osmanska arhitektura

Download osmanska arhitektura

Post on 01-Jul-2015

1.183 views

Category:

Documents

12 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

TEMA:PROFANI OBJEKTI OSMANSKE ARHITEKTURE U BOSNI I HERCEGOVINI

SADR AJUVOD .............................................................................................................................................................. 3 1.TRAGOVI OSMANSKE ARHITEKTURE U BOSNI ............................................................................................... 4 2.OSMANSKA ARHITEKTURA NA POLJU PROFANIH OBJEKATA.......................................................................... 5 3.GRADITELJI ................................................................................................................................................... 6 4.MOSTOVI ...................................................................................................................................................... 7 4.1 STARI MOST U MOSTARU ....................................................................................................................... 7 4.2 MOST U VI EGRADU (NA DRINI UPRIJA) ............................................................................................. 10 4.3ARSLANAGI A MOST............................................................................................................................. 12 4.4 KOZJA UPRIJA..................................................................................................................................... 14 5. SAHAT-KULE .............................................................................................................................................. 16 6.GRADNJA NA VODI ..................................................................................................................................... 18 7.IMARETA .................................................................................................................................................... 20 8.BEZISTANI ................................................................................................................................................... 21 9.IZGLED BOSANSKOG GRADA I MAHALE U OSMANSKOM PERIODU .............................................................. 23 ZAKLJU AK .................................................................................................................................................... 24 LITERATURA .................................................................................................................................................. 25

UVODNi ta tako vjerno ne odra ava narav jednog naroda, vrijeme i prostor u kome ivi kao kultura tog naroda. Naime, narod se i ra a kada se rodi svijest o zajedni tvu, i u tom trenutku ra a se njihova kultura, koja uklju uje svaku ekspresiju njihovog djelovanja, umjetnosti, knji evnosti te jednog zna ajnog, neizostavnog segmenta, otisaka njihove graditeljske prisutnosti tj. arhitekture, koja uklju uje kako sakralne objekte koji su pokazetelji religije tog naroda, tako i profane tj. svjetovne objekte kao to su sahatkule, mostovi, biblioteke, bezistani, imareti, javna kupatila, banje, te sam izgled ulice, mahale. Sve te gra evine dijele sudbinu i ivotne tokove naroda. Kada je rije o bo nja koj kulturi ona je neodoljivo vezana za turski svijet, jer upravo dolaskom Osmanlija na prostor Bosne dolazi do velikog kulturnog procvata. Prema mi ljenju mnogih, specifi na bosanska arhitektura najve im dijelom je nastala pod uticajem osmanskog arhitektonskog izraza. Upravo ovo je tema mog maturskog rada, me utim, kroz svoj rad ja u konkretno istra ivati profane objekte osmanske arhitekture u Bosni. Razlog zbog ega sam izabrala upravo ovu temu jeste to smatram da vremenom sve vi e zapostavljamo ovo va no obilje je na e kulture, i zato elim potaknuti na nova istra ivanja na e domovine, nas kao jednog velikog naroda sa bogatom kulturom to pokazuju sve ove gra evine o kojima u vam govoriti u ovom radu.

1.TRAGOVI OSMANSKE ARHITEKTURE U BOSNI

Osmanska arhitektura nastala je kao poseban dio islamske umjetnosti i razvijala se uporedo sa razvojem osmanske dr ave. Padom Bosne pod tursku vlast, 1463g., u Bosni se de avaju mnoge promjene. Osmanlijsko carstvo, je u prvi mah stvorilo i preduvjete za ja u kulturnu djelatnost. Neki ak ka u da prije dolaska Turaka na ovom prostoru nisu ni postojale zna ajne kulturne tekovine. U 19. stolje u be ki arheolog Moriz Hoernes zastupao je mi ljenje, da je narod bosanski u predtursko doba ivio krajnje priprosto, doprinose i tek tu i tamo slaba nim sredstvima uljep avanja ivota.1 Me utim novija istra ivanja su pokazala da su Bo njaci imali kulturu, koja je od nastanka ovog naroda i postojala. Tragovi susreta sa Osmanlijama su se odrazili u knji evnosti, arhitekturi, urbanizmu, te na inu ivota jeziku itd. Najvidniji oblik ovog kulturnog naslije a su gra evni spomenici, posijani irom zemlje.

1

Kultura Bo njaka, Smail Bali , R. & R., izdava ko prometno preduze e, Tuzla, 1994. g., str 27

2.OSMANSKA ARHITEKTURA NA POLJU PROFANIH OBJEKATA

Osmanlije dolaskom u Bosnu prepoznaju potrebu za razvojem urbanizma, tada po inju nicati gradske sredine i dobijati svoj osnovni oblik ija je organizacija prisutna i danas. Osmanlije su pored vjerskih, svoju arhitekturu nadopunili izgradnjom raznih profanih objekata. Najve i doprinos dali su u izgradnji mostova irom Bosne i Hercegovine, te mnogih sahat-kula, biblioteka, banja, kuhinja za sirotinju, te nekoliko bezistana, javnih kupatila, karav-saraja i dr. Izgled mnogih na ih gradova je pokazetelj tog osmanskog graditeljskog doma aja. Ve inu tih objekata gradili su veliki osmanski sultani u periodu od 1463g. do dolaska Austro-Ugarske na ovaj prostor.2 Tursko osvajanje Bosne i Hercegovine pogodovalo je urbanom ivotu i u relativno kratkom vremenu Osmanlije oboga ene arapskim i bizantiskim iskustvima, oni grade toliko da se mo e mjeriti samo sa graditeljstvom u dalmatinskim gradovima od 12. do 16. stolje a(npr. samo u Fo i je u 16. stolje u sagra eno 29 javnih esmi, 6 hamama, 13 hanova tj. preno i ta i karavan-saraja).3

2 3

Kultura Bo njaka, Smail Bali , R. & R., izdava ko prometno preduze e, Tuzla, 1994. g., str 160 www.wikipedia.org

3.GRADITELJI

Poznata su imena samo petorice graditelja iz doba procvata osmanlijske gra evne umjetnosti u Bosni: Hayraddin Mla i, graditelj starog mosta u Mostaru, tvr ave u Makarskoj i banje u Yeregumu. Agem Esir (Perzijanac zarobljenik) Ali , graditelj Gazi Husrevbegove d amije u Sarajevu, Ramadan-aga, neimar Alad a-d amije u Fo i, Naggar Hagg Ibrahim i Sinan al-Bosnawi. Svi ovi majstori su ivjeli u 16. Stolje u. Iz 18. stolje a znamo za graditelje Omera aju, umro 1777.g., i dvojicu neimara pravoslavne vjere, Stani u i Tanasija. Po mi ljenju Jire eka u izgradnji osmanlijske arhitekture u Bosni sudjelovali su i neki talijanski graditelji. Posebno je pak bio veliki udio dubrova kih majstora-izvo a a.4

4

Kultura Bo njaka, Smail Bali , R. & R., izdava ko prometno preduze e, Tuzla, 1994. g., str 161

4.MOSTOVI

injenica da su ljudi koristili rijeku kao osnovni dio urbanog ivota doprinjela je izgradnji mnogih mostova. Ti mostovi ukra avaju rijeke: Neretvu, Bunu, Vrbas, Bosnu, Miljacku, Bregavu, ehotinu, Trebi njicu, Radobolju, Limu itd.

4.1 STARI MOST U MOSTARU

Obnovljeni Stari most u Mostaru

Jedan od vrhunaca islamske arhitekture je most majstora Hajredina u Mostaru ( STARI MOST ) podignut 1567. godine. Projekat mosta je prvobitno dat Mimaru Hajrudinu, istambulskom arhitekti i u eniku uvenog Mimara Sinana. Prema legendi, Hajrudin je pobjegao iz Mostara dan prije nego to su podizane skele iz straha Sulejmana Veli anstvenog, koji je prijetio da bi Hajrudin bio osu en na smrt

ako bi se luk mosta ikada raspao. Me utim nema ni podatka da je Hajrudin ikad vidio svoj most. Umjesto Hajrudina izvo a gradnje mosta je bio lokalan ovjek, Mehmed Kara oz.5 Ono to sigurno znamo jeste da je stari most u Mostaru u vrijeme kad je bio izgra en bio najve i jednolu ni kameni most na svijetu. Njegovo zna enje imalo je jo ve u snagu, jer je simbolizirao spajanje isto ne i zapadne civilizacije. Mostarski Stari most je kameni most izgra en od kamena tenelija. Luk je dug skoro 29 metara, a visok 20 metara, savijen blizu sni enog polukruga. Karakteriziran je po tankom i elegantnom obliku, profil mosta je bio toliko tanak i visoko iznad vode da je mnogima bilo te ko zamisliti da se takva gra evina mo e napraviti od ogromnih kamenih blokova. Most je svijetle sjajne boje koja se mijenja tokom dana zavisno od sunca. Stari most nije povezan za ijedan specifi an stil ili doba arhitekture tako da je jedinstven u svijetu. Treba napomenuti da je Mostar ime grada zbog uvara lokalnog mosta, Mostara. Sam most je u historiji bio zvan "Novi", "Sultana Sulejmana", "Veliki" i "Stari". 6 Tokom rata u Bosni i Hercegovini 1992-1995. godine, most je djelimi no o te en od strane srpskih snaga i JNA. Dana 9.novembra 1993. HVO je sru io Stari most kao dio kampanje granatiranja i terorisanje grada Mostara. Stari most je rekonstruisan i potpuno obnovljen 2004. godine. Naime, Stari most je oduvijek bio srce Mostara i njegova obnova zna ila je da se ivot polahko ali sigurno vra a u normalu u jednom od najljep ih gradova u Bosni i Hercegovini. Jula 2005. godine Stari most u Mostaru uvr ten je na listu UNESCO-vih za ti enih spomenika kulture. 7

5 6

www.wikipedia.org Kultura Bo njaka, Smail Bali , R. & R., izdava ko prometno preduze e, Tuzla, 1994. g., str 160 7 www.wikipedia.org

4.2 MOST U VI EGRADU (NA DRINI UPRIJA)

Stari most u Vi egradu Most Mehmed-pa e Sokolovi a ( Stari most u Vi egradu ) nalazi se u gradu Vi egradu blizu granice izme u Bosne i Hercegovine i Srbije i predstavlja jedno od najmonumentalnijih djela arhitekture koja je nastala u razdoblju od 15-19. vijeka u Bosni i Hercegovini. Most je izgra en u periodu od 1571. do 1577. godine na mje