OSNOVE ORGANIZACIJE

Download OSNOVE ORGANIZACIJE

Post on 26-Jun-2015

1.213 views

Category:

Documents

4 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

<p>UNIVERZITET U SARAJEVU</p> <p>SEMINARSKI RAD TEMA : OSNOVI ORGANIZACIJE</p> <p>Studenti: Emir Bukva 68881 Elma Bajrovi 68945 Predmet: Organizacija Profesor: Elvir izmi Asistent: Elvir ahi Adela Bukva 69042 Emina Borovina 68986 Emina Drugovi 68999</p> <p>SADRAJ</p> <p>ZAKLJUAK .. 22 LITERATURA..................................................................................................................23</p> <p>HISTORIJA PROUAVANJA ORGANIZACIJEPoetci prouavanja organizacije kod Egipana i Babilonaca koji su morali imati odreena znanja o organizaciji akumulirana tokom generacija da bi se izgradila takva manumentalna djela poput piramida, hramova i sl. Pretpostavlja se da su stari Egipani zapisivali svoja iskustva u izgradnji tako velikih objekata koji su se dugo gradili (Keopsovu piramidu je gradilo 100 000 ljudi u periodu od 200 godina). Prvi pisani tragovi o ovakvim poduhvatima nalaze se u Hamurabijevom zakonu u kojem su odreeni obrisi drutvene organizacije. 2</p> <p>U Europi prvi zapisi o organizaciji potiu od starih Grka i njihovih ustava kojima su uspostavljali pogodne organizacijske oblike upravljanja mnogobrojnim gradovima dravama. Stari Rimljani su se takoer bavili organizacijom (Katon, Voron). Nakon Rima Crkva je se najvie bavila organizacijom i to prvenstveno vlastitom (Crkvena centralizirana organizacija je jedna od najdugovjenijih organizacija stara je preko 2 000 godina). U kasnom feudalizmu o organizaciji su pisali i Leonardo da Vinci te Galileo Galilei. Porast sloenosti organizacije rada kroz historiju je zahtijevao sve vie bavljenje organiziranjem (samo iskustvo te povremeno bavljenje organiziranjem nije vie dovoljno za poslovne zahtjeve u dananjem vremenu) =&gt; od industrijske revolucije prouavanje organizacije postaje sve intenzivnije i poprima sve izraeniji teorijski sadraj. Ch. Babbage (studije vremena i pokreta, praenje trokova i efikasnosti radnika) i H. Poor (istraivanje principa organizacije te informacija i komunikacija) su bili neposredni prethodnici i pripremili su gotovo sve potrebne uslove da se izvri kvalitetan skok za prerastanje organizacije iz prakse u nauku.</p> <p>ULOGA I ZNAENJE ORGANIZACIJEOrganizacija poinje s pojavom ovjeka - ovjek se njome poeo baviti s poetkom obavljanja korisnog proizvodnog rada, preoblikovanja predmeta rada u raznovrsne proizvode u cilju podmirivanja ivotnih potreba. ovjek je s kvalitetnom organizacijom uz manji napor (trokove) bolje i bre postizao mnogo vee rezultate u svim podrujima svojega djelovanja. Od prvih (sluajnih) lovakih skupina do savremenih oblika zajednikog rada i ivota, ovjek nikada nije mogao, a ni danas ne moe, bez organizacije.</p> <p>3</p> <p>ovjek se koristi i pripada organizaciji itav svoj ivot - od roenja do smrti, jer sva svoja radna i ivotna pitanja rjeava zajedno s ljudima - dakle - organizirano. S postupnim razvojem proizvodnih snaga, koje su pratili odgovarajui drutveno-ekonomski odnosi, razvijala se i organizacija, poveavao se broj i oblici organizacije sve dok nije poprimila dananje razmjere kad je ve bilo nemogue bez znanstvenog pristupa rjeavati sve sloenije organizacijske probleme, a isto tako uspostavljati modernu, fleksibilnu i efikasnu organizaciju. Pojam organizacije oznaava, kako proces organizovanja nekih aktivnosti (poslova), tako i rezultate tog procesa kojim se oblikuju organizacijske jedinice razliitih vrsta, irine i struktura u svim podrujima drutvenog ivota. Znaenje organizacije nije ogranieno samo na ovjekovu privrednu aktivnost, nego na njegovu cjelokupnu radnu i ivotnu aktivnost.</p> <p>Organizacija omoguava realizaciju najsloenijih zadataka, proiruje obim ovjekove individualne snage, jer organizacija od tih individualnih snaga stvara drutvenu snagu, ubrzava proces ostvarivanja zadataka odnosno skrauje potrebno radno vrijeme za njegovo izvrenje, te se odgovarajuom organizacijom relativno smanjuju trokovi postizanja istih rezultata. Organizacija ima i negativnu stranu u odreenoj mjeri sprjeava ovjeka i dovodi ga u podreen poloaj, jer mu ponekad namee zadatke koji nisu uvijek u skladu s njegovim fizikim sposobnostima ili se protive njegovu poimanju rada. Rjeavanje problema u organizaciji (kao instituciji ili aktivnosti), je praktiki nemogue bez znanstvenih istraivanja - to organizaciji daje znanstveni karakter. Organizacija kao nauna disciplina je ukljuena u nastavne planove gotovo svih visokokolskih ustanova, odravaju se seminari i sl. Bez obzira na vane tehnike komponente, organizacija je ipak drutvena nauka (njom ljudi nastoje ne samo uspostaviti skladne odnose izmeu elemenata proizvodnje, ekonomino se koristiti sredstvima i racionalizirati svoj rad, ve njome</p> <p>4</p> <p>uspostavljaju odgovarajue reprodukciju).</p> <p>drutvenoekonomske</p> <p>odnose</p> <p>i</p> <p>osiguravaju</p> <p>njihovu</p> <p>Nauka o organizaciji, kao nauka veoma bliska ekonomskim naukama, ima izrazito klasno obiljeje jer pomae u oblikovanju organizacije u kojoj se direktno i neposredno uspostavljaju odnosi meu njezinim sudionicima kakve eli vladajua klasa (kroz historiju odravanje uloge subjekta organizacije - omoguavanje oblikovanja ili odranja odnosa podreenosti u organizaciji). Danas je situacija drugaija - organizaciji se u modernom drutvu mora pokloniti puna panja da bi se pravilno koristila u ostvarivanju svih poslovnih ciljeva, ali i omoguila realizacija sve humanijeg procesa rada. Kroz historiju usmjerenje na proizvodnju, odnosno njenu kvantitativnu i kvalitativnu stranu - drutvena strana proizvodnje je bila potpuno zanemarena. U novije vrijeme dolazi do znatnog napretka pa se i drutvenoj strani poklanja sve vea panja - danas nema nijednog poduzea u visokorazvijenim zemljama u kojem se ne vodi rauna o poloaju ovjeka, uslovima rada i ivota. Pojam organizacije je kompleksan i obuhvata mnoge aktivnosti - od upravljakih do pripremnih, izvrnih i kontrolnih u raznovrsnim podrujima drutvenog i privrednog ivota. Stoga organizacija i predstavlja vanu polugu drutvenog i privrednog ivota. Jedan od najdiskutabilnijih pojmova u teoriji i praksi je upravo pojam organizacija. U strunoj literaturi ima mnogo raznovrsnih definicija organizacije. Moemo rei da gotovo nema autora koji se bavio ovim podrujem, a da nije pokuao dati svoju definiciju organizacije. Ovisno o autorima postoje bitne razlike koje karakteriu njihova shvatanja organizacije: organizacija u uem (ostvarivanje privrednih ciljeva) i irem smislu (ostvarivanje bilo kojih zajednikih ciljeva). organizacija kao nauka (formulacija principa za postizanje optimalnih rezultata) i kao vjetina (ovjekova sposobnost koritenja sredstava i metoda za postizanje postavljenih ciljeva) organizacija kao stanje (trenutna situacija) i kao proces (promjena odreenog organizacijskog stanja) organizacija - iskljuivo bavljenje ljudima i njihovim odnosima ili skladno povezivanje ljudi i sredstava organizacija kao nain uspostavljanja hijerarhijskih odnosa ili nain reguliranja rada i ivota svih pripadnika neke zajednice.</p> <p>5</p> <p>Bitna obiljeja organizacije: cilj odnosno zadatak koji se eli ostvariti, skladnost materijalnih sredstava i ljudskog potencijala i njihova racionalna upotreba.</p> <p>Organizacija = svjesno udruivanje ljudi kojima je cilj odgovarajuim sredstvima ispuniti odreene zadatke s najmanjim moguim naporom na bilo kojem podruju ivota.</p> <p>ORGANIZACIJA I NJEZINI OBLICIOrganizacija rada = udruivanje ljudi radi ispunjavanja ekonomski, odnosno proizvodnih zadataka. Stara je koliko i ovjekov rad, no u poetku nije imala ni priblino takvo znaenje kakvo je poprimila u savremenom drutvu. U dananjem drutvu iskustvo, koje je nekada bilo dovoljno za organiziranje, danas je nedovoljno za uspostavljanje najdjelotvornije organizacije rada. Svakom stepenu razvoja proizvodnih snaga i drutvenih odnosa odgovarao je odreeni oblik organizacije rada - razvijanjem proizvodnih snaga razvija se i organizacija rada koja postaje sve sloenija, a sloeniji su i oblici u kojima se ostvaruje. Organizacija rada = svjesna ovjekova djelatnost kojom se usklauju svi inioci (materijalni i ljudski) proizvodnje radi postizanja optimalnih rezultata.</p> <p>6</p> <p>inioci proizvodnje u svakom trenutku moraju biti usklaeni; kvantitativno i kvalitativno, vremenski i prostorno, odnosno, moraju biti integrirani u jedinstvenu proizvodnu ili poslovnu cjelinu - inae e proizvodnja biti mogua, ali ne i optimalna. Poslovna organizacija preduzea organizacija rada zbog razliitih udjela elemenata proizvodnje.</p> <p>Organizacija rada je s jedne strane stara koliko i sam rad (drutvo), dok je poslovna organizacija s druge strane stara koliko je staro i poduzee (nastanak poduzea). Organizacija rada - usklaivanje inilaca proizvodnje u samom procesu rada organizacija preduzea - cjelokupno poslovanje preduzea, odnosno organizacija rada je samo dio, iako osnovni, poslovne organizacije preduzea. Preduzee (kao oblik organizacije proizvodnje) izloeno je neprestanim promjenama o kojima valja voditi rauna prilikom oblikovanja njegove poslovne organizacije, to se ogleda u promjeni odnosa izmeu pojedinih elemenata, ali i u promjeni kvalitete svakog pojedinog elementa (slika).</p> <p>PRINCIPI ORGANIZACIJEOd Taylora pa do dan danas svaki autor stvara svoje vlastite "principe" organizacije.</p> <p>7</p> <p>Prvi ozbiljni pokuaj sistematizacije principa organizacije nakon Taylora, izvrio je H. Fayol nabrajajui 14 principa organizacije (smatrao je da su mnogi principi iz francuske vojske primjenjivani na organizaciju). Kasniji autori su takoer nastojali to veim brojem principa obuhvatiti iri broj organizacija i sprijeiti prigovore na vlastite sistematizacije. S obzirom na broj autora takoer postoje i velike razlike u poimanju principa organizacije. Kao najvaniji principi organizacije mogu se navesti sljedei: princip podjele rada i specijalizacije princip povezivanja inilaca proizvodnje princip koordinacije princip dobrovoljnog ukljuivanja u organizaciju</p> <p>Princip podjele rada i specijalizacije - Jedno od najvanijih principa organizacije. Da bi organizacija obavila svoj zadatak to efikasnije i racionalnije, odnosno, postigla bolje rezultate; mora ralaniti svoj zadatak sve do elementarnih dijelova - do radnih mjesta. Osim viestrukih koristi koje donosi proces podjele rada i specijalizacije (poveani radni uinak pojedinca, skupina, organizacijskih dijelova; realnije planiranje i praenje rezultata rada, vei prostor za inovacijsku djelatnost), isti proces moe rezultirati negativnim uincima na fiziko i psihiko stanje radnika, ako se bezobzirno provodi. Princip povezivanja inilaca proizvodnje - Sve radnje s kojima se stalno vri njihovo meusobno usklaivanje kao i usklaivanje unutar svakog pojedinanog. Danas osobito veliko znaenje ovog proncipa je u eri stvaranja i primjene sve veih proizvodnih agregata koji bitno utiu na promjenu strukture organizacije. Princip koordinacije - Veze i odnosi izmeu i unutar inilaca proizvodnje. Da bi se zadaci uspjeno izvravali i postigli oekivani rezultat, potrebno je koordinirati rad svih radnika koji su angaovani u njihovoj organizaciji. Tu ulogu preuzimaju rukovodioci na svim organizacijskim razinama. Koordinacija moe biti horizontalna i vertikalna, te je neophodna u svim fazama izvravanja proizvodnih (poslovnih) zadataka. Princip dobrovoljnog ukljuivanja u organizaciju - Za ispunjavanje svoje zadae, organizacija treba odgovarajue velik i strukturno kvalitetan kolektiv zaposlenih. Prinudnog ukljuivanja gotovo da vie i nema, a dobrovoljno se ostvaruje u razliitim stepenima. U oblikovanju organizacije treba (u skladu s mogunostima) osmisliti takva</p> <p>8</p> <p>rjeenja koja osiguravaju to vii stepen dobrovoljnog ukljuivanja, jer se time u pravilu postie vre meusobno djelovanje svih zaposlenih u preduzeu. Najvii stepen meusobnog djelovanja postie se onda kad se podudaraju interesi zaposlenih i interesi preduzea. to je vee preduzee, to su vea sredstva kojima raspolae, to je vei broj radnika koje zapoljava, to je vei broj razliitih proizvoda, dijelova, sklopova i razliitih materijala za njihovu proizvodnju - organizacija postaje sve opsenija i sloenija. Meusobno usklaivanje elemenata proizvodnje u ovakvim organizacijama bi bilo praktino nemogue bez eliminisanja ili smanjenja svega onoga to je suvino i nepotrebno u cilju ujednaavanja i uspostavljanja reda koji e omoguiti dobar pregled elemenata i njihovo smiljeno povezivanje. Ovo ujednaavanje i red se postie danas vrlo koritenim postupcima standardizacije i tipizacije. Standardizacija - specifian postupak pronalaenja optimalnih rjeenja, odnosno utvrivanja svojstava koje mora imati proizvod, materijal, tehnoloki postupak i sl. Standardi mogu biti zakonski i interni (specifikacije) te obino obuhvaaju oblik, kvalitet, sadraj, funkcionalnost, pakovanje, nain transporta i sl. Uz standarde se utvruje i doputeno odstupanje od propisanih svojstava - tolerancija. U organizaciji se upotrebom standarda postie bolja upotreba kapaciteta proizvodnih sredstava, raspoloivog fonda radnog vremena, vea iskoritenost materijala, bolja specijalizacija i sl.</p> <p>Tipizacija - postupak selekcije i redukcije kojim se suava izbor standardiziranih proizvoda na minimalan broj, odnosno na odreen broj tipova proizvoda koji svojim svojstvima zadovoljavaju odreen raspon potreba, u cilju racionalnije proizvodnje ili neke druge koristi. Dok je standardizacija u pravilu obavezna, tipizacija je mnogo elastinija - odnosno ona se tie samo odreenog preduzea, racionalnosti njegove proizvodnje i elja njegovih kupaca. U ope postupke racionalizacije ubrajaju se: uklanjanje tetnih razmaka i hodova (uklanjanje prostornih, vremenskih razmaka, praznih hodova =&gt; maksimalna neprekinutost i izjednaenost odvijanja procesa u jednom smjeru =&gt; smanjenje gubitaka i vea efikasnost). predvianje (planiranje, odnosno utvrivanje svih okolnosti koje bi u budunosti mogle utjecati na odvijanje dijela ili kompletnog poslovnog procesa).</p> <p>9</p> <p>priprema (pripremom se realizira ono to je planiranjem predvieno, odnosno izvravaju se sve potrebne predradnje koje se odnose na inioce proizvodnje). ujednaavanje (nastojanje da proizvodni proces od poetka do kraja bude to ujednaeniji, odnosno sastavljen od ujednaenijih elemenata) spajanje jednakih elemenata ili jednakih procesa (postupak spajanja jednakih poslova ili jednakih radnih operacija u jednu operaciju ili to vie vremensko i prostorno pribliavanje)</p> <p>ORGANIZACIJSKE VRSTEPod organizacijskim vrstama se podrazumijevaju (ubrajaju) razliiti pristupi u provoenju organizacije. Meu najvanije se ubrajaju sljedee vrste organizacije: prema obimu - potpuna i djelimina prema nainu na koji se provodi - individualna i shematska prema koncepciji rukovoenja (upravljanja) - centralizirana i decentralizirana Prema trajanju rada na organizaciji - jednokratna i postupna s obzirom na postojanje organizacije - organizacija i reorganizacija</p> <p>10</p> <p>Da bi se nabrojane vrste organizacije mogle uspjeno primjenjivati u izgradnji organizacije, potrebno je da svako preduzee ima svoj dugoroni plan organizacije. Dugoroni plan organizacije je neophodan za razvoj, unapreenje i usavravanje organizacije =&gt; nije samostalan, sasta...</p>