so‍uk sava‍ dnem° avrupa gvenl°k . trkiye’nin agsp srecinden d...

Download SO‍UK SAVA‍ DNEM° AVRUPA GVENL°K . Trkiye’nin AGSP Srecinden D ... baka deyile Souk Sava sresince kutuplar aras±ndaki dmanl±±

Post on 07-Feb-2018

215 views

Category:

Documents

2 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • T.C. ANKARA NVERSTES

    SOSYAL BLMLER ENSTTS ULUSLARARASI LKLER

    ANABLM DALI

    SOUK SAVA SONRASI AVRUPA GVENLK YAPILANMASI VE TRKYE

    Yksek Lisans Tezi

    enol Sevim

    Ankara-2006

  • T.C. ANKARA NVERSTES

    SOSYAL BLMLER ENSTTS ULUSLARARASI LKLER

    ANABLM DALI

    SOUK SAVA SONRASI AVRUPA GVENLK YAPILANMASI VE TRKYE

    Yksek Lisans Tezi

    enol Sevim

    Tez Danman

    Prof.Dr. Mustafa Aydn

    Ankara-2006

  • T.C. ANKARA NVERSTES

    SOSYAL BLMLER ENSTTS ULUSLARARASI LKLER

    ANABLM DALI

    SOUK SAVA SONRASI AVRUPA GVENLK YAPILANMASI VE TRKYE

    Yksek Lisans Tezi

    Tez Danman: Prof.Dr. Mustafa Aydn

    Tez Jrisi yeleri Ad ve Soyad mzas

    .

    .

    .

    .

    .

    .

    Tez Snav Tarihi ..

  • GR ............................................................................................................ 1

    Souk Savan Anlam ....................................................................................... 1

    Souk Savan Kaynaklar ................................................................................. 1

    Souk Savan Kkenleri ................................................................................... 3

    1. SOUK SAVA DNEM AVRUPA GVENL............................... 8

    1.1. Souk Savan Balamas ................................................................. 8

    1.2. ki Kutuplu Dnya Dzeninin Kurulmas ........................................ 10

    1.2.1. Truman Doktrini ............................................................................... 10

    1.2.2. Marshall Plan (Avrupa Kalknma Program).................................. 11

    1.2.3. Avrupann Blnmesi ..................................................................... 17

    1.2.3.1. Brksel Pakt .................................................................................... 17

    1.2.3.2. Almanyann Blnmesi .................................................................. 21

    1.3. Souk Sava Sresince Avrupa Gvenlik Yaplanmas ............... 23

    1.3.1. Avrupa Merkezli Oluumlar............................................................. 25

    1.3.1.1. Schuman Plan ................................................................................. 25

    1.3.1.2. Pleven Plan ve Avrupa Savunma Topluluu (AST) ...................... 28

    1.3.1.3. Bat Avrupa Birlii (BAB)................................................................. 30

    1.3.2. Atlantik Savunma birlii ve NATO ............................................... 32

    2. SOUK SAVA SONRASI AVRUPA GVENLK YAPILANMASI ..35

    2.1. Souk Savan Sona Ermesi........................................................... 36

    2.1.1. Souk Sava Ne Zaman Sona Erdi?............................................... 36

    2.1.2. Souk Sava Kim Kazand? ........................................................... 37

    2.2. Yeni Dnya Dzeni........................................................................... 38

    2.2.1. Bush Doktrini ve ABDnin D Politikas ........................................ 39

    2.2.2. Atlantiktesi liki............................................................................. 43

    2.3. NATOnun Dnm...................................................................... 50

  • 2.4. Avrupa Merkezli Oluumlar............................................................. 56

    2.4.1. BAB ve ODGP................................................................................... 57

    2.4.2. Avrupa Gvenlik ve Savunma Politikas (AGSP)........................... 60

    2.4.2.1. St.Malo Anlamas ........................................................................... 61

    2.4.2.2. Kln Zirvesi ...................................................................................... 64

    2.4.2.3. Helsinki Zirvesi................................................................................. 65

    2.4.2.4. Nice Zirvesi...................................................................................... 66

    2.4.2.5. Laeken Zirvesi .................................................................................. 67

    2.4.3. AGSP Balamnda AB-NATO likileri............................................ 67

    2.4.3.1. Avrupa Gvenlik ve Savunma Kimlii (AGSK) .............................. 72

    2.4.3.2. Berlin Plus Dzenlemeleri ............................................................... 73

    2.4.4. Avrupa Gvenlik Stratejisi .............................................................. 77

    2.4.5. Avrupa Birliince Gerekletirilen Grevler.................................. 81

    3. TRKYE VE AVRUPA GVENL................................................. 84

    3.1. Trkiyenin AGSP Srecinden Dlanmas .................................... 84

    3.2. Ankara Mutabakat ........................................................................... 89

    SONU .......................................................................................................... 95

    KAYNAKA ....................................................................................................... 98

    ZET ........................................................................................................ 107

    SUMMARY ....................................................................................................... 108

  • GR

    2. Dnya Savandan sonra neredeyse yarm yzyl Dnyadaki uluslararas

    ilikileri ekillendiren sistemi kamu nnde ilk kez Souk Sava olarak

    adlandran kii Amerikal maliye uzman Bernard Baruchtur. Baruch, 1947

    ylnda, Trkiye ve Yunanistana yaplacak yardmla gndeme gelen Truman

    Doktrinine ilikin bir tartmada bu terimi dile getirdi. Birka hafta sonra da

    Amerikal gazeteci Walter Lippmann, ayn terimi yazd makalelerde ve

    kitabnda kulland.1

    Souk Savan Anlam

    Uluslararas ilikiler uzmanlar tarafndan Souk Savala ilgili eitli tanmlar

    yaplm olsa da, bu tanmlar temel olarak birbirlerine benzerler. Bir tanma gre

    Souk Sava, 2. Dnya Savandan galip km iki byk devlet ve bu

    devletlerin evresinde kmelenmi kk devletler arasnda dorudan silah

    kullanmakszn devam eden anlamazlk ve atma dnemidir.2 Bir baka

    tanma gre ise Souk Sava, iki g arasnda yaanan ve total silahl

    atmaya dnme tehlikesi tayan ksa istikrarszlk dnemleri ile bezenmi

    uzun sreli bir dmanlk durumudur.3

    Souk Savan Kaynaklar

    Souk Savan tanmlanmasnda grlen uzladan, ieriinin ne olduu, bir

    baka deyile Souk Sava sresince kutuplar arasndaki dmanl besleyen

    kaynaklarn ne olduu konusunda sz etmek gtr.

    1 Andre Fontaine, History of the Cold War: From the October Revolution to the Korean War, 19171950, ev. D.D.Paige, New York, Pantheon Books, 1968, s. 4. 2 Oral Sander, Siyasi Tarih: 1918-1994, 4.B., Ankara, mge Kitabevi, 1994, s. 191. 3 Bernard A.Weisberger, Cold War Cold Peace: The United States and Russia Since 1945, New York, American Heritage, 1985, s. 89.

    1

  • Mueller, 3. Dnya Sava olarak niteledii Souk Savan, esasen ideolojik bir

    ierik tadn ve SSCBnin komnizm ideolojisini terk etmesiyle birlikte Souk

    Savan sona erdiini belirtir.4 Gaddis ve Schlesinger de hemen hemen ayn

    izgidedir. Gaddis, ideolojinin oynad rol vurgulayarak Souk Savan

    gerekte otokrasinin dayatlmas ve zgrlklerin inkr hakknda olduunu ve

    bunlar yapmann imknszlamas ile birlikte sona erdiini ifade eder.5

    Schlesinger ise, ABD ve SSCB arasnda eskiden beri sregelen jeopolitik

    ekimenin Souk Savaa dnmesinin ideolojik nedenli olduunu ve iki lke

    arasndaki temel farklln insan haklar, bireysel ve kltrel zgrlkler ve sivil

    toplumun rol konularnda olduunu belirtir.6

    te yandan Steel, ideolojinin, Sovyet d politikasna nazaran Amerikan D

    politikasnda ok daha arlkl bir rol oynadn dnmektedir. Steele gre

    ABD, Souk Sava kreselletirmek zere evreleme stratejisi ve anti-

    komnizm olgusundan yararlanm, komnist tehdit sylemi Sovyetler

    Birliinde olup bitenlerin anlalmasn zorlatrmtr.7 Garthoff benzer bir

    analizle, Batnn komnist ideolojiye ykledii tm dnyay hkmetmeye dnk

    genilemeci anlamn abartl olduunu ve iki g arasnda yaanan Souk

    Savan ideolojik bir erevede geleneksel g dengesi politikalaryla

    yrtlm jeopolitik bir atma olduunu belirtir.8

    Filitov Souk Savan ideolojik bir mcadele ile ilgisinin bulunmadn, 4 John Mueller, Quiet Cataclysm: Some Afterthoughts on World War III, Michael J. Hogan (der.), The End of the Cold War: Its Meanings and Implications, New York, Cambridge University Press, 1992, s. 4042. 5 John Lewis Gaddis, The Long War, the Long Peace, and the Future, Hogan (der.), The End of the Cold War, s. 24. 6 Arthur Schlesinger,Jr.,Some Lessons from the Cold War,Hogan (der.), The End of the Cold War,s. 54. 7 Ronald Steel, The End and the Beginning, Hogan (der.), The End of the Cold War, s. 105106. 8 Raymond L. Garthoff, Why Did the Cold War Arise, and Why Did It End ?, Hogan (der.), The End of the Cold War, s. 127-128.

    2

  • sper gler arasnda yaanan askeri ve jeopolitik bir atma olduunu ifade

    ederken,9 Artaud, ideolojik boyutu yok saymakszn, Souk Sava Avrupa

    zerinde sregiden kar atmasnn bir paras olduunu ve Sovyetler

    Birliinin dalmasndan sonra da bu atmann srebileceini belirtir.10

    Ortodoks bir yaklamla sorumluluu SSCBne ykleyen Halle ise Souk

    Savata kutuplamann gerek

View more >