otel İşletmelerinde İş ve İşletme ile İlgili faktörlerin...

of 21 /21
GİRİŞ Yaygın kabul gören bir tanıma göre işgören tatmi- ni, ‘bir kişinin işini ve işteki deneyimlerini değer- lendirmesi sonucunda hissettiği pozitif (olumlu) duygusal durum’ olarak ifade edilmektedir (Locke, 1976:1300). Hizmet işletmelerinde yapılan araştır- malar, işgören tatmininin tüketiciye verilen hizmet kalitesini (Hartline and Ferrell, 1996; Schneider and Bowen, 1985), tüketici memnuniyetini ve sadakati- ni, (Bansal, Mendelson ve Sharma, 2001, Heskett vd., 1994; Schlesinger and Zornitsky, 1991), tüke- tici odaklı davranışları (Hoffman ve Ingram, 1992) rekabet üstünlüğünü, genel olarak işletme etkinli- ğini ve başarısını doğrudan veya dolaylı olarak et- kileyebileceğini göstermektedir (Heskett, Sasser ve Schlesinger, 1997; Ostroff, 1992; Ulrich vd., 1991). Buna ek olarak işgören tatmininin örgütsel bağlı- lığı, isteğe bağlı işgören devrini, işgören devamsız- lığını (Tett ve Meyer, 1993) işgören başarısını (Judge vd., 2001, Schleicher vd, 2004) ve örgütsel vatan- daşlık davranışını (Organ ve Ryan, 1995) önemli öl- çüde etkilediği de bilinmektedir. Bu açıdan hizmet üreten işletmelerde işgörenlerin iş tatminini etki- leyen faktörlerin araştırılması ve işletme yönetici- lerinin uygulamalarına bu araştırmalara göre yön vermesi gerekmektedir. Bu önemine istinaden son yıllarda işgören tatmini ve tatminsizliği yaratan faktörlerin araştırılması hizmet işletmeleri yöneti- mi ile ilgili yazında artan bir ilgi odağı olmuştur. Cilt 16 n Sayı 2 n Güz 2005 n 183 Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, Cilt 16, Sayı 2, Güz:183-203, 2005. Copyright 2005 anatolia Bütün hakları saklıdır ISSN: 1300-4220 (1990-2005) Otel İşletmelerinde İş ve İşletme ile İlgili Faktörlerin İşgören Tatmini Üzerindeki Görece Etkisi: Nevşehir Örneği Zeynep KUŞLUVAN - Salih KUŞLUVAN Erciyes Üniversitesi Nevşehir Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik Yüksekokulu ÖZ Bu çalışmanın amacı, otel işletmelerinde işgören tatminini belirleyen iş ve işletme ile ilgili değişken kümelerinin (gruplandırılmış değişkenlerin) iş tatminini açıklamadaki görece önemini ortaya koymaktır. Bu amaçla, otel işletmelerinde işgören tatminini belirleyen değişken kümelerini kapsayan bir model önerilmiş ve bu değişken gruplarının iş tatmini üzerindeki görece önemi, hiyerarşik çoklu reg- resyon analizi ile incelenmiştir. Sonuç olarak, otel çalışanlarının iş tatmini üzerinde en çok etkiye sahip değişken kümelerinin sırasıyla, insan kaynakları yönetimi uygulamaları ve sosyal ilişkiler olduğu tespit edilmiştir. Buna karşın stres veya rol faktörleri, işin özellikleri ve fiziksel ortam ile ilgili değişken kümelerinin iş tatminini açıklama açısından önemli olmadığı ortaya çıkmıştır. Bu bulguların otel işletmeleri yöneticileri açısından ne anlama geldiği ve yansımaları tartışılmıştır. Anahtar Sözcükler: Otel işletmeleri, iş tatmini, hiyerarşik çoklu regresyon analizi ABSTRACT This article investigates the relative importance of job and organization related groups of independent variables in explaining employee job satisfaction in the hotel industry. In line with the purpose of the study, a causal model consisting of a dependent variable, job satis- faction, and groups of independent determinant variables of job satisfaction in the hotel industry are offered. The relative contribution and importance of groups of independent variables to job satisfaction were analyzed with hierarchical multiple regression analysis. The results of the study indicate that the most important independent groups of variables impacting on job satisfaction of hotel employees are human resource management practices and social relations respectively. Stress or role factors, job characteristics and physical work conditions were found to be unimportant in explaining employee satisfaction in hotels. The implications of the research findings for hotel managers are discussed. Keywords: Hotels, job satisfaction, hierarchical multiple regression analysis Relative Impact of Job and Organization Related Factors on Employees’ Job Satisfaction in the Hotel Industry: The Case of Nevsehir

Author: phamduong

Post on 18-Apr-2018

229 views

Category:

Documents


5 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • GRYaygn kabul gren bir tanma gre igren tatmi-ni, bir kiinin iini ve iteki deneyimlerini deer-lendirmesi sonucunda hissettii pozitif (olumlu) duygusal durum olarak ifade edilmektedir (Locke, 1976:1300). Hizmet iletmelerinde yaplan aratr-malar, igren tatmininin tketiciye verilen hizmet kalitesini (Hartline and Ferrell, 1996; Schneider and Bowen, 1985), tketici memnuniyetini ve sadakati-ni, (Bansal, Mendelson ve Sharma, 2001, Heskett vd., 1994; Schlesinger and Zornitsky, 1991), tke-tici odakl davranlar (Hoffman ve Ingram, 1992) rekabet stnln, genel olarak iletme etkinli-ini ve baarsn dorudan veya dolayl olarak et-

    kileyebileceini gstermektedir (Heskett, Sasser ve Schlesinger, 1997; Ostroff, 1992; Ulrich vd., 1991). Buna ek olarak igren tatmininin rgtsel bal-l, istee bal igren devrini, igren devamsz-ln (Tett ve Meyer, 1993) igren baarsn (Judge vd., 2001, Schleicher vd, 2004) ve rgtsel vatan-dalk davrann (Organ ve Ryan, 1995) nemli l-de etkiledii de bilinmektedir. Bu adan hizmet reten iletmelerde igrenlerin i tatminini etki-leyen faktrlerin aratrlmas ve iletme ynetici-lerinin uygulamalarna bu aratrmalara gre yn vermesi gerekmektedir. Bu nemine istinaden son yllarda igren tatmini ve tatminsizlii yaratan faktrlerin aratrlmas hizmet iletmeleri yneti-mi ile ilgili yaznda artan bir ilgi oda olmutur.

    Cilt 16 n Say 2 n Gz 2005 n 183

    Anatolia: Turizm Aratrmalar Dergisi, Cilt 16, Say 2, Gz:183-203, 2005.Copyright 2005 anatolia

    Btn haklar sakldrISSN: 1300-4220 (1990-2005)

    Otel letmelerinde ve letme ile lgili Faktrlerin gren Tatmini zerindeki Grece Etkisi: Nevehir rnei

    Zeynep KULUVAN - Salih KULUVANErciyes niversitesi Nevehir Turizm letmecilii ve Otelcilik Yksekokulu

    ZBu almann amac, otel iletmelerinde igren tatminini belirleyen i ve iletme ile ilgili deiken kmelerinin (gruplandrlm deikenlerin) i tatminini aklamadaki grece nemini ortaya koymaktr. Bu amala, otel iletmelerinde igren tatminini belirleyen deiken kmelerini kapsayan bir model nerilmi ve bu deiken gruplarnn i tatmini zerindeki grece nemi, hiyerarik oklu reg-resyon analizi ile incelenmitir. Sonu olarak, otel alanlarnn i tatmini zerinde en ok etkiye sahip deiken kmelerinin srasyla, insan kaynaklar ynetimi uygulamalar ve sosyal ilikiler olduu tespit edilmitir. Buna karn stres veya rol faktrleri, iin zellikleri ve fiziksel ortam ile ilgili deiken kmelerinin i tatminini aklama asndan nemli olmad ortaya kmtr. Bu bulgularn otel iletmeleri yneticileri asndan ne anlama geldii ve yansmalar tartlmtr. Anahtar Szckler: Otel iletmeleri, i tatmini, hiyerarik oklu regresyon analizi

    ABSTRACTThis article investigates the relative importance of job and organization related groups of independent variables in explaining employee job satisfaction in the hotel industry. In line with the purpose of the study, a causal model consisting of a dependent variable, job satis-faction, and groups of independent determinant variables of job satisfaction in the hotel industry are offered. The relative contribution and importance of groups of independent variables to job satisfaction were analyzed with hierarchical multiple regression analysis. The results of the study indicate that the most important independent groups of variables impacting on job satisfaction of hotel employees are human resource management practices and social relations respectively. Stress or role factors, job characteristics and physical work conditions were found to be unimportant in explaining employee satisfaction in hotels. The implications of the research findings for hotel managers are discussed. Keywords: Hotels, job satisfaction, hierarchical multiple regression analysis

    Relative Impact of Job and Organization Related Factors on Employees Job Satisfaction in the Hotel Industry: The Case of Nevsehir

  • 184 n Anatolia: Turizm Aratrmalar Dergisi

    Otel letmelerinde ve letme ile lgili Faktrlerin gren Tatmini zerindeki Grece Etkisi: Nevehir rnei

    Cilt 16 n Say 2 n Gz 2005 n 185

    Zeynep Kuluvan - Salih Kuluvan

    Arlkl olarak hizmet sunan otel iletmelerinde igren tatmini ile ilgili yaplan almalar, alan-larn memnuniyetini etkileyebilecek birok dei-kenin veya faktrn olabileceini ortaya koymu-tur. Ancak hangi deikenlerin ve deiken kme-lerinin i tatminini belirlemede grece daha nemli olabileceini aratran kapsaml bir model ortaya konmamtr. Bu almann amac, otel iletme-lerinde igren tatminini etkileyen iletme ve ile ilgili deikenleri gruplandrarak, hangi deiken kmelerinin ve deikenlerin igren tatminini be-lirlemede grece daha nemli olduunu kapsaml bir model ile test etmektir. Otel iletmelerinde ig-ren tatmini salamada hangi deiken kmelerinin ve deikenlerin daha etkili olduunun renilme-si, konu ile ilgili olarak ncelikle nem verilmesi gereken faktrleri ortaya karmas asndan son derece nemlidir. Bu almada ncelikle i tatmi-ni ile ilgili temel kuramlar hakknda ksaca bilgi verilmi, daha sonra otel iletmelerinde igren tatminini etkileyen faktrlere ilikin ampirik yazn zetlenmitir. almaya, aratrmann yntemi, bulgular ve tartma ve sonu blmleri ile devam edilmitir.

    KURAMSAL EREVEgren tatminini aklamaya alan birok kuram ortaya atlmtr. htiya temelli kuramlara (Alderfer, 1969; Maslow, 1954; McClelland, 1971) gre insan-larn baz temel ve genel fizyolojik ve psikolojik ih-tiyalar vardr. te ve i ortamnda igrenlerin bu ihtiyalar karlandnda igren tatmini ortaya kar. ki faktr (etken) kuramna (Herzberg, Maus-ner ve Snyderman, 1959) gre igren tatmini ve igren tatminsizlii yaratan faktrler farkldr. tatmini yaratan faktrler gdleyiciler (motiva-tors) olarak adlandrlr ve iin kendisi ve ierii (baar, tannma, sorumluluk, iin kendisi, ilerle-me, gelime) ile ilgilidir. gren tatminsizlii yara-tan faktrler ise hijyen faktrleri olarak adlandrlr ve bunlar iin kendisi ile ilgili olmayan i dndaki evresel faktrler (iletme politikalar ve ynetim, amir ve alma arkadalar ile sosyal ilikiler, a-lma artlar, zel yaam, amirlerin gzetim ekli, cret, stat, i gvencesi) ile igilidir. Bu kurama gre, i tatmini gdleyici faktrlerin varl ve et-kisiyle oluur. gren tatminsizlii yaratan hijyen faktrlerini ortadan kaldrmak tatminsizlii nler, ancak igren tatmini salamaz. Beklentiler kuram-na (Vroom, 1964) gre insanlarn emek ve abalar karlnda iten elde etmeyi umduu ve arzu et-tii deerler, dller, amalar eklinde beklentileri vardr ve bu beklentiler karlandnda i tatmini ortaya kar. Dolaysyla igren tatmini iten bek-

    lenen deerler ile iten elde edilen deerler arasn-daki farkn bir fonksiyonudur. grenlerin i ve i ortamndan elde ettikleri, elde etmeyi umduu ey-lerden daha az ya da dk olursa igren tatmin-sizlii ortaya kar. Eitlik kuramna (Adams, 1963) gre insanlar hem ilerindeki abalar ve emekleri ile karlnda aldklarn kyaslarlar, hem de ayn iletmede veya baka iletmelerde ve endstrilerde dier igrenlerin abalar ve emekleri karln-da aldklarn kendi emei ve abas karlnda aldklar ile kyaslar. grenler bu kyaslamalarn neticesini eit ve adil olarak alglarsa igren tat-mini ortaya kar; eit ve adil olarak alglamazsa igren tatminsizlii oluur. zellikleri kuramna (Hackman ve Oldham, 1976, 1980) gre igren tatminini belirleyen temel faktr, yaplan iin zel-likleridir. Eer yaplan ite beceri eitlilii, iin btnl, iin nemi, otonomluk ve geribildirim gibi zellikler yksek ise kii yapt iten zevk alr, iini anlaml bulur, sorumluluk hisseder ve bu du-rum da igren tatmini yaratr. Yaradl eilimi kura-mna (dispositional theory) gre igren tatmini b-yk lde doutan gelen kiilik zelliklerinden kaynaklanmaktadr (Dormann ve Zape, 2001, Jud-ge, Heller ve Mount, 2002, Furnham vd., 2002). Ge-netik olarak baz kiilerin i ve zamandan bamsz olarak ilerinden daha memnun olduunu, bunun-da kiilik zelliklerinden kaynaklandn ileri s-ren bir teoridir. Kii-ortam(evre) uyumu kuramna gre ise igren tatmini, kii-i ve kii-rgt uyu-mu szkonusu olduunda ortaya kar (Kristof, 1996). Bu yaklama gre bireylerin kiilik zellik-leri, kltr, deerleri, ihtiyalar, amalar, ilgileri ve beklentileri ile yaptklar i ve altklar ortam uyumlu olduunda igren tatmini ortaya kar. Ama belirleme (yksek performans dngs) kuramna (Locke ve Latham, 1990, 2002) gre ise igrenlere spesifik ve ulalmas nispeten zor ama mmkn amalar (kiisel veya ile ilgili) belirlendiinde i-grenlerin baars daha yksek olmaktadr ve bu baar ve amaca ulamann sonucunda igren tat-mini ortaya kmaktadr. Bu kuramlarn dnda, ya, cinsiyet, eitim, kdem ve benzeri demorafik faktrlerin de igren tatminini belirlemede etkili olabilecei belirtilmektedir (Oshagbemi, 2003).

    Grld zere igren tatminini aklamaya alan farkl kuramlar sz konusudur. Ancak son yllarda yaplan almalar bu kuramlarn snan-masndan ziyade farkl iletme ve sektrlerde ig-ren tatminini etkileyebilecek olan i, rgtsel ortam ve birey ile ilgili spesifik faktrlerin neler olabilece-ini tespit etmeye younlamtr (Spector, 1997).

  • 184 n Anatolia: Turizm Aratrmalar Dergisi

    Otel letmelerinde ve letme ile lgili Faktrlerin gren Tatmini zerindeki Grece Etkisi: Nevehir rnei

    Cilt 16 n Say 2 n Gz 2005 n 185

    Zeynep Kuluvan - Salih Kuluvan

    YAZIN TARAMASIOtel iletmelerinde igren tatmini ile ilgili kap-saml bir yazn taramas yapldnda, otellerde igren tatminini etkileyen bireysel, i ve iletme ile ilgili ok sayda faktrn olduu grlmekte-dir. Ya, cinsiyet, medeni hal, eitim seviyesi gibi igrenlerin demografik zellikleri yannda, al-ma stats (daimi/geici), hizmet yl, allan b-lm, allan kademe, iletmenin kurulu yeri, iin ierii (iin kendisi, doas), ite yeni bilgi ve beceri renme olana, iin rutinlii, cret, terfi (ilerle-me) frsatlar, kendini gelitirme olana, amirlerin ynetim ekli/tarz, yneticiler ile ilikiler, alma (i) arkadalar ile ilikiler ve uyum, sosyal haklar, i gvencesi, fiziksel alma ortam, takdir edilme, bahilerden alnan pay, ynetici adaleti, iyk, alma saatleri, alma vardiyas, i hayat-aile hayat uyumu/atmas, rgtsel destek, karar-lara katlm, iletme ii iletiim, rgt kltr-bi-reysel deerler uyumu, rol belirginlii, iletme ik-limi, ie altrma, igren glendirme, personel yetersizlii/niteliksizlii, beklentilerin karlanma-s, i-igren uyumu, yetersiz ara-gereler gibi bir-ok faktrn otel iletmelerinde i tatminini etkile-yebilecei belirtilmektedir. (Adak ve Haner, 2002; Aknc, 2002; Arnett, Laverie ve McLane; 2002; A-kolu, 1997; Atlgan, Tarcan ve Aksu, 2001; Batman, Yldrgan ve Soybal, 1999; Birdir, 2001; Bolat, 2001, Charles ve Marshall, 1992; Choy, 1995; Deery ve Ja-go, 2002; Diaz ve Park 1992; Ehtiyar, 1996; Emir ve Baytok, 2004; Harbourne, 1995; Huyton ve Sutton, 1996; Kokko ve Guerrier, 1994; Kozak ve Akolan, 1995; Lam, Pine ve Baum, 2003; Lam, Zhang ve Ba-um, 2001; Lee-Ross, 1993; Lee-Ross, 1995; 1998; Le-ung vd., 1996; Mok ve Finley, 1986; Mount ve Back, 1999; Mount ve Bartlett, 2002; ktem, Yalnkaya ve Kaar, 2000; zkan, 1996; zkaya, 1997; Pavesic ve Brymer, 1990; Sarker, Crossman ve Chinmetee-pituck, 2003; Simons ve Enz, 1995; Smith, Gregory ve Cannon, 1996; Spinelli ve Gray, 1998; Susskind vd., 2000, Taner, 1993, Tarlan ve Ttnc, 2001; Te-peci ve Bartlett, 2002; Wong, Siu ve Tsang, 1999; Zhang, Lam ve Baum, 1999). Ancak konaklama i-letmelerinde yukarda saylan hangi deikenlerin veya deiken kmelerinin (gruplarnn) i tatmini zerinde grece daha fazla etkiye sahip olduu ko-nusunu kapsaml bir model ile test eden her hangi bir aratrmaya rastlanmamtr. Buradan hareket-le, bu aratrmada otel iletmelerinde igren tat-minini belirleyen i ve iletme ile ilgili deikenle-ri ve deiken kmelerini ve bunlarn i tatminini aklamadaki grece nemini ortaya koyabilmek iin aada aklanan model nerilmi ve bu mo-del grgl bir aratrma ile test edilmitir.

    ARATIRMA MODELekil 1de gsterilen aratrma modelinde ncelik-le, otel iletmelerinde alan igrenlerin i tatmi-nini belirleyen i ve iletme ile ilgili deikenler yu-karda verilen yazndan ve i tatminini belirleyen faktrlerle ilgili olarak daha nce gelitirilmi olan modellerden (Agho, Mueller, ve Price, 1993; Gaert-ner, 1999; Kim vd., 1996) yararlanlarak grupland-rlmtr. Sebep-sonu ilikisi ortaya koyan bu mo-delde baml deiken genel igren tatminidir. Bamsz deikenler ise, igren tatminini etkile-yebilecek olan deiken kmelerinden (gruplarn-dan) olumaktadr. Kapsaml bir yazn taramas so-nucu oluturulan bamsz deikenler be grupta toplanmaktadr. Birinci grupta insan kaynaklar ynetimi ile ilgili bamsz deikenler (seici ie alma, eitim, cret, sosyal haklar, terfi frsatlar, kariyer ynetimi, kararlara katlm, performans de-erlendirme ve i gvencesi) yer almaktadr. kinci grupta i ortamndaki sosyal ilikiler ile ilgili ba-msz deikenlere (amirden sosyal destek, al-ma arkadalarndan sosyal destek) yer verilmitir. grenlerin rolleri ile ilgili bamsz deikenler stres faktrleri- (rol belirsizlii, rol atmas, iy-k, kaynak yetersizlii, roller aras atma) n-c grup bamsz deikenleri oluturmaktadr. Drdnc grupta iin zellikleri ile ilgili bamsz deikenler (beceri eitlilii, i btnl, iin nemi, otonomluk, geribildirim) toplanmtr. Son olarak, beinci grupta ise igrenlerin bulunduu fiziksel ortam (fiziksel alma ortam, personel kullanm alanlar) ile ilgili bamsz deikenler yer almaktadr. Modelde, otel iletmelerinde ig-ren tatminini etkileyen yazn dikkate alnarak otel iletmelerinde igrenlerin i tatminini belirleyen en nemli deiken gruplarnn srasyla insan kay-naklar ynetimi, sosyal ilikiler, rol veya stres fak-trleri, iin zellikleri ve fiziksel ortam ile ilgili de-ikenler olduu varsaylmtr. Modelde grld- zere, aratrma kapsamna, igren tatminini etkileyen sadece iten ve iletmeden kaynaklanan deiken gruplar ve deikenler dahil edilmitir. grenlerin genel i tatminini etkileyen bireysel faktrler (kiilik zellikleri, demografik zellikler) aratrma modeli kapsamna alnmamtr.

    ARATIRMANIN YNTEM

    rneklemrnekleme yntemi olarak, tesadfi olmayan rnekle-me yntemlerinden amaca gre (purposive) rnek-leme yntemi tercih edilmitir. Yargsal (judgemen-tal) rnekleme diye de adlandrlan bu yntemde

  • 186 n Anatolia: Turizm Aratrmalar Dergisi

    Otel letmelerinde ve letme ile lgili Faktrlerin gren Tatmini zerindeki Grece Etkisi: Nevehir rnei

    Cilt 16 n Say 2 n Gz 2005 n 187

    Zeynep Kuluvan - Salih Kuluvan

    aratrmac, ilgisine, uzmanlna, seecei rne-in ana ktleye benzeyip benzememesi ile ilgili deerlendirmesine dayanarak, bilgi alnacak ana ktlenin bir alt grubu veya paras olan daha k-k bir gruptan rnek seer (Bernard, 2000; Rob-son, 2002). Seilen rnein aratrmann amacna uygun olduu, aratrma amacna hizmet edecei ve aratrmacnn arad bilgiyi salayaca var-saylr (Churchill, 1996). Amaca gre rnekleme ulalmas zor ok byk bir ana ktlenin paras olan kk bir gruptan veri almak gerektiinde, model veya anketlerin n testinde, rnek olay ara-trmalarnda ve temsili rnekleme yapmadan nce kullanlabilmektedir (Babbie, 2001; Bernard, 2000). Ancak, amaca gre rnekleme temsili olmad iin ana ktle hakknda genelleme yapma olana ver-

    mez (Malhotra, 1996). tatminini etkileyen faktr-ler ve alma artlar asndan, Trkiyedeki otel-lerin nemli lde birbirine benzedii n kabul ile bu almada yargsal rnekleme benimsenmi ve aratrma modeli Nevehirde bulunan , drt ve be yldzl otellerde alan ynetici haricindeki btn igrenlere uygulanarak test edilmitir. Tab-lo 1de Nevehirdeki btn turizm iletmesi belge-li , drt ve be yldzl otellerin listesi, aratrma-ya katlan otellerin isimleri, yldz saylar, otellerin yaklak personel saylar, otellerden aratrmaya katlan personel saylar ve oranlar verilmektedir. Bu adan aratrmann sadece Nevehirde yer alan , drt ve be yldzl otellerde alanlarn i tatminini etkileyen faktrleri yansttn sylemek mmkndr.

    ekil 1. Otel iletmelerinde genel igren tatminini belirleyen gruplandrlm deikenler

  • 186 n Anatolia: Turizm Aratrmalar Dergisi

    Otel letmelerinde ve letme ile lgili Faktrlerin gren Tatmini zerindeki Grece Etkisi: Nevehir rnei

    Cilt 16 n Say 2 n Gz 2005 n 187

    Zeynep Kuluvan - Salih Kuluvan

    Baml ve Bamsz Deikenlerin Tanmlar ve lmBaml ve bamsz deikenleri lmek iin daha nce gelitirilmi gvenilirlikleri ve geerlilikleri birok aratrmada snanm lekler kullanlm-tr. Ancak baz leklere daha kapsaml olmas ve gvenilirliinin arttrlmas amacyla yeni madde-ler eklenmitir (Ek 1). Personelin fiziksel alma ortam ise yeni oluturulan maddelerle llm-tr. Aratrmada kullanlan lekler, bu leklerde yer alan maddeler, leklerin referanslar ve lek-lerin cevap kategorileri Ek 1de verilmitir. Aada ise baml ve bamsz deikenlerin tanmlarna yer verilmektedir.

    Baml Deiken Tatmini: Aratrma modelinde baml deiken genel i tatminidir. Yaygn kabul gren bir tanma gre genel i tatmini bir kiinin iini ve iteki de-neyimlerini deerlendirmesi sonucunda hissettii pozitif (olumlu) duygusal durum olarak tanmlan-mtr (Locke, 1976:1300). Bu aratrmada i tatmi-nini lmek iin Brayfield and Rotheun (1951) ge-

    litirdii ve Yoon ve Thyenin (2002:106) ksaltt genel i tatmini lei kullanlmtr (Ek 1).

    Bamsz Deikenler

    nsan Kaynaklar Ynetimi UygulamalarSeici e Alma: Seici ie alma, bir iletmenin ye-ni personel ie alma srecinde adaylar seerken kapsaml (detayl) ve profesyonel personel seme tekniklerini kullanmasn ifade eder (Way, 2002:767-768). Seici ie almada ama daha stn bil-gi, beceri, tutum ve davranlara sahip kiileri ie alabilmektir. Seici ie almay lmek iin Khatri (2000:361) ile Snell ve Deanin (1992:502) gelitirdi-i leklerden yararlanlm, ayrca yeni maddeler eklenmitir (Ek 1).

    Eitim: Eitim, herhangi bir ite etkin performans salamak iin bilgi, beceri, tutum ve davranlar renme yoluyla deitirmek ve gelitirmek iin yaplan planl ve sistemli bir abadr (Garavan, 1997:40). Dier bir deyile eitim, mevcut veya gelecekteki bir meslek veya i iin gerekli bilgi, be-ceri ve tutumlarn gelitirilmesine ynelik olarak

    Tablo 1. Nevehirdeki oteller, anket uygulanan oteller, personel saylar ve cevaplama oranlarOteller Yldz Says Personel Says Anket Dolduran Personel Says Cevaplama Oran (%)

    Dedaman Oteli 5 70 38 54Altnz Oteli 4 40 23 58Peri Tower Oteli 4 50 49 98Kapadokya Lodge Oteli 4 45 39 87Yltok Oteli 4 50 18 36Altnyaz Otel 4 27 12 44Perissia Otel 4 30 13 43Kapadokya Inn Oteli 4 46 42 91Irmak Otel 4 39 28 72Dinler Otel 4 42 18 -Avrasya Oteli 4 zin Alnamad - -Byk Almira Oteli 4 Kapal - -Mustafa Otel 4 45 30 67Bakal Otel 4 Gidilmedi - -Byk Avanos Oteli 3 10 7 70Ykseller 3 10 6 60Turist Otel 3 7 4 57Ottoman House 3 25 13 52Orsan Oteli 3 Kapal - -Kavas Oteli 3 Kapal - -Altnyaz Kzlrmak Oteli 3 Kapal - -nar Otel 3 Kapal - -Melagobia Oteli 3 zin Alnamad - -LPrincess 3 Gidilmedi - -Kaya Otel 3 zin alnamad - -Otel Arkada 3 Kapal - -Burcu Otel 3 Kapal - -Yavuz Otel 3 Kapal - -Gomeda Otel 3 Gidilmedi - -TOPLAM - 536 340 63.4

  • 188 n Anatolia: Turizm Aratrmalar Dergisi

    Otel letmelerinde ve letme ile lgili Faktrlerin gren Tatmini zerindeki Grece Etkisi: Nevehir rnei

    Cilt 16 n Say 2 n Gz 2005 n 189

    Zeynep Kuluvan - Salih Kuluvan

    yaplan sistemli abalar srecidir (Washington, Feinstein ve Busser, 2003: 249). Otel iletmelerinde verilen eitimin yeterlilii Ahmad ve Schrooeder (2003), Browne (2000), Delery ve Doty (1996), El-lickson (2002), Rogg ve arkadalar (2001) ve Snell ve Deanin (1992) leklerindeki maddelerden ya-rarlanarak llmtr (Ek 1).

    cret: cret, igrenlerin emekleri (almalar) karl ald paray ifade etmektedir. cretle il-gili lek, Kuluvan ve Kuluvan (2000) tarafndan gelitirilen lekten yararlanlarak oluturulmu-tur (Ek 1).

    Sosyal Haklar: Sosyal haklar, igrenlerin al-malar karl elde ettii para (cret) dndaki menfaatleri ve haklar ifade etmektedir (Arms-trong, 1993:629). Bu almada sosyal haklar l-mek iin Ohlin ve Westin (1993) yazn taramas so-nucu derledii otel iletmelerinde uygulanan sos-yal haklar listesi kullanlm ve cevaplar var veya yok eklinde iki kategorili olarak dzenlenmitir (Ek 1). Sosyal hak var ise cevap 1 olarak kodlan-m, yok ise 0 olarak kodlanmtr ve bir cevaplay-cnn verdii cevaplarn saysal deeri toplanarak sosyal haklar lek puan oluturulmutur.

    letme i Terfi Frsatlar: Terfi frsatlar, herhan-gi bir rgt iinde igrenlerin mesleki adan i-lerinde yukar doru ilerleme potansiyelini ifade etmektedir (Kim vd., 1996:951, Price, 2001:607). letme ii terfi frsatlarn lmek iin Kim, Price, Mueller, ve Watson (1996) gelitirdii ve Pricen (2001) yaynlad lek kullanlm, ancak bu le-e yeni maddeler eklenmitir (Ek 1).

    Kariyer Ynetimi: Kariyer ynetimi rgt asn-dan tanmlanmtr ve rgtn ihtiyalar, alan-larn performans, potansiyeli ve tercihleri dorul-tusunda bir rgt iinde alanlarn ilerlemesini planlama ve ekillendirmektir (Armstrong, 1993:471). Kariyer ynetimi, igrenlerin bir meslekte veya ite ilerleme ihtiyalar ile iletmenin igc ihtiyacn uyumlatrarak, iletmedeki igc ak-n ve seyrini dzenlemek iin yaplan planl bir abadr (Tzabbar, Vardi ve Baruch, 2003:89). Kari-yer ynetimi Sturges, Guest and Davey (2000) ve Daley, Vasu, ve Weinsteinin (2002) gelitirdii l-eklerdeki maddelerin bir kombinasyonu ile ll-mtr (Ek 1).

    Kararlara Katlm: Kararlara katlm, igrenlerin kendilerini ve ilerini ilgilendiren kararlar etkile-me gc ile ilgili alglamalarn ifade etmektedir (Steel ve Mento, 1987:415). Kararlara katlm Steel ve Mento (1987) tarafndan gelitirilen lek kulla-nlarak llmtr (Ek 1).

    Performans Deerlendirme: Performans deerlen-dirme, igrenin yapt iteki baarsnn periyo-dik ve resmi olarak deerlendirilmesidir (Schultz ve Schultz, 1998:129). Performans deerlendirme Daley (1988), Ellickson (2002), Khatri (2000) ve Rogg ve arkadalarnn (2001) leklerinden seilen mad-delerle oluturulan lekle llmtr (Ek 1).

    Gvencesi: Bu almada i gvencesi, igrenle-rin istikrarl olarak ilerine devam edecei ynn-deki alglamalar olarak tanmlanmtr (Probst, 2003:452). gvencesini lmek iin (Oldham, Ku-lik, Stepina ve Ambrose (1986:608) ve Hellgren and Sverke (1999:195) tarafndan gelitirilen lekler birletirilerek kullanlmtr (Ek 1).

    Sosyal likiler

    Amirden Sosyal Destek: Amirden sosyal destek, bi-rinci derecedeki amirin igrenlere ile ilgili konu-larda yardmc ve destek olmasn ifade etmekte-dir (Agho, Mueller ve Price, 1993:1012). Amirden sosyal destek, byk lde Ducharme ve Mar-tinin (2000) alma arkadalarndan sosyal des-tei lmek iin gelitirdii lekteki alma arka-dalar yerine amirler (efler) kavram kullanlarak ve ifadeler ksmen deitirilerek oluturulmutur. Buna ilaveten amirden sosyal destei lerken ilgi-li literatrden (Daley, 1997, House ve Kahn, 1985, Karasek, 1985, Kottke ve Sharafinski, 1988, Lantz ve Laflamme, 1996 ve Stodgill, 1963) yararlanarak yeni maddeler de eklenmitir (Ek 1).

    alma Arkadalarndan Sosyal Destek: alma ar-kadalarndan sosyal destek, alma arkadala-rnn ile ilgili konularda igrenlere yardmc ve destek olmasn ifade etmektedir (Kim vd., 1996:951). alma arkadalarndan sosyal destei l-mek iin Ducharme ve Martinin (2000:233) bu ama-la gelitirdii lek kullanlmtr (Ek 1).

    Rol (Stres) Faktrleri

    Rol Belirsizlii: Rol belirsizlii, igrenin iinde yapa-caklarnn (rolnn) ak ve net olmamasdr (Kim vd., 1996:951). Rol belirsizliini lmek iin Kim vd. (1996) tarafndan gelitirilen ve Price (2001) ta-rafndan nerilen lek kullanlmtr (Ek 1).

    Rol atmas: Rol atmas, igrenin iinde ya-pacaklarnn birbiriyle uyumsuz ve elikili olma-sdr (Kim vd., 1996:951). Rol atmas, Kim vd. (1996) tarafndan gelitirilen ve Price (2001) tarafn-dan nerilen lek kullanlarak llmtr (Ek 1)

    yk: yk, bir iin gerektirdii aba miktar-n ifade etmektedir (Kim vd., 1996:951). ykn lmek iin Kim vd. (1996) tarafndan gelitirilen

  • 188 n Anatolia: Turizm Aratrmalar Dergisi

    Otel letmelerinde ve letme ile lgili Faktrlerin gren Tatmini zerindeki Grece Etkisi: Nevehir rnei

    Cilt 16 n Say 2 n Gz 2005 n 189

    Zeynep Kuluvan - Salih Kuluvan

    ve Price (2001) tarafndan nerilen lek kullanl-mtr (Ek 1).

    Kaynak Yetersizlii: Kaynak yetersizlii, personelin iini yapmas iin gerekli kaynak ve aralarn ye-tersizliini (eksikliini) ifade etmektedir (Kim vd., 1996:951). Kaynak yetersizliini lmek iin Kim vd. (1996) tarafndan gelitirilen ve Price (2001) ta-rafndan nerilen lek kullanlmtr (Ek 1).

    Rolleraras atma: Rolleraras atma, bir kii-nin iinde yapmas gerekenler ile i dnda yapma-s gerekenler attnda ve uyumsuz olduunda ortaya kan durumdur (Pander ve Kumar, 1997:198). Baka bir deyile, igrenin i yaamnn ta-lepleri ile i dndaki yaamnn talepleri birbirle-rini olumsuz etkilerse ve eliirse ortaya roller aras atma kar. Rolleraras atmay lmek iin Ko-pelman, Greenhause ve Connollynin lei (1983) kullanlmtr (Ek 1).

    in zellikleri

    in zellikleri: in zellikleri, ite yerine getirilen grevlerin ieriini ve doasn ifade eder (Spec-tor, 1997:31). Baka bir anlatmla iin zellikleri, iin gerektirdii beceri ve karmaklk derecesini ifade eder. Hackman ve Oldhamn (1975, 1980) yaygn kabul gren i zellikleri teorisine gre ilerin be temel zellii; beceri eitlilii, i btnl, iin nemi, otonomluk, geribildirimdir. Bu i zellikle-rinin tanmlar Tablo 2de verilmektedir.

    Bu almada iin zelliklerini lmek iin Hack-man and Oldham (1975, 1980) tarafndan gelitiri-len ve Teas (1981:11) tarafndan ksmen deitirilen lek kullanlmtr (Ek 1).

    Fiziksel Ortam

    Personel Fiziksel alma Ortam: Personelin iteki grevini fiilen yerine getirirken bulunduu fiziksel ortamdaki artlar ifade etmektedir. Personel al-ma ortam ile ilgili lek yeni oluturulmutur (Ek 1).

    Personel Kullanm Alanlar: Personelin alma or-tam dnda kulland imkanlar ifade etmektedir. Otel iletmelerinde alanlar, ou zaman otel i-

    letmelerinin salad konaklama olanaklarndan, yemekhanelerden, dinlenme salonlarndan, tuvalet ve banyolardan faydalanmaktadr ve bu imkanla-rn durumu i tatmini zerinde etkili olabilmekte-dir (Kozak ve Akolan, 1995). Personel kullanm alan-larnn durumunu lmek iin Kuluvan ve Kulu-van (2000) tarafndan gelitirilen lek kullanlm-tr (Ek 1) .

    Verilerin Toplanmas Veriler, yukarda tanmlanan baml ve bamsz deikenlerle ilgili lek maddelerini ve igren-lerle ilgili demografik sorular ieren anket yolu ile toplanmtr. Aratrmay Trkiye apnda ger-ekletirmenin maliyetleri (para, zaman, aba) gz nne alnarak veri toplama asndan hem corafi hem de iletme tr asndan snrlamalar yapl-mtr. Corafi olarak aratrma sadece Nevehir ili ile snrldr. letme tr asndan ise aratrma Nevehirde yer alan , drt ve be yldzl turizm iletmesi belgeli otel iletmeleri ile snrlandrlmtr.

    Anketin uygulama aamasnda ncelikle , drt ve be yldzl turizm iletmesi belgesi olan otelle-rin yneticileri ile grlm, anketi uygulamak iin izin alnm ve yardmlar talep edilmitir. o-u yneticinin aratrmacy tanmas bu izni ve yardmlar kolaylatrc olmutur. ou ynetici anketi datmak ve toplamak iin insan kaynaklar mdrn (insan kaynaklar mdr olmayan i-letmelerde personel ilemleri ile ilgilenen sorumlu bir kiiyi) grevlendirmi veya bu ile bizzat kendi-si ilgilenmitir. Ancak baz yneticiler aratrmac-nn retim yesi olduunu bilmesine ramen te-dirgin olmu zellikle personel saylar konusunda ok net olmayan cevaplar vermiler ve cretlerin yazlmamas konusunda personeli uyarmlardr. Anketler oteldeki personel saysna gre otellere braklm ve 1-2 hafta sonra toplanmtr. Anket-lerin tam olarak doldurulmasnda etkili olan dier bir faktr de Nevehirdeki birok otelde aratr-macnn tand Nevehir Turizm letmecilii ve Otelcilik Yksekokulu rencisi veya mezunu ol-masdr. Toplam olarak otellere 500 anket datl-

    Tablo 2. zellikleri ve tanmin zellii Tanm

    Beceri eitlilii Bir ii yerine getirmek iin gerekli farkl eylem ve becerilerin miktar btnl Bir iin bandan sonuna kadar bir btnlk gsterme derecesiin nemi in dier insanlar zerindeki etkisiOtonomluk (zerklik) grenlerin ilerini planlama ve yapma konusundaki zgrlk ve insiyatif derecesiGeribildirim grenlerin ilerini doru ve baarl bir ekilde yaptklarn grme ve anlama derecesi

    Kaynak: Spector (1997:33)

  • 190 n Anatolia: Turizm Aratrmalar Dergisi

    Otel letmelerinde ve letme ile lgili Faktrlerin gren Tatmini zerindeki Grece Etkisi: Nevehir rnei

    Cilt 16 n Say 2 n Gz 2005 n 191

    Zeynep Kuluvan - Salih Kuluvan

    m, kullanlabilir durumda geriye % 68 cevaplama oran ile 340 anket dnmtr.

    BULGULAR VE TARTIMA

    Aratrmada Kullanlan leklerin GvenilirlikleriTablo 3de aratrmada kullanlan her bir lein nerme (madde) saylar ve gvenilirlik katsays (Cronbach Alpha) verilmitir. Genel olarak kulla-nlan leklerin byk ounluu iin gvenilir-lik katsaysnn yksek ve tatmin edici dzeyde ( >0,70) olduu gzlenmitir (Nunnally, 1978; Peterson, 1994). Ancak rol belirsizlii, rol at-mas, i yk ve kaynak yetersizlii leklerinin gvenilirlikleri olmas gerekenden ( >0,70) biraz dktr (0,59 ile 0,66 arasnda) (Tablo 3). Bunun nedeni nermelerin karmakl olabilecei gibi, baz nermelerin olumsuz ifade edilmesi ve cevap-layclarn dikkatsiz ve rastgele cevap vermeleri de olabilir. Gelecekte bu lekleri kullanan aratrma-clar lek nermelerini gzden geirmeli ve gere-kirse btn nermeleri olumlu veya olumsuz ola-rak ifade etmelidir.

    Aratrmaya Katlan grenlerin Demografik ve Dier zellikleriTablo 4de aratrmaya katlan igrenler ile ilgili demografik ve dier bilgilere yer verilmitir. Ara-trmaya katlan igrenlerin byk bir blm er-kektir (% 80,6). grenler arasnda evli olanlarn oran % 62dir. grenlerin eitim seviyesi ince-lendiinde yarya yaknnn lise mezunu (% 46,8), bete birinin (% 20,9) ortaokul mezunu, dier bete birinin ilkokul mezunundan olutuu grlmekte-dir. niversite mezunu olan igrenlerin oran (% 12,3) nispeten dktr. Anketi cevaplayanlarn altklar blmler incelendiinde srasyla yiye-cek iecek blm (% 23,2), mutfak (% 20,9), kat hizmetleri blm (% 19,1) ve nbro blm (% 17,9) n plana kmaktadr. Anketi cevaplayanlarn grevleri incelendiinde en fazla kat grevlilerinin (% 19,1), garson ve komilerin (% 16,5), alarn (% 16,2) ve resepsiyonistlerin (% 15,6) anketi cevapla-d anlalmaktadr. Anketi cevaplayanlarn % 11i be yldzl, % 80i drt yldzl ve % 8i yldzl otelde almaktadr. alanlar % 60 daimi sta-tde alrken % 37,4 ise geici ve mevsimlik sta-tde almaktadr. alma 24 Eyll-29 Ekim 2003 tarihinde eitim-retim dneminde gerekletiril-diinden alan stajyer oran (% 1,5) dk bulun-mutur. Aratrmaya katlanlarn 2/3 nn (% 65,9) 31 yan altnda olduu gzlenmektedir. alanla-rn ortalama ya 29 (Medyan 28, Mod 30) olarak bulunmutur. cretler ile ilgili 198 kiinin verdii cevaba gre alanlarn ortalama aylk creti 2003 yl iin 337 Yeni Trk Liras (YTL) olarak (medyan = 300 YTL, Mod= 226 YTL) hesaplanmtr. Ayrca en dk cret 160 YTL en yksek cret de 850 YTL olarak bulunmutur. Aylk cretler incelendiinde 2003 yl itibariyle alanlarn 2/3e yakn bir oran (% 63,5) 353 YTLden daha dk cret almaktadr. 2003 ylnda ii ve memur temsilcilerinin alk ve fakirlik snr ile ilgili yapt aratrmalar dikkate alnrsa otel iletmelerinde alan personelin b-yk ounluunun cretlerinin dk olduu ve alk ve fakirlik snrnn altnda kald sylenebi-lir. nk 2003 yl iin Kamu Emekileri Sendika-s Konfederasyonu (KESK) alk snrn 454 YTL, yoksulluk snrn da 1380 YTL olarak belirlemitir (KESK, 2003). Benzer ekilde Trkiye i Sendika-lar Konfederasyonu da (TSK) 2003 yl iin alk snrn 451 YTL yoksulluk snrn da 1371 YTL ola-rak belirlemitir (TSK, 2003). Bu bulgu konu ile il-gili literatrle uyum iindedir.

    Aratrmaya katlanlarn altklar oteldeki or-talama alma yl 4,4 yl (medyan 4 yl, mod ise 2 yl), otelcilik sektrndeki ortalama alma yl

    Tablo 3. tatminini etkileyen faktrlerle ilgili lekler ve gvenilirlikleri

    lekler nerme Says Cronbachs Alpha

    in zellikleri 15 0,70 Beceri eitlilii 3 0,45 in btnl 3 0,48 in nemi 3 0,62 Otonomluk 3 0,72 Geribildirim 3 0,76Rol Belirsizlii 4 0,66Rol atmas 5 0,66 Yk 6 0,59Kaynak Yetersizlii 4 0,64Roller aras atma 8 0,86alma Ortam 10 0,81alma Arkadalarndan Destek 10 0,89Amirlerden Sosyal Destek 19 0,94Kararlara Katlm 5 0,83 Gvencesi 8 0,72Yeterli cret 8 0,81Kariyer Ynetimi 8 0,88Seici e Alma 10 0,92Terfi mkan 8 0,78Performans Deerlendirme 10 0,90Eitim 7 0,92Personel Kullanm Alanlar 5 0,93Sosyal Haklar 13 -Genel Tatmini 5 0,84

  • 190 n Anatolia: Turizm Aratrmalar Dergisi

    Otel letmelerinde ve letme ile lgili Faktrlerin gren Tatmini zerindeki Grece Etkisi: Nevehir rnei

    Cilt 16 n Say 2 n Gz 2005 n 191

    Zeynep Kuluvan - Salih Kuluvan

    Tablo 4. Aratrmaya katlan igrenlerle ilgili demografik ve dier bilgiler

  • 192 n Anatolia: Turizm Aratrmalar Dergisi

    Otel letmelerinde ve letme ile lgili Faktrlerin gren Tatmini zerindeki Grece Etkisi: Nevehir rnei

    Cilt 16 n Say 2 n Gz 2005 n 193

    Zeynep Kuluvan - Salih Kuluvan

    ise 8,1 yl (medyan 7 yl, mod ise 5 yl) olarak he-saplanmtr. Bu veriler Nevehirde otel iletmele-rinde alan igrenlerin deneyimli olduuna ve igren devir orannn nispeten dk olduuna iaret etmektedir. Ancak Tablo 4deki veriler detay-l incelendiinde alanlarn yarya yaknnn (% 48,1) alt otelde yl veya daha az bir sredir alt ve yine alanlarn yaklak 1/4nn (% 22,5) sektrde yldan daha az i deneyimine sa-hip olduu anlalmaktadr.

    grenlerin Tatmin Dzeylerini Etkileyebilecek Deikenler le lgili BulgularTablo 5de otel iletmelerinde alan igrenlerin i tatminini etkileyebilecek faktrlerle ilgili tanmla-yc istatistiklerden bazlar verilmitir. Bu faktrle-re verilen cevaplarn genel ortalamalar incelendi-

    inde igrenlerin genel olarak iin zelliklerini, fi-ziksel alma ortamn, iletmenin personel seme yaklamn ve personel kullanm alanlarn olumlu deerlendirdikleri, igrenlerin rol belirsizlii ve kaynak yetersizlii yaamad, alma arkadala-rndan ve amirlerden sosyal destek ald ve mem-nun olduu ve genel i tatmininin yksek olduu anlalmaktadr.

    Buna karn igrenler cretleri, i gvencesini ve kariyer ynetimini yetersiz ve dk olarak al-glamaktadr. Genel ortalamalar dikkate alndn-da igrenlerin istatistiki olarak kararsz olduklar veya ne yksek ne dk olarak ortaya kan rol atmas, iyk, rolleraras atma, kararlara ka-tlm, performans deerlendirme, terfi imkanlar ve eitim ile ilgili cevaplar daha detayl olarak ince-lendiinde aadaki bulgular ortaya kmaktadr.

    Rol atmas: Anketi cevaplayan igrenlerin fark-l nermelere bal olarak % 35 ile % 41 arasnda deien bir oran iinde rol atmas yaadn, yarya yakn bir oran ise rol atmas yaamad-n ifade etmitir. alanlarn % 20 civarnda bir oran ise kararsz kalmtr.

    yk: lerinde iykn fazla ve yorucu bu-lanlarn oran % 50 civarndadr ve % 80i ilerinde ok sk ve hzl almak zorunda olduunu belirt-mektedir. alma saatlerini uzun bulanlarn oran ise % 40 civarndadr. Bu durumda alanlarn o-unluunun otellerdeki iykn ar, yorucu ve fazla bulduunu sylemek mmkndr.

    Rolleraras atma: alanlarn yarya yakn (% 43 ile % 49 arasnda bir oran) rolleraras atma yaadn ve ilerinden dolay aile ve sosyal hayat-larnn olumsuz etkilendiini belirtmektedir.

    Kararlara Katlm: grenlerin % 50ye yakn ka-rarlara katldn belirtirken yaklak % 30u iiyle ve kendisiyle ilgili kararlara katlamadn ifade etmitir. Anketi cevaplayanlarn bete biri ise bu konuda kararsz kalmtr.

    Performans Deerlendirme: Anketi cevaplayanlarn % 25lik bir oran performansn dzenli, adil ve doru bir ekilde llmediini, performanslar hakkn-da bilgilendirilmediklerini ve performans deer-lendirme srecine katlmadklarn belirtmektedir. Personelin yarya yakn bir oran ise performans deerlendirmek iin standart ve kriterlerin belir-lenmediini, cretlerin ve terfilerin iteki perfor-mansa gre olmadn, performans deerlendir-mede kullanlan kriterler ve standartlar hakknda personelin yeterince bilgilendirilmediini belirt-mektedir. alanlarn yaklak te biri de per-formans deerlendirme srecine katlmadklarn ifade etmilerdir. grenlerin yaklak % 25i ise

    Tablo 5. almada kullanlan leklerle ilgili baz tanmlayc istatistikler

    lekler Genel Ortalama Standart Sapma

    in zellikleri 3,6 0,49 Beceri eitlilii 3,4 0,84 Btnl 3,4 0,81 in nemi 4,1 0,76 Otonomluk 3,0 1,00 Geribildirim 4,2 0,69Rol Belirsizlii 1,6 0,70Rol atmas 2,9 0,95 yk 3,3 0,65Kaynak Yetersizlii 2,3 0,75Roller Aras atma 3,2 1,01alma Ortam 3,9 0,66alma Arkadalarndan Sosyal Destek 3,9 0,63Amirlerden Sosyal Destek 3,9 0,70Kararlara Katlm 3,2 0,88 Gvencesi 2,7 0,70Yeterli cret 2,4 0,86Kariyer Ynetimi 2,7 0,88Seici e Alma 3,4 0,88Performans Deerlendirme 3,0 0,85Terfi mkanlar 3,1 0,70Eitim 2,9 0,95Personel Kullanm Alanlar 3,4 1,00Sosyal Haklar+ 7,4 0,17Genel Tatmini 3,7 0,85

    Anahtar: 5=ok memnun / ok yksek4=Memnun / Yksek3= Kararsz / Ne yksek ne dk2=Memnun deil / Dk1=Hi memnun deil / ok dk+ Bu lekte 13 sosyal hak kategorisi vardr ve cevaplar sosyal hak var ise 1, yok ise o olarak kodlanmtr. Her bir cevaplaycnn lek puan toplanarak hesaplanmtr ve 0= hi yok, 13=en yksek anlamndadr

  • 192 n Anatolia: Turizm Aratrmalar Dergisi

    Otel letmelerinde ve letme ile lgili Faktrlerin gren Tatmini zerindeki Grece Etkisi: Nevehir rnei

    Cilt 16 n Say 2 n Gz 2005 n 193

    Zeynep Kuluvan - Salih Kuluvan

    performans deerlendirme konusunda kararsz kal-mlardr.

    Terfi mkanlar: alanlarn yaklak te biri ter-filerin dzenli yaplmadn, terfi imkanlarnn ye-terli ve iyi dzeyde olmadn, genelde iletme ii terfilerin yaygn olmadn ve en alt seviyeden en st seviyeye ykselmenin mmkn olmadn be-lirtmilerdir. alanlarn yaklak % 20si terfilerin adil olmadn dnmektedir. Terfi konusunda kararszlarn oran % 25 civarndadr ve nispeten yksektir.

    Eitim: Anketi cevaplayanlarn yarsndan biraz fazlas (% 53,2) eitim iin yeterli para ayrlmad-n, yeni ie girenler iin yeterli eitim program-larnn olmadn (% 56,5) belirtmi yardan daha az bir oran da (% 43) personelin eitimi iin yeterli zaman ayrlmadn belirtmitir. grenlerin -te biri ise yneticilerin personel eitimine gerekli nemi vermediini, bilgi ve beceri gelitirmek iin yeterli eitim olmadn ve dzenli eitim veril-mediini belirtmilerdir. Eitim konusunda anketi cevaplayanlarn yaklak % 20si de bu konuda ka-rarsz gzkmektedir.

    Genel Tatmini le Aratrmada Kullanlan Dier Deikenler Arasndaki likiler

    Tablo 6da igrenlerin genel i tatmini ile aratr-mada kullanlan ve i tatminini etkileme potansiye-li olan deikenler arasndaki korelasyonlar veril-mitir. Tablo 6da grld zere genel i tatmini ile iin zellikleri, amirden destek, alma arka-dalarndan destek, seici ie alma, eitim, yeterli cret, sosyal haklar, terfi frsatlar, kararlara kat-lm, performans deerlendirme, i gvencesi, ka-riyer ynetimi, fiziksel alma ortam ve personel kullanm alanlar arasnda istatistiki olarak anlaml pozitif korelasyon vardr. tatmini ile en yksek pozitif korelasyon seici ie alma (0,53), performans deerlendirme (0,47), terfi frsatlar (0,45), eitim (0,41), kariyer ynetimi (0,35), fiziksel alma or-tam (0,35), alma arkadalarndan destek (0,34), amirden destek (0,33), kararlara katlm (0,31), per-sonel kullanm alanlar (0,28), sosyal haklar (0,26), iin zellikleri (0,25), i gvencesi (0,23), ve yeterli cret (0,23) arasnda olmutur. Grld zere i tatmini ile seici ie alma, performans deerlendir-me, terfi frsatlar ve eitim gibi deikenler ile ge-nel i tatmini arasndaki pozitif korelasyon yksek iken, i tatmini ile cret arasnda pozitif korelas-yon nispeten dktr. Bu aratrmann 2003 y-lnda bir ekonomik kriz sonras isizliin yksek olduu dnemde yapld dnlrse byle bir dnemde i tatmini ile cret arasnda pozitif iliki-

    nin yksek olmamas normal karlanabilir. nk ekonomik kriz ve yksek isizlik dnemlerinde i-letmeler genellikle daha az ve daha dk nitelik-te personelle alabilmektedir. Byle bir dnemde cretlerinin nasl olsa artmayacan bilen igren-lerin daha nitelikli insanlarla alp almamas, performanslarnn doru ve adil deerlendirilip deerlendirilmemesi, terfi frsatlar olup olmamas, eitim alp almamalar, i tatminleri ile daha fazla alakal olabilmektedir.

    Genel i tatmini ile rol belirsizlii, rol atmas, iyk, kaynak yetersizlii, rolleraras atma ara-snda ise negatif korelasyon sz konusudur. Genel i tatmini ile en yksek negatif korelasyon srasy-la; kaynak yetersizlii (-0,37), rolleraras atma (-0,33), iyk (-0,23), rol atmas (-0,19) ve rol be-lirsizlii (-0,12) arasnda kmtr.

    Ya, eitim, otel yldz says, otelde ve sektrde a-lma yl gibi deikenler ile genel i tatmini arasnda istatistiki adan anlaml ilikiler bulunamamtr.

    Tatminini Belirleyen Deiken Kmeleri

    Otellerde alan igrenlerin i tatminini etkileyen faktrler ile genel i tatmini arasndaki sebep-so-

    Tablo 6. Genel i tatmini ile aratrmada kullanlan deikenler arasndaki korelasyonlar (Spearmans rho)

    Aratrmada Kullanlan Deikenler Genel Tatmini

    1. Seici e Alma 0,53**2. Eitim 0,41**3. cret 0,23**4. Sosyal Haklar 0,26**5. Terfi Frsatlar 0,45**6. Kariyer Ynetimi 0,35**7. Kararlara Katlm 0,31**8. Performans Deerlendirme 0,47**9. Gvencesi 0,23**10. Amirden Sosyal Destek 0,33**11. alma Arkadalarndan Sosyal Destek 0,34**12. Rol Belirsizlii -0,12*13. Rol atmas -0,19**14. yk -0,23**15. Kaynak Yetersizlii -0,37**16. Rolleraras atma -0,33**17. in zellikleri 0,25**18. Fiziksel alma Ortam 0,35**19. Personel Kullanm Alanlar 0,28**20. Ya 0,0421. Eitim Dzeyi -0,0322. Aylk cret -0,0123. Otel Yldz Says -0,0424. Otelde alma Yl -0,0325. Sektrde alma Yl -0,01

    *Korelasyon 0.05 anlamllk dzeyinde nemlidir (ift ynl)**Korelasyon 0.01 anlamllk dzeyinde nemlidir (ift ynl)

  • 194 n Anatolia: Turizm Aratrmalar Dergisi

    Otel letmelerinde ve letme ile lgili Faktrlerin gren Tatmini zerindeki Grece Etkisi: Nevehir rnei

    Cilt 16 n Say 2 n Gz 2005 n 195

    Zeynep Kuluvan - Salih Kuluvan

    nu ilikisini ortaya koymak amacyla ekil 1de yer alan model test edilmitir. Bu modelde daha nce akland zere baml deikeni igrenlerin genel i tatmini oluturmaktadr. Bamsz dei-kenler ise be grupta toplanmaktadr. Birinci grup-ta insan kaynaklar ynetimi uygulamalar ile ilgili bamsz deikenler szkonusudur. kinci grupta i ortamndaki sosyal ilikiler ile ilgili bamsz de-ikenler yer almaktadr. nc grupta igren-lerin rolleri ile ilgili bamsz deikenler (stres/rol faktrleri) vardr. Drdnc grupta iin zellikleri ile ilgili bamsz deikenlere ve beinci grupta da igrenlerin bulunduu fiziksel ortam ile ilgili ba-msz deikenlere yer verilmitir. Bu modelde il-gili yazn dikkate alnarak otel iletmelerinde ig-renlerin i tatminini belirleyen en nemli deiken gruplarnn srasyla insan kaynaklar ynetimi, sosyal ilikiler, rol (stres) faktrleri, iin zellikleri ve fiziksel ortam ile ilgili deikenler olduu varsa-

    ylmtr. Ad geen bamsz deiken gruplarnn (kmelerinin) genel i tatmini zerindeki etkisini ve aklaycln grmek amacyla SPSS 12.0de hi-yerarik oklu regresyon analizi gerekletirilmi-tir. Hiyerarik oklu regresyon analizi, istatistiki kriterlerden ziyade, aratrmac tarafndan belirle-nen teorik bir sraya gre bamsz deiken grup-larnn regresyon eitliine girmesine olanak veren bir yntemdir.

    Modeli snamadan nce, bamsz deikenler ara-snda oklu balant (multicollinearity) sorunu olup olmad da incelenmitir. Bu amala varyans ar-t faktrne (variance inflation factor -VIF) ve to-lerans deerine baklmtr. Genel olarak varyans art faktr 10,0dan byk olduunda oklu ba-lant sorununun ortaya kt kabul edilmektedir (Hair vd. 1998). Bamsz deikenlerin hepsinin varyans art faktrnn 2,9dan daha kk ol-duu tespit edilmitir. Tolerans deeri ise 0,10dan

    Tablo 7. grenlerin genel i tatminini belirleyen bamsz deikenlere ilikin hiyerarik oklu regresyon analizi sonular

    Aratrma Modelinin zet statistikleri (Uyum yilii)

    oklu R Katsays = 0,647R2 = 0,419Uyarlanm R2 =0,383 Standart Hata = 3.37658

    Bamsz deikenler

    B SEB R2

    1. Grup: nsan Kaynaklar Ynetimi Uygulamalar 0,38* Seici e Alma 0,08 0,03 0,17* Eitim -0,01 0,04 -0,01 cret -0,00 0,03 -0,00 Sosyal Haklar 0,23 0,08 0,12* Terfi Frsatlar 0,09 0,05 0,12** Kariyer Ynetimi -0,01 0,04 -0,03 Kararlara Katlm 0,02 0,05 0,02 Performans Deerlendirme 0,09 0,03 0,19* Gvencesi 0,02 0,03 0,03

    2. Grup:Sosyal likiler 0,02* Amirden Sosyal Destek 0,02 0,01 0,08 alma Arkadalarndan Sosyal Destek 0,03 0,03 0,05

    3. Grup:Rol (Stress) Faktrleri 0,01 Rol Belirsizlii -0,05 0,16 -0,01 Rol atmas -0,07 0,07 -0,05 yk 0,00 0,06 0,00 Kaynak Yetersizlii -0,11 0,08 -0,07 Rolleraras atma -0,03 0,03 -0,06

    4. Grup: in zellikleri 0,00 0,03 0,00 0,00

    5.Grup: Fiziksel Ortam 0,00 Fiziksel alma Ortam 0,03 0,03 0,05 Personel Kullanm Alanlar 0,03 0,04 0,04

    * P < 0,01 ** P < 0,05

  • 194 n Anatolia: Turizm Aratrmalar Dergisi

    Otel letmelerinde ve letme ile lgili Faktrlerin gren Tatmini zerindeki Grece Etkisi: Nevehir rnei

    Cilt 16 n Say 2 n Gz 2005 n 195

    Zeynep Kuluvan - Salih Kuluvan

    kk olduunda oklu balant sorunu olduu kabul edilmektedir (Hair vd. 1998, Kleinbaum vd., 1988). Modeldeki bamsz deikenlerin hepsinin tolerans snrnn 0,33n zerinde olduu grl-mtr. Dolaysyla bu regresyon analizinde ba-msz deikenler arasnda oklu balant sorunu yoktur.

    Tablo 7de hiyerarik oklu regresyon analizinin so-nular yer almaktadr. Hiyerarik oklu regresyon modeline ilk sradan giren insan kaynaklar yneti-mi ile ilgili deikenlerin tamam genel i tatminin-deki varyansn (deiimin) % 38sini aklamakta-dr, R2 = 0,38 (F9, 319 = 21,44, p= 0,00) (Tablo 7). kin-ci olarak regresyon modeline giren sosyal ilikiler ile ilgili deikenler ise i tatminindeki varyansn ancak % 2sini aklamaktadr, R2 = 0,40 (F2, 317 = 5,73 p = 0,00). Modele nc sradan giren rol de-ikenleri de i tatmininin % 1ini aklamaktadr ancak bu oran istatistiki adan anlaml deildir, R2 = 0,41 (F5, 312 = 1,80, p = 0,11). Modele drdnc ve beinci sradan giren iin zellikleri, R2 = 0,41 (F1, 311 = 0,09, p=0,75) ve fiziksel ortamn ise, R2 = 0,41 (F2, 309 = 0,87, p= 0,41) i tatminini aklama oran % 0 olarak tespit edilmitir. Beta () deerleri in-celendiinde birinci gruptaki insan kaynaklar y-netimi ile ilgili bamsz deikenlerden i tatmini zerinde en ok etkisi olan deikenlerin srasyla performans deerlendirme (0,19), seici ie alma (0,17) terfi frsatlar (0,12) ve sosyal haklar (0,12) ol-duu grlmektedir. Amirden ve alma arkada-larndan sosyal destein i tatminini pozitif ynde etkiledii buna karn istatistiki adan nemli ol-masa da kaynak yetersizlii, roller aras atma ve rol atmasnn i tatminini olumsuz ynde etkile-dii beta deerlerinden anlalmaktadr.

    SONU

    Otel iletmelerinde alan igrenlerin genel i tatminini belirleyen deiken kmelerinin grece etkisini anlamaya ynelik olarak yaplan bu al-mada, insan kaynaklar ynetimi uygulamalarnn ve sosyal ilikilerin genel i tatminini belirlemede en ok etkisi olan deiken gruplar olduu ortaya kmtr.

    nsan kaynaklar ynetimi uygulamalar ile ilgili deikenler daha detayl incelendiinde i tatmini zerinde en ok etkisi olan insan kaynaklar uygu-lamalarnn srayla performans deerlendirme, se-ici ie alma, terfi frsatlar ve sosyal haklar olduu grlmektedir. nsan kaynaklar ynetimi uygula-malar iinde igrenlerin i tatminini etkileyen en nemli faktr performans deerlendirmedir. Bu so-nu otel iletmelerinde igren tatminini arttrmak

    isteyen yneticilerin igren performansn dzen-li, adil ve doru bir ekilde, nceden belirlenmi yazl kriterlere uygun olarak personelin de katl-m ile lmesi gerektiine iaret etmektedir. Buna ek olarak cret artlarnn, sosyal haklarn ve terfi-lerin personelin ite gsterdii baarya gre ayar-lanmas ve performans deerlendirme ltleri ile deerlendirme sonucu hakknda alanlarn birey-sel olarak bilgilendirilmesi de yararl olacaktr.

    nsan kaynaklar ynetimi ile ilgili olarak ig-renlerin i tatminini etkileyen dier nemli bir fak-tr seici ie almadr. Hakl olarak igrenler bir-likte alaca insanlarn iin gerektirdii bilgi ve beceriye sahip, deneyimli, yetenek ve kiilikleri ie uygun insanlar olmasn istemektedir. Dolaysyla iin gerektirdii bilgiye ve beceriye sahip, dene-yimli, ie uygun kiilerin adil, tarafsz ve profes-yonel bir personel seim sreci ile ie alnmas da mevcut alanlarn i tatminini etkilemektedir. Bu aratrmann 2003 ylnda bir ekonomik kriz sonra-s yksek isizliin olduu bir ortamda yapld ve iletmelerin bu dnemde daha az sayda ig-renle almak durumunda kald dnlrse, iletmelere yeni alnacak personelin nitelikli olmas mevcut alanlar iin iyklerinin hafiflemesi a-sndan olduka nemlidir. Bu nedenle iletmelerin personel seimi konusunda daha titiz davranmas ve gerektiinde bu konuda profesyonel iletmeler-den yardm almas gerekmektedir. Ayrca igc maliyetlerini dk tutmak iin dk cretle ye-terli nitelikleri olmayan personel altrma politi-kasn benimseyen birok otel sahip ve yneticileri bu politikalarn da yeniden gzden geirmelidir. Benzer ekilde terfi imkanlar da igrenlerin i tatminini etkileyen dier bir faktrdr. zellikle i imkanlarnn snrl olduu kriz ve kriz sonras dnemlerde igrenlerin mevcut altklar ilet-melerde terfi etme potansiyeli i tatminini etkile-mektedir. Ancak zincir otel iletmeleri dndaki otel iletmelerinde terfi ettirilecek pozisyon, dola-ysyla igren says snrldr. Bu adan zellikle mnferit otel iletmeleri yneticilerinin terfi ola-naklar yaratma asndan yapabilecekleri snrl-dr. Ancak bu durumda olan iletmeler departman-lar arasnda personel rotasyonu uygulayarak ve igrenlerin bilgi ve becerilerini eitlendirerek i tatminlerini arttrabilirler. nk bu uygulamay igrenler kendilerine yatrm yapld ve ileride ayn iletmede veya baka bir iletmede terfi etme anslarnn artabilecei eklinde yorumlayabilirler ve bu da i tatminlerini olumlu etkiler. Son olarak igrenlere salanan eitli sosyal haklarn da (c-retli izin, mesai creti, niforma, cretsiz yemek ve ulatrma imkan, kre imkanlar, vb.) i tatmini

  • 196 n Anatolia: Turizm Aratrmalar Dergisi

    Otel letmelerinde ve letme ile lgili Faktrlerin gren Tatmini zerindeki Grece Etkisi: Nevehir rnei

    Cilt 16 n Say 2 n Gz 2005 n 197

    Zeynep Kuluvan - Salih Kuluvan

    zerindeki etkisi asndan nemli olduu grl-mektedir.

    tatminini etkileyen ikinci deiken grubu ise sosyal ilikilerdir. zellikle igrenlerin birinci de-recedeki amirlerinin i tatmini zerindeki etkisi kayda deer gzkmektedir. Bu sebeple otel ilet-meleri departman eflerini iyerinde igrenlere gsterilmesi gereken tutum ve davranlar, ig-renlerin amirlerden beklentileri ve ekip almas konusunda eitmelidir. grenler, amirlerinin i-te kendilerine yardmc ve destek olmasn, sayg-l davranmasn, deer vermesini, iin inceliklerini retmesini, bilgi ve becerilerini gelitirmesini, i-le ilgili deiiklikler konusunda bilgilendirmesini istemektedir. Buna ilaveten amirlerin, igrenle-ri kayrmas, ite gerekli olan ara gereleri onla-ra salamas, adil olmas, sorunlar zmesi, ileri planlamas, ilerin nasl yaplacan aklamas, personel arasnda uyum salamas da gerekmek-tedir. Benzer ekilde igrenler de birbirlerinin i tatmini zerinde etkiye sahiptirler. Bu adan i-grenler de ekip almas konusunda eitilmeli, igrenler arasnda birlik ve beraberliin gerekli-liini ve nemini vurgulayan bir ibirlii ve daya-nma kltr oluturulmaya allmaldr. Ayrca yeni ie alnan igrenlerin mevcut igrenler ve iletme kltr ile uyumu da dikkate alnmal ve bu konuda yeni personel ie alndnda ie uyum eitimi verilmelidir.

    Aratrma sonular, otel iletmelerinin zellikle ekonomik krizlerde, kriz sonrasnda ve isizliin yksek olduu dnemlerde igrenlerin i tatmi-nini arttrmak iin performans deerlendirmeye, yeni personel ie alrken seici olmaya, terfi im-kanlarn ve sosyal haklar arttrmaya zel nem vermesi gerektiine iaret etmektedir. Ayrca amir-lerin personele ilerinde yardmc ve destek olmas ve i arkadalar arasndaki uyum, yardmlama ve ibirliini salamas son derece nemli gzk-mektedir. Bunlara ilaveten bu aratrmada eitim, kariyer ynetimi, fiziksel alma ortam, kararlara katlm, personel kullanm alanlar, iin zellikle-ri, i gvencesi ve yeterli cret ile genel i tatmini arasnda pozitif korelasyon olduu dikkate alna-rak bu konularnda iletme yneticileri tarafndan ihmal edilmemesi gerekmektedir. Benzer ekilde genel i tatmini ile rol belirsizlii, rol atmas, i yk, kaynak yetersizlii, roller aras atma ara-snda ise negatif korelasyon dikkate alnmal ve rol atmas, rol belirsizlii, kaynak yetersizlii, roller aras atma ve i yknn azaltlmas iin aba gsterilmelidir.

    Elde edilen aratrma sonular, aratrmann s-nrl bir blgede yapld, rneklemin snrl sa-

    yda ve nitelikte iletmeyi kapsad ve alma-nn bir ekonomik kriz sonras isizliin nispeten yksek olduu dnemde gerekletirildii dikkate alnarak deerlendirilmelidir. Bu adan, bu al-mada nerilen modelin, daha kapsaml ve tesadfi olarak seilen daha byk bir rnek hacmi ile Tr-kiye apnda farkl dnemlerde test edilmesi yarar-l olacaktr.

    KAYNAKAAdak, N. ve Haner, M. (2002). Otel Personelinde Gdleme

    Faktrleri: Kuadas rnei, Anatolia: Turizm Aratrmala-r Dergisi, 13(2):155-161.

    Adams, J. S. (1963). Towards and Unerstanding of Inequity, Jour-nal of Abnormal and Social Psyhology, 67:422-436.

    Agho, A. O., Mueller, C. W. ve Price, J. L. (1993). Determinants of Employee Job Satisfaction: An Emperical Test of a Ca-sual Model, Human Relations, 46(8):1007-1027.

    Ahmad, S. ve Schroeder, R. G. (2003). The Impact of Human Resource Management Practices on Operational Perfor-mance: Recognizing Country and Industry Differences, Journal of Operations Management, 21(1):19-43.

    Aknc, Z. (2002). Turizm Sektrnde grenlerin Tatminini Etkileyen Faktrler: Be Yldzl Konaklama letmelerin-de Bir Uygulama, Akdeniz niversitesi ktisadi ve dari Bili-mer Fakltesi Dergisi, 4:1-25.

    Alderfer, C. P. (1969). An Empirical Test of a New Theory of Human Needs, Organizational Behavior and Human Perfor-mance, 4:142-175.

    Armstrong, M. (1993). A Handbook of Personnel Management Prac-tice. London: Kogan Page.

    Arnett, D. B., Laverie, D.A. ve McLane, C. (2002). Using Job Satisfaction and Pride as Internal-Marketing Tools, The Cornell Hotel and Restaurant Administration Quarterly, 43(2):87-96.

    Akolu, . (1997). Konaklama Sektrndeki Personelin Tat-mini Analizi: Magosa Blgesi rnei, Anatolia: Turizm Aratrmalar Dergisi, 8: 38-45.

    Atlgan, E., Tarcan. E. ve Aksu, A. (2001). Be Yldzl Otel -letmelerinde Personel Motivasyonunun nemi: Antalya Yresinde Bir Aratrma, inde Nevehir Turizm letme-cilii ve Otelcilik Yksekokulu, Hafta Sonu Semineri VII: Tu-rizm letmelerinde nsan Kaynaklar Ynetimi, (ss. 314-330), Nevehir.

    Babbie, E. (2001). The Practice of Social Research. London: Wads-worth Thomson Learning.

    Bansal, H. S., Mendelson, M.B. ve Sharma, B. (2001). The Impact of Internal Marketing Activities on External Marketing Outcomes, Journal of Quality Management, 6(1), 61-76.

    Batman, O., Yldrgan, R. ve Soybal, H. (1999). Otel letmele-rinde Hizmet Kalitesinin Verimlilik ve Tatmini le li-kisi, Turizmde Seme Makaleler: 32, Turizm Gelitirme ve Eitim Vakf Yayn, 49:38-48.

    Bernard, H. R. (2000). Social Research Methods. London: Sage Publications.

    Birdir, K. (2001). Otel alanlarn Motive Eden Faktrler: Bir Alan Aratrmas ve Sonular, inde Nevehir Turizm -letmecilii ve Otelcilik Yksekokulu, Hafta Sonu Semineri VII: Turizm letmelerinde nsan Kaynaklar Ynetimi, (ss. 68-78). Nevehir.

  • 196 n Anatolia: Turizm Aratrmalar Dergisi

    Otel letmelerinde ve letme ile lgili Faktrlerin gren Tatmini zerindeki Grece Etkisi: Nevehir rnei

    Cilt 16 n Say 2 n Gz 2005 n 197

    Zeynep Kuluvan - Salih Kuluvan

    Bolat, O. . (2001). Konaklama letmelerinde gren Tatmini: nsan Kaynaklar Ynetimi Boyutlaryla Bir Deerlendir-me, inde Nevehir Turizm letmecilii ve Otelcilik Ykse-kokulu, Hafta Sonu Semineri VII: Turizm letmelerinde nsan Kaynaklar Ynetimi, (ss. 104-121), Nevehir.

    Brayfield, A. H. ve Rothe, H. F. (1951). An Index of Job Satisfacti-on, Journal of Applied Psychology, 35:307-311.

    Browne, J. H. (2000). Benchmarking HRM Practices in Healthy Work Organizatios, American Business Review, 18(2):54-61.

    Charles, K. R. ve Marshall, L. H. (1992). Motivational Preferen-ces of Caribbean Hotel Workers: An Exploratory Study, International Journal of Contemporary Hospitality Manage-ment, 4(3):25-29.

    Choy, D. J. L. (1995). The Quality of Tourism Employment, Tou-rism Management, 16(2):129-137.

    Churchill, G. A. (1996). Basic Marketing Research. Fort Wort: The Dryden Pres.

    Daley, D. (1988). Performance Appraisal and Organizational Success: Public Employee Perceptions in An MBO-Based Appraisal System, Review of Public Personel Administrati-on, 9(1):17-27.

    Daley, D., Vasu, M. L. ve Weinstein, M. B. (2002). Strategic Hu-man Resoource Management: Perceptions Among North Caroline County Social Service Profesionals, Public Perso-nel Management, 31(3):359-375.

    Daley, M. D. (1997). Putting the Spur in Supervisor: Determi-nants of Federal Employee Evaluation of Supervisors, Public Personel Management, 26(3):301-311.

    Deery, M. ve Jago, L. K. (2002). The Core and the Periphery: An Examination of the Flexible Workforce Model in the Hotel Industry, International Journal of Hospitality Manage-ment, 21(4):339-351.

    Delery, J. E. ve Doty, D. H. (1996). Modes of Theorizing in Strate-gic Human Resource Management: Test of Universalistic, Contengency, and Configurational Performance Predicti-ons, Academy of Management Journal, 39(4):802-835.

    Diaz, P. E. ve Park, J. (1992). The Impact of Isolation on Hospi-tality Employees Job Satisfaction and Job Performance, Hospitality Research Journal, 15(3):41-49.

    Dormann, C. ve Zape, D. (2001). Job Satisfaction: A Meta-Analy-sis of Stabilities, Journal of Organizational Behavior, 22:483-504.

    Ducharme, L. J. ve Martin, J. K. (2000), Unrewarding Work, Co-worker Support, and Job Satisfaction: A Test of the Buffe-ring Hypothesis, Work and Occupations, 27(2):223-243.

    Ehtiyar, R. (1996). Otel letmelerinde alan Personelin Tat-mini ve Antalya Yresinde Yaplan Bir Aratrma, Verimli-lik Dergisi, 4:109-122.

    Ellickson, M. C. (2002). Determinants of Job Satisfaction of Mu-nicipal Employees, Public Personel Management, 31(3):343-358.

    Emir, O. ve Baytok, A. (2004). Otel letmelerinde gren Tatmi-ni ve Afyonda Yerleik Yldzl Oteller rnei, inde Bal-kesir Turizm letmecilii ve Otelcilik Yksekokulu, I. Balkesir Ulusal Turizm Kongresi, (ss. 251-267), Balkesir.

    Furnham, A., Petrides, K. V. Jackson, C. J. ve Cotter, T. (2002) Do Personality Factors Predict Job Satisfaction? Personality and Individual Differences, 33:13251342

    Gaertner, S. (1999). Structural Determinants of Job Satisfaction and Organizational Commitment, Human Resurce Mana-gement Review, 9(4):479-493.

    Garavan, T. N. (1997). Training, Development, Education and Learning: Different or the Same? Journal of European In-dustrial Training, 21(2):39-30

    Hackman, J. R. ve Oldham, G. R. (1975). Development of the Job Diagnostic Survey, Journal of Applied psychology, 60:159-170.

    Hackman, J. R. ve Oldham, G. R. (1980). Work Redesign. Reading, MA: Addison-Wesley.

    Hair, J. F., Anderson, R. E., Tatham, R. L. Ve Black, W.C. (1998). Multivariate Data Analysis. New Jersey: Prentice-Hall.

    Harbourne, D. (1995). Issues in Hospitality and Catering, Mana-gement Development Report, 8(1):37-40.

    Hartline, M. D. ve Ferrell, O. C. (1996). The Management of Cus-tomerContact Service Employees: An Empirical Investi-gation, Journal of Marketing, 60(4):5270.

    Hellgren, J. ve Sverke, M. (1999). A Two-Dimensional Approach to Job Insecurity: Consequences for Employee Attitudes and Well-Being, European Journal of Work and Organizatio-nal Psychology, 8(2):179-195.

    Herzberg, F., Mausner, B. ve Snyderman, B. (1959). The Motiva-tion to Work. New York: Wiley.

    Heskett, J. L., Jones, T. O., Loveman, G.W., Sasser, E. ve Schle-singer, L.A. (1994). Putting The Service-Profit Chain to Work, Harvard Business Review, March-April:164-174.

    Heskett, J.L., Sasser, E. ve Schlesinger, L.A. (1997). The Service Profit Chain: How Leading Companies Link Profit and Growt to Loyalty, Satisfaction and Value. New York: Free Pres.

    Hoffman, D. K. ve Ingram, T. N. (1992). Service Provider satis-faction and Custoer-oriented Performance, The Journal of Services Marketing, 6(2):68-78.

    House, J. S., ve Kahn, R. L. (1985). Measures and Concepts of Social Support. inde Cohen & L. Syme (Eds.), Social Sup-port and Health, (ss. 83-108). Orlando, FL: Academic Press.

    Huyton, J. R. ve Sutton, J. (1996). Employee perceptions of the Hotel Sector in the People s Republic of China, Internati-onal journal of Contemporary Hospitality Management, 8(1):22-28.

    Judge, T. A., Thoresen, C. J., Bono J. E. ve Patton, G. K. (2001). The Job SatisfactionJob Performance Relationship: A Qu-alitative and Quantitative Review, Psychological Bulletin, 127(3):376-407.

    Judge, T. A., Heler, D. ve Mount, N. K. (2002). Five Factor Model of Personality and Job Satisfaction: A Meta-Analysis, Jour-nal of Applied Psychology, 87(3), 530-541.

    KESK. (2004).www.kesk.org.tr (eriim tarihi: 25.11.2004)Karasek, R. A. (1985). Job Content Questionnaire and Users Guide.

    Los Angeles: Department of Industrial and Systems Engenee-ring. University of Southern California.

    Khatri, N. (2000). Managing Human Resource for Competitive Advantage: A Study of Companies in Singapore, Inter-national Journal of Human Resource Management, 11(2):336-365.

    Kim, S., Price, J. L. Mueller, C. W. ve Watson, T. W. (1996). The Determinants of Career Intent Among Physicians at a U.S. Air Force Hospital, Human Relations, 49(7):947-976.

    Kleinbaum, D.G., Kupper, L. L. ve Muller, K. E. (1988). Applied Regression Analysis and Other Multivariate Methods. Bel-mont: Duxbury Pres.

    Kokko, J. ve Guerrier, Y. (1995). Overeducation, Underemploy-ment and Job Satisfaction: A Study of Finnish Hotel Re-ceptionists, International Journal of Hospitality Management, 13(4):375-386.

  • 198 n Anatolia: Turizm Aratrmalar Dergisi

    Otel letmelerinde ve letme ile lgili Faktrlerin gren Tatmini zerindeki Grece Etkisi: Nevehir rnei

    Cilt 16 n Say 2 n Gz 2005 n 199

    Zeynep Kuluvan - Salih Kuluvan

    Kopelman, R. E., Greenhause, J. H. ve Connolly, T. F. (1983). A Model of Work, Family, and Interrole Conflict: A Cons-truct Validation Study, Organizational Behavior and Human Performance, 32(2):198-215.

    Kottke, J. L. ve Sharafinski, C. E. (1988). Measuring Supervisory and Organizational Support, Educational and Psychological Measurement, 48:1075-1079.

    Kozak, N. ve Akolan, M. (1995). Otel letmelerinde Personel Kullanm Alanlar zerine Baz Gzlemler, Anatolia: Tu-rizm Aratrmalar Dergisi, 6 (2):36-39.

    Kristof, A. L. (1996). PersonOrganization Fit: An Integrative Revi-ew of Its conceptualizations, Measurement, and Implica-tions, Personnel Psychology, 49, 149

    Kuluvan, S. ve Kuluvan, Z. (2000). Perceptions and Attitudes of Undergraduate Tourism Students towards Working in the Tourism Industry in Turkey, Tourism Management, 21(3):251-271

    Lam, T., Pine, R. ve Baum, T. (2003). Subjective Norms: Effects on Job Satisfaction, Annals of Tourism Research, 30(1):160-177.

    Lam, T., Zhang, H. ve Baum, T. (2001). An Investigation of Emp-loyees Job Satisfaction: The Case of Hotels in Hong Kong, Tourism Management, 22(2):157-165.

    Lantz, A. ve Laflamme, L. (1996). Leadership, Social support and Work Influence, Industrial Relations, 51(4):693-725.

    Lee-Ross, D. (1993). Two Styles of Hotel Manager, Two Styles of Worker, International Journal of Contemporary Hospitality Management, 5(4):20-24.

    Lee-Ross, D. (1995). Attitudes and Work Motivation of Subg-roups of Seasonal Hotel Workers, The Service Industries Journal, 15(3):295-313.

    Lee-Ross, D. (1998). A Practical Theory of Motivation Applied to Hotels, International journal of Contemporary Hospitality Management, 10(2):68-74.

    Leung, K., Smith, P. B., Wang, Z. ve Sun, H. (1996). Job Satisfac-tion in Joint Venture Hotels in China: An Organizational Justice Analysis, Journal of International Business Studies, 27(5):947-962.

    Locke, E. A. (1976). The nature and causes of job satisfaction, inde Dunnette, M.D.(Ed.), Handbook of Industrial and Or-ganizational Psychology, (ss.1297-1343). Chicago, IL: Rand McNally.

    Locke, E. A. ve Latham, G. P. (1990). A theory of Goal Setting and Task Performance. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.

    Locke, E. A., & Latham, G. P. (2002). Building a Practically Use-ful Theory of Goal Setting and Task Motivation: A 35-year Odyssey, American Psychologist, 57, 705-717.

    Maslow, A. H. (1954). Motivation and personality. New York:Har-per & Row.

    Malhotra, N. K. (1996). Marketing Research: An Applied Orientati-on. New Jersey: Prentice-Hall Inc.

    McClelland, D. C. (1971). Assessing Human Motivation. New York: General learning Pres.

    Mok, C. ve Finley, D. (1986). Job Satisfaction and its Relationship to Demographics and Turnover of Hotel Food-Service Workers in Hong Kong, International Journal of Hospitality Management, 5(2):71-78.

    Mount, D. J. ve Bartlett, A. B. (2002). Development of a Job Satis-faction Model for the Lodging Industry, Journal of Human Resources in Hospitality and Tourism, 1(1):17-39.

    Mount, D. J. ve Back, K. (1999). A Factor Analytic Study of Com-munication Satisfaction in the Lodging Industry, Journal of Hospitality and Tourism Research, 23(4):401-418.

    Ngo, H. Turban, D., Lau, C. ve Lui, S. (1998). Human Resource Practices and Firm Performance of Multinational Corpo-rations: Influences of Country Origin, The Internatonal Jo-urnal of Human Resource Management, 9(4):632-652.

    Nunnally, J. C. (1978). Psychometric Theory. New York: McGraw-Hill.

    Ohlin, J. ve West, J. (1993). An Analysis of the Effect of Fringe Benefit Offerings on the Turnover of Hourly Housekee-ping Workers in the Hotel Industry, International Journal of Hospiatality Management, 12(4):323-336.

    Oldham, G. R. Kulik, C. T., Stepina, L. P. ve Ambrose, M. L. (1986). Relations between Situational Factors and the Comparati-ve Referants Used by Employees, Academy of Management Journal, 29(3):599-608.

    Organ, D. W. ve Ryan, K. (1995). A Meta-Analytic Review of At-titudinal and Dispositional Predictors of Organizational Citizenship Behavior, Personnel Psychology, 48:775 802.

    Oshagbemi, T. (2003). Personal Correlates of Job Satisfaction: Empirical Evidence from UK Universities, International Journal of Social Economics, 30(12):1210-1232.

    Ostroff, C. (1992). The Relationship Between Satisfaction, Attitu-des, and Performance: A Organizational Level Analysis, Journal of Applied Psychology, 77(6):9-21.

    ktem, ., Yalnkaya, B. ve Kaar, N. (2001). Otel letmelerinde gren Motivasyonuna likin rnek Bir alma, inde Nevehir Turizm letmecilii ve Otelcilik Yksekokulu, Hafta Sonu Semineri VII: Turizm letmelerinde nsan Kaynaklar Ynetimi, (ss.79-86). Nevehir.

    zkan, E. (1996). Otel letmelerinde Hizmet Kalitesinin Yksel-tilmesinde Personelin Motivasyonu zerine zmir linde Yaplan Bir Aratrma, inde Nevehir Turizm letmecilii ve Otelcilik Yksekokulu, Hafta Sonu Semineri III: Turizm -letmelerinde Hizmet Kalitesi, (ss. 123-141). Nevehir.

    zkaya, O. M. (1997). Turizm Sektrnde alan Personelin Tatmini ve Marmaris-Kuadas Yresinde Yaplan Bir Aratrmann Karlatrlmas, inde Aydn Turizm let-mecilii ve Otelcilik Yksekokulu, VIII. Ulusal Turizm Kong-resi, (ss.220-227). Kuadas.

    Pander, S. ve Kumar, E. S. (1997).Development of a Measure of Role Conflict, The International Journal of Conflict Manage-ment, 8(3):187-215.

    Pavesic, D.V. ve Brymer, R. A. (1990). Job Satisfaction: Whats Happening to the Young Managers? The Cornell Hotel and Restaurant Administration Quarterly, 30(4):90-96.

    Peterson, R. A. (1994). A meta-analysis of Cronbachs coeffcient alpha, Journal of Consumer Research, 21(2):381-391.

    Price, J. L. (2001). Reflections on the Determinants of Voluntary Turnover, International Journal of Manpower, 22(7):600-624.

    Probst, T. M. (2003). Development and Validation of the Job Security Index and the Job Security Satisfaction Scale: A Classical Test Theory And IRT Approach, Journal of Occu-pational and Organizational Psychology, 76:451-467.

    Robson, C. (2002). Real Wold Reserch. Oxford: Blackwell.Rogg, K. L., Schmidt, D. B., Shull, C. ve Schmitt, N. (2001). Human

    Resource Practices, Organizational Climate, and Customer Satisfaction, Journal of Management, 27(4):431-449.

    Sarker, S. J., Crossman, A. ve Chinmeteepituck, P. (2003). The Relationships of Age and Lenght of Service with Job Sa-tisfaction: An Examination of Hotel Employees in Thai-land, Journal of Managerial Psychology, 18(7):745-758.

    Schultz, D. ve Schultz, S. E. (1998). Psychology and Work Today. Seventh Edition. New Jersey: Prentice Hall.

  • 198 n Anatolia: Turizm Aratrmalar Dergisi

    Otel letmelerinde ve letme ile lgili Faktrlerin gren Tatmini zerindeki Grece Etkisi: Nevehir rnei

    Cilt 16 n Say 2 n Gz 2005 n 199

    Zeynep Kuluvan - Salih Kuluvan

    Simons, T., ve Enz, C. A. (1995). Motivating Hotel Employees: Beyond the Carrot and Stick, Cornell Hotel and Restaurant Management, 36(1):20-27.

    Smith, K., Gregory, S. R. ve Cannon, D. (1996). Becoming an Employer of Choice: Assessing Commitment in the Hos-pitality Workplace, International journal of Contemporary Hospitality Management, 8(6):3-9.

    Snell, S. A., ve Dean, J. W. (1992). Integrated Manufacturing and Human Resource Management: A Human Capital Pers-pective, Academy of Management Journal, 35(3):467-504.

    Schleicher, D. J., Watt, J. D. ve Greguras, G. J. (2004). Reexami-ning the Job SatisfactionPerformance Relationship: The Complexity of Attitudes, Journal of Applied Psychology, 89(1), 165-177.

    Schlesinger, L.A. ve Zornitsky, J. (1991). Job Satisfaction, Service Capability, and Customer Satisfaction: An Examination of Linkages and Management Implications, Human Reso-urce Planning, 14(2):1419.

    Schneider, B. ve Bowen, D.E. (1985). Employee and Customer Perceptions of Service in Banks: Replication and Extensi-on, Journal of Applied Psychology, 70:423 33.

    Spector, P. E. (1997). Job satisfaction: Aplication, Assessment, Cau-ses, and Consequences. London: Sage Publications.

    Spinelli, M. A. ve Gray, G. R. (1998). Employee Satisfaction: Are There Differences among Departments in the Same Ho-tel? Compensations and Benefits Management, 14(4):12-16.

    Steel, R. P. ve Mento, A. (1987). The Participation-Performance Controversery Reconsidered, Group and Organizxation Studies, 12(4):411-423.

    Stodgill, R. M. (1963). Manual for the Leadership Discription Ques-tionnaire Form XII. Columbus: The Ohio State University Bureau of Business Research, Columbus, OH.

    Sturges, J., Guest, D, ve Davey, K. M. (2000). Who is in Charge? Graduates Attitudes to and Experiences of Career Ma-nagement and their Relationship with Organizational Commitment, European Journal of Work and Organizational Psychology, 9(3):351-370.

    Susskind, A. M., Borchgrevink, C. P., Kacmar, K. M. ve Brymer, R. (2000). Customer Service Employees Behavioral Inten-tions and Attitudes: An Examination of Construct Vali-dity and a Path Model, International Journal of Hospiatality Management, 19(1):53-77.

    Taner, B. (1993). Be Yldzl Otellerde alanlarn Tatmininin Deerlendirilmesi, Anatolia:Turizm Aratrmalar Dergisi, 4(3):22-24.

    Tarlan, D. ve Ttnc, . (2001). Konaklama letmelerinde Baarm Deerlemesi ve doyumu Analizi, Dokuz Eyll niversitesi Sosyal Bilimler Enstits Dergisi, 3(2):141-163.

    Teas, R. K. (1981). A Test of a Model of Department Store Sales-peoples Job Satisfaction, Journal of Retailig, 57(1):3-25.

    Tepeci, M. ve Bartlett, A. L. B. (2002). The Hospitality Industry Culture Profile: A Measure of Individual Values, Organi-zationl Culture, and Person-Organization Fit as Predic-tors of Job Satisfaction and Behavioral Intentions, Interna-tional Journal of Hospiatality Management, 21(2):151-170.

    Tett, R. P. ve Meyer, J. P. (1993). Job Satisfaction, Organizational Commitment, Turnover Intention, and Turnover: Path Analyses Based on Meta-Analytic Findings, Personnel Psychology, 46:259293 .

    TSK. (2004). turkis.org.tr (eriim tarihi: 25.11.2004)Tzabbar, D., Vardi, Y. ve Baruch, Y. (2003). Organizational Care-

    er Management in Israil, Career Development International, 8(2):88-96.

    Ulrich, D., Halbrook, R., Meder, D., Stuchlik, M. ve Thorpe, S. (1991). Employee and Customer Attachment: Synergies for Competitive Advantage, Human Resource Planning, 14(2):89-103.

    Vroom, V. H. (1964). Work and Motivation. New York: WileyWashington, K., Feinstein, A. H. ve Busser, J. A. (2003). Evalu-

    ating the Effect of Training on Perceptions of Internal Occupational Status, International Journal of Hospitality Management, 22(3):243-265.

    Way, S. A. (2002). High Performance Work Systems and Interme-diate Indicators of Firm Performance within the US Small Business Sector, Journal of Management, 28(6):765-785.

    Wong, S., Siu, V. ve Tsang, N. (1999). The Impact of Demografic Factors on Hong Kong Hotel Employees Choice of Job-Related Motivators, International Journal of Contemprary Hospitality Management, 11(5):230-241.

    Yoon, J. ve Thye, S. R. (2002). A Dual Process Model of Organi-zational Commitment: Job Satisfaction and Organizatio-nal Support, Work and occupations, 29(1):97-124.

    Zhang, H., Lam, T. ve Baum, T. (1999). A Study of the Inter-Re-lationships between Employees Job Satisfaction and their Demographic Characteristics, Asia Pasific Journal of Tou-rism Research, 4(2):49-58.

    Gnderilme tarihi : 31 Ocak 2005 Birinci dzeltme : 15 ubat 2005 kinci dzeltme : 30 Mart 2005 Kabul : 04 Nisan 2005

    Yrd. Do. Dr. Zeynep Kuluvan, Erciyes niversitesi, Nevehir Tu-rizm letmecilii ve Otelcilik Yksekokulu, 50040, NevehirE-posta:: [email protected] Dr. Salih Kuluvan, Erciyes niversitesi, Nevehir Turizm -letmecilii ve Otelcilik Yksekokulu, 50040, NevehirE-posta: [email protected]

  • 200 n Anatolia: Turizm Aratrmalar Dergisi

    Otel letmelerinde ve letme ile lgili Faktrlerin gren Tatmini zerindeki Grece Etkisi: Nevehir rnei

    Cilt 16 n Say 2 n Gz 2005 n 201

    Zeynep Kuluvan - Salih Kuluvan

    lekler ve Maddeleri Kaynak

    nsan Kaynaklar Ynetimi

    Seici e Almaa (Khatri, 2000:361)

    Bu iletmeye yeni personel alrken adaylara yetenek ve kiilik testleri uygulanr //Bu iletmeye yeni personel alnrken kiinin yapaca i ve iletme gereki bir ekilde adaya tantlr //Bu iletmeye personel alnrken alnacak kii ile ciddi ve standart bir grme (mlakat) yaplr. //Bu iletmede yeni personel ie alma adil olarak yaplmaktadr Yeni MaddeBu iletmede ii yapabilmesi iin gerekli bilgi ve beceriye sahip olan kiiler ie alnr //Bu iletmede ie ounlukla torpili ve tand olanlar alnmaktadr (T) //Bu iletmeye personel alnrken ciddi ve profesyonel seim yaplmaktadr //Bu iletmede konusunda deneyimli kiiler ie alnmaktadr //Bu iletmede doru personelin ie alnmasna ok nem verilir (Snell ve Dean, 1992:502)Bu iletmede herhangi bir i iin bavuranlar arasnda en iyisinin ie alnmasna ok nem verilir //

    Eitima

    letmeye yeni girenlere ilerinde gerekli bilgi ve beceriyi kazandrmak iin zorunlu eitim proramlar vardr (Delery ve Doty, 1996:834)Bu iletmede yneticiler personelin eitimine ok nem vermektedir (Ahmad ve Schroeder, 2003:24)Bu iletmede personele dzenli olarak ileri ile ilgili eitim verilmektedir (Snell ve Dean, 1992:502)Daha kaliteli mal ve hizmet sunabilmek iin personele gerekli bilgi ve beceriyi kazandrc yeterli eitim verilmektedir (Browne, 2000:57)imi daha iyi yapabilmem iin gerekli eitim iletme tarafndan salanmaktadr (Ellickson, 2002:348)Bu iletmede personelin eitimi iin gerekli zaman ayrlmaktadr Rogg, Schmidt, Schull ve Schmitt, 2001:446Bu iletmede personelin eitimi iin yeterli para ayrlmaktadr //

    creta Kuluvan ve Kuluvan (2000:259) lei ksmen deitirilmitir

    Yaptm ie ve gsterdiim abaya gre aldm cret yetersizdir(T) //Aldm cret yeterince yksektir //Aldm cretle rahatlkla geinebiliyorum //Aldm cret dktr(T) //teki baarma gre aldm cret yeterlidir //cretim yaptm ie gre adildir //Aldm cretle bir aileyi geindirmek mmkn deil(T) //Hak ettiim creti alabiliyorum //

    Sosyal Haklarb (Ohlin ve West, 1993:335-336)

    cretli izin //Mesai creti //cretsiz niforma //cretsiz personel yemei //cretli hastalk/mazeret izni //cretli doum izni //cretsiz ulam imkan //letmede ocuk krei //Sigorta //cretsiz yatakhane imkan //Baarl personele dl //Paras iletme tarafndan denen tatil //Maatan ayr olarak ikramiye //Dier(ltfen yaznz) //

    letme i Ykselme (Terfi) Frsatlara (Price, 2001:622)

    Bu iletmede terfiler dzenli bir ekilde yaplmaktadr //Bu iletmede ykselme (terfi etme) imkan ok iyidir (yksektir) //Bu iletmede en alt seviyedeki iten en st seviyeye ykselme mmkndr //Bu iletmede iletme iinden ykselme yaygn deildir(T) //lerleme (ykselme) imkan olmayan bir ite alyorum (T) //Bu iletmede ykseltmeler (terfiler) adil deildir(T) Yeni Madde Bu iletmede ykseltmeler (terfiler) kiilerin iteki baarna gre yaplr Yeni Madde Bu iletmede iletme dndan ziyade iletmede alanlar bir st greve terfi ettirilir (Ngo, Turban, Lau ve Lui, 1998:641-642)

    Ek 1. Aratrmada kullanlan lekler ve maddeleri

  • 200 n Anatolia: Turizm Aratrmalar Dergisi

    Otel letmelerinde ve letme ile lgili Faktrlerin gren Tatmini zerindeki Grece Etkisi: Nevehir rnei

    Cilt 16 n Say 2 n Gz 2005 n 201

    Zeynep Kuluvan - Salih Kuluvan

    Kariyer Ynetimia (Sturges, Guest ve Davey, 2000:369)

    Bu iletme mesleimde ilerlemem iin gerekli eitimi bana vermektedir //Gelecekte mesleimde ihtiya duyacam bilgi ve beceri ile ilgili bana eitim verilmektedir. //Bu iletmede ykselmem (terfi etmem) iin bilmem gerekenler bana retildi //Bu iletmede ne zaman ve nasl ykseleceimin plan bana bildirildi //Bu iletmede bana gelecekte mesleki olarak ilerlediimde ihtiya duyacam becerilerimi gelitiren grevler verilmektedir. //Mesleki gelimemde bana yardmc ve destek olacak bir kii (akl hocas) grevlendirildi //alanlarn bu iletmede kaldklar takdirde ne zaman ve hangi grevlere terfi edecekleri net bir ekilde belirlenmitir. (Daley, Vasu, ve Weinstein, 2002:366)Bu iletmede almaya devam edenlerin uzun vadeli mesleki gelecekleri bellidir //

    Kararlara Katlma (Steel ve Mento, 1987:415)

    altm blmde alanlar etkileyen kararlar ou zaman alanlarn katlm ile verilir //altm blmde alanlar etkileyen sorunlarn nasl zmleneceine alanlarn karar verme imkan var //imle ilgili kararlara katlmama msaade ediliyor. //imle ilgili kararlar nemli lde etkilememe msaade ediliyor //efim genellikle iimi etkileyen karalarla ilgili gr ve nerilerime bavurur //

    Performans Deerlendirmea

    Personelin ite gsterdii baar dzenli olarak llmekte ve deerlendirilmektedir (Snell ve Dean, 1992:502)Personelin ite gsterdii baar personel ile birlikte (personelin katlm ile) deerlendirilir //cret ve sosyal haklar personelin iteki baarsna gre belirlenir (Rogg, Schmidt, Schull ve Schmitt, 2001:446)Personelin iteki baarsn deerlendirmek iin kullanlan standartlar belirlenmi ve yazl hale getirilmitir //Terfiler/cret artlar yazl olarak belirlenmi baar kriterlerine bal olarak yaplmaktadr //Personelin iteki baarsn deerlendirmek iin kullanlan standart ve kriterler personele anlatlmaktadr. //imde gsterdiim baar veya baarszlk hakknda bana yeterli bilgi verilmektedir (Ellickson, 2002:348)imde gsterdiim baar doru ve isabetli bir ekilde deerlendirilmektedir //imde gstermem gereken baar standartlarnn belirlenmesi srecine ben de katlyorum (Khatri 2000:361)imde gsterdiim baar adil ve tarafsz bir ekilde deerlendirilmektedir (Daley, 1988:18)

    Gvencesia (Oldham, Kulik, Stepina ve Ambrose, 1986:608)

    Ben istediim srece bu iletmede alabilirim //Bu iletmedeki iimde i garantim var //u anda yaptm i ortadan kalksa bile bu iletme bana baka bir i verir //letme ekonomik sorunlar yaasa nce ben iten atlrm(T) //altm ite i garantim yok (T) //Bu iletmede iimi kaybetme (iten atlma) ihtimalim yok (Hellgren ve Sverke, 1999:195)steim dnda iimden ayrlmak zorunda kalabilirim (T) //Yakn gelecekte iimden atlma ihtimali var (T) //Sosyal likiler

    Amirlerden Sosyal Desteka lk on madde Ducharme ve Martinden (2000:233) dierleri Daley (1997), House ve Kahn (1985), Karasek (1985), Kottke ve Sharafinski (1988), Lantz ve Laflamme (1996) ve Stodgillden (1963) esinlenerek oluturulmutur

    Birinci derecedeki efim iyiliimi/mutluluumu ister, beni kayrr //Birinci derecedeki efimle aramda iyi bir iletiim var //Birinci derecedeki efim beni takdir eder //Birinci derecedeki efim bana saygl/nazik davranr //Birinci derecedeki efim bana deer verir //Birinci derecedeki efim arkadaa yakn ilikiler kurulabilecek bir insan //Birinci derecedeki efim ile ilgili bilgi ve becerilerimi gelitirmeme yardmc olur //Birinci derecedeki efim zor ve stresli dnemlerde iimi yapmama yardmc olur //Birinci derecedeki efim iimde gerekli olan kaynaklarn (ara-gere) salanmasna yardmc olur //Birinci derecedeki efim astlarna adil davranr //Birinci derecedeki efim ilerin nasl yaplacan aklar //Birinci derecedeki efim yaplacak ileri planlar //Birinci derecedeki efim bu ite almay daha zevkli hale getirmek iin abalar //Birinci derecedeki efim astlarnn uyum iinde almasn salar //Birinci derecedeki efim iten kaynaklanan sorunlarmzn zlmesine yardmc olur //Birinci derecedeki efim ile ilgili deiiklikler ve gelimeler hakknda bilgi verir //

    Ek 1. Aratrmada kullanlan lekler ve maddeleri (devam)

    lekler ve Maddeleri Kaynak

  • 202 n Anatolia: Turizm Aratrmalar Dergisi

    Otel letmelerinde ve letme ile lgili Faktrlerin gren Tatmini zerindeki Grece Etkisi: Nevehir rnei

    Cilt 16 n Say 2 n Gz 2005 n 203

    Zeynep Kuluvan - Salih Kuluvan

    Birinci derecedeki efim ite karlatm sorunlarn zm iin yararl tavsiyelerde bulunur //Birinci derecedeki efim bu meslekte ilerlemem iin bana yararl tavsiyelerde bulunur //Birinci derecedeki efim iimi daha iyi yapmam salayacak nemli bilgi ve tavsiyeler verir //

    alma Arkadalarndan Desteka (Ducharme ve Martin, 2000:233)

    alma arkadalarm beni kayrr //Kendimi alma arkadalarma yakn hissediyorum //alma arkadalarm beni sever //alma arkadalarm bana arkadaa davranr //alma arkadalarm beni takdir eder //alma arkadalarm ben yokken yokluumu hissettirmez //alma arkadalarm iimi yapmada bana yardmc olur //le ilgili sorunlar konusunda alma arkadalarm bana yararl tavsiye ve bilgiler verirler //alma arkadalarm iimle ilgili olaand problemlerde bana yardmc olur //alma arkadalarm iimde benimle ibirlii yapar ve destek olur //

    Stres faktrleri (rol etkenleri) (Price, 2001:621)

    Rol Belirsizliia //

    imin nasl yaplacan biliyorum (T) //imde benden ne istendiini tam olarak biliyorum (T) //imi yaparken sorumluluklarmn ne olduunu bilmiyorum* //Yeterince ak ve net olmayan talimatlar (emirler) altnda alyorum*. //

    Rol atmasa //

    Amirlerimin iimle ilgili birbirleriyle elien istekleri oluyor // arkadalarmn iimle ilgili benden birbiriyle elien istekleri oluyor //Birinci derecedeki efim ve i arkadalarm iimin nasl yaplmas gerektii konusunda ayn fikirdeler* (T) //Birinci derecedeki efimin benden iimle ilgili birbiriyle tutarl istekleri oluyor* (T) //Mteri ve eflerimin birbiriyle elien talepleri oluyor Yeni Madde

    Yka (Price, 2001:622)

    imi tam olarak yapabilmem iin yeterli zamanm oluyor(T) //Yaptm ite i ykm ok fazla deil(T) //imde ok sk almak zorundaym //imde ok hzl almak zorundaym //alma saatlerim ok uzun Yeni Maddeim ok yorucu Yeni Madde

    Kaynak Yetersizliia (Price, 2000:622)

    imi iyi yapabilmem iin yeterli fiziksel alan yok //imde ihtiya duyduum malzemeyi elde etmem zor //imi yapabilmem iin yeterli ara-gere var(T) //imi yapabilmem iin yeterli destek hizmetler var(T) //

    Rolleraras atmaa (Kopelman, Greenhause ve Connolly, 1983:204)

    alma hayatm ou zaman aile hayatm olumsuz etkiler //ten istediim eyleri yapamayacak kadar ok yorgun dnyorum //alma (i) hayatmdaki younluktan dolay ahsi hobilerime zaman ayramyorum //Evdeyken iimle ilgili konularla megul olmamdan ailem memnun deil //imdeki younluk ve yorgunluktan dolay ou zaman evde sinirli oluyorum //imin younluu ou zaman evde dinlenmeme engel olmaktadr //Ailemle geirmek istediim zaman ite geirmek zorunda kalyorum //im aileme kar sorumluluklarm yerine getirmemi zorlatrmaktadr. //

    in zellikleri (doas, yaps) Hackman ve Oldhamn (1975, 1980) gelitirdii ve Teas (1981:11) tarafndan ksmen deitirilmi lek

    Beceri (-Grev) eitliliia //

    im farkl bilgi ve becerileri kullanarak farkl eyler yapmama imkan salyor //

    Ek 1. Aratrmada kullanlan lekler ve maddeleri (devam)

    lekler ve Maddeleri Kaynak

  • 202 n Anatolia: Turizm Aratrmalar Dergisi

    Otel letmelerinde ve letme ile lgili Faktrlerin gren Tatmini zerindeki Grece Etkisi: Nevehir rnei

    Cilt 16 n Say 2 n Gz 2005 n 203

    Zeynep Kuluvan - Salih Kuluvan

    im basit ve ayn eylerin tekrar tekrar yaplmasndan ibaret (T) //im karmak ve yksek seviyede beceri kullanmam gerektiriyor //

    (Grev) Btnla //

    im bandan sonuna kadar kendimin yapt btn ve belirgin bir iten olumaktadr //Yaptm i baladm ii bitirmeme olanak salar //Yaptm i bandan sonuna kadar bir kiinin yapaca btn (komple) bir i olarak ayarlanm //

    in(Grevin) nemia //

    Yaptm i baka insanlarn hayatn veya mutluluunu nemli lde etkileyebilecek bir i //Yaptm iin iyi yaplp yaplmamas baka insanlar nemli lde etkileyebilir //Yaptm i genel olarak ok nemli //

    Otonomluk (zerklik-Bamszlk)a //

    imi ne zaman ve nasl yapacama benim karar verme imkanm var //imi yaparken ahsi karar ve insiyatifimi kullanma frsatm var //imi nasl yapacam konusunda bana nemli lde bamszlk ve zgrlk verilmektedir //

    Geribildirim (Geribesleme)a //

    imi yaptmda ii ne derece baarl olarak yaptm iimin sonularna bakarak anlayabiliyorum //imi yaparken ii ne derece iyi yaptm anlama ve grme ansm var //imi yaptmda (bitirdiimde) ii iyi yapp yapmadm biliyorum //

    Personelin Fiziksel alma Ortama Yeni lek

    altm ortamda aydnlatma yeterlidir //altm ortam yeterince temizdir //altm ortamda rahatsz olacam derece grlt yoktur //altm ortamda havalandrma yeterlidir //altm ite ciddi i kazas tehlikesi yoktur //altm ortamdaki s beni rahatsz etmeyecek derecededir //altm ortam rutubetli deildir //Salkl bir ortamda alyorum //altm ite fiziksel tehlike yaamam //altm i ve ortamda bedensel olarak rahatsz olmayacak uygun pozisyonda alyorum //

    Personel Kullanm Alanlarc Kuluvan ve Kuluvandan (2000:258-259) uyarlanmtr

    Personel yatakhanesi //Personel yemekhanesi //Personel tuvaletleri //Personel banyolar //Personel kafeteryas //

    Genel Tatminia Brayfield ve Rotheun (1951) gelitidii ve Yoon ve Thyenn (2002:106) ksaltt lek

    Genel olarak iimden memnunum //Genel olarak iimi seviyorum //ou zaman iyi bir iim olduunu dnyorum //imden zevk alyorum //ime kar ilgimi kaybediyorum(T) //

    Ek 1. Aratrmada kullanlan lekler ve maddeleri (devam)

    lekler ve Maddeleri Kaynak

    a Cevap Kategorileri: 5= Kesinlikle Katlyorum, 4=Katlyorum, 3= Kararszm, 2=Katlmyorum, 1=Kesinlikle Katlmyorumb Cevap Kategorileri: 1=Var, 0=Yok c Cevap Kategorileri: 5=ok yi, 4=yi, 3=Orta, 4=Kt, 1=ok Kt (T)=Bu maddeler ters kodlanmtr: 1=Kesinlikle Katlyorum, 2=Katlyorum, 3=Kararszm, 4=Katlmyorum, 5=Kesinlikle Katlmyorum.* Bu nermeler genel lek puan ile dk korelasyon (< 0,25) gsterdikleri iin lek gvenilirliini ykseltmek iin analizlere dahil edilmemitir.