal medya uygulamalar bilgisayara da ihtiyaç göstermeden bu yeni jenerasyon telefonlarla, tabletlerle bütünleik bir ekilde yaammz içinde yerlerini almaya balamlardr.
Sosyal medya içinde anlan ikinci kavram ise Web 2.0 teknolojisidir. Web 2.0 kullanclarn dier kullanclarla ilgili bilgi toplamak ve iletiime geçmek için ziyaret ettikleri internet siteleri ve bunlara ilikin programlar olarak nitelendirilmektedir (Gürsakal, 2009: 16). Sosyal medya daha çok bu teknoloji üzerine kurulan, daha derin sosyal etkileimi, topluluk oluumunu ve ibirlii projelerini gerçekletirmeyi salayan siteler olarak tanmlanmaktadr (Bruns ve Bahnisch’den aktaran Akar, 2010: 17).
Sosyal medya ksaca internet tabanl olarak bireyleri farkl bireylerle sanal uzamda buluturan web tabanl hizmetler eklinde deerlendirilebilir (Toprak, Yldrm ve dierleri, 2009: 28-29). Boyd ise, profil kavramnön plana çkararak, sosyal medyay kiilerin oluturmu olduklar profiller üzerinden yorumda bulunarak birbirleriyle iliki kurduklar bir web sitesi kategorisi eklinde görmektedir (Aktaran Toprak, Yldrm ve dierleri, 2009: 29)
1.2. Çeitleri
Sosyal medya araçlar geni bir perspektif içinde kendine yer bulmaktadr.
Bunlar;
Sosyal Medya Bamll-Bir alan çalmas
155
• irket bloglar, Cnet, TheHuffington Post, BoingBoing, Techcrunch, Kottke gibi bloglar,
• Youtube, Dailymotion, Google Videos, Yahoo Video It’s on gibi Video paylam alar,
• 1x, Flickr, Deviantart, photosig, Fotocommunity, Photo, Photodom gibi fotoraf paylam alar,
• Wikipedia, Intelipedia gibi Wiki tarz bilgi paylam alar,
• Twitter gibi mikroblogging paylam alar gibi sitelerdir.
1.3. Tarihçesi
Sosyal Medyann tarihçesinin infografisine (http://blog.skloog.com/history- social-media-history-social-media-bookmarking) bakldndakullanc temelli sosyal medyann tarihçesini 1979 ylnda TomTruscott ve JimEllis tarafndan kurulan, makalelerin haber gruplarna gönderildii Usenet’e kadar götürülebilir.
Daha sonra 1988 ylnda dosya ve link paylamn gelitiren IRC (Internet Relay Chat) kurulur.
Ancak kullancnn daha fazla etkili olabildii modern sosyal medyann tarihçesi ise 1997 ylnda SixDegrees ile balar. SixDegrees ile kullanclar profil oluturmaya balamlar ve arkadalklar oluturmulardr. Uygulama ksa sürede popülerlemi ve 2000 ylnda 125 milyon dolara satlmtr. Ancak kendi gibi sitelerin artmas üzerine rekabete girememi ve 2001 ylnda kapanmtr.
1999 ylnda kurulan LiveJournal sürekli yenilenebilen bloglar üzerine kurulmutur. Böylece, bu a sayesinde kullanclar, dierlerini takip etme, grup yaratma ve dierleriyle etkileim konularnda etkili olmaya balamlardr.
1998 ylnda MoveOn, 1999 ylnda AsianAvenue, Black Planet, Napster, Third Voice, Blogger, Epinions, 2000 ylnda LunarStorm, 2001 ylnda Cyworld, Ryze, Wikipedia, 2002 ylnda Fotologuygulamalar dierlerinden cesaret alarak kurulmutur. Bunlardan bazlar günümüzde de faaliyetini sürdürmektedir.
Halen oldukça etkin olan Friendster ise 2002 ylnda kurulmutur. Bazlarna göre gerçek anlamda sosyal medyann ilk örneidir. Friendsterprofil güncellemelerini takip ederek arkada olarak seçilenleri uyarmakta ve aa katlmaya tevik etmektedir. Yine bu uygulamayla kiiler ayn yerde oturanlar, okuyanlar hakknda da uyarlmaktadr.
M. Hazar
2003 ylndan sonra ise sosyal medyalara kar artan ilgi sonucu önemli sayda uygulama aa dahil olmutur. Bunlar arasnda 2003 ylnda Couchsurfing, Myspace, LastFm, Tribe.net, Plaxo, Linkedln, HI5, Photobucket, Second Life, DeLicio.us, 2004 ylnda Flickr, Orkut, Dogster, Multiply, Mixi, Dodgeball, Piczo, Care2, Ning, Catster, Digg, BiggerPockets, Hyves, ASmallWorld, 2005 ylnda Yahoo!360, Youtube, Cyworld, Xang, Bebo, Reddit, 2006 ylnda Mychurch, Twitter, Stylehive, Fabulously40 dikkati çekmektedir.
Zamanmzn en çok kullanlan sosyal medya uygulamas olan Facebook, 2004 ylnda Mark Zuckerberg ve oda arkadalar tarafndan Harvard Üniversitesi içinde kurulmutur (Liebert, 2011: 16). Uygulama 2005 ylnda daha çok akademik camia içinde kalm ancak 2006 ylyla birlikte imdiki niteliklerine kavuarak genel kitleye ulamtr. Uygulamay dierlerinden farkllatran unsurlar, gelitirilen yeni aratrma stratejisiyle basit grafiklerin kullanlmas, sayfalara reklam kabul etmeyerek okunmas kolay ve hzl bir site oluturulmasdr (Strauss, El-Ansary, ve Frost, 2003: 1).
Yine ayn döneme hitap eden önemli uygulamalardan Twitter ise, daha ksa cümlelerin kurularak Twit’ler ile iletiim kurulmas, daha çok gençlere ve Hollywood’un ve müzik dünyasnn ünlülerine hitap etmesi nedeniyle oldukça ünlenmitir.
Günümüze doru ise, rabet gören sosyal medya kurulular arasnda 2007 ylnda FriendFeed, GlobalGrind, Tumblr, Osmosus, 2008 ylnda Ping.Fm, Kontain, 2009 ylnda NetLog, Posterous, 2010 ylnda ise Google Buzz ile Sportpost ön plana çkmaktadr.
1.4. Özellikleri
Gürsakal (2009: 23-24), sosyal medyann özelliklerini 5 ana balk altnda toplamaktadr;
Sosyal Medya Bamll-Bir alan çalmas
157
1. Katlm: Sosyal medya, iletiim kurulan kiilerin geribildirimde bulunmasn ve gerekli katklar göstermesinikolaylatrr. Medya ile izleyicisi arasndaki çizgiyi silikletirerek, patronaj kullanann hizmetine verir.
2. Açklk: çerie eriim ve kullanmda mümkün olduu kadar engelleri bertaraf eder. Kullanm son derece açk ve kolaylatrlmtr.
3. Karlkl Konuma: Geleneksel medya daha çok tek yönlü bir iletiim içermektedir. Klasik kitle iletiim araçlarnda geribildirim zordur ve zaman alr. Buna karlk sosyal medya bireylere, çift yönlü iletiim, rahat ve zamannda geribildirim sunar.
4. Topluluk: Sosyal medya topluluklarn ilgili konu veya kiiler üzerinde hzla olumasna ve buna bal olarak etkin bir ekilde iletiim kurulmasna izin verir.
5. Balantsallk: Birçok sosyal medya balantsaldr. Kullanc kolayl, reklam veya herhangi bir gerekçeden dolay dier sitelere, kaynaklara ve kiilere link verirler.
Sosyal medya kullanmyla birlikte, müteri ile hizmeti sunan arasndaki dilemma yerini müteri-müteri ikilemine brakmtr. Bu her ikisinin de müteri olduu, ayn zamanda da hizmet sunduklar ve hizmet aldklar gerçeini ortaya çkarmaktadr. Hukuki ve teknik engeller dnda müteri-müteri ikilemi, iletiimin kaynak-alc dorusal sistemini bir a haline getirerek döngüselletirmekte ve kaynak belirsiz hale gelmeye balamaktadr.
Sosyal medyada kullanc, hizmet süreciyle ilgili yeterince eitilmemi ve kendisine anlayabilecei ekilde kullanmla ilgili talimatlar verilmemise, katlm konusunda çekingen ve isteksiz davranabilecektir (Uzkurt, 2007: 82). EverettRogers’n Yeniliklerin Yaylm kuramnda da öne sürdüü 5 adm sürecinin ilk basamanda bilgi ön planda gelmektedir Rogers, bilginin yannda, ikna, karar, uygulama ve kabul etme ile yeniliklerin yaylabileceini ileri sürmektedir (http://www.stanford.edu/class/symbsys205/Diffusion%20of%20Innovations.htm). Bilgi sahibi olan, çeitli kitle iletiim araçlarndan veya dier kullanclar tarafndan dürtülerine uygun olarak ikna edilen, sosyal medyay kullanmaya karar veren ve kendi adna profil açan kullanc elde ettikleri doyumlar dorultusunda kullanm alkanln salayan kabullenme yoluna gidecektir.
M. Hazar
1.5. Etkileri
Sosyal medyann kiiliklere, zamana, yere, konuya ve dier birçok faktöre göre deien etkileri söz konusu olmaktadr.
Tpk internette olduu gibi sosyal medya kullanm da sosyal etkileimi güçlendirici, zayflatc ve tamamlayc etkilerde bulunmaktadr.
nsanlarla etkileim için ucuz ve kolay bir yol sunmas, zaman ve mekan kstlamas tanmamas güçlendirici etkiler içinde saylabilir.
Dier yandan insanlarn ailesi ve arkadalaryla yüz yüze iliki kurmasn engellemesi, bölgesel iletiimi azaltmas konularnda zayflatcdr.
Bir de tamamlayc etkilerden bahsetmek olanakldr. Sosyal medya kullanm ile yüzyüze iletiim bir arada kullanlabildii gibi biri dieri için bir randevulama aamas olabilir (Heres ve Thomas, 2001: 177).
Sosyal medya uygulamalarnda bireylerin yüz yüze iletiime oranla daha fazla demokratik karar verme süreçleri içinde bulunmas olumlanabilecek niteliklerdendir. Özellikle yalnzla zorlandklarn düünen içine kapank bireyler günlük yaamdaki sosyalizasyonun kendileri için verdii sknty görünmez ipleri birbirine balayan (Dolgun, 2005: 135) sosyal medyay kullanarak amak yoluna gidebilmektedirler. Bu kiiler için sosyal medya bir nevi kendilerine güvenlerini yeertmeye çaltklar yerlerdir. Dolaysyla sosyal yaamda son derece çekingen davrananlarn sosyal medya uygulamalarnda zaman zaman kendilerinden beklenmeyecek ölçüde sertlemeleri beklenebilir.
Bu tavr deiiklii içinde sosyal medyada sunulan güvenlik unsuru, bireye gerçek hayatta da ulalp ulalamayaca önemli rol oynamaktadr. Güvenlik zafiyeti olmadnda, bireyler kendileriyle ilgili bazen gerçeklere uymasa da dierlerinin dikkatini çekecek profil ayarlamalarnda bulunabildikleri gibi, görülerini kolayca dile getirebilirler. Ancak kendilerine gerçek yaamda ulalabileceini düünmeye balamalaryla gözetim unsuru bireyleri gözetleyenin düüncelerine uygun davranlar göstermeye (Dedeolu; 2006: 82) zorlamaktadr. Benzer bir olguyu iletiimde Elisabeth Noelle Neumann’n Suskunluk Sarmal’ndagörmekteyiz.Neumann, Kamuoyu adl kitabnda bir trenin kompartman içinde bulunanlardan bahseder. Ve kiinin kendini ne kadar güvende hissettiine bal olarak hakim görüe kar çkp çkamayacan, hakim görüün insanlar daha çok etkileyip etkilemeyeceini tartr (Noelle-Neumann, 1998: 44). Dolaysyla fiziki olarak ulalamayacak olan (en azndan kendisi böyle düünen) sosyal medya
Sosyal Medya Bamll-Bir alan çalmas
159
kullancsnn Suskunluk Sarmal’na sarlmasnn gerekleri sistemin niteliinden dolay azalmaktadr.
Sosyal medyann cinsiyet açsndan internet kullanmna oranla eitleyici bir özellii olduu söylenebilir. Erkek ve kadn olarak 1991 ylnda Avrupa ülkelerinde internet kullanmna bakldnda her ikisinin de % 1’ler orannda olduu görülmektedir. 2001 ylna gelindiinde ise erkeklerin % 55, kadnlarn ise % 40 civarnda interneti kulland görülmektedir (Soffer ve Raban, 2007: 81). Günümüzde ise Amerikan kökenli aratrma irketi PEW’inyapt aratrmaya göre, ABD dnda Almanya ve Japonya gibi gelimi ülkelerde bile internet kullanmnda 10-15 puanlk farkllklar bulunabilmektedir (http://haber.gazetevatan.com/turk- erkegi-fark-atti/347485/1/Haber). Ancak sosyal medya kullanm dikkate alndnda erkeklerin % 51, kadnlarn ise % 49 orannda istatistiklerde yer ald görülmektedir (Chip, 2011: 18).
Sosyal Kapital kavram sosyal alarn önemli ilevlerinden birisi olarak kabul edilmektedir. Sosyal ilikiler a olarak bilinen sosyal kapital (Anderson, 2007: 163) sosyal medya üyelerinin dierlerinin yararna karlksz olarak bir eyler yapmas anlamna gelmektedir. Böylece, sosyal alar bir anda karlkl sosyal faydann saland yerler haline de gelebilmektedir.
Baz aratrmaclar da sosyal medyay kullanm biçimlerine göre deerlendirmektedirler. Aydede (2006: 27), sanal ortamlardaki günlükler üzerinde durarak bunlarn basit, kendince önemli, karmak, çeitli, dik kafal olduklarn dile getirmekte ve bu özellikleriyle de iletiim kurmann rahat ve esnek yolunu oluturduklarn ileri sürmektedir. Günümüzde günlüklerin bu kadar tercih edilir olmas bunun göstergesidir.
Dier yandan sosyal medyayla ilgili birçok çekinceler da ortaya sürülebilmektir.
Sosyal medya kullanmnda bir profil yaratma ve bununla tutarl olma istei bireyi muhtemel tedirginliklerden uzak tutacaktr. Ancak özne aslnda ekilsizdir, duruma, zamana, kültüre, karsndaki kiiye, çkarna vb. birçok nitelie göre farkl davranabilir. Ona kimliklerini vermeye baladmzda bireyi bir forma sokmu, rahat hareket etmesini önlemi ve öznelliini alm oluruz. O artk bir say, bir grubun üyesi olarak beklenen davranlar göstermesi gerekendir. Böylece entropik süreç zayflamakta, belirginlik artmakta ancak tezat bir ekilde özgürlük de elden gitmektedir.
M. Hazar
Yine de birçok durumda, isteyerek veya istemeyerek gerçek olamayacak bilgiler bu tip medyalardan hayatn çeitli kesimlerine rahatlkla yaylabilmektedir. McNair’inbloglarn ortaya çkmasnn kültürel kaosa yol açtn ileri sürmesi (Gere, 2008: 211) klasik araçlara oranla sosyal medyann bilgi güvenirlii konusunda rütünü ispatlamakta zorlandn göstermektedir. Sosyal medyann amatörce olduu ve eitimli kiiler tarafndan oluturularak genelleen kültürü tahrip ederek (Civelek, 2009: 4) yerine daha yerel, daha alt kültürlere dayal, doru veya yanl ksaltmalarla, kelimelerle, cümlelerle dolu bir yap sunduu ileri sürülmektedir.
Sosyal medyada gruplarn büyümesi, grup içindeki bireylerle etkili bir iletiime girilmesini imkanszlatrmaktadr. ki kii arasndaki iletiime yüzlerce veya binlerce kiinin katlmas iletiim için bir parazit (gürültü) halini alabilmekte, genellikle de gruplar kendi aralarnda gruplara bölünmektedirler. Bu durumda Shirky (2008: 30), insanlarn kadeh tokuturmasn örnek olarak göstererek, küçük bir gruptakilerin birbirleriyle kadeh tokuturduklarn, grubun çok fazla büyümesiyle birlikte ise insanlarn artk sadece yanndakilerle kadeh tokuturmaya baladklarn söyler. Ayn gerekçeyle Barabas (2010: 193), internet tasarmclarnn ilerini daha çok kaiflie doru yönelttiklerini, inanlmaz bir karmaklk içinde biyoloji ve ekoloji uzmanlar gibi davranmaya baladklarn ileri sürmektedir.
Sosyal medya konusunda kitle iletiim araçlarnn bilgi gedii fonksiyonu devreye girdiinden, sosyal medyay kullananlar ve kullanmayanlar açsndan bir fark oluabilmektedir. Kullanclarn gelir durumlarnn ve eitimlerinin yüksek olmas onlar lehine medyay kullanmada ve verilen iletileri anlamada önemli bir avantaj salamaktadr.
Önemli etkilerden birisi de ksa sürede yeni bir ilikinin kurulmas ve yine ksa sürede ilikilerin sonlanmasnn sosyal medyada daha kolay olmasdr. Sosyal medyada aracn niteliine bal olarak iletiim kurulan kiiler birer say haline gelmekte, sizi takip edenlerin saysna göre site yönetiminden veya reklamlardan çeitli avantajlar elde etme ansnz olmaktadr.
Yüz yüze ilikinin yerine geçmeye balayan sosyal medya kullanm ister istemez bir iletiim için katlanlan skntlar (kalkmak, hazrlanmak, belki makyaj yapmak, arabaya veya otobüse binmek, biriyle bulumaya gitmek, bir eyler içip para harcamak, ayrlarak tekrar araba veya otobüsle eve gelmek vb.) bertaraf ederek iliki kurmay kolaylatrmakta ama herhangi bir bedel ödenmeden elde edilen eyleri de sradanlatrmakta,iletiimi ve kardakinieyselletirmektedir.
Sosyal Medya Bamll-Bir alan çalmas
161
2. Sosyal Medya Bamll
Yaklamn bamll; sistem yaklam dorultusunda sosyal sistemler, medya sistemleri ve izleyiciler perspektifi içinde ele ald ve bunlar arasndaki ilikilerden (De Fleur ve Ball-Rokeach, 1977: 261-280) yola çkt görülmektedir. Medya bamll, sistem yaklam içinde Kullanmlar ve Doyumlar, Gündem Kurma, Bilgi Gedii gibi tarzlarla birlikte bütünleik bir teori oluturmak düüncesindedir. Profil oluturma ve bamllk gerekçeleri aamasnda da Kullanmlar ve Doyumlar’dan yararlanlabilmektedir.
nanç, duygu ve davran, üzerinde hangi medya mesajlarnn ne zaman etkide bulunaca (De Fleur ve Ball-Rokeach, 1977: 261) üzerine younlaan Medya Bamll, bamllk kavramn ve tipolojisini de bu kavramlara dayandrmaktadr.
Yaklamn konusu olan bamllk, güçlü bir yapma istei (yapldnda rahatlama, yaplmadnda ise bir boluk, huzursuzluk hali, yoksunluk duygusu) ile bundan elde edilen doyum oranndaortaya çkmaktadr.Bamllk, bir anlamda daha önceden denenmi ve belli bir doyuma yol açm, gelecekte de yeni doyumlara neden olabilecei öngörülen bir düünce veya eylem kaynakl olabilir. Ancak, daha önceden denenenler yeterli doyuma sahip deillerse, yeni olanlar konusunda da bir koullanmadan bahsetmek olanakl hale gelebilmektedir.
Bamllkta önemli olan kavramlardan birisi de bireyin huzursuzluktan kaçnma eilimi içinde olmasdr. Bamllk yaratan unsur bireylerin huzursuzluktan kaçnmalarn salyorsa daha çok kabul görmektedir. Ancak kullanm sürelerinin uzamasyla; kullanlan araçlarn insanlar huzursuzluktan kurtarrken, ayn zamanda tekrar huzursuzlandrd (en azndan ayn kullanmlarn eski doyumu artk vermemeye balamas), bunu amak için ise daha fazla arac kullanmak eiliminin belirdii görülmektedir. Bu döngü özellikle madde bamlln belirlenmesinde temel iaretlerden birisi olabilmektedir.
M. Hazar
Bilisel içerikli bamllk, bireylerin yaamlar veya ilgileri konusunda gerekli bilgileri toplamas gerektiini, daha çok bunlara baml olunduunu öngörmektedir. Birey hayatn devam ettirecek veya kolaylatracak bilgileri elde etmek için medyaya bavurur ve bu bavurmann süresi, tekrar, medyaya güveni, bilisel bilgileri medyadan elde etmeden kendini rahat hissetmemesi bamll gösterir.
Duygusal bamllk tipolojisini ise sosyalleme ve sosyallemeden kaç eklinde ele almak olasdr. Bireyler sosyallemek istediklerinde medyay ve dolaysyla sosyal medyay kullanmak eilimindedirler. Bu yüzden medyann a- sosyal veya anti-sosyal kiilikler yaratt eletirileri karsnda, aslnda medyann sosyallemeyi salad, bireylerin medya kanalyla birbirleriyle daha çok iliki kurduu ileri sürülebilmektedir. Sosyal medyaya baktmzda da sosyal hayatta itilenlerin veya itildiini düünenlerin burada daha kolay tutunduunu, bir nevi sosyalletiini, hatta sosyallemeden kaç oranlarna yüksek ise normalletikleriniileri sürebiliriz.
Duygusal bamllk tipolojisinin ikinci yüzü ise sosyallemeden kaç olarak ortaya çkmaktadr. Bireyler sosyal medya sayesinde tanmadklar insanlarla, kendilerini farkl göstererek iletiim kurmakta, olduu gibi deil de olmas gerektii gibi davranmaktadrlar. Yüzyüze iliki kurduunda beenilmeyeceini, istenmeyeceini düünen kiilerin sosyal medyann yeniden ve kolaylkla oluturulabilen hayal evreninde daha mutlu olacaklar kesindir. Ayrca, sosyal medya kullanm bir ekilde rahatln, özensizliin hüküm sürdüü bir ortam da beraberinde getirmektedir. Artk, dudamzn kenarnda ketçap lekeleri, üzerimizde pijamalar, belki de yrtk çoraplar ve yal saçlarla sosyal medya mecrasnda harikalar yaratp bir sürü takipçi, yada beenen elde etmek mümkün olabilmektedir. Dolaysyla bu beenilirlik (ayn etkiyi sosyal hayatta da yapamayacamz endiesi) paradoksal bir biçimde bizi insan içine çkmaktan daha fazla alkoyabilmekte bamllmz pekitirebilmektedir.
Davransal bamllk tipolojisi ise araçsal ve eylemsel olarak iki ekilde ele alnabilir. Araçsalbamllk,içerikten bamsz olarak belirmektedir. Bireyler
Sosyal Medya Bamll-Bir alan çalmas
163
letiim Kuram ve Aratrma Dergisi
herhangi bir mesajla ilgili beklentileri olmasa da sosyal medya araçlarn kullanabilmektedirler. Bu tip bamllkta birey ne olursa olsun günün belirli saatlerinde sosyal medya araçlarn kullanma yoluna gitmektedir. Ayrca bireylerin yüz yüze iletiim kurduktan sonra tekrar ayn kiilerle bir de sosyal medya kanalyla iletiim kurmas da bir ölçüde bu araçlara olan bamll ortaya koymaktadr.
Eylemsellik ise tamamyla mesajn içeriiyle ilgilidir. Mesajn anlamlandrlmasna baldr.Sosyal medya tpk Arap Bahar’nda olduu gibi herhangi bir eylemde bulumak için kullanld gibi, hiçbir yere çkmadan bilgisayar banda ilgili mesajn gerektirdii eylemler eklinde de deerlendirilebilir.
3. Sosyal Medya Bamll Saha Çalmas
Çalma kapsamnda sosyal medya bamlln bilisel, duygusal ve davransal profiller çerçevesinde ortaya çkarabilmek için Gazi Üniversitesi letiim Fakültesi ve Gazi Eitim Fakültesi Almanca Dili Eitimi ve ngilizce Dili Eitimi Bölümü örencileriyle anket gerçekletirilmitir.
Saha çalmasnda öncelikle 283 kii üzerinde anket çalmas yaplm, ancak güvenilirlik problemi olan 35 anket çkarlarak 248 anket deerlendirmeye alnmtr.
Yüzyüze gerçekletirilen anketlerle deneklere, sosyo-ekonomik ve demografik özellikleri, kullanm skl, güven, tercih ve gerekçeleri üzerine sorular sorulmutur. Bamllk profilleri ise oluturulan yarglara katlm düzeyi üzerinden deerlendirilmeye alnmtr. Anket çalmalarnda SPSS 16.0 versiyonu kullanlmtr.
3.1. Sosyo-Ekonomik ve Demografik Özellikler
Anketimize katlan deneklerin % 52.8’ini kz, % 47.2’sini ise erkek örenciler oluturmaktadr.
Snflar dikkate alndnda, 1. Snf % 18.5’le, 2. Snf % 21.4’le, 3. Snf % 23’le, son snf ise % 37.1’le temsil edilmektedir.
Örencilerin ailelerinin aylk gelirlerine bakldnda, % 50.8’inin 500 TL - 1499 TL, % 31’inin 1500 TL – 2449 TL, % 15.3’ünün 2500 TL – 4499 TL, % 2.8’inin ise 4500 TL ve üzeri olduu görülmektedir.
M. Hazar
Bahar 2011, Say:32
Deneklerin % 23’ü ailesinin yannda, % 2.4’ü akrabalarnn yannda, % 32.7’si yurtta, % 37.1’i arkadalaryla birlikte kalmaktadr.
Örencilerin % 9.3’ü köyden, % 27’si ilçeden % 24.2’si ehirden ve % 39.5’i büyükehir yerleim birimlerinden Ankara’ya okumak üzere gelmilerdir.
Deneklerin önemli bir bölümünün (% 65.7) gerektiinde yalnz kalabilecekleri bir odalar bulunurken % 34.3’ü böyle bir olanaktan yoksundur.
3.2. Medyay Kullanma Skl ve Güven
Deneklere hangi kitle iletiim aracn kullandklar sorulduunda, % 66.5…