sİnİr dokusu ve hücrelerİ · pdf filenöral krestten sinir hücrelerinin yanı...

43
SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ

Upload: phungdan

Post on 07-Feb-2018

228 views

Category:

Documents


2 download

TRANSCRIPT

Page 1: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ

Page 2: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

• Günümüzde yetişkin bir insanın bütün vücudunda 150 milyar civarında nöron bulunduğu düşünülmektedir. Bu sayı, istatistiki olarak tespit edilmiştir. Bu nöronların %70 civarı, yani yaklaşık 100 milyarı Merkezi Sinir Sistemi'nde (MSS) bulunmaktadır. Merkezi Sinir Sistemi beyin ve omurilikten oluşmaktadır. Geriye kalan 50 milyar civarı nöron ise, omurilikten çıkıp vücuda dağılan sinirleri ve alt sinirleri oluşturmaktadır. Beyin ve omurilik dışında kalan sinir sistemine Çevresel Sinir Sistemi (ÇSS) adı verilir.

İnsan vücudunda bulunan toplamsinir hücresi sayısı ise (nöronlar,gliyalar ve Schwann hücreleri) 7trilyon civarındadır. Dolayısıylavücudumuzdaki toplam 100 trilyoncivarı hücrenin %7'sini sinir sistemioluşturmaktadır. Bu da canlılardakibilgi iletiminin öneminigöstermektedir.

Page 3: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

Yapısal olarak, sinir dokusu sinirhücreleri (nöron) ile nöronlarıdestekleyip besleyen, nöronlarınetrafındaki örtüleri oluşturan glial(nöroglia) hücrelerden oluşmuştur.

Sinir dokusu, embriyonalektodermden gelişir. Önce nöralplak şekillenir, sonra plağınkenarları kalınlaşır, nöral olukoluşur.

Nöral oluğun kenarları birbirlerinedoğru yaklaşarak nöral boruyuyapar. Bu yapı içinde, tüm merkezisinir sisteminin (nöronlar, gliahücreleri, ependim hücreleri, koroidpleksusun epitel hücreleri) unsurlarıvardır.

Page 4: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

Nöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanınkromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater vearaknoid hücreleri, beyindeki duyu nöronları ile omuriliktekiduyu gangliyonları, sempatik ve parasempatik gangliyonlarınpostgangliyonik nöronları, Schwann hücreleri, periferalgangliyonların satellit hücreleri oluşur.

Nöral oluğun yankısımlarındaki bir gruphücre (Nöral krest) topluolarak göç ederek periferiksinir sisteminin birbölümünü oluşturur.

Page 5: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

• 2 major hücre tipi mevcut:• Nöronlar• Destekleyici hücreler ( ex: glia hücreleri)

Page 6: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

NÖRONLAR Nöronlar, sinir sistemini oluşturan ana sinir hücreleridir.

Çeşitli boylarda ve şekillerde bulunabilen nöronlarınuzunlukları da değişkendir. Vücudun bir noktasından birdiğerine elektrokimyasal bir şekilde bilgi iletimindebulunurlar.

Yukardaki temsili görselde de görülebileceği gibi bir sinirnöron gövdesi (soma), dendritler, akson, presinaptikterminaller (veya "telodendritler") şeklinde 4 kısımdanoluşur.

Soma, hücrenin ana bölgesidir ve kiymasal üretimler bubölgeden yapılır. Burası, vücudumuzun geri kalankısımlarındaki gibi davranır ve çalışır. Dendritler, somadandallanarak çıkan çok sayıda uzantıyı oluşturur. Bu uzantılar,diğer nöronlardan gelen verileri alırlar ve somaya ileterekburada bulunan genlerdeki bilgiye göre işlenmesini sağlarlar.Somada, bilginin değerlendirilmesinden sonra birelektrokimyasal sinyal üretilir ve bu sinyal akson boyuncasinir üzerinde taşınır.

Page 7: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

• Merkezi Sinir Sistemi içerisindeki aksonlar oldukça kısayken, Çevresel Sinir Sistemi (ÇSS), yani beyin ve omurilik dışında kalan sinirler için aksonların uzunluğu 1 metreye kadar ulaşabilir. Aksonun, tek bir hücrenin, tek bir uzantısı olduğu hatırlanmalıdır. Akson boyunca iletilen veri, sonunda telodenritlere, yani presinaptik (sinaps öncesi) bağlantılara ulaşır ve burada kimyasal değişimlere neden olur. Böylece bu kısımdan sinaps adını verdiğimiz sinirler-arası boşluğa nörotransmitter (nöro-iletici, kısaltma: NT) dediğimiz kimyasallar salgılanır. Bu kimyasal, bir sonraki nöronun dendritleri tarafından algılanır ve döngü yeniden başlar. Böylece sinirler üzerindeki bilgi iletimi ve değerlendirmesi gerçekleşmiş olur.

• Ayrıca nöronlar üzerinde bazı aksesuar (veya çevresel) yapılar da bulunabilir. Örneğin bir elektrik sinyalinin (buna bilimde aksiyon potansiyeli, kısaltma: AP, diyoruz) üretildiği yer, somanın bittiği, aksonun başladığı boğumlu ve kalın bir bölgedir. Bu bölgeye Akson Tepeciği (Axon Hillock) demekteyiz. Burası, özellikle kimyasal bilgi iletiminin sağlanması için öncü kimyasalları taşıyan bölgedir. Bir diğer çevresel birim, miyelin adını verdiğimiz yağ tabanlı yapıdır. Bu yapı, Schwann Hücreleri tarafından üretilir ve nöronun aksonunu kaplar. Bu yapı, tıpkı elektrik kablolarında kullandığımız yalıtım kaplaması gibi aksonu yalıtır ve elektrokimyasal iletimin hızını arttırır.

Page 8: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

Aksonun plazma zarına aksolemma, içinidolduran sitoplazmaya aksoplazma adıverilir.

Aksoplazmada birkaç mitokondri,mikrotübül, nörofilamentler, granülsüzendoplazmik retikulum (DER) bulunur,poliribozom ve granüllü endoplazmikretikulum (RER) bulunmaz.

Bu durum, aksonun bazı ihtiyaçlarıaçısından hücre gövdesine bağımlıolduğunu gösterir.

Büyük moleküller ve organeller hücregövdesinde sentezlenerek akson boyuncaileriye doğru iletilir. Vakuolller çift yönlüiletilirler.

Bu olayda ATPaz aktivitesi olan 2 proteinrol oynar; dinein (geriye akım ile ilgili)ve ileriye akımı uyaran kinezin.

Page 9: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

Aksonların çoğunun üzerinde miyelinkılıf denilen bir örtü vardır.

Miyelin kılıf, uyarının hızlı taşınmasınısağlar ve Schwann hücreleri denilen birçeşit nöroglia hücresi tarafındanoluşturulur.

Schwann hücreleri miyelin kılıf üzerindesürekli olmayan Schwann kılıfınıoluştururlar. Miyelin tabakanın devametmediği yerler Ranvier boğumları adınıalır.

Akson, perikaryondan uzak bölgelerdegenellikle dallanır ve uçlarda düğmeşeklinde genişlemiş bölgeleri vardır.

Bu bölgeler, başka sinir hücreleri ya dasinir hücresi olmayan hücrelerleetkileştikleri, bilgiyi aktardıkları sinapsbölgeleridir.

Page 10: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

• Sinirler arası boşluğa sinaps adını verdiğimizi söylemiştik. Bu sinaps, 2 nanometre ile 40 nanometre (metrenin milyarda biri) arası olabilir. Sinapsın genişliğini nöronun tipi belirler. Eğer ki nöronlar arasında kimyasal iletim varsa boşluk geniş olmaktadır. Eğer ki nöronlar arası iletim doğrudan elektriksel olarak yapılıyorsa (ki bu göreceli olarak nadir gerçekleşir), nöronlar birbirine daha yakın dururlar, yani sinaps çok daha dar olur.

• Sinapslar, bilginin sinirden sinire iletildiği alanlardır ve tek bir nöron, 200 ile 200.000 arası sinaps kurabilir. Burada yine boyut faktörü çok önemlidir. Birkaç mikrometre olan bir yapının kurduğu birkaç nanometrelik yapılardan bahsediyoruz. Yani biri, diğerinin 1000 katından daha büyük. Bunu, tek bir insanın 1000 küsür karıncayı üzerinde taşıması gibi düşünebilirsiniz. Bir insanın üzerine belki onbinlercesi dahi sığabilecektir. Nöronlar için sinapslar da böyledir. Dolayısıyla bu kadar fazla sinapsın kurulabilmesi, o kadar da şaşırtıcı olmamalıdır.

Page 11: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

• Sinapsların sayısı ne kadar fazlaysa, o sinir sistemi o kadar gelişkindir ve veriler o kadar kapsamlı işlenebilir diyebiliriz. Günümüzde, zeka ve algıyla ilgili kıyaslamalarda da beynin büyüklüğüne, yani nöron sayısına değil, sinaps sayısına bakılmaktadır. Sinapsların sayısının azalması, nöron sayısı azalmıyor olsa bile beyinde zeka geriliğine veya azalmasına sebep olacaktır.

Page 12: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

Nöronlar ve uzantıları büyüklüklerine,şekillerine ve işlevlerine göresınıflandırılırlar.

Çok kutuplu (multipolar) nöronlar, biraksonu ve çok sayıda dendritleri olansinir hücreleridir.

Çift kutuplu (bipolar) nöronların birakson ve bir dendriti vardır.

Yalancı çok kutuplu(pseudounipolar) nöronlarda, hücredentek bir uzantı çıkar, sonra T harfişeklinde 2 kola ayrılır.

Page 13: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

Nöronlar, fonksiyonel rollerine göre de sınıflandırılırlar:

Motor (efferent-götürücü) nöronlar, kas fibrili, eksokrin ve endokrinbezleri kontrol ederler.

Duysal (afferent-getirici) nöronlar, vücuttan ve çevreden gelen uyarılarıalırlar.

İnternöronlar (ara nöronlar), nöronlar arasındaki bağlantıyı sağlarlar.

Page 14: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

Perikaryon (hücre gövdesi), hücre gövdesidir,nukleus ve onu kuşatan sitoplazmadan oluşur.

Sitoplazmasında fazla miktarda paralel keseleresahip olan ribozomal endoplazmik retikulum(RER), poliribozomlar, yapısal ve taşıyıcıproteinler bulunur.

Işık mikroskobunda RER ve serbest ribozomlarbazofilik granüller olarak boyanırlar ve buyapılar Nissl cisimcikleri olarak adlandırılırlar.

Nissl cisimciklerinin sayısı, nöronun tipine veişlevine göre değişir. Motor nöronlarda oldukçafazladır.

Golgi kompleksi, nukleus çevresindekonumlanmıştır. Özellikle akson çıkışnoktasında bol mitokondri bulunur.

Nörofilamentler, perikaryonda bol miktardabulunan diğer yapılardır. Işık mikroskobundabazı özel boyama yöntemleriyle (gümüşlemegibi) görülebilen sinir lifçikleridir.

Page 15: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

Sinaps Tipleri Sinapslar (synapsis-birlik), sinir impulslarının tek yönlü iletilmesinden

sorumludur. Sinapslar, nöronlar arasında ya da nöronlarla diğer efektörorganlar arasında oluşur.

Akson, hücre ve gövdesiyle sinaps yaptığında akso-somatik sinapslar;dendritle sinaps yaptığında akso-dendritik sinaps veya bir aksonla sinapsyaptığında akso-aksonik sinaps adını alır.

Sinapsların büyük bölümünü oluşturan kimyasal sinapslarda, uyarınıniletilmesinde nörotransmitterler rol oynar; bunlar kimyasal maddelerdir, birnörondan diğerine ya da efektör organa uyarının geçmesini sağlarlar.

40’ tan fazla transmitter saptanmıştır.Bunlar arasında en önemlileri,asetilkolin, norepinefrin, histamin,gama-aminobütirik asit (GABA),glisin, serotonin ve glutamat’ tır.

Az sayıda sinaps, iletileri doğrudanileten elektriksel sinapslardır, elektriğibir hücreden diğerine ileten direktkanallardır. Bunların çoğu küçük proteintübüllerinden oluşur.

Page 16: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid
Page 17: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid
Page 18: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

Bu zar, aksiyon potansiyeliyle depolarize olduğunda çok sayıdakalsiyum iyonu bu kanallardan sinir terminaline gelir.

Kalsiyum, membranın iç yüzündeki serbestleşme bölgesindeki özelproteinlere bağlanarak, membrana yakın olan vezikülleriniçeriklerini ekzositozla dışarı boşaltmalarını sağlar.

Bu veziküllerin her birinde 2.000-10.000 arasında asetilkolinmolekülü vardır.

Sinapslar sinyalleri, presinaptiknörondan postsinaptik nörona tekyönde iletir.

Elektriksel sinapslar ise uyarıyı çiftyönde iletir. Presinaptik ucu kaplayanhücre membranı (presinaptikmembran) üzerinde çok sayıda voltaj-kapılı kalsiyum kanalları vardır.

Page 19: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

İyon kanalları genellikle iki tiptir; katyon kanalları çoğunlukla Na+

iyonlarının, bunun yanısıra K+ ve Ca++ iyonlarının geçişine izin verir.

Anyon kanalları, daha çok Cl- iyonlarının, az miktarda diğer iyonlarıngeçişine izin verir. Sinaps sonrası hücre zarında uyarı başlatansinapslara uyarıcı, zıt yönde etkili olanlara ise engelleyici sinapslar adıverilir.

Sinaps bölgesinde postsinaptik nöronmembranında çok sayıda reseptör proteinlervardır.

Bu reseptörlerin sinaps aralığındakinörotransmitterle birleşen bağlanma bölümüve postsinaptik nöron içine kadar uzananmembran içindeki iyonofor bölümleri vardır.

İyonofor, belirli tipteki iyonlarınkanallardan geçişine izin veren iyon kanalıveya ikinci haberci aktivatörü olabilir.

Page 20: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

Dendritlerin ucundaki aksonterminallerini prizlere takılanfişlere benzetebiliriz. Böylecetıpkı prizden fişe elektrikakımının devam etmesi gibi, ikisinir hücresi arasındaki elektriksinyali de devam eder.

Page 21: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

Nöron, sinir sistemimizin en önemli hücrelerinden biridir; ancak tek önemli hücresi değildir.Destekleyici Hücreler:

Page 22: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

GLİA HÜCRELERİ (Destek hücreleri)• Uzun zamandır Merkezi Sinir Sistemi'nin "destek hücreleri" olarak düşünülen gliyalar,

gerçekten de nöron sisteminin bütünlüğünü ve düzenini sağlamak için çok önemli görevler alırlar. Ancak yapılan son araştırmalar, gliyaların sadece destek ve koruma görevinin olmadığını, sinirsel iletim ve değerlendirmelerde de çok önemli görevleri olduğunu ortaya çıkarmıştır.

• Gliya hücreleri aşağıdaki gibi görülmektedir ve nöronlarla olan ilişkisi de aşağıdaki gibidir:

Görüldüğü üzere gliya hücreleri nöronların farklı bölgelerine tutunurlar ve onlarla ortak olarak çalışırlar. Günümüzde, yetişkin bir insandaki gliya hücresi sayısı, nöron sayısının 10-50 katıdır. Ancak gliya hücreleri sadece Merkezi Sinir Sistemi'nde bulunurlar. Dolayısıyla vücudumuzda yaklaşık 4 trilyon civarı gliya hücresi bulunmaktadır.

Page 23: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

• Günümüzde gilya hücrelerini 2 ana başlıkta toplayabiliyoruz:• I) MİKROGLİYALAR• Mikrogliyalar vücudumuzun bir diğer sistemi olan savunma sisteminde

bulunan makrofaj yapılarının özelleşmiş ve evrimleşmiş biçimidirler. Yaniburada gördüğümüz, evrimsel süreçte eskiden savunma sisteminde bulunanhücrelerin, sinir sisteminin evrimine paralel olarak değişimi ve birer sinirhücresine dönüşümüdür. Mikrogliyalar Merkezi Sinir Sistemi'ni korumaklagörevli savunma hücreleridir. Yani Merkezi Sinir Sistemi, kendi savunmasınasahip bir sistemdir ve vücudun geri kalanının savunmasından destek almaz.Mikrogliyalar, toplam sinir hücrelerinin yaklaşık %15'ini oluştururlar. Beyninve omuriliğin her yerinde bulunurlar. İsimlerinden de anlaşılacağı üzere küçükyapıdadırlar ve çok çeşitli şekillerde bulunabilirler. Beyin içerisinde hareketedebilirler ve beyin hasar gördüğünde hızla çoğalabilirler.

• Mikrogliyaların temsili bir çizimi aşağıdadır:

Page 24: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

• Gerçekte ise mikrogliyalar şu şekilde görülmektedir:

Page 25: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

• II) MAKROGLİYALAR

• İsimlerinden de anlaşılacağı üzere büyük yapılı gliyahücreleridir. 7 farklı tip makrogliya tespit edilebilmiştir.

• 1.ASTROSİTLER: • Nöronları destekleyen başlıca gliya hücreleridir. Çok sayıda

uzantılarından dolayı yıldız şeklinde olan hücrelerdir . Nöronlarınbüyümesinde görev alırlar. Damarların dış çeperlerine gönderdikleriuzantılar yoluyla damarsal geçirgenliği düzenler ve çevresel ortamkonsantrasyonunu (madde miktarını) ayarlarlar. Nöronlarda çoğalmaoldukça sınırlı iken astrositler ömür boyunca hızlı bir şekildeçoğalabilirler. Beyinde eğer ki bir tahribat meydana gelirse, astrositlero bölgede hızla çoğalarak bu tahribat sonucu oluşan boşluğudoldururlar. Bu yapıya nedbe adını veriyoruz. Sadece Merkezi SinirSistemi'nde bulunurlar.

Page 26: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

• Astrositler aynı zamanda nöronlarınbirbirleriyle doğrudan temasını engeller. Uzantılarının miktarına göre alt tiplerivardır.

Az sayıda uzun uzantıları olan ve ak maddeiçinde bulunanlar fibröz astrositler, grimadde içinde bulunan ve çok sayıda kısauzantıları olanlar protoplazmik astrositlerolarak isimlendirilirler.

Astrositler, glia hücreleri içinde sayıları enfazla olan hücrelerdir.

Astrositlerin hücre zarlarının gama-aminobütirük asit (GABA), natriüretikpeptid, anjiyotensin II, endotelinler,vazoaktif intestinal peptid, tirotiropinsalgılatıcı hormon reseptörlerine sahipolmaları, astrositlerin pek çok uyarıya cevapverdiğini gösterir.

Astrositler, nöronun aktivitesi ve canlılığınıda etkileyebilir. Astrositler, birbirleriyledoğrudan temas halindedirler, bu nedenlebilgi uzak mesafeler arasında aktarılabilir.

Page 27: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

• Astrositler temsili olarak şöyle gösterilebilir

Page 28: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

• Gerçekte ise, mikroskop altında şu şekilde görülürler:

Page 29: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

• 2.OLİGODENDRİSİTLER: • Uzantıları ile nöronların aksonlarını kuşatırlar ve miyelin kılıfı

salgılarlar. Böylece nöronların iletim hızını arttırırlar. Sadece Merkezi Sinir Sistemi'nde bulunurlar.

• Oligodendrisitler temsili olarak şu şekilde gösterilirler:

Page 30: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

Gerçekte ise görüntüleri şöyledir (boyama tekniği kullanılmıştır):

Page 31: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

• 3. EPİNDİMAL HÜCRELER: • Beyinde bulunan iç boşlukları, yani ventrikülleri örterler, duvar yapısını

oluştururlar. Daha sonra, bu beyin ve omurilik içi boşlukları dolduranbeyin-omurilik sıvısı (BOS) dediğimiz sıvıyı salgılamakla yükümlüKOROİD PLEKSUS adı verilen yapıyla Merkezi Sinir Sistemi arasındakiilişkiyi sağlarlar. Sinir sisteminin kök hücreleri olarak görülürler ve Kan-Beyin-Bariyeri'nin oluşumuna katılırlar. Sadece Merkezi Sinir Sistemi'ndebulunurlar.

Page 32: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

• Beyinde bulunan yüzlerce epindimal hücre şu şekilde görülür:

Page 33: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

• 4. RADYAL GLİYALAR:

• Nörogenez, yani sinir üretiminin başlangıcında görülen gliyatipidir. Diğer sinir hücrelerine göre farklılaşmaları çok dahasınırlı olmaktadır. Beynin ve sinir sisteminin gelişimi sırasındafarklılaşan sinir hücrelerinin yerlerine taşınmasında görevalırlar. Yetişkin bir sinir sisteminde ise sadece beyincikte vegözümüzde bulunan retina tabakasında bulunurlar. Beyninplastisite gibi değişken özelliklerini düzenler ve onlara katkısağlarlar.

Page 34: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

• Göç eden nöronlara destek olan radyal gliyalara dair temsili bir görsel aşağıda verilmiştir:

Page 35: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

• Boyama teknikleri altında radyal gliyalar şu şekilde görülürler:

Page 36: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

5. SCHWANN HÜCRELERİ Sadece çevresel sinir

sistemindeki aksonlarıdestekleyip miyelin kılıflarınıoluştururlar.

Bu açıdan oligodendrositlerebenzerler ancak, bir Schwannhücresi bir aksonun etrafındakimiyelin kılıfını oluştururken,oligodendrositler birden fazlanöron ve uzantıları etrafındakılıf oluşturabilirler.

• Ayrıca nöronların büyümesi sırasında ortaya çıkan artık maddeleri temizlemekle görevlidirler.

Page 37: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid
Page 38: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

Bu hücre, aşağıya doğru 100 kadar miyelin tabakası salgılar. Mikroskopaltında nöronlar etrafında boyanmış Schwann hücreleri şu şekilde görülür:

Page 39: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

6. UYDU HÜCRELER: (satellite cells)

• Duyusal, simpatik ve parasimptik sistemlerde nöronları sararlar. Oldukça küçük hücrelerdir. Nöronun dış kimyasal ortamını düzenleyici görevleri vardır. Hasara ve iltihaplanmaya karşı aşırı hassastırlar ve hemen müdahale ederler. Sadece Çevresel Sinir Sistemi'nde bulunurlar.

Aşağıda duyusal sinir hücrelerinin etrafında bulunan uydu hücreleri (satellite cells) görülmektedir:

Page 40: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

7. ENTERİK GLİYALAR:Sindirim sistemi için çalışan nöronların oluşturduğu öbeklerde bulunurlar. İç dengenin sağlanması konusunda önemli görevleri vardır. Sadece Çevresel Sinir Sistemi'nde bulunurlar.

Enterik gliyaların Nature dergisindeki bir araştırmada yayınlanan temsili çizimleri şöyledir:

Page 41: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

Gerçekte ise şöyle görülürler:

Page 42: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

NÖROGLİA HÜCRELERİNİN KÖKENİ VE ANA İŞLEVLERİ

Glial Hücre Tipi Kökeni Yeri Temel İşlevleri

Oligodendrosit Nöraltüp

Merkezisinir

sistemiMiyelin yapımı, elektrik yalıtımı

Schwann Hücresi

Nöraltüp

Periferiksinirler Miyelin yapımı, elektrik yalıtımı

Astrosit Nöraltüp

Merkezisinir

sistemi

Yapısal destek, onarım işlemleriKan-beyin bariyeri, metabolik

değiş-tokuş

EpendimHücresi

Nöral tüp

Merkezisinir

sistemi

Merkezi sinir sisteminin boşluklarının döşenmesi

Mikroglia Kemik iliği

Merkezi sinir

sistemiMakrofaj aktivitesi

Page 43: SİNİR DOKUSU ve HÜCRELERİ · PDF fileNöral krestten sinir hücrelerinin yanı sıra, adrenal medullanın kromaffin hücreleri, melanositler, odontoblastlar, pia mater ve araknoid

Murat ÇİLEkim ‐ 2012