sigmund freud-totem ve tabu 1

Download SIGMUND FREUD-Totem ve tabu 1

Post on 06-Jun-2015

1.302 views

Category:

Documents

4 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

DNYA KLASKLER DZS: 23 TOTEM ve TABU Bu kitabn hazrlanmasnda TOTEM VE TABU'nun MEB Alman Klasikleri Dizisindeki 1. basks temel alnm ve eviri dili gnmz Trkesine uyarlanmtr. Yayna hazrlayan: Egemen Berkz Dizgi: Yenign Haber Ajans Basn ve Yaynclk A.. Bask: ada Matbaaclk Yaynclk Ltd. ti. Aralk 1998 SIGMUND FREUD TOTEM ve TABU eviren: Niyazi Berkes C Cumhuriyetimizin 75. yl cokusuyla... Hmanizma ruhunu anlama ve duymada ilk aama, insan varlnn en somut anlatm olan sanat yaptlarnn benimsenmesidir. Sanat dallar iinde edebiyat, bu anlatmn dnce eleri en zengin olandr. Bunun iindir ki bir ulusun, dier uluslarn edebiyatlarn kendi dilinde, daha dorusu kendi dncesinde yinelemesi; zek ve anlama gcn o yaptlar orannda artrmas, canlandrmas ve yeniden yaratmas demektir. te eviri etkinliini, biz, bu bakmdan nemli ve uygarlk davamz iin etkili saymaktayz. Zeksnn her yzn bu trl yaptlarn her trlsne dndrebilmi uluslarda dncenin en silinmez arac olan yaz ve onun mimarisi demek olan edebiyatn, btn kitlenin ruhuna kadar ileyen ve sinen bir etkisi vardr. Bu etkinin birey ve toplum zerinde ayn olmas, zamanda ve meknda btn snrlar delip aacak bir salamlk ve yaygnl gsterir. Hangi ulusun kitapl bu ynde zenginse o ulus, uygarlk dnyasnda daha yksek bir dnce dzeyinde demektir. Bu bakmdan eviri etkinliini sistemli ve dikkatli bir biimde ynetmek, onun genilemesine, ilerlemesine hizmet etmektir. Bu yolda bilgi ve emeklerini esirgemeyen Trk aydnlara kran duyuyorum. Onlarn abalaryla be yl iinde, hi deilse, devlet eliyle yz ciltlik, zel giriimlerin abas ve yine devletin yardmyla, onun drt be kat byk olmak zere zengin bir eviri kitaplmz olacaktr. zellikle Trk dilinin bu emeklerden elde edecei byk yarar dnp de imdiden eviri etkinliine yakn ilgi ve sevgi duymamak, hibir Trk okurunun elinde deildir. 23 Haziran 1941. Milli Eitim Bakan Hasan li Ycel SUNU Cumhuriyet'le balayan Trk Aydnlanma Devrimi'nde, dnya klasiklerinin Hasan li Ycel nclnde dilimize evrilmesinin, kukusuz nemli pay vardr.

Cumhuriyet gazetesi olarak, Cumhuriyetimizin 75. ylnda, bu etkinlii yineleyerek, Trk okuruna bir "Aydnlanma Kitapl'' kazandrmak istedik. Bu erevede, 1940'l yllardan balayarak Milli Eitim Bakanl'nca yaynlanan dnya klasiklerinin en nemlilerini yaynlyoruz. Cumhuriyet TOTEM VE TABU BLM I LKELLERN "ENSEST'' KORKUSU lkel insan, geirmi olduu geliim evreleriyle tanyoruz; yani biz ilkeli bize brakm olduu cansz antlar ve aralarla, sanatyla, dinsel ve masals, efsanevi ve dsel ykleriyle, yaam zerine dncelerine ilikin bize ya dorudan doruya ya da dolayl yoldan gelen bilgilerle ve sonu olarak bizim bugnk detlerimizde arta kalm bir durumda yaayan dnce biimleriyle tanrz. stelik bir anlamda o hl bizim adamzdr, yle kimseler vardr ki, biz onlar hl kendimizden ok ilkel insana daha yakn sayarz ve onlarda eski insann dorudan doruya asllarn ve temsilcilerini seebiliriz. Vahi ve yar vahi dediimiz insanlar hakknda bylece bir yargda bulunabiliriz. Onlarn ruh yaamnn bizim iin zel bir nemi vardr; nk onlarn ruh yaamnda kendi geliimimizin iyi korunmu ilk evresini buluyoruz. Bu varsaym doruysa, etnografyann bize rettii "ilkel insan psikolojisi'' ile psikanaliz aratrmalarnn bize rettii "nevrozlularn psikolojisi'' arasnda yaplacak bir karlatrma birok benzer noktay ortaya karacak ve az ok bildiimiz konular aydnlatacaktr. Gerek i, gerekse d nedenlerden tr bu karlatrma iin etnografyaclar tarafndan en geri ve en ilkel olarak gsterilecek boylar alyorum: Bugne kadar en arkaik ve baka yerlerde bulunmayan zellikleri hayvanlar dergisinde bile saklam olan en yeni anakarann, yani Avustralya'nn yerlilerini seiyorum. Avustralya yerlileri en yakn komular olan Melanezyallar, Polinezyallar ve Malayallarla ne bedence, ne de dilce iliiklik gstermeyen ayr bir budun saylyor. Bunlar ev ya da kalc kulbeler yapmasn bilmez, tarm bilmezler, kpekten baka evcil hayvanlar da yoktur. Hatta mlek yapmasn bile bilmezler. Salt avladklar hayvan etleriyle ve topra kazarak kardklar kklerle yaarlar. Krallar ya da bakanlar yoktur. Tm topluluklar ilgili sorunlar yallar meclisinde kararlatrlr. Bunlar arasnda yksek varlklara tapmak biiminde bir din olduu sylenemez. Suyun ktlndan dolay en kat yaam koullaryla savamak zorunda olan Avustralya'nn i blgelerindeki boylar, ky blgelerinde yaayanlardan daha ilkel grnyor. Elbette bu zavall plak yamyamlarn, cinsel yaamlarnda bizim kendi dncelerimiz bakmndan ahlakl olmalarn ya da cinsel drtlerini byk lde snrlamalarn bekleyemeyiz. Bununla birlikte yakn akraba arasnda cinsel ilikide bulunmak yani "ensest''(*) yapmaktan kanmak konusunda bunlarn en titiz zeni ve en byk iddeti gstermeyi grev saydklarn da reniyoruz. Gerekte bu insanlarn btn toplumsal rgtlenmesi bu amaca hizmet ediyor gibi ya da onun elde edilmesiyle ilgili bir duruma getirilmi gibi grnyor.

Avustralyallar arasnda totemizm sistemi btn dinsel ve toplumsal kurumlarn yerini almaktadr. Avustralya boylar kk kk birtakm klanlara ayrlmtr. Bunlarn her biri kendi toteminin adn alr. yleyse totem nedir? Kural olarak yenebilen, zararsz ya da tehlikeli ve korkun bir hayvan, ender olarak da bir bitki ya da (yamur, su gibi) bir doa varldr. Totemin btn klanla zel bir ilikisi vardr. Totem her eyden nce klann atasdr. kincisi, klann koruyucu ruhu ya da gzetenidir, klan halkna g zamanlarda yol gsterir, ocuklarn daima tanr ve korur. Bunun iin, totemdalar totemlerini ldrmemek ya da ona zarar vermemek, onun etini yememek ya da ondan herhangi bir biimde yararlanmamak konusunda kutsal bir bor altndadr. Bu yasan herhangi bir biimde inenmesi otomatik olarak cezalandrlr. Bir totemin zellii yalnzca tek bir hayvann ya da bir varln iinde deil, trn btn yelerinde gizlidir. Zaman zaman lenler yaplr ve burada totemdalar birtakm trenli danslarla totemlerinin hareketlerini ve zelliklerini temsil eder ya da onlara yknr. Toteme bal olma durumu, ya anne tarafndan ya da baba tarafndan elde edilir. Totemin anne tarafndan geme durumunun, baba tarafndan gemesinden nce ve daha eski olmas olasdr. Bir toteme ballk, Avustralyalnn btn dier toplumsal grevlerinin temelini oluturur. Bir yandan boy balarnn, dier yandan da kan akrabalklarnn stnde bir eydir. (1) Totem bir topraa ya da yere bal deildir. Ayn totemin yeleri birbirinden ayr olarak ve dier totemlere bal kimselerle dosta yaarlar. (2) imdi psikanalizin ilgisini eken totemizm sisteminin zelliklerini ele alalm. Totemin bulunduu hemen her yerde ayn zamanda u yasa da vardr: Ayn toteme bal olanlar birbirleriyle cinsel ilikide bulunamaz, birbirleriyle evlenemezler. Bu, totemle birlikte ekzogami denen kuraln da bulunduunu gsteriyor. Bu iddetli yasak ok dikkate deer bir eydir. Bunun, totemin ieriinden ve zelliklerinden rendiimiz eylerle mantksal bir ilgisi yoktur. Yani onun totemizm sistemine nasl girdiini anlayamayz. Onun iin baz bilginlerin balangta ekzogaminin gerek kken, gerekse anlam ynnden totemizmle hibir ilgisi olmadn, fakat evlenmeyle ilgili snrlamalarn bunu zorunlu klmas zerine sonradan ona eklendiini kabul etmelerine amamak gerekir. Ne olursa olsun, totemizmle ekzogami arasnda bir ilgi vardr ve bu da ok gldr. Bu yasan anlamn tartarak anlamaya alalm. (a) Bu yasan inenmesi, dier totem yasaklarnda (rnein totem olan hayvann ldrlmesinde) olduu gibi otomatik olarak cezalandrlmakla braklmyor, btn toplumu tehdit eden bir tehlikeden ya da herkesin zerine gelecek olan bir gnahtan kurtulmak sorunuymuasna btn boy tarafndan iddetle bunun c alnyor. Frazer'in kitabndan alnacak birka tmce (3) bu gibi gnahlarn bizim bugnk llerimize gre olduka ahlakd olan bu vahiler tarafndan nasl karlandn gstermeye yeter. Frazer yle der: "Avustralya'da yasak olan bir klana bal biriyle cinsel ilikinin cezas daima lmdr. Kadn ister ayn yerli topluluktan olsun, ister baka bir boydan karlm olsun, nemi yoktur; onu kars olarak kullanan sulu ve kadn klan arkadalar tarafndan ldrlebilir. Baz olaylarda belirli bir zaman iin ele gemekten kurtulursa su unutulabilir. Yeni Gney Gal'de Ta-ta-thi boyunda grlen ender olaylarda erkek ldrlr, fakat kadn yalnzca ldresiye dvlr ya da mzraklanr ya da her ikisi birden yaplr. Kadn bsbtn ldrmemenin nedeni, onlara gre, kadnn zorlanm olma olasldr. Hatta gelip geici aklarda bile klan yasaklar en korkun eyler olarak dnlr ve lmle cezalandrlr.'' (Howitt)

(b) ocuk dourmayla sonulanmayan sevimeler iin de ayn iddetli cezann verilmesi asndan, bu yasaklarn uygulamayla ilgili nedenlerle konmu olmasn kabul etmeye olanak yoktur. (c) Totem kaltm yoluyla getii ve evlenmekle deimedii iin, rnein anne tarafndan gemesi durumunda yasan sonular kolaylkla anlalabir. rnein erkek klana Kanguruyla balysa ve Emu toteminden bir kadnla evlenirse, kz ve olan btn ocuklar Emu olur. Totem yasasna gre, kendisi gibi Emu olan annesi ve kz kardeiyle yasak olan cinsel ilikide bulunmas byle bir evlenmeyle doan bir oul iin olanakszdr. (4) (d) Fakat ekzogamiyle bal olan totemin daha baka sonular da olduunu anlamak iin biraz dikkat yeter. Yani bu durumda ama, anne ya da kz kardelerle cinsel ilikinin yasak edilmesinden fazla bir eydir. Bu, ayn zamanda erkein kendi topluluuna bal kadnlarla ve dolaysyla kendisiyle kan akrabal bulunmayan birok kadnla da cinsel ilikide bulunmasn, bu kadnlarn hepsini kan akrabalarym gibi saymakla olanakszlatrr. Uygar uluslarda buna benzer eyleri ok aan bu korkun yasan psikolojik nedenleri ilk bakta ak deildir. Bizim anlayabildiimiz, bu yasakta totem olan hayvann ata olduuna gerekten inanlddr. Ayn totemden gelmi olan herkes kan akrabasdr, yani bir ailedendir ve bu ailede en uzak akrabalk dereceleri bile cinsel ilikiye kesin bir engel olarak tannmtr. Bylece bu ilkeller gerek kan akrabal yerine totem akrabaln koyarak bizim iyice anlayamadmz bir zellikle kark olan "ensest'' isteine kar derin bir korku ya da duyarllk gsteriyorlar. Fakat bu iki tr akrabalk arasndaki kartl fazla bytmeyelim ve totem yasaklarnn gerek "ensest''i zel bir durum olarak ierdiini aklmzda tutalm. Bir toteme bal olan bir topluluun nasl olup da kk aile yerine getii bir bilmecedir. Bunun zm totemin kendisinin aklamasna baldr. Cinsel ilikinin evlilik snrlarn aan bir zgrlk erev