rivm rapport 270672001 gezond verstand evidence-based ... gezond verstand evidence-based preventie...

Download RIVM rapport 270672001 Gezond verstand Evidence-based ... Gezond verstand Evidence-based preventie van

Post on 29-Jul-2020

0 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • Gezond verstand Evidence-based preventie van psychische stoornissen

    S.A. Meijer, F. Smit, C.G. Schoemaker, P. Cuijpers

    Dit VTV-Themarapport is een gezamenlijk product van RIVM en Trimbos-instituut, in opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

    RIVM, Postbus 1, 3720 BA Bilthoven, telefoon: 030 - 274 91 11; fax: 030 - 274 29 71

  • Een publicatie van het

    Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

    Postbus 1

    3720 BA Bilthoven

    Auteursrecht voorbehouden

    © 2006, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven

    Aan de totstandkoming van deze uitgave is de uiterste zorg besteed. Voor informatie die noch-

    tans onvolledig of onjuist is opgenomen, aanvaarden redactie, auteurs en uitgever geen aanspra-

    kelijkheid. Voor eventuele verbeteringen van de opgenomen gegevens houden zij zich gaarne

    aanbevolen. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd,

    opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op

    enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier,

    zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van het RIVM en de uitgever. Voorzover het ma-

    ken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16b Au-teurswet 1912 juncto

    het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351, zoals gewijzigd bij het Besluit van 23 augustus 1985, Stb.

    471, en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen

    te voldoen aan de Stichting Reprorecht, Postbus 882, 1180 AW Amstelveen. Voor het overnemen

    van gedeelten uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16

    Auteurswet 1912) dient men zich tot de uitgever te wenden.

    RIVM-rapportnummer: 270672001

    ISBN-10: 90-6960-165-6

    ISBN-13: 978-90-6960-165-6

  • Voorwoord

    De preventie van psychische stoornissen is beleidsmatig een vrij nieuw onderwerp. Tot voor enkele jaren werd er in beleidsnota’s nog weinig aandacht aan besteed. Dat is inmiddels veranderd: in de nieuwste Preventienota zijn zowel depressie als schadelijk alcoholgebruik opgenomen als speerpunt van beleid.

    Er zijn twee duidelijke oorzaken voor deze recente beleidsaandacht aan te wijzen. Aller- eerst hebben de Volksgezondheid Toekomst Verkenningen van 2002 en 2006 duidelijk gemaakt dat psychische stoornissen veel voorkomen en leiden tot veel ziektelast. Van de tien ziekten met de hoogste ziektelast, zijn er volgens het RIVM vier psychisch van aard. Daarnaast is er, mede gestimuleerd door ZonMw, de laatste jaren veel onderzoek gedaan naar het effect van preventieve interventies. Uit deze onderzoeken, voornamelijk uitgevoerd door het Trimbos-instituut, blijkt dat het inderdaad mogelijk is om het ontstaan van psychische stoornissen te voorkomen.

    Voor u ligt het rapport ‘Gezond verstand. Evidence-based preventie van psychische stoor- nissen’. In het rapport hebben onderzoekers van het RIVM en het Trimbos-instituut hun kennis gebundeld. Daardoor is er nu voor het eerst een samenhangend overzicht ont- staan over de epidemiologie, de gezondheidseconomie en het effectonderzoek. Dit over- zicht en de daaruit voortvloeiende beleidsaanbevelingen maken het zeer relevant voor beleidsmakers.

    Voor wie bij GGZ-preventie nog altijd vooral denkt aan goede bedoelingen is dit rapport een ‘eye-opener’. Het veld wordt de laatste jaren in sneltreinvaart voorzien van een wetenschappelijke basis, zo blijkt. Ik hoop dat dit rapport ertoe leidt dat de preventie- praktijk verder vorm krijgt, en dat men in staat zal zijn meer mensen te bereiken. Want alleen op die manier zal het mogelijk zijn de enorme ziektelast veroorzaakt door psychi- sche stoornissen met preventie te verminderen.

    Ir. Hans de Goeij Directeur-generaal van de Volksgezondheid Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

    VTV-THEMARAPPoRT GEZoND VERSTAND VooRWooRD

    3

  • Inhoudsopgave

    Voorwoord 3

    Kernboodschappen 9

    1 Inleiding en doel van het rapport 15 1.1 Aanleiding en achtergrond 15 1.2 Waarom is preventie van psychische stoornissen belangrijk? 16 1.3 Effectieve preventie van psychische stoornissen 19 1.4 Inhoud en leeswijzer 19

    2 Vraagstelling en methode 21 2.1 Definitie en afbakening psychische stoornissen 21 2.2 omvang, ernst en gevolgen op bevolkingsniveau 22 2.3 Kenmerken van de aangeboden preventieve interventies 23 2.4 Gezondheidseffecten van preventieve interventies

    op individueel niveau 27 2.5 Gezondheidswinst van preventieve interventies op bevolkingsniveau 30

    3 Preventie van depressie 33 3.1 Definitie, beloop en doelgroepen voor preventie 33 3.2 omvang, ernst en gevolgen van depressie 36 3.3 Preventieve interventies voor depressie bij jongeren 40

    3.3.1 In Nederland beschikbare interventies ter preventie van depressie bij jongeren 40

    3.3.2 Gezondheidseffecten van preventie van depressie bij jongeren 42 3.4 Preventieve interventies voor depressie bij volwassenen 46

    3.4.1 In Nederland beschikbare interventies ter preventie van depressie bij volwassenen 46

    3.4.2 Gezondheidseffecten van preventie van depressie bij volwassenen 49

    3.5 Preventieve interventies voor depressie bij ouderen 53 3.5.1 In Nederland beschikbare interventies ter preventie

    van depressie bij ouderen 54 3.5.2 Gezondheidseffecten van preventie van depressie bij ouderen 57

    3.6 Samenvatting en conclusies preventie depressie 59

    VTV-THEMARAPPoRT GEZoND VERSTAND INHoUDSoPGAVE

    5

  • 4 Preventie van angststoornissen 65 4.1 Definitie, beloop en doelgroepen voor preventie 65 4.2 omvang, ernst en gevolgen van angststoornissen 69 4.3 Preventieve interventies voor angststoornissen bij jongeren 74

    4.3.1 In Nederland beschikbare interventies ter preventie van angststoornissen bij jongeren 74

    4.3.2 Gezondheidseffecten van preventie van angststoornissen bij jongeren 77

    4.4 Preventieve interventies voor angststoornissen bij volwassenen en ouderen 80 4.4.1 In Nederland beschikbare interventies ter preventie van

    angststoornissen bij volwassenen en ouderen 80 4.4.2 Gezondheidseffecten van preventie van angststoornissen

    bij volwassenen en ouderen 83 4.5 Samenvatting en conclusies preventie angststoornissen 88

    5 Preventie van alcoholmisbruik en -afhankelijkheid 93 5.1 Definitie, beloop en doelgroepen voor preventie 93 5.2 omvang, ernst en gevolgen van alcoholmisbruik en -afhankelijkheid 96 5.3 overheidsmaatregelen ter preventie van alcoholmisbruik en

    -afhankelijkheid 100 5.3.1 overheidsmaatregelen ter preventie van alcoholmisbruik en

    -afhankelijkheid 101 5.3.2 Gezondheidseffecten van overheidsmaatregelen ter

    preventie van alcoholmisbruik en -afhankelijkheid 102 5.4 Preventieve interventies voor alcoholmisbruik en -afhankelijkheid

    bij jongeren 104 5.4.1 In Nederland beschikbare interventies ter preventie van

    alcoholmisbruik en -afhankelijkheid bij jongeren 104 5.4.2 Gezondheidseffecten van preventie van alcoholmisbruik en

    -afhankelijkheid bij jongeren 107 5.5 Preventieve interventies voor alcoholmisbruik en -afhankelijkheid

    bij volwassenen en ouderen 107 5.5.1 In Nederland beschikbare interventies ter preventie van

    alcoholmisbruik en -afhankelijkheid bij volwassenen en ouderen 107

    5.5.2 Gezondheidseffecten van preventie van alcoholmisbruik en -afhankelijkheid bij volwassenen en ouderen 110

    5.6 Samenvatting en conclusies preventie alcoholmisbruik en -afhankelijkheid 114

    INHoUDSoPGAVE VTV-THEMARAPPoRT GEZoND VERSTAND

    6

  • 6 Overzicht resultaten en beschouwing 119 6.1 Consequenties van de methodologische uitgangspunten 119 6.2 Preventie voorkomt het ontstaan van psychische stoornissen 122 6.3 Gevaar van medicalisering van alledaags leed? 125 6.4 Geringe bereik van preventie belangrijkste knelpunt 127

    7 Organisatorische context en beleidsaanbevelingen 129 7.1 Inleiding 129 7.2 organisatorische en beleidsmatige context 129

    7.2.1 Preventie van psychische stoornissen binnen de gezondheidszorg 130

    7.2.2 Wettelijke kaders en financiering 132 7.2.3 Beleidsgeschiedenis preventie van psychische stoornissen 135 7.2.4 Conclusie 136

    7.3 Verankeren van preventie in landelijk beleid 136 7.4 Verankeren van preventie in gemeentelijk beleid 137 7.5 Verankeren van preventie in de gezondheidszorg 140

    Literatuur 143

    Bijlagen 1 Medewerkers, Beleids Advies Groep, Wetenschappelijke Advies Commissie 159 2 Achtergronden bij de methode 163 3 Interventies gericht op de preventie van depressie 175 4 Interventies gericht op de preventie van angststoornissen 187 5 Interventies gericht op de preventie van alcoholmisbruik

    en -afhankelijkheid 195 6 Economische effecten van preventie 203 7 Beleidsgeschiedenis preventie van psychische stoornissen 209 8 organisatorische context van preventie van psychische stoornissen 217 9 Gebruikte afkortingen 223

    VTV-THEMARAPPoRT GEZoND VERSTAND INHoUDSoPGAVE

    7

  • Kernboodschappen

    Preventie van psychische stoornissen in kansrijke positie

    Psychische stoornissen vormen een belangrijk gezondheidsprobleem Depressie, angststoornissen en alcoholmisbruik en -afhankelijkheid komen veel voor: jaarlijks lijdt één op de vijf mensen in Nederland aan een van deze stoornissen. Ze komen niet alleen veel voor, maar leggen ook aanzienlijke beperkingen op aan het functione- ren: ze behoren alle drie t

Recommended

View more >