parnično procesno pravo

of 43/43
Silvija Đekić Parnično procesno pravo SADRŽAJ: 1. UVOD..................................................................................................................................... 2 2. POJAM DOKAZIVANJA...................................................................................................... 3 2. 1. Dokazivanje ........................................................................................................................ 3 2. 2. Struktura činjenične podloge ......................................................................................... 4 2. 3. Inicijativa za dokazivanje ............................................................................................... 4 2. 4. Vrste dokazivanja ........................................................................................................... 6 2. 4. 1. Radnje u dokaznom postupku ................................................................................. 6 2. 5. Vrste dokaza ................................................................................................................... 7 3. PONUDA DOKAZA.............................................................................................................. 9 3. 1. Ponuda i predlaganje dokaza .......................................................................................... 9 3. 1. 1. Ponuda dokaza do koga je stranka došla na nedopušten način ............................ 9 3. 1. 2. Naređivanje dokaza po službenoj dužnosti ........................................................... 10 4. PREDMET DOKAZIVANJA .............................................................................................. 11 4. 1. Opštepoznate činjenice ................................................................................................. 12 4. 2. Priznate činjenice.......................................................................................................... 13 4. 3. Činjenice utvrđene presudom krivičnog suda .............................................................. 14 5. TERET DOKAZIVANJA .................................................................................................... 15 5. 1. Teret dokazivanja ......................................................................................................... 15 5. 1. 1. Teret dokazivanja u subjektivnom smislu ............................................................. 16 5. 1. 2. Teret dokazivanja u objektivnom smislu............................................................... 17 5. 2. Pravila o teretu dokazivanja ......................................................................................... 18 5. 3. Pravna priroda pravila o teretu dokazivanja ................................................................. 18 6. IZVOĐENJE DOKAZA ...................................................................................................... 20 6. 1. Donošenje dokaznog rešenje ........................................................................................ 20 6. 1. 1. Odustanak od sprovođenja dokaznog rješenja ..................................................... 21 6. 2. Izvođenje dokaza .......................................................................................................... 21 6. 2. 2. Posredno izvođenje dokaza .................................................................................. 22 7. OCJENA DOKAZA ............................................................................................................. 24 7. 1. Dokazni osnov .............................................................................................................. 24 7. 2. Dokazna snaga .............................................................................................................. 24 7. 3. Ocjena dokaza............................................................................................................... 25 8. OBEZBJEĐENJE DOKAZA ............................................................................................... 29 8. 1. Pojam ............................................................................................................................ 29 8. 2. Pretpostavke za obezbjeđenje dokaza.......................................................................... 29 8. 3. Prijedlog za obezbjeđenje dokaza ................................................................................ 30 8. 3. 1. Dokazna sredstva.................................................................................................. 31 8. 4. Postupak za obezbjeđenje dokaza ................................................................................ 31 8. 5. Odstupanje od načela kontradiktornosti u postupku za obezbjeđenje dokaza.............. 32 7. 5. 1. Troškovi postupka za obezbjeđenje dokaza .......................................................... 33 8. 6. Upotreba dokaza izvedenih radi obezbjeđenja ............................................................. 33 9. SUDSKA PRAKSA ............................................................................................................. 34 ZAKLJUČAK: ......................................................................................................................... 37 LITERATURA: ........................................................................................................................ 38 1

Post on 31-Dec-2016

258 views

Category:

Documents

10 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • Silvija eki Parnino procesno pravo SADRAJ: 1. UVOD..................................................................................................................................... 2 2. POJAM DOKAZIVANJA...................................................................................................... 3 2. 1. Dokazivanje ........................................................................................................................ 3

    2. 2. Struktura injenine podloge ......................................................................................... 4 2. 3. Inicijativa za dokazivanje ............................................................................................... 4 2. 4. Vrste dokazivanja ........................................................................................................... 6

    2. 4. 1. Radnje u dokaznom postupku ................................................................................. 6 2. 5. Vrste dokaza ................................................................................................................... 7

    3. PONUDA DOKAZA.............................................................................................................. 9 3. 1. Ponuda i predlaganje dokaza .......................................................................................... 9

    3. 1. 1. Ponuda dokaza do koga je stranka dola na nedoputen nain ............................ 9 3. 1. 2. Nareivanje dokaza po slubenoj dunosti........................................................... 10

    4. PREDMET DOKAZIVANJA .............................................................................................. 11 4. 1. Optepoznate injenice................................................................................................. 12 4. 2. Priznate injenice.......................................................................................................... 13 4. 3. injenice utvrene presudom krivinog suda .............................................................. 14

    5. TERET DOKAZIVANJA .................................................................................................... 15 5. 1. Teret dokazivanja ......................................................................................................... 15

    5. 1. 1. Teret dokazivanja u subjektivnom smislu ............................................................. 16 5. 1. 2. Teret dokazivanja u objektivnom smislu............................................................... 17

    5. 2. Pravila o teretu dokazivanja ......................................................................................... 18 5. 3. Pravna priroda pravila o teretu dokazivanja ................................................................. 18

    6. IZVOENJE DOKAZA ...................................................................................................... 20 6. 1. Donoenje dokaznog reenje ........................................................................................ 20

    6. 1. 1. Odustanak od sprovoenja dokaznog rjeenja ..................................................... 21 6. 2. Izvoenje dokaza .......................................................................................................... 21

    6. 2. 2. Posredno izvoenje dokaza .................................................................................. 22 7. OCJENA DOKAZA............................................................................................................. 24

    7. 1. Dokazni osnov .............................................................................................................. 24 7. 2. Dokazna snaga.............................................................................................................. 24 7. 3. Ocjena dokaza............................................................................................................... 25

    8. OBEZBJEENJE DOKAZA............................................................................................... 29 8. 1. Pojam............................................................................................................................ 29 8. 2. Pretpostavke za obezbjeenje dokaza.......................................................................... 29 8. 3. Prijedlog za obezbjeenje dokaza ................................................................................ 30

    8. 3. 1. Dokazna sredstva.................................................................................................. 31 8. 4. Postupak za obezbjeenje dokaza ................................................................................ 31 8. 5. Odstupanje od naela kontradiktornosti u postupku za obezbjeenje dokaza.............. 32

    7. 5. 1. Trokovi postupka za obezbjeenje dokaza .......................................................... 33 8. 6. Upotreba dokaza izvedenih radi obezbjeenja ............................................................. 33

    9. SUDSKA PRAKSA ............................................................................................................. 34 ZAKLJUAK: ......................................................................................................................... 37 LITERATURA:........................................................................................................................ 38

    1

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    1. UVOD Zakon o parninom postupku bavi se opirno o dokazima kao i izvoenjem dokaza.

    Dokazivanje je metod pomou kojeg sud istaruje i utvruje istinu. Dokazivati, to znai

    uvjeriti sud da je ono to tvrdimo istinito. Dokazni postupak predstavlja centralni deo

    parninog postupka. Dokazivanje predstavlja djelatnost uoblienu procesnim normama u kojoj

    uestvuje sud, stranke i ostali uesnici u postupku, a koja obuhvata prikupljanje dokaza,

    izvoenje dokaza i ocijenu dokaza. Kod izvoenja svakog dokaza dominira naelo materijalne

    istine i ono je osnova dunosti suda da utvrdi istinu. Dokazivanje u parninom postupku

    predstavlja sve radnje suda i stranaka koje se preduzimaju u cilju da sud utvrdi istinitost jedne

    injenice koja je predmet dokazivanja. Dokazivanje obuhvata sve injenice koje su u datom

    postupku vazne za donoenje odluke. Dunost suda je da istinito i potpuno utvrdi sve sporno

    pravno relevantne injenice. Zbog toga je ovlaen da izvodi i one dokaze koje stranke nisu

    predloile ako smatra da su dokazi znaajni za donoenje odluke. Do saznanja na osnovu kojih

    sud utvruje istinitost jedne injenice sud dolazi neposrednim ulnim zapaanjem, iz

    kazivanja fizikih lica, organa ili organizacije izrazima u pisanom tekstu. Stvari i lica pomou

    kojih sud stie ovo saznanje zovu se dokazna sredstva. Zakon kao dokazna sredstva navodi:

    uviaj, ispravu, svedoka, vetaka i sasluanje stranaka. Kao procesna djelatnost, dokazivanje

    obuhvata sledee elemente: predmet dokazivanja, teret dokazivanja, dokazna sredstva,

    izvoenje dokaza, ocjenu dokaza.

    2

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    2. POJAM DOKAZIVANJA

    2. 1. Dokazivanje Dokazivanje (argumentatio) je procesna djelatnost parninih stranaka i suda koje se

    preduzima u parnici radi potpunog i pravilnog utvrivanja stanja stvari. U postupku

    dokazivanja provjerava se istinitost sporno relevantnih injenica, odnosno provjerava se

    postojanje odreenih injenica o kojima sud vodi rauna po slubenoj dunosti. Dokazivanje

    kao metod obuhvata: predloge stranaka za izvoenje dokaza, rjeavanje suda koji dokazi treba

    da budu izvedeni, ponudu dokaza od strane stranaka i njihovo pribavljanje od strane suda,

    izvodjene dokaza i ocjenu dokaza koju vri sud. Ocjena dokaza je zavrni element kod

    dokazivanja jer od ocjene zavisi primjena odgovarajue pravne norme.1

    Svaka stranka duna je da dokae injenice na kojima zasniva svoj zahtjev. Sud e

    slobodnom ocjenom dokaza utvrditi injenice na osnovu kojih e donjeti odluku.2

    Kod izvoenja svakog dokaza dominira naelo materijalne istine i ono je osnovna

    dunost suda da utvrdi istinu. Najznaajnije pravilo koje je upravljeno na sprovoenje naela

    materijalne istine sastoji se u tome da sud rezultat izvedenih dokaza cjeni slobodno, po svom

    uvjerenju. Principu slobodne ocjene slui i pravilo po kom sud moe odrediti upotrebu svakog

    dokaznog sredstva, dakle i takvih dokaza koje nijedna od stranaka nije ponudila, ili ijoj se

    uptrebi obe stranke protive, ako su ti dokazi znaajni za odluivanje.3

    Dokazivanje je u interesu obe parnine stranke. Parnine stranke ne mogu svojim

    dispozicijama sprjeiti upotrebu odreenog dokaza niti se odrei odreenog dokaza ako je sud

    odredio da se on treba izvesti.

    1 Stankovi G. Rai R., Parnino procesno pravo, Trebinje, 2008, str. 371. 2 Zakon o parninom postupku Republike Srpske iz 2003, Slubeni glasnik, br. 58, lan 123. 3 Rajovi V. ivanovi M. Momilovi R., Graansko procesno pravo, Banja Luka, 2001, str. 90.

    3

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    2. 2. Struktura injenine podloge Da bi formirao ispravnu injeninu poslogu neophodnu za odluivanje, sud prikuplja pravno relevantne injenice iz injeninog fonda koje iznose i nude parnine stranke. Sud

    prikuplja i unosi u injeninu podlogu samo one injenice za koje smatra da su pravno

    relevantne i znaajne za reenje konkretnog spora. U injeninu podlogu ulaze: sporne

    injenice ija se istinitost provjerava u postupku dokazivanja, injenice o kojima sud vodi

    rauna po slubenoj dunosti i nesporne injenice na kojima stranke zasnivaju svoje zahtjeve.

    Odreene injenice sud uvjek provjerava bez obzira da li su sporne ili nisu. To su injenice o

    kojima sud vodi rauna po slubenoj dunosti, to su sledee injenice: injenice na kojima se

    zasnivaju graanska subjektivna prava ili graansko pravni odnosi i injenice koje su bitne za

    primjenu procesnog prava.4

    injeninu podlogu sainjavaju injenice koje su bitne za pitanje osnovanosti ili

    neosnovanosti tubenog zahtjeva. Ukoliko one nisu meu strankama sporne sud ih po

    raspravnom naelu uzima u osnov odluivanja, ne ispitujui istinitost tvrdnji kojima su

    iznesene. Kada je injenica meu strankama sporna, sud mora ispitati da li je tvrdnja stranke

    koja osporava injenicu istinita, da li se ta injenica zaista dogodila u prolosti, odnosno da li

    ona postoji u sadanjosti. Istinu mora da utvrdi i kada je rje o nespornoj injenici od koje

    zavisi primjena prinudno pravne norme.5

    Elementi dokazivanja kao sloene procesne djelatnosti su: dokazna tema, dokazna

    sredstva, ponuda dokaza, izvoenje dokaza, dokazni osnov, dokazna snaga i ocjena dokaza.

    2. 3. Inicijativa za dokazivanje

    Inicijativa za dokazivanje je u rukama parninih stranaka, sud samo izuzetno nareuje

    izvoenje odreenih dokaza po slubenoj dunosti. Stranke su dune da iznose injenice na

    kojima zasnivaju svoje zahtjeve, da bi obrazloile svoje zahtjeve, i nude sudu dokaze da bi ga

    uvjerile u tanost svojih tvrenja i omoguile mu da pravilno utvrdi stanje stvari. Aktivna

    4 Stankovi G. Rai R., Parnino procesno pravo, Trebinje, 2008, str. 371. 5 Rajovi V. ivanovi M. Momilovi R., Graansko procesno pravo, Banja Luka, 2001, str. 89.

    4

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    uloga suda u postupku dokazivanja ispoljava se dvojako: 1) sud podstie parnine stranke da

    ponude dokaze kako bi utvrdio postojanje injenice od koje zavisi odluka o osnovanosti

    tubenog zahtjeva, 2) sud nareuje, u granicama istranog naela, da se izvedu odreeni

    dokazi nezavisno od toga koja ih je stranka predloila i da li ih je uopte predloila. Po zakonu

    o parninom postupku Republike Srpske, prema lanu 124. sud e naloiti strankama da

    izvedu i one dokaze koji su bitni za donoenje odluke, a koje stranke nisu predloile, ako

    utvrdi da stranke idu za tim da raspolau zahtjevima kojima ne mogu raspolagati u smislu

    lana 3. stav 2. ovog zakona. Stranke mogu slobodno raspolagati zahtjevima koje su stavile u

    toku postupka. Sud nee uvaiti raspolaganja stranaka koja su u suprotnosti sa prinudnim

    propisima (lan 3.ZPP). Ako stranke ne iznesu odereene pravno relevantne injenice, sud ih

    podstie da iznesu sve injenice kako bi formirao potpunu injeninu podlogu odluke. Odluku

    o tome koje e se injenice dokazivati i kojim dokaznim sredstvima donosi sud.

    Tuilac je duan da dokaze za osnovanost svojih navoda predloi u tubi i na

    pripremnom roitu, odnosno prvom roitu za glavnu raspavu. Tueni sa svoje strane, treba

    da ponudi dokaze u svom odgovoru na tubu. Takvo postupanje stranaka je njihova zakonska

    obaveza i u interesu je procesne ekonomije trajanja i okonanja postupka. Iskustvo pokazuje

    da se stranke ovih svojih obaveza ne pridravaju u velikom broju sluajeva to vodi, uz mnoge

    subjektivne i objektivne razloge, odugovlaenju postupka i uveanju ukupnih trokova. Bez

    obzira na krajnji ishod postupka i pravila o naknadi trokova u odnosu na ishod spora, nije

    uvjek ni objektivno mogue da stranka koja u cjelosti uspje sa zahtjevom, bude u potpunosti

    namirena, za sve izdatke koje je zbog voenja parnice, imala. Zato je u interesu, pre svega,

    stranke koja se obraa sudu za ostvarivanje nekog zahtjeva, da postupak to krae traje, da

    duina trajanja postupka ide na utrb i protivne stranke, jer se duim trajanjem postupka i

    trokovi neminovno uveavaju.6

    6 Risti V. Risti M., Praktikum za parnicu, etvrto izmjenjeno i dopunjeno izdanje, Beograd, 1995, str. 203.

    5

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    2. 4. Vrste dokazivanja

    Postoje dvije vrste dokazivanje: formalno i neformalno dokazivanje.

    Formalno dokiazivanje je vrsta dokazivanja koja obuhvata zakonom predviene radnje

    suda i stranaka, ono se sprovodi po unapred utvrenom redoslijedu.

    Neformalno dokazivanje ili izviaj je vrsta dokazivanja koja omoguava sudiji da na

    brz i pogodan nain doe do saznanja o odreenim injenicama. Za preduzimanje ovih radnji

    od strane suda nije zakonom predviena posebna forma. Sud koristi neformalno dokazivanje

    kao metod saznanja odreenih injenica kad treba na brz i pogodan nain da utvrdi odreene

    injenice o kojima vodi rauna po slubenoj dunosti ili da bi donio odluku o nekom

    procesnom pitanju. Neformalno dokazivanje sud koristi kada treba da se uini vjerovatnim

    postojanje odreene injenice, ili kad treba da donese odluku o prijedlogu za vraanje u

    preanje stanje.7

    2. 4. 1. Radnje u dokaznom postupku

    Formalno dokazivanje se sastoji od procenih radnji parninih stranaka i suda.

    Prva parnina radnja u formalnom doakzivanju koju treba da preduzmu parnine stranke je

    ponuda dokaza. U skladu sa raspravnim naelom, stranke su dune da iznesu one injenice na

    kojima zasnivaju svoje zahtjeve i ponude dokaze za utvrivanje istinitosti spornih pravno

    relevantnih injenica. Sud e izvriti trijau procesnog materijala i u dokaznom reenje

    odrediti koje e se injenice kao sporne dokazivati, i kojim dokaznim sredstvima e se utvrditi

    istinitost tih injenica. U dokznom reenju sud e ako odbije izvoenje odreenog dokaza

    navest razloge odbijanja. Izvoenje odreenih dokaza naredie sam sud po slubenoj dunosti.

    Sud sprovodi dokazno rjeenje po slubenoj dunosti, da se izvedu dokazi koje je on naredio.

    Zatim, stranke se izjanjavaju o izvedenim dokazima i njihovoj dokaznoj snazi. Ocjena

    dokaza kao zadnja faza u postupku formalnog dokazivanja, sprovodi sud.8

    7 Stankovi G. Rai R., Parnino procesno pravo, Trebinje, 2008, str. 372. 8 Stankovi G. Rai R., Parnino procesno pravo, Trebinje, 2008, str. 373.

    6

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    2. 5. Vrste dokaza Dokaz je informacija o odreenoj pravno relevantnoj injenici. Dokaze mozemo podjeliti, prema cilju koji se eli postii upotrebom odreenih dokaza i tad

    diokaze djelimo na: glavni dokaz, protivdokaz, dokaz o protivnom i dokaz na prvi pogled ili

    dokaz prima facie.

    Glavni dokaz je dokaz na injenici na kojoj starnka zasniva svoj zahtjev i nudi ga ona

    parnina stranka koju pogaa subjektivni teret dokazivanja.

    Protivdokaz nudi parnini protivnik i on protivdokazom pobija glavni dokaz tj.

    injenicu na kojoj njegov parnini protivnik zasniva svoj zahtjev za presudu. Stranka koja

    pobija glavni dokaz duna je da dokae da nije istinit injenini navod parninog protivnika

    na kome on zasniva svoj zahtjev.

    Dokaz o protivnom je glavni dokaz i njegova svrha je da obori zakonsku pretpostavku.

    Dokaz prima facie je dokaz do koga se dolazi posrednim putem odnosno logikim

    zakljuivanjem o uzrono posljedinoj vezi na osnovu pravila ivotnog iskustva.

    Dokazi se mogu podjeliti prema njihovim objektivnim svojstvima, dokaze djelimo na: line i

    stvarne.

    Lini dokazi su svjedoci, stranke i vjetaci.

    Stvarni dokazi su uviaj i isprave.

    Dalja podjela dokaza mogua je s obzirom na njihov odnos prema injenici o kojoj pruaju

    odreenu informaciju, dokaze djelimo na: neposredne i posredne.

    Neposredni dokaz prua neposredno objanjenje o relevantnoj injenici (npr. vidi se

    posjeeno drvo).

    Posredni dokaz odnosi se na injenicu koja se ne moe neposredno opaziti ali, se iz

    postojanja jedne injenice moe izvesti zakljuak da postoji druga pravno relevantna

    injenica.9

    Glavni dokaz je uspjeo ako je doveo sud do uvjerenja da je istinito ono to se pred

    sudom tvrdi o spornoj injenici. Za uspjeh protivdokaza dovoljno je da dovodi u sumnju

    istinitost tvrdnje za koju je upotrebljen glavni dokaz. Dokaz o protivnom ima karakter glavnog

    dokaza, ima za svrhu da obori zakonsku predpostavku, odnosno da ne postoji injenica ije

    9 Stankovi G. Rai R. Parnino procesno pravo, Trebinje, 2008, str. 373.

    7

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    postojanje zakon predpostavlja. Podjela dokaza na neposrdene i poredne dokaze zasniva se na

    materijalnopravnom znaaju sporne injenice: dokaz je neposredan kad njegovim izvoenjem

    treba da bude potvreno postojanje injenice od koje prema materijalnopravnoj normi zavisi

    sadrina meritorne odluke. O posrednom dokazu se govori kad sud do svog stava o postojanju

    injenice relevantne za materijalno pravo dolazi logikim izvoenjem iz postojanja neke druge

    injenice koja se u tu svrhu dokazuje ili koja je nesporna. Ova druga injenica nije, dakle,

    dokazno sredstvo, nego samo pomoni predmet dokazivanja. Posredni dokaz poznat je po

    imenom indicija, i od veeg je znaaja u krivinom postupku nego u parninom, ali se

    pojavljuje ne tako retko i u parninom postupku. Najee to je sluaj s naplatom duga. U

    ovim parnicama tueni moe da se brani priznanicom tuzioca o isplati duga, ali to nije

    neposredni dokaz ve samo indicija da je dug plaen kao i, obrnuto, priznanica o primljenoj

    sumi na zajam je indicija da je zajam dat, jer u oba ova sluaja moe se neposrednim

    dokazima utvrditi da su ove isprave fiktivne. to se tie iskaza svjedoka, svjedoenje da je

    svjedok bio prisutan kad je dug isplaen je neposredan dokaz, a svjedoenje da je povjerilac

    svjedoku rekao da je dug naplatio je samo posredan dokaz10

    10 Rajovi V. ivanovi M. Momilovi R.,Graansko procesno pravo, Banja Luka, 2001, str. 85., str. 86.

    8

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    3. PONUDA DOKAZA

    3. 1. Ponuda i predlaganje dokaza Parnina stranka je duna da iznosi injenine navode i da nudi dokaze za te navode do zakljuivanja pripremnog roita. U ponudi dokaza spada i prijedlog stranke da se pribavi

    odreeno dokazno sredstvo i nain na koji treba pribaviti dokaz. Tuilac u tubi nudi dokaze

    za iznesene injenice na kojima zasniva tubeni zahtjev, a tueni u odgovoru na tubu. Sud

    ocijenjuje da li su injenini navodi parnine stranke relevantni s obzirom na to kako je sud

    pravno kavalifikovao predmet spora. Ako sud ocijeni da su navodi stranke pravno relevantni,

    on poziva parninog protivnika da se izjasni o tim navodima kako bi ocijenio da li je ta

    injenica sporna ili ne. Ako je to sporna injenica stranka mora u postupku dokazivanja

    utvrditi njeno postojanje i njenu istinitost.11

    Zakon dozvoljava strankama da dokaze za svoje navode predlazu i kasnije na glavnoj

    raspravi usmeno na roitu ili pismenim podneskom sve do njenog zakljuivanja. Mogu

    predlagati nove dokaze i u albi na odluku prvostepenog suda, pa ak i u predlogu za

    ponavljanje postupka. Sa veom aktivnou i odgovornou u odnosu na svoja procesna prava

    zbog nesavesnog korienja tih svojih prava i doslednijim rukovoenjem parnice od strane

    suda u prvostepenom postupku, postizala bi se znatno bolja koncentracija svih dokaza i

    postupci okonavali na manjem broju rasprava.12

    3. 1. 1. Ponuda dokaza do koga je stranka dola na nedoputen nain U dokaznom postupku parnina stranka moe ponuditi dokaz do kojeg je dola na nedoputen nain. U procesnom pravu postoje razliiti stavovi povodom upotrebe ovakvog

    dokaza.

    11 Stankovi G. Rai R., Parnino procesno pravo, Trebinje, 2008, str. 374 12 Risti V. Risti M., Praktikum za parnicu, etvrto izmenjeno i dopunjeno izdanje, Beograd, 1995, str. 203.

    9

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    Po jednom shvatanju, takav dokaz sud ne treba upotrijebiti jer je stranka dola do ovog

    dokaza povredom prava linosti.

    Po drugom shvatanju, takav dokaz se moe upotrjebiti u dokaznom postupku jer se

    njegovim korienjem moe doi do istine, bez obzira to je stranka koja je pribavila takav

    dokaz postupila protivpravno, i to ona moe odgovarati zbog naina na koji je pribavila

    dokaz. U sudskoj praksi prihvaeno je drugo shvatanje.

    3. 1. 2. Nareivanje dokaza po slubenoj dunosti

    Sud u toku konkretnog parninog postupka moe narediti izvoenje dokaza ako iz

    rezultata raspravljanja proizilazi da stranke raspolau zahtjevima kojim ne mogu raspolagati

    ili kad je to posebnim propisima predvieno. Odredbama parninog zakona predvieno je da

    sud nareuje izvoenje dokaza po slubenoj dunosti jer se radi o primjeni kogentnih normi.

    Tako u statusnim parnicama sud po slubenoj dunosti moe narediti izvoenje dokaza koje

    stranke nisu predloile, i one dokaze ijem izvoenju se protive parnine stranke. Sud moe

    istraivati injenice koje stranke nisu predloile.13

    Prema zakonu o parninom postupku Republike Srpske, sud e naloiti strankama da

    izvedu i one dokaze koji su bitni za donoenje odluke, a koje stranke nisu predloile, ako

    utvrdi da stranke idu za tim da raspolau zahtjevima kojima ne mogu raspolagati u smislu

    lana 3.stav 2. ovog zakona.14

    Stranke mogu slobodno raspolagati zahtjevima koje su stavile u toku postupka.

    Sud nee uvaiti raspolaganja stranaka koja su u suprotnosti sa prinudnim propisima.15

    13 Stankovi G. Rai R., Parnino procesno pravo, Trebinje, 2008, str. 374., str. 375. 14 Zakon o parninom postupku Republike Srpske iz 2003, Slubeni glasnik, br. 58., lan 124. 15 Zakon o parninom postupku Republike Srpske iz 2003, Slubeni glasnik, br. 58., lan 3.

    10

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    4. PREDMET DOKAZIVANJA Predmet dokazivanja (thema probandi) su iskazi stranaka o odreenim injenicama koje su znaajne za odluivanje. Sud odreuje dokaznu temu tako to odreuje koje su sporne

    injenice pravno relevantne u konkretnoj pravnoj stvari. Sporne injenice su one o kojima su

    stranke iznjele kontradiktorne stavove, i one injenice o kojima se stranke nisu uopte

    izjasnile. Nesporne injenice ne mogu biti predmet dokazivanja.

    Pravna norma ne moe biti predmet dokazivanja jer je sud duan da poznaje pravo. Ako

    sud ne poznaje odreenu pravnu normu, on je po slubenoj dunosti duan da je sazna da bi

    mogo da je primjeni.

    Pravila stranog prava ne mogu biti predmet dokazivanja. Ako sud ne poznaje strano

    pravo, duan je po slubenoj dunosti da ga sazna. Do saznanja stranog prava sud moe doi

    na dva naina. Sud moe da zatrai da stranka podnese javnu ispravu (certificat de coutume),

    izdatu od strane nadlenog inostranog organa, kojom se potvruje koje pravo vai u inostranoj

    dravi. Ako stranka ne podnese javnu ispravu o mjerodavnom pravu, sud je duan da po

    slubenoj dunosti utvrdi koje je pravo u inostranoj dravi vaee na taj nain to e od

    nadlenog dravnog organa pribaviti obavjetenje o mjerodavnom stranom pravu. Ako sud ne

    utvrdi koje je pravo vaee u inostranoj dravi, to e biti razlog za izjavljivanje pravnog lijeka

    jer se radi o povredi materijalnog prava.

    Predmet dokazivanja mogu biti i pravila iskustva. To su pravila opteg ivotnog

    iskustva koja se razlikuju od injenica. injenice su dogaaji u spoljnom svijetu, a pravila

    iskustva to nisu. Pravila iskustva su uvjek rezultat misaonog procesa. Saznanja o pravilima

    iskustva sud moe sticati privatno ili koristiti ranije steena znanja. Pravila iskustva mogu da

    budu predmet dokazivanja ukoliko nisu poznata sudu i ona e biti utvrena vjetaenjem.16

    Kada stranka prizna odreene injenice, to priznanje u parnici stvara novu procesnu

    situaciju za sud. Sud ne mora priznate injenice dokazivati i sud e takvu injenicu uzeti u

    podlogu za sudsku odluku. Izuzetak od ovog pravila je da sud moe odluiti da se dokazuju

    priznate injenice ako smatra da stranka njihovim priznanjem ide za tim da raspolae sa

    zahtjevom kojim se ne moe raspolagati. Sud nee dozvoliti strankama da raspolau sa

    16 Stankovi G. Rai R., Parnino procesno pravo, Trebinje, 2008, str. 375.

    11

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    zahtjevima koja su u suprotnosti sa prinudnim propisima. Odredbama porodinog zakona

    predvieno je da sud moe u postupku u branim parnicama dokazivati injenice koje meu

    strankama nisu sporne. Ako stranke zahtjevaju da se brak razvede sporazumno, sud ne moe

    zahtjevati da se utvruju injenice koje se tiu brakorazvodnog razloga. Prinudni propisi ili

    imperativni propisi su ono kojima se tite drutveni ili dravni interesi, koje stranke moraju

    potovati i svojom voljom ne mogu mjenjati.

    Ako stranka porekne injenice koje je priznala, sud e ocijeniti da li e te injenice

    smatrati priznatim ili osporenim.

    injenice ije postojanje zakon predpostavlja ne treba dokazivati, ali se moe

    dokazivati da ove injenice ne postoje, ako zakonom nije to drugo odreeno.

    Ne treba dokazivati injenice koje su optepoznate.17

    Prema teorijskoj definiciji pojmom injenice obuhvaena je svaka okolnost za koju

    pravna norma vezuje neko dejstvo, a koja je konkretno odreena u prostoru i vremenu. Takvu

    okolnost predstavlja dogaaj koji se zbio u prolosti ili stanje koje je postojalo ili jo uvijek

    postoji. Na primjer, injenice su fiziko svojstvo neke stvari, stanje zdravlja nekog lica, cijena

    jednog artikla, vrijednost jedne usluge, prebivalite ili boravite stranke, sadrina izjave volje,

    kao naknada tete radnja, odnosno proputanje kojima je teta prouzrokovana itd.

    Predmet dokazivanja mogu biti injenice koje se tiu ljudske svasti: injenica da je stranka

    neto znala. Te injenice obino se utvruju posredno, zakljuivanjem.18

    4. 1. Optepoznate injenice Pod optepoznatim, notornim injenicama, podrazumjevaju se one injenice koje su poznate svakom prosjenom ovjeku, ili veem broju ljudi. Na primjer, to je neki krupan

    politiki dogaaj ili elementarna nepogoda o kojoj pie tampa i obavjetavaju svi drugi

    mediji. Notornost moe da bude i lokalna: poplava, poar, sua. U pogledu notornih injenica

    vai pravilo da onaj ko se na njih poziva ne mora da ih dokazuje.19

    17 Zakon o parninom postupku Republike Srpske iz 2003, Slubeni glasnik, br. 58, lan 125. 18 Rajovi V. ivanovi M. Momilovi R., Graansko procesno pravo, Banja Luka, 2001, str. 87. 19 Rajovi V. ivanovi M. Momilovi R., Graansko procesno pravo, Banja Luka, 2001, str. 87.

    12

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    Optepoznate injenice su poznate ljudima odreene profesije, irem krugu ljudi na

    jednom podruju ili parninom sudu tako da nema potrebe da se utvruje istinitost tih

    injenica. Ove injenice ne mogu biti predmet dokazivanja. Notorne injenice sud moe uzeti

    u podlogu svoje odluke i kad ih stranke nisu iznjele. Sud ocjenjuje da li je jedna injenica

    optepoznata. Parnina stranka moe dokazivati da jedna injenica nije notorna ili da jedna

    notorna injenica nije postojala.20

    4. 2. Priznate injenice Priznanje injenica je stranaka izjava o stanju stvari kojim stranka izjavljuje da je injenina tvrdnja njenog parninog protivnika istinita. Stranka moe priznati jednu injenicu,

    vie injenica ili sve injenice. injenice koje je stranka priznala na sudu ne treba dokazivati.

    Priznanje injenica izvan postupka ne proizvodi procesno dejsto u parnici.

    Priznanje injenica moe da bude prosto i kvalifikovano.

    Prosto priznanje injenica postoji kada postoji potpuna podudarnost izmeu parninih

    stranaka o stanju stvari.

    Kvalifikovano priznanje injenica postoji kad u pogledu priznate injenice postoje

    odreena ogranienja izmeu parninih stranaka.

    Po pravilu, stranka priznaje odreenu injenicu poto je njen parnini protivnik iznese.

    Nekada stranka priznaje injenicu i prije nego to je njen parnini protivnik iznese i tad je u

    pitanju tzv. anticipirano priznanje.

    Zakon ne predvia posebnu formu u kojoj se priznaju odreene injenice. Stranka do

    zakljuenja glavne rasprave moe priznati injenice usmeno na roitu ili pismeno, van

    roita. Stranka svoju izjavu o priznanju injenica moe opozvati. Ako stranka opozove

    priznatu injenicu, sud e cjeniti da li tu injenicu smatra priznatom ili osporenom.

    Opozivanjem priznate injenice nastala je potreba da se dokazuje ta injenica.21

    20 Stankovi G. Rai R., Parnino procesno pravo, Trebinje, 2008, str. 376. 21 Stankovi G. Rai R., Parnino procesno pravo, Trebinje, 2008, str. 376.

    13

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    4. 3. injenice utvrene presudom krivinog suda Ako sud u krivinom postupku utvrdi krivinu odgovornost poinioca krivinog djela , injenice koje su utvrene pravosnanom osuujuom krivinom presudom u parninom

    pstupku nee se dokazivati ukoliko se parnica vodi izmeu lica koja su uestvovala u

    krivinom postupku. Presuda krivinog suda, kao dravnog pravosudnog organa, garantuje da

    su pravilno utvrene odreene injenice i parnini sud ih automatski uzima u podlogu svoje

    odluke bez dokazivanja.22

    Ne mogu biti predmet dokazivanja injenice koje su utvrene u krivinom postupku

    pravosnanom presudom. U parninom postupku lice koje je ranije oglaeno krivim ne moe

    upotrebljavati injenice i dokaze koji bi doveli u sumnju tu njegovu krivinu odgovornost za

    odreeno krivino djelo na osnovu kojeg je stvorena njegova graansko-pravna obaveza

    prema oteenim licima. U tom postupku odgovorno lice (tueni) moe dokazivati drugaiji i

    povoljniji stepen odgovornosti prema oteenim licima od onog koji je sud uzeo u krivinom

    postupku, ako bi to bilo povoljnije za tuenog. U praksi takvi sluajevi su vrlo esti u

    sporovima za naknadu tete (imovinske i neimovinske) koja je za oteena lica nastala kao

    poljedica izvrenja krivinih djela i gdje odgovorna lica dokazuju da nisu iskljuivi uzroci

    ukupno nastale tete, ime svoju obavezu na naknadu tete usklauju sa stepenom krivine

    odgovornosti.23

    22 Stankovi G. Rai R., Parnino procsno pravo, Trebinje, 2008, str. 377. 23 Risti V. Risti M., Praktikum za parnicu, etvrto izmenjeno i dopunjeno izdanje, Beograd, 1995, str. 202.

    14

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    5. TERET DOKAZIVANJA

    5. 1. Teret dokazivanja Izvoenje dokaza je sloena i suptilna djelatnost i ona s obzirom na ogranienost saznajnih mogunosti i ogranienost saznajnih sredstava, esto ima za posljedicu nepovoljan

    rezultat dokazivanja. Ishod dokazivanja spornih pravno relevantnih injenica moe biti trojak:

    da je istaknuta injenina tvrdnja istinita, da nije istinita i da je ostala nedokazana. Kad sud

    nije mogao na osnovu izvedenih dokaza da stekne uvjerenje o tanosti pravno relevantnih

    injenica, tada dolaze u obzir zakonska pravila o teretu dokazivanja jer sud nije u mogunost

    da izvede pravni zakljuak i odlui o osnovanosti tubenog zahtjeva. Sud mora da izvede

    pravni zakljuak i stoga se primjenjuju pravila o teretu dokazivanja.24

    Stranka koja neto tvrdi mora da dokae svoju tvrdnju, na toj stranci lei teret

    dokazivanja. To je prastaro naelo akuzatorskog postupka; postupak poinje tubom i

    dokazima koje sudu podnosi tuilac, on snosi teret dokazivanja. Kad su dokazi tuioca

    sprovedeni, teret dokazivanja prelazi na tuenu stranu u tom smislu da svojim dokazima

    neutralie dokaze tuioca i parnicu opet dovede na poetnu taku. Mogue je da tueni i ne

    suprotstavlja nikakve dokaze, jer smatra da tuilac svojim dokazom nije uspjeo da dokae ono

    to tvrdi. Tada tueni trai presudu kojom se tuba odbija, ali tada rizikuje da se spor izgubi,

    ako sud uzme da je tvrdnja tuioeva ipak dokazana.

    U algoamerikom ili algosaksonskom sudu, teret dokazivanja pred porotom, pod

    uslovima obostranog ili unakrsnog ispitivanja dokaza, odvija se tako da tueni ima mogunost

    da, na primjer, ispitivanjem svjedoka koga je pred sud izveo tuilac, s obzirom na sadrinu

    svjedoenja upravo tog svjedoka, kad odgovara na pitanja tuenog, iznese pred sud injenice

    koje tuenom idu u prilog. Takvim unakrsnim ispitivanjem svjedoka iskaz koji je svjedok

    dao kada ga je ispitivao tuilac moe da dobije potpuno drugaiju sadrinu, pa i suprotno od

    onog to se moglo zakljuiti iz onog to je pred sud iznio, kada je pitanja postavljao tuilac.25

    24 Stankovi G. Rai R., Parnino procesno pravo, Trebinje, 2008, str. 377 25 Rajovi V. ivanovi M. Momilovi R., Graansko procesno pravo, Banja Luka, 2001, str. 88

    15

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    Ako sud na osnovu ocjene izvedenih dokaza ne moe sa sigurnou da utvrdi neku

    injenicu, o postojanju ove injenice zakljuie primjenom pravila o teretu dokazivanja.26

    Pod teretom dokazivanja podrazumjeva se: teret dokazivanja u subjektivnom smislu i teret

    dokazivanja u objektivnom smislu.

    5. 1. 1. Teret dokazivanja u subjektivnom smislu

    Svaka stranka duna je da dokae i tanost injenica na kojima zasniva svoj zahtjev.

    Stranka nema tu dunost prema sudu i prema parninom protivniku. Ta dunost je u njenom

    vlastitom interesu, odnosno teret u vastitom interesu. Ako sud ne stekne uvjerenje o istinitosti

    odreene sporne pravno relevantne injenice, nee moi kao u rimskom pravu, da otkloni

    dunost da presudi spor donoenjem presude (non liquet). Sud je u savremenim pravnim

    sistemima, duan da, i pored toga, odlui i rjei spor jer je drava zabranila samopomo.

    Parnine stranke su dune da iznesu injenine tvrdnje i predloe dokaze do odreenog

    momenta u razvoju parnice. To je teret dokazivanja u subjektivnom smislu. Ako stranka eli

    da uspije sa svojim zahtjevom, mora da snosi odreeni procesni teret u pogledu iznoenja

    injeninog i dokaznog materijala. Sud je rastereen utvrivanja stanja stvari u onim

    graanskopravnim stvarima u kojim stranke nisu ograniene oficijelnim ovlaenjima suda.

    Na strankama lei teret iznoenja procesnog materijala. Sud nije ovlaen utvrivati istinitost

    odreenih pravno relevantnih injenica protiv volje parniara. Stranke iznose injeninu i

    dokaznu grau a sud suvjereno odluuje koji e se dokazi izvesti i upravlja parninim

    postupkom.

    Sud je ovlaen da podstie parnine stranke da iznose pravno relevantne injenice i da

    izvedu dokaze kojima e utvrditi istinitost tih spornih pravno relevantnih injenica, kako bi

    utvrdio istinu u parninom postupku. Sud je duan da se stara da se injenina graa pravilno i

    korektno formira da bi se ostvario princip vladavine prava i zakonitosti.27

    26 Zakon o parninom postupku Republike Srpske iz 2003, Slubeni glasnik, br. 58., lan 126. 27 Stankovi G. Rai R., Parnino procesno pravo, Trebinje, 2008, str. 377.

    16

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    5. 1. 2. Teret dokazivanja u objektivnom smislu

    Ako stranka koja neto tvrdi ne uspije da uvjeri sud u istinitiost svojih tvrdnji, sud nije

    mogao da formira potpunu injeninu podlogu svoje odluke. Kad sud, nakon zavrenog

    postupka dokazivanja, ne moe sa sigurnou da utvrdi istinitost neke sporne pravno

    relevantne injenice, ili postoji neizvjesnost u pogledu njenog postojanja, on e zakljuiti o

    postojanju ili nepostojanju konkretne injenice na osnovu pravila o objektivnom teretu

    dokazivanja. Sudija u tom sluaju mora da pribjegne primjeni pravila iz legalnog dokaznog

    sistema i da zakljui da nisu istinite one injenice na ije postojanje se pozvala stranka koja

    nije uspjela da uvjeri sud u njihovu istinitost. Poto sud nije ovlaen da izvodi dokaze koje

    stranke nisu ponudile i ne moe u takvoj situaciji odbiti pruanje pravne zatite, sud mora

    donjeti odluku na osnovu pravila o teretu dokazivanja.

    Pravila o objektivnom teretu dokazivanja proistiu iz prava na pravnu zatitu. U teoriji

    parninog procesnog prava istie se da teret dokazivanja u objektivnom smislu nema

    neposredne veze sa dokazivanjem jer ovaj institut predstavlja metod kojim sudija poslije

    okonanog dokaznog postupka rjeava kriznu situaciju u kojoj postoji neizvjesnost o

    postojanju ili nepostojanju odreene pravno relevantne injenice. Do primjene pravila o teretu

    dokazivanje dolazi tek nakon ocjene dokaza, ukoliko rezultati izvedenih dokaza ne omoguuju

    sudu da stekne uvjerenje o tanosti spornih injenica. Zakonska pravila o teretu dokazivanja,

    koja sudije primjenjuje u takvoj kriznoj situaciji, treba da omogue sudiji da obrazuje

    injeninu podlogu svoje odluke da bi mogao da rjei spor.28

    28 Stankovi G. Rai R., Parnino procesno pravo, Trebinje, 2008, str. 378.

    17

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    5. 2. Pravila o teretu dokazivanja Pravila o teretu dokazivanja sadrana su u tri procesne maksime. Prvo pravilo postavlja dunost pred tuioca da dokae osnovanost svog zahtjeva, ako ne uspje, tubeni zahtjev

    tuioca se odbija kao neosnovan actore non probante reus absolvitur. Isticanjem prigovora

    tueni postaje tuilac reus in excipiendo fit actor. Subjektivni teret dokazivanja lei na

    onome koji neto tvrdi, a ne na onome ko porie onus probandi incubit ei qui affirmat, non

    ei qui negat.

    Bez obzira to ova pravila dosta precizno odreuju pravila o preraspodjeli tereta

    doakzivanja, primjena ovih pravila u konkretnom sluaju ne obezbeuje uvjek taan odgovor

    na kome lei teret dokazivanja. U teoriji procesnog prava preraspodjela tereta dokazivanja

    povezuju sa podjelom injenica u etiri kategorije: injenice za koje se vee nastanak

    odreenog prava, injenice koje preobraavaju odreeno pravo, injenice koje gase odreeno

    pravo i injenice koje sprjeavaju nastanak odreenog prava.

    injenice za koje norme materijalnog prava veu nastanak odreenog prava duna je da

    dokae ona stranka koja na tim injenicama zasniva neko pravo i ona snosi teret dokazivanja.

    Po pravilu, ove dokaze izvodi tuilac. Za razliku od ovih dokaza, dokazi kojima se utvruju

    injenice koje izazivaju prestanak odreenog prava ili njegovu modifikaciju, po pravilu,

    dokazuje tueni, dok teret dokazivanja injenica koje svojim postojanjem sprjeavaju nastanak

    odreenog prava lei na onoj stranci koja se poziva na te injenice, po pravilu to je tueni.29

    5. 3. Pravna priroda pravila o teretu dokazivanja U teoriji procesnog prava istie se, da ako bi se uzelo da su pravila o teretu dokazivanja procesnopravne prirode, onda bi u parnicama o sporovima sa meunarodnim

    elementom trebalo suditi po lex fori, a ako su materijalnopravne prirode, onda po

    materijalnom pravu na koje upuuje koliziona norma legis fori.

    Pravila o teretu dokazivanja su materijalnopravne prirode jer ova pravila svoje

    opravdanje nalazi u sferi materijalnopravnih, a ne procesnopravnih kategorija. Odgovor na

    29 Stankovi G. Rai R., Parnino procesno pravo, Trebinje, 2008, str. 378., str. 379.

    18

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    pitanje koje su injenice pravno relevantne prosuuje se prema normama materijalnog prava,

    pa je samim tim i pravna priroda pravila o teretu dokazivanja materijalnopravne prirode.30

    30 Stankovi G. Rai R., Parnino procesno pravo, Trebinje, 2008, str. 379.

    19

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    6. IZVOENJE DOKAZA

    6. 1. Donoenje dokaznog reenje U dokaznom rjeenju sud odreuje koji e se dokazi izvesti na glavanoj rasparvi. Sud donosi dokazno rjeenje na osnovu prijedloga stranaka ili po slubenoj dunosti.. Dokazno

    rjeenje je rjeenje o upravljanju postupkom i sud nije vezan za ovo rjeenje. Parnini sud u

    toku glavne rasprave moe izmjeniti, dopuniti svoje rjeenje ili odustati od izvoenja

    odreenog dokaza.

    Kod odluivanja koje e dokaze izvesti, sud se rukovodi pravnom normom, odnosno

    pravno relevantnim injenicama koje su predviene u dispoziciji ili sankciji pravne norme.

    Sud je prilikom odluivanja koji e se dokazi izvesti, na glavnoj raspravi, duan da vodi

    rauna da stranke ne bi eventualno zloupotrebljavale svoja procesna ovlaenja, kao i o

    ekonominosti postupka.

    Protiv rjeenja kojim se odbija ili odustaje od izvoenja odreenog dokaza nije

    doputena posebna alba, ve samo u albi protiv konane presude.31

    Posebna ili samostalna alba je zakonom dozvoljena alba, i to je alba protiv pojedinih

    rjeenja. Posebna alba se ne moe izjaviti protiv svakog rjeenja. U pojedinim sluajevima

    zakonom je zabranjeno izjavljivanje posebne albe ili alba nije uopte dozvoljena. Posebna

    alba se moe izjaviti, na primjer, protiv meritornih rjeenja, protiv rjeenja o parninim

    trokovima. alba se podnosi prvostepenom sudu koji je donjeo rjeenje u prvom stepenu u

    dovoljnom broju primjeraka za parnini sud i za suprotnu stranku. alilac u albi mora navesti

    rjeenje koje se pobija, razloge pobijanja, obim pobijanja te da formulie svoj prijedlog u

    pogledu ukidanja ili preinaenja rjeenja. alilac je duan albu potpisati. alba protiv

    konane presude se moe izjaviti u prekluzivnom roku. Pekluzivan rok za izjavljivanje albe

    je trideset dana od dana uruenja presude odnosno od dana dostavljanja prepisa odluke. alba

    je suspezivan pravni lijek poto se njenim ulaganjem odlae dejstvo pravosnanosti odluke.

    alba je dvostran pravni lijek jer o albi ima pravo da se izjasni protivna stranka.

    31 Stankovi G. Rai R., Parnino procesno pravo, Trebinje, 2008, str. 379.

    20

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    6. 1. 1. Odustanak od sprovoenja dokaznog rjeenja

    Sud moe odustati od sprovoenja dokaznog rjeenja u zakonom odreenim

    sluajevima. Tako e sud odustati od izvoenja odreenog dokaza ako parnina stranka ne

    poloi iznos koji je potreban da bi se odreeni dokaz izveo.

    Ako se zbog izuzetnih okolnosti neki dokaz ne moe izvesti na glavnoj raspravi, sud

    moe odrediti dui rok za pribavljanje odnosno izvoenje tog dokaza. Ukoliko u roku koji je

    sud odredio dokaz ne bude izveden, sud e odustati od izvoenja tog dokaza. Sud e glavnu

    raspravu zakljuiti bez obzira to ovaj dokaz nije izveden.32

    Zakon o parninom postupku navodi, ako zbog izuzetnih okolnosti neki dokaz se ne

    moe izvesti u rokovima predvienim zakonom o parninom postupku, sud rjeenjem moe

    odrediti dui rok za izvoenje dokaza.

    Kad odreeni rok protekne, rasprava e se sprovesti bez obzira to odreen dokaz nije

    sproveden.33

    6. 2. Izvoenje dokaza Dokazi se izvode na glavnoj raspravi. Na prijedlog stranke, podnjet najdocnije na pripremnom roitu, sud moe odluiti da se

    odreeni dokazi izvedu pred drugim sudom (zamoljeni sud). U tom sluaju zapisnici o

    izvedenim dokazima proitae se na glavnoj raspravi.

    O roitu za izvoenje dokaza pred zamoljenim sudom obavjestie se stranka.

    Sudija zamoljenog suda ima pri izvoenju dokaza sva ovlaenja koja ima sudija kad se

    dokazi izvode na glavnoj raspravi.

    Protiv rjeenja suda kojim se odreuje izvoenje dokaza pred zamoljenim sudom nije

    dozvoljena posebna alba.34

    Dokazi se po pravilu izvode neposredno,izuzetno, mogu i posredno, pred zamoljenim

    sudom. Dokaze izvode parnine stranke. Sve dokaze, bez obzira, to je zakonom predvieno

    32 Stankovi G. Rai R., Parnino procesno pravo, Trebinje, 2008, str. 380. 33 Zakon o parninom postupku Republike Srpske iz 2003, Slubeni glasnik, br. 58., lan 129. 34 Zakon o parninom postupku Republike Srpske iz 2003, Slubeni glasnik, br. 58., lan 128.

    21

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    da dokaze izvode parnine stranke, one ne mogu same izvesti. Iz tih razloga pojedine dokaze

    izvodi sud. Uviaj i sasluanje stranke koja nema punomonika izvodi sud. I kad stranke

    izvode dokaze, sud nije pasivni posmatra. Sudija moe postavljati pitanja strankama,

    svjedocima ili vjetacima u svakoj fazi postupka. Sud sudjeluje u izvoenju dokaza tako to

    postavlja pitanja parninim strankama kako bi se utvrdila istina u postupku i kako bi sud donio

    zakonitu odluku. U toku sasluanja stranaka, svjedoka i vjetaka sud je ovlaen i duan da

    sasluavanim licima postavlja opta pitanja i da ih upozorava da su duni govoriti istinu. Sud

    o izvoenju dokaza sastavlja zapisnik.35

    6. 2. 2. Posredno izvoenje dokaza

    Sud u dokaznom rjeenju moe odrediti da se odreeni dokazi izvedu i pred zamoljenim

    sudijom. Sud moe odrediti izvoenje odreenog dokaza pred zamoljenim sudijom ako

    parnina stranka podnese takav prijedlog najdocnije do zakljuenja pripremnog roita.

    Zakonom nije precizirano pod kojim uslovima stranka trai da se odreeni dokaz izvede pred

    zamoljenim sudijom. Poto svaki sud obavlja radnje u postupku na svom podruju, ukoliko bi

    se odreeni dokaz izvodio na podruju drugog suda, nesumnjivo je da bi tada stranka mogla

    zahtjevati da se izvede dokaz pred zamoljenim sudijom. Pravila o posrednom izvoenju

    dokaza dolaze u obzir i iz razloga procesne ekonomije. Ako bi izvoenje odreenog dokaza

    bilo povezano sa nesrazmjernim trokovima ili gubitkom vremena, stranka bi mogla zahtjevati

    da se taj dokaz izvede pred zamoljenim sudijom.

    Ako stranka nije prisutna na roitu na kom treba izvesti odreeni dokaz, u tom sluaju

    sudija zamoljenog suda izvee dokaz. Sudija zamoljenog suda ima sva ovalaenja koja ima

    sudei sud. Nakon izvoenja dokaza pred zamoljenim sudom, zamoljeni sud dostavie sudu

    pred kojim se vodi postupak zapisnik sa roita kako bi on bio proitan na glavnoj raspravi.

    Zapisnik o izvoenju dokaza pred zamoljenim sudom mora biti dostavljen sudeem sudu prije

    poetka glavne rasprave.

    Kada sud donese odluku da se odreeni dokaz izvede pred zamoljenim sudom uputie

    zamolnicu tom sudu.

    35 Stankovi G. Rai R., Parnino procesno pravo, Trebinje, 2008, str. 380.

    22

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    Zamolnica je pismeno u kome se od zamoljenog suda trai da izvede odreeni dokaz.

    Zakonom je predviena sadrina zamolnice. Zamolnica sadri: kratak opis predmeta spora,

    stanje parnice uz naznaenje o kojim okolnostima sud treba da vodi rauna prilikom izvoenja

    dokaza. Sud e u zamolnici odrediti koji dokaz treba zamoljeni sud izvesti.36

    36 Stankovi G. Rai R., Parnino procesno pravo, Trebinje, 2008, str. 381.

    23

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    7. OCJENA DOKAZA

    7. 1. Dokazni osnov Dokazni osnov ili razlog je saznanje do koga je doao sud nakon izvoenja odreenog dokaza. Cilj do koga se dolazi izvoenjem dokaza je saznanje suda o postojanju ili

    nepostojanju odreenih injenica koje se dokazuju i to saznanje predstavlja dokazni osnov ili

    razlog. Do saznanja o odreenim injenicama sud moe doi direktno, kada vri uviaj ili

    jedno lice iznosi svjedoanstvo o odreenoj injenici koju je neposrdeno ulno saznalo. Sud

    do odreenog saznanja moe doi i logikim zakljuivanjem. Logiko zakljuivanje

    predstavlja indirektan nain. 37

    Odnos izmeu dokaznog sredstva i dokaznog osnova ili razloga moe se prikazati

    ovako: Dokazno sredstvo je sama isprava, predmet na kome se obavlja uviaj, svjedok,

    vjetak ili stranka. To su uvjek lica i stvari. Dokazni osnov je ono to je sadrano u ispravi,

    izgled ili kakva druga svojstva predmeta uviaja, iskaz svjedoka ili ono to svjedok izjavljuje

    o injenicama, nalaz miljenja vjetaka, priznanje stranke u parnici ili iskaz stranke prilikom

    izvoenja dokaza sasluanjem stranke.38

    7. 2. Dokazna snaga Dokazna snaga je sposobnost jednog dokaznog osnova ili dokaznog razloga da utiu na formiranje ubjeenja sudije i zakljuak suda o postojanju injenice koja treba da se dokae.

    Dakle, dokazna snaga je sposobnost dokaznog osnova da kod sudije stvori uvjerenje o

    istinitosti odreene pravno relevantne injenice. Pojedini dokazni osnov kod sudije stvara

    izvjesnost, a drugi vjerovatnou u pogledu istinitisti odreene pravno relevantne injenice.

    Znai, nije svaki dokazni osnov podoban da kod sudije stvori uvjerenje o istinitosti odreene

    pravno relevantne injenice.

    37 Stankovi G. Rai R., Parnino procesno pravo, Trebinje, 2008, str. 381. 38 Markievi A. Vraar D., Prirunik za sudske postupke pravni vodi, id, 1986, str.10.

    24

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    Izvjesnost je stepen saznanja koji ne ostavlja sumnju u suprotno. To je najvii stepen

    uvjerenja o postojanju odnosno nepostojanju odreene injenice, do koga sudija dolazi

    neposrednim ulnim opaanjem, na primjer uviajem.

    Vjerovatnoa ja takav stepen saznanja do koga je doao sudija na osnovu dokaznog osnova.

    Vjerovatnoa znai da postoji mogunost da odreena injenica postoji. O vjerovatnoi da

    odreena injenica postoji moe se govoriti kad ima vie argumenata da injenica postoji od

    onih koji govore protiv.39

    U vezi s dokaznom snagom istie se deoba dokaza na neposredne i posredne ili indicije.

    Dakle, dokaz je neposredan ako se njegovim izvoenjem dobijaju direktna saznanja ili podaci

    o injenici koja je pravno relevantna u odreenom sporu. Na primjer, iskaz svjedoka oevica

    dogaaja o isplati kupoprodajne cjene. Posredan je dokaz ako se iz njega ne crpe neposredna

    obavjetenja o injenici koja se dokazuje, nego o nekoj drugoj injenici, indiciji, koja je u

    uzronoj vezi sa pravno relavantnom injenicom, a pomou koje logikim putem izvodimo

    zakljuak o postojanju injenice vane za odluku suda. Ukoliko su indicije blie predmetu

    dokazivanja utoliko je vea njihova dokazna snaga. 40

    7. 3. Ocjena dokaza Ocjenu dokaza vri sud. Sud prvo mora utvrditi da li je odreena injenica pravno

    relevantna, pa potom ocjenjuje da li je odreeno dokazno sredstvo doputeno za dokazivanje

    te injenice. Poto se izvedu dokazi, sud treba da formira svoj sud o istinitosti iskaza o

    konkretnoj injenici. Sud nakon provedenog dokaznog postupka ocjenjuje izvedene dokaze.

    Izvedene dokaze sud ocjenjuje korienjem jednog od dva moguna metoda: metod slobodne

    ocjene dokaza i metod legalne ocjene dokaza.

    Slobodna ocjena dokaza, kao metod ocjenjivanja dokaza, predviena je u Zakonu o

    parninom postupku Republike Srpske. Sud sam odreuje na osnovu svog sudijskog uvjerenja

    koje e dokaze uzeti kao istinite i tane. Sud e savjesno i briljivo ocjeniti svaki dokaz

    39 Stankovi. Rai R., Parnino procesno pravo, Trebinje, 2008, str. 381. 40 Markievi A. Vraar D., Prirunik za sudske postupke pravni vodi, id, 1986, str. 10.

    25

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    zasebno i sve dokaze zajedno i pri tome voditi rauna i o rezultatima cjelokupnog postupka.

    Sud mora u obrazloenju presude iznjeti argumente kako je ocjenio izvedene dokaze.

    Ocjena dokaza od strane prvostepenog suda nije konana. Instancioni sud prilikom ispitivanja

    odluke prvostepenog suda ocjenjuje da li je prvostepeni sud pravilno ocjenio izvedene

    dokaze.41

    Zakon sadri vie pravila o tome kada je sud duan da po svom uvjerenju ocjeni dranje

    stranke i da na osnovu toga izvede zakljuak o postojanju ili nepostojanju injenica. Zakonom

    je predvieno da e sud uzimajui u obzir sve okolnosti cjeniti po svom uvjerenju da li e

    uzeti za priznatu ili osporenu injenicu onu koju je stranka prvo priznala, a posle potpuno ili

    djelimino porekla ili ograniila priznanje dodavanjem drugih injenica.

    Odstupanja od naela traenja istina i slobodne ocjene dokaza:

    1. Izvjesne injenice mogu se dokazivati samo odreenim dokaznim sredstvima, to je

    jedan od principa legalne ocjene dokaza. Ovlaenje za zastupanje u parnici dokazuje

    se punomojem, ali u ovom sluaju forma moe biti zadovoljena i ako stranka izjavu o

    ovlaenju da usmeno na raspravi i to se zabiljei u raspravnom zapisniku.

    2. U odreenim situacijama zakon zabranjuje uoptrebu nekog dokaznog srdestva.

    Iskljuivo u javnom interesu zabranjeno je sasluanje svjedoka ili vjetaka o onome to

    predstavlja slubenu ili vojnu tajnu.

    3. Kada sud utvrdi da stranci pripada pravo na nakonadu tete, na novani iznos ili na

    zamenjive stvari, ali se visina zhtjeva ne moe utvrditi ili bi se mogla utvrditi samo sa

    nesrazmjernim tekoama, sud e o ovome odluiti po slobodnoj ocjeni.

    4. Ogranienja u ovlaenju suda da slobodno ocjenjuje dokaze:

    a) Priznanje injenica. Najslabiju dokaznu snagu ima priznanje u krivinom postupku.

    Priznanje u krivinom postupku mora biti jasno, potpuno i potkrepljeno drugim dokazima.

    Bez obzira koliko ono bilo potpuno, sud nije osloboen dunosti da izvodi i druge dokaze.

    U parninom postupku priznanje se ne provjerava drugim dokazima. Ne treba dokazivati

    injenice koje je stranka priznala pred sudom u toku parnice, ali sud moe narediti da se

    dokazuju ovakve injenice ako smatra da stranka njihovim priznanjem ide za tim da raspolae

    zahtjevom kojim ne moe raspolagati. Priznata injenica je samim tim nesumnjivo utvrena i

    sud e je uzeti za podlogu svoje odluke. Podaci koje sud ovim putem dobija po pravilu su

    41 Stankovi G. Rai R., Parnino procesno pravo, Trebinje, 2008, str. 382.

    26

  • Silvija eki Parnino procesno pravo verodostojni i sigurniji od onih da kojih dolazi izvoenjem svih ostalih dokaza. Priznanje

    injenica je izjava stranke pred sudom u toku parnice kojom potvruje da su istiniti navodi

    koji idu u prilog protivniku. Priznanje nije izjava volje. Priznanje je izjava o znanju, a ne akt

    raspolaganja. Sud nee uvaiti priznanje ne samo ako smatra da stranke na taj nain idu

    zaobilaznim putem preko dozvoljene granice stranake dispozicije, nego ni tada ako je stekao

    vrsto uvjerenje da injenica koja je priznata ne postoji ili ako je opte poznato da tvrenje

    stranke nije istinito. Priznanje moe biti izriito ili preutno i konkludentno. O preutnom

    priznanju sud zakljuuje na osnovu ponaanja stranke u parnici, iz njenog dranja prilikom

    pretresanja dokaza ili njihovog izvoenja i na drugi nain. Sud treba da nastoji da se

    postavljanjem pitanja i na drugi nain pribave izriita izjanjenja stranaka o svim vanim

    injenicama. Sve injenice o kojim se protivna strana nije izjasnila smatraju se spornim.

    Priznanje treba da je uinjeno pred sudom u toku parnice. Priznanje koje je dato van suda i u

    vrijeme dok tee parnica, je samo indicija koju sud ocjenjuje po svom uvjerenju. Priznanje se

    moe dati usmeno u izjavi pred sudom ili u podnesku. Stranka moe priznati injenice koje su

    za nju pravno nepovoljne ve u tubi ili odogovoru na tubu ili kasnije sve do okonanja

    postupka. Punovanu izjavu o priznanju injenica moe za stranku dati i njen punomonik,

    kao i zakonski ili privremeni zastupnik. Postoji razlika izmeu priznanja injenica i priznanja

    tubenog zahtjeva. Priznanje injenica je izjava stranke kojom saoptava sudu svoju predstavu

    o odlunim injenicama, a priznanje tubenog zahtjeva je akt slobodnog raspolaganja.

    Priznanjem injenica iskljuuje se potreba za dokazivanjem, a priznanjem tubenog zahtjeva

    sud se oslobaa i dunosti da na konkretan sluaj primjeni odreeno pravilo materijalnog

    prava. U prvom sluaju priznanjem se dobija injenina osnova za presudu, a u drugom

    sluaju sud bez daljeg raspravljanja donosi presudu kojom usvaja tubeni zahtjev presuda na

    osnovu priznanja. Priznanje moe biti dato i prilikom izvoenja dokaza sasluanjem stranaka.

    Ni u tom sluaju sud ne ocjenjuje po svom uvjerenju onaj dio iskaza koji sadri priznanje

    injenica, nego ih uzima kao dokazne, a ostali dio iskaza cjeni kao i sve ostale dokaze.

    Ogranieno priznanje sud ocjenjuje po svom slobodnom uvjerenju i izvodi zakljuak o tome

    da li e u ovom sluaju izvjesnu injenicu smatrati za priznatu ili osporenu. Na primjer, tueni

    najprije prizna da je upravljao putnikim automobilom kojim je prouzrokovana saobraajna

    nezgoda, a potom ovo porekne i tvrdi da je u kritinom momentu za volanom bio njegov

    saputnik. Ako stranka porekne ili ogranii priznanje dodavanjem drugih injenica treba da

    27

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    objasni motive zbog kojih je neto priznala. Sudija e uvijek zadrati u sebi rezervu prema

    takvom stavu parniara i postavljati pitanje koje je teko mimoii: zato bi stranka priznala

    ono to je za nju nepovoljno kada to ne bi bila istina?

    b) Sud je vezan zakonskim presumpcijama. injenice ije postojanje zakon pretpostavlja ne

    treba dokazivati, ali se moe dokazivati da ove injenice ne postoje, ako zakonom nije ta

    drugo odreeno. Javne isprve ili sa njima izjednaene isprave, dokazuju istinitost onoga to se

    u njima potvruje ili odreuje. Dokazivanje o protivnom nije iskljueno osim ako je rije o

    neoborivim zakonskim pretpostavakama.

    c) Ne treba dokazivati injenice koje su optepoznate ili notorne injenice. To su injenice

    poznate irokom krugu ljudi pa i sudu pred kojim parnica tee. Notorne injenice su one koje

    predstavljaju elementarna znanja prirodnih nauka dostupna svima. Nemoe se smatrati

    notornom injenica koja je poznata nekom lanu sudskog vijea koji je bio oevidac dogaaja,

    takvog sudiju bi trebalo izuzeti sa suenja da bi se mogao pojaviti u ulozi svjedoka.

    d) Parnini sud je u pogledu postojanja krivinog djela i krivine odgovornosti uinioca vezan

    za pravosnanu presudu krivinog suda kojom se optueni oglaava krivim. Svako

    dokazivanje o protivnom je iskljueno. Ali u ovom sluaju sud je vezan samo u pogledu onih

    injenica koje ulaze u bie krivinog djela ili predstavljaju elemente krivine odgovornosti

    uinioca, a sve ostale injenice samostalno utvruje. No, i druge injenice koje su utrene u

    pravosnanoj krivinoj presudi mogu imati snagu indicija. Tueni u parnici se ne moe sa

    uspjehom braniti tvrenjem da ne postoji krivino djelo ili da nije kriv ako se tuilac poziva

    na pravosnanu krivinu presudu kao dokaz. Ali tueni moe isticati druge prigovore i

    dokazivati da postoji tzv. sluaj podjeljene odgovornosti, jer je oteeni svojim protivpravnim

    radnjama doprineo nastanku tete, ili poricati visinu tete. Oslobaajua presuda krivinog

    suda po pravilu ne vezuje parnini sud. Sud moe obavezati tuenog da nadoknadi tetu

    prouzrokovanu drugome u saobraajnoj nezgodi iako ga je krivini sud oslobodio od optube,

    jer je pojam odgovornosti u obligacionom pravu iri od krvine odgovornosti.42

    42 Markievi A. Vraar D., Prirunik za sudski postupak pravni vodi, id, 1986, str. 13., str. 14., str. 15., str. 16., str. 17.

    28

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    8. OBEZBJEENJE DOKAZA

    8. 1. Pojam Dokazi se izvode na glavnoj rspravi. Ponekad postoji potreba da se dokazi izvode i prije glavne rasprave.

    Procesni institut obezbjeenja dokaza omoguuje da se u oderenim sluajevima, kada

    se za to steknu zakonom predviene predpostavke, izvode dokazi prije pokretanja parninog

    postupka ili u toku prvostepenog postupka, ali prije glavne rasprave poto bi njihovo

    izvoenje na glavnoj raspravi bilo onemogueno ili oteano.

    Postupak obezbjeenja dokaza, po pravilu ne sprovodi sudei sud. Obezbjeenje dokaza

    je procesni institut koji predstavlja izuzetak od neposrednog izvoenja dokaza, poto sud na

    glanoj raspravi ita zapisnik o izvoenim dokazima koji su izvedeni u postupku za njihovo

    obezbjeenje.

    Obezbjeenje dokaza je procesni institut koji odstupa od zahtjeva koje postavlja naelo

    ekonominosti. U stadijumu u kome se obezbjeuju dokazi nije moguno ocjeniti da li e ti

    dokazi kasnije biti neophodni. Sud u toku glavne rasprave moe ocjeniti da li je obezbjeenje

    tih dokaza bilo potpuno nepotrebno. Ali obezbjeenje dokaza je u funkciji pruanja pravne

    zatite ugroenim ili povrijeenim subjektivnim pravima. Ako ne bi postojao ovaj procesni

    institut ostvarenje prava stranke na pravnu zatitu bilo bi dovedeno u pitanje nemogunou

    izvoenja odreenog dokaza kojim parnina stranka dokazuje pravno relevantne injenice na

    kojima zasniva svoj zahtjev.43

    8. 2. Pretpostavke za obezbjeenje dokaza Da bi se sproveo postupak za obezbjeenje dokaza zakonom su predviene predpostavke pod kojima je doputeno obezbjeenje dokaza:

    1. postupak obezbjeenja dokaza sprovodi se uvijek po predlogu stranke;

    43 Stankovi G. Rai R., Parnino procesno pravo, Trebinje, 2008, str. 382.

    29

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    2. obezbjeenje dokaza e se sprovoditi samo ako postoji opravdana bojazan da se

    odreeni dokazi nee moi kasnije izvesti ili e njegovo izvoenje biti oteano;

    3. mora prijetiti opasnost od nemogunosti izvoenja odreenog dokaza ili e njegovo

    izvoenje biti znatno oteano;

    4. stranka mora osnovano zatraiti da se sprovede postupak za obezbjeenje postupka.

    8. 3. Prijedlog za obezbjeenje dokaza Prijedlog za obezbjeenje dokaza je inicijalna radnja kojom se pokree postupak za obezbjeenje dokaza

    Ako je prijedlog za obezbjeenje dokaza stavljen u toku parninog postupka, za

    postupanje je nadlean sud pred kojim je postupak u toku.

    Kad se trai obezbjeenje dokaza prije pokretanja postupka, kao i u izuzetnim sluajevima

    ako je postupak ve u toku, nadlean je sud prvog stepena na ijem se podruju nalaze stvari

    koje treba razgledati, odnosno sud na ijem podruju boravi lice koje treba sasluati.44

    Prijedlog za obezbjeenje dokaza moe se staviti i u toku postupka povodom prijedloga

    za ponavljanje postupka. Obezbjeenje dokaza ne moe se traiti nakon pravosnanosti

    presude, prije izjavljivanja vanrednih pravnih lijekova niti u toku postupka po reviziji.45

    Prijedlog za obezbjeenje dokaza mora sadravati odreene elemente. U podnesku

    kojim se trai obezbjeenje dokaza predlaga je duan da navede injenice koje se imaju

    dokazati, dokaze koje treba izvesti i razloge zbog kojih smatra da se docnije dokaz nee moi

    izvesti ili da e njegovo izvoenje biti oteano. U podnesku treba navesti ime i prezime

    protivnika, osim ako iz okolnosti proistie da on nije poznat.46

    Prijedlog za obezbjeenje dokaza mora biti obrazloen. U prijedlogu predlaga mora

    navesti i protivnika predlagaa ako mu je poznat. Predlagaev protivnik je poznat ukoliko se

    obezbjeenje dokaza trai u toku parninog postupka. Ako se obezbjeenje dokaza trai prije

    pokretanja parninog postupka u odreenim sluajevima nee biti moguno odrediti

    44 Zakon o parninom postupku Republike Srpske iz 2003, Slubeni glasnik, br. 58., lan 170. 45 Stankovi G. Rai R., Parnino procesno pravo, Trebinje, 2008, str. 383. 46 Zakon o parninom postupku Republike Srpske iz 2003, Slubeni glasnik, br. 58., lan 171.

    30

  • Silvija eki Parnino procesno pravo protivnika predlagaa. Sud e takvom licu postaviti privremenog zastupnika. U ovom sluaju

    nije potrebno izdati oglas.

    8. 3. 1. Dokazna sredstva

    U postupku za obezbjeenje dokaza mogu se izvoditi dokazi: sasluanjem stranaka i

    svjedoka, vjetacima i uviajem. Izvoenjem dokaza putem isprava se ne izvodi. Isprava, kao

    dokazno sredstvo je izvor saznanja o injenicama i ona, sama po sebi, predstavlja

    obezbjeenje dokaza.

    8. 4. Postupak za obezbjeenje dokaza Zakonom o parninom postupku Republike Srpske regulisan je postupak za obezbjeenje dokaza. Prije nego to bude donesena odluka o pokretanju postupka za

    obezbjeenje dokaza sud dostavlja protivniku predlagaa podnesak radi izjanjenja. Sud e

    protivniku predlagaa ostaviti rok u kome se moe izjasniti o prijedlogu. Zakonom nije

    oderena duina roka, ve e sud u svakom konkretnom sluaju, odrediti rok imajui u vidu

    navedene razloge za obezbjeenje dokaza i hitnost postupka. Izuzetno, ako postoji opasnost za

    osiguranje dokaza sud nee dostavljati prijedlog na izjanjenje protivniku predlagaa ve, e o

    prijedlogu odluiti odmah. Sud donosi rjeenje u kome usvaja ili odbija prijedlog.

    Ako usvoji prijedlog za obezbjeenje dokaza sud e u rjeenju navesti sporne pravno

    relevantne injenice koje se trebaju dokazati i dokaze koji se trebaju izvesti da bi se utvrdila

    istinitost tih injenica. Ako je protivnik predlagaa nepoznat ili mu je nepoznato boravite sud

    e istovremeno sa odreivanjem dokazne teme i odreivanjem dokaznih sredstava odrediti i

    privremenog zastupnika protivniku predlagaa. U ovom sluaju nije potrebno da se izdaje i

    objavljuje oglas.

    Ako protivniku predlagaa nije dostavljen prijedlog za obezbjeenje dokaza ili je

    nepoznato njegovo boravite sud e zajedno sa prijedlogom dostaviti i rjeenje kojim je

    usvojio prijedlog za obezbjeenje dokaza. Izuzetno, sud moe odrediti izvoenje dokaza prije

    31

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    nego to rjeenje bude dostavljeno protivniku predlagaa. Samo u izuzetnim sluajevima sud

    moe narediti izvoenje dokaza prije dostavljanja rjeenja protivniku predlagaa.

    Protiv rjeenja kojim se usvaja prijedlog za obezbjeenje dokaza i protiv rjeenja kojim

    se odluuje da izvoenje dokaza zapone i prije nego to se rjeenje dostavi protivniku nije

    doputena alba. alba je doputena protiv rjeenja kojim se odbija prijedlog za izvoenje

    dokaza. Sud koji je odbio prijedlog za izvoenje dokaza mora obrazloiti prijedlog.

    Izvoenje dokaza se sprovodi na posebnom roitu koji je odredio sud koji je usvojio

    prijedlog za izvoenje dokza. Na ovo roite pozivaju se predlaga i protivnik predlagaa, ako

    je poznat. Ako sudu nije poznat protivnik predlagaa ili je poznat protivnik predlagaa ali mu

    je nepoznato njegovo boravite, sud e pozvati privremenog zastupnika protivnika predlaga.

    Na roitu na kome se izvode dokazi sud sastavlja zapisnik o izvedenim dokazima. Zapisnik o

    izvoenju dokaza uvae se kod suda pred kojim su se dokazi izvodili. Na taj nain bie

    obezbjeeni dokazi. Ako je sproveden postupak za obezbjeenje dokaza prije pokretanja

    parninog postupka stranaka, koja je traila izvoenje ovih dokaza, moe traiti da joj se

    dostave prepisi zapisnika ili primjerak nalaza i miljenja sudskog vjetaka.

    Ako je u toku parnini postupak, a postupak za obezbjeenje dokaza ne sprovodi sud

    pred kojim se vodi postupak ve neki drugi sud, taj sud bie duan da dostavi zapisnik sudu

    pred kojim se vodi parnini postupak.47

    8. 5. Odstupanje od naela kontradiktornosti u postupku za obezbjeenje dokaza U postupku obezbjeenja dokaza postoje sluajevi u kojima je predvieno odstupanje

    od naela kontradiktornosti. Pravilima Zakona o parninom postupku predvieno je da:

    1. sud moe usvojiti rjeenje o obezbjeenju dokaza prije nego to se o prjedlogu

    izjasni protivnik predlagaa;

    2. sud moe narediti izvoenje dokaza prije nego to rjeenje bude dostavljeno

    protivniku predlagaa;

    3. sud nije duan da izda i objavi oglas o postavljanju privremenog zastupnika.

    47 Stankovi G. Rai R., Parnino procesno pravo, Trebinje, 2008, str. 384.

    32

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    Postojanje opravdane bojazni da se odreeni dokaz kasnije nee moi izvesti ili da e

    njegovo izvoenje biti oteano kao i hitnost u postupanju doveli su do odstupanja od naela

    kontradiktornosti. Ovo odstupanje od naela kontradiktornosti je samo prividno jer protivnik

    predlagaa e se moi kasnije izjasniti o ovako izvedenom dokazu. Protivnik predlagaa moe

    se na glavnoj raspravi izjasniti o samom dokazu i njegovoj dokaznoj snazi.48

    7. 5. 1. Trokovi postupka za obezbjeenje dokaza

    Trokove postupka za obezbjeenje dokaza prethodnio snosi predlaga. Zavisno od

    uspjeha u parnici bie konano odreeno koja e ih stranka snositi.

    8. 6. Upotreba dokaza izvedenih radi obezbjeenja Sud pred kojim se vodi postupak moe na razliite naine postupiti kad se stranka pozove na dokaz koji je ve obezbjeen.

    1. Ako stranka trai da se izvede dokaz koji je obezbjeen sud moe odluiti da se proita

    zapisnik o izvedenom dokazu ako obezbjeeni dokaz vie ne postoji ili je njegovo

    izvoenje oteano. U ovom sluaju dokaz je posredno izveden.

    2. Sud moe odluiti da neposredno izvede taj dokaz ako jo uvijek postoji to dokazno

    sredstvo. U ovom sluaju sud e neposrdeno izvesti dokaz.

    3. Sud moe odrediti da se izvede dokaz koji je obezbjeen jer smatra da se ne radi o

    pravno relevantnoj injenici.49

    48 Stankovi G. Rai R., Parnino procesno pravo, Trebinje, 2008, str. 385. 49 Stankovi G. Rai R., Parnino procesno pravo, Trebinje, 2008, str. 385.

    33

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    9. SUDSKA PRAKSA Teret dokazivanja u parnici nije samo na strankama, ve je i sud duan da se stara o pravilnom i potpunom utvrenju injeninog stanja, pa zato i ima odreena ovlaenja,

    nezavisno od prijedloga stranaka.

    Dokazivnje e teretiti jednu stranku samo u sluaju kada to proizilazi iz materijalno

    pravnog propisa na kome ona zasniva svoj zahtjev.

    Priznate injenice mogu se osporiti sve dok parnica tee, pa i u albenom postupku.

    Kada stranka u albi ospori svoju izjavu, koju je dala u prvostepenom postupku, u

    pogledu priznanja izvesnih injenica iznoenjem drugih navoda i dokaza, koji mogu dovesti u

    sumnju osnovanost priznatih pravno relevntnih injenica, drugostepeni sud nije ovlaen da

    ocjenjuje da li e uzeti kao tanu priznatu ili osporenu injenicu, ve to moe uiniti samo

    prvostepeni sud u ponovnom postupku, poto ranije priznate injenice, ukoliko se ospore u

    samoj albi, imaju tretman novih dokaza.

    Odluka o odbijanju tubenog zahtjeva moe se donjeti tek kad se utvrdi da ni jedno

    pravno pravilo ne upuuje na zakljuak o osnovanosti tubenog zahtjeva.

    Stoga se, sve dok je u pitanju isti tubeni zahtjev, zasnovan na istom ivotnom

    dogaaju, strankama ne moe u redovnom postupku uskratiti pravo da za utvrenje

    materijalne istine u pogledu njegove osnovanosti iznose nove injenice i predlau nove

    dokaze, iako se time ukazuje na jo neki pravni osnov, pored iznjetog u tubi, i ak bez obzira

    na to, da li je u tubi pominjan pravni osnov.

    Strankama koje zbog fizikog nedostatka (gluvonjemi i sl.) nisu u mogunosti da na

    uobiajan nain pred sudom raspravljaju, a potpuno su poslovno sposobne, sud je duan

    omoguiti preduzimanje parninih radnji preko tumaa, koga te stranke angauju, tj. lica u

    koje imaju povjerenje, koja ih razumiju i koja mogu da saopte njihovu volju.

    Sud je ovlaen da o doprinosu u nastnku tetnih posljedica samostalno odluuje, a

    nalaz i miljenje vjetaka koristi samo radi utvrivanja ili razreavanja onih injenica za koje

    je potrebno struno znanje, kojim sud ne raspolae.

    Ako stranka predloi za vjetaka lice koje je u radnom odnosu kod protivne stranke, ne

    moe se traiti izuzee tog vjetaka samo zbog te injenice, ako je za nju stranka znala u

    34

  • Silvija eki Parnino procesno pravo vrijeme predlaganja vjetaka. Meutim, sud moe tu okolnost uzeti u obzir prilikom ocjene

    tog dokaznog sredstva.

    Ako je priznanje punomonika stranke u koliziji sa sadrajem pismenih isprava,

    opravdano je prihvatiti opozivanje priznanja injenice.

    Utvrivanje obaveze i naplate poreza iskljuivo se vri u upravnom postupku, pa se

    pred sudom opte nadlenosti ne moe traiti obezbjeenje dokaza koje bi sluilo za

    dokazivanje u upravnom postupku.

    Predlaga je pravosnano zaduen sa porezom u vezi prometa nepokretnosti, ali je

    traio ponavljanje upravnog postupka, tvrdei da je vrijednost zemljita manja od procjenjene,

    jer je zahvaena erozijom. Taj prjedlog je odbijen, jer je utvreno da u momentu procjene

    zemljite nije bilo zahvaeno erozijom.

    Nezadovoljan ovakvom odlukom predlaga trai od optinskog suda da se putem

    obezbjeenja dokaza utvrde ove injenice.

    Prijedlog je odbijen, rjeenje potvreno, pa su izmeu ostalog iznjeti i sledei razlozi:

    Odredbom lana 169. Zakona o parninom postupku predvieno je da se moe traiti

    obezbjeenje dokaza, ako postoji opravdana bojazan da se neki dokaz nee moi izvesti, ili e

    njegovo docnije izvoenje biti oteano, a takav prijedlog se moe staviti u toku kao i prije

    pokretanja parnice.

    Oigledno je da ovakvom prijedlogu nema mjesta, jer se pitanje poreske obaveze ne

    raspravlja u parnici, ve u upravnom postupku, pa u tom postupku treba utvrivati injenice,

    koje su od znaaja za odluivanje, a kako se vidi, to je nadleni organ odluivao.

    Obezbeenje dokaza za stvari o kojima rjeava upravni organ vri se u tom postupku,

    kako je predvieno propisima Zakona o upravnom postupku.

    Vjetaenje je dokazno sredstvo koje se koristi kad je za utvrivanje ili razjanjenje

    neke injenice potrebno struno znanje kojim sud ne raspolae. Strunim znanjem za

    razumjevanje i primjenu prava sud mora rasolagati i zato niko osim sudskog vijea ne moe

    tumaiti materijalno pravo. Vjetak moe pomoi sudu samo kod utvrivanja odreenih

    injenica ali ne moe preuzeti vrenje sudske funkcije. Povjeravanje vjetaku da ocjenjuje

    pravilnu primjenu prava, znak je nemoi sudskog vijea da kvalifikovano obavlja svoju

    funkciju a takvo vijee nije pravilno sastavljeno.

    35

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    Slobodna ocjena dokaza u sebi sadri ovlaenja ne samo za slobodnu ocjenu rezultata

    dokazivanja, ve i za slobodan izbor dokaznih sredstava.50

    50 Risti V. Risti M., Praktikum za parnicu, etvrto izmjenjeno i dopunjeno izdanje, Beograd, 1995, str. 215., str. 216.

    36

  • Silvija eki Parnino procesno pravo ZAKLJUAK: Nakon izlaganja teme ovog diplomskog rada proizilazi sledei zakljuak: Dokazivanje je proces kojim se postupno utvruje niz injenica koje se povezuju u

    argumentaciju. Niz injenica koje je sud utvrdio odgovaraju nizu injenica koje postoje u

    stvarnosti. Dokazi predstavljaju podatke injenine prirode, na osnovu kojih se utvruje

    injenino stanje, a na osnovu koga se izvode relevantni zakljuci u pogledu zahtjeva

    stranaka.

    Sam dogaaj odreuje vrstu dokaza i karakter dokazivanja. Svaki dogaaj ostavlja

    tragove na stvarima ili u svjesti oevidca. To su prvi izvori iz kojih crpimo obavjetenja o

    nekom zbivanju.

    Dokazivanje u parninom postupku je prvenstveno procesna kategorija. Pod

    dokazivanjem se podrazumjeva procesna aktivnost koja obuhvata niz parninih radnji

    procesnih subjekata koje idu za utvrivanjem istinitosti tvrdnji o injenicama koje se

    dokazuju.

    Dokazivanje obuhvata sve injenice koje su u datom postupku vane za donoenje

    odluke.

    Nuno je dobro poznavanje materijalnog prava sadranog u pravnim propisima kako bi

    sud znao koje je sve injenice potrebno utvrditi radi odluivanja o zahtjevu stranaka.

    Nepoznavanje materijalnog prava dovodi do pogrene primjene pravila o teretu dokazivanja.

    ivotno i sudijsko iskustvo govore da je priznanje u parnici najee istinito i da je za

    sud sigurniji izvor saznanja nego drugi dokaz.

    Uloga suda je da vri selekciju dokaza i daje vrednosnu ocjenu dokaza to je svakako

    najtei dio procesne aktivnosti u postupku odluivanja.

    37

  • Silvija eki Parnino procesno pravo LITERATURA:

    [1] Stankovi G. i Rai R., Parnino procesno pravo, Trebinje, 2008.

    [2] Rajovi V., ivanovi M. i Momilovi R., Graansko procesno pravo, Banja Luka, 2001.

    [3] Markievi A. i Vraar D., Prirunik za sudske postupke pravni vodi, id, 1986.

    [4] Risti V. i Risti M., Praktikum za parnicu, etvrto izmjenjeno i dopunjeno izdanje, Beograd, 1995.

    ZAKONSKI PROPISI:

    [1] Zakon o parninom postupku Republike Srpske iz 2003, Slubeni glasnik, br. 58.

    38

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    39

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    40

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    41

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    42

  • Silvija eki Parnino procesno pravo

    43

    1. UVOD2. POJAM DOKAZIVANJA2. 1. Dokazivanje2. 2. Struktura injenine podloge2. 3. Inicijativa za dokazivanje2. 4. Vrste dokazivanja2. 4. 1. Radnje u dokaznom postupku

    2. 5. Vrste dokaza

    3. PONUDA DOKAZA3. 1. Ponuda i predlaganje dokaza3. 1. 1. Ponuda dokaza do koga je stranka dola na nedoputen nain3. 1. 2. Nareivanje dokaza po slubenoj dunosti

    4. PREDMET DOKAZIVANJA4. 1. Optepoznate injenice4. 2. Priznate injenice4. 3. injenice utvrene presudom krivinog suda

    5. TERET DOKAZIVANJA5. 1. Teret dokazivanja5. 1. 1. Teret dokazivanja u subjektivnom smislu 5. 1. 2. Teret dokazivanja u objektivnom smislu

    5. 2. Pravila o teretu dokazivanja5. 3. Pravna priroda pravila o teretu dokazivanja

    6. IZVOENJE DOKAZA6. 1. Donoenje dokaznog reenje6. 1. 1. Odustanak od sprovoenja dokaznog rjeenja

    6. 2. Izvoenje dokaza6. 2. 2. Posredno izvoenje dokaza

    7. OCJENA DOKAZA7. 1. Dokazni osnov7. 2. Dokazna snaga7. 3. Ocjena dokaza

    8. OBEZBJEENJE DOKAZA8. 1. Pojam8. 2. Pretpostavke za obezbjeenje dokaza8. 3. Prijedlog za obezbjeenje dokaza8. 3. 1. Dokazna sredstva

    8. 4. Postupak za obezbjeenje dokaza8. 5. Odstupanje od naela kontradiktornosti u postupku za obezbjeenje dokaza7. 5. 1. Trokovi postupka za obezbjeenje dokaza

    8. 6. Upotreba dokaza izvedenih radi obezbjeenja

    9. SUDSKA PRAKSAZAKLJUAK:LITERATURA: