odtÜ doĞasi

Click here to load reader

Post on 23-Oct-2021

0 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

ODTÜ’DE DOAhttps://www.scidev.net/global/cities/data-visualisation/urbanisation-where-why-when-
interactive.html?gclid=CjwKCAjw5Ij2BRBdEiwA0Frc9SfVR6oYcCkVCFQ0sjVECNPeWwxIhQCtQCA26d6J2W_HK4DKkletmxoCiD8QAvD_BwE
DÜNYADAK KENTLEME HIZI 1950’DE %30 KEN 2015’DE %54, 2050’DE %70’E ÇIKACAI ÖNGÖRÜLÜYOR
KENT DEYNCE AKLIMIZA GELEN?
BÖYLE OLMAK ZORUNDA MI?
Tek yaplmas gereken yabanl doada ileyen ekolojik süreçlerin kentlerde de ilemesine
olanak tanmak.
Moscova, kii bana
düen yeil alann
en yüksek olduu
https://www.worldatlas.com/
articles/cities-with-the-most-
greenspace.html
Ankara’da bu oran %0.2! Ve Bunun çok büyük bir ksmn ODTÜ Doas
salamaktadr.
DYORUZ, NEDEN?
3 ayr ekosistemi barndran (orman, bozkr, göl)
Türkiye’nin 65 ‘Öncelikli Kelebek Alan’ndan birisi
Güzel nazuum ENDEMK KELEBEN ÖNEML popülasyonu olmak üzere, çok
sayda kelebek türüne ev sahiplii yapan
50’si endemik (sadece Türkiye’ye özgü) 700 bitki türü bulunduran
210’dan fazla ku türü kaydedilmi (Türkiye’de bilinen ku türlerinin
neredeyse yars!)
bulunduu
GELN BRAZ DAHA
yaylm kuzey-güney baks oluturacak ekildedir.
Denizden yükseklii, kuzey hududunda 870, PTT alc telsiz
istasyonunun bulunduu yerde 1265 m arasnda deiir.
Ahlatlbel tepesi 1249 m, en yüksek tepe
Güneydeki tepeler suyunu Eymir ve Mogan’a aktr.
Kuzeydekiler Ankara çayn besler. PTT alc
telsiz
istasyonu
(Ahlatlbel
tepesi)
Günümüz
Kemal Kurda üniversiteyi kurarken en bandan beri yeil bir kampüs hayal etmitir ve büyük bir
aaçlandrma program balatr. ODTÜ’deki orman da böylelikle olumaya balar.
1961 aralk aynn banda ODTÜ’nün
ilk aaç dikim bayram yaplr.
135,000 fidanla A1 giri kapsnn
etraf aaçlandrlr.
alanda sulamasz bir uygulama
gerçekletirilir ve baarya ulalr.
ulalr.
ORMAN EKOSSTEM
geçirilmitir:
erozyon önleme çalmalarnda otlarn bile
kullanlm olmas,
Çok sayda farkl türün kullanlm olmas
(30 farkl aaç türü seçilmitir),
Doal türlerin tercih edilmesi
Türlerin dikilmesinde araziye ve ekolojik
artlara uygun tercihlerin yaplm olmas
Ne yazk ki o dönem için oldukça ilerici bir yaklam olan bu uygulama daha sonra Türkiye’de çok da
rabet görmemi ve bu tip geni uygulamalarda ine yaprakl türlerin yaygn kullanm ile snrl kalnmtr .
ORMAN EKOSSTEM
ormannn 1650 hektar karaçam
aaçlandrma sahasdr. Karaçam ç
bunun güzel bir kantdr.
dier türler sarçam ve Toros sedridir. Toros sedirleri
ç Anadolu iklimine uyum göstermeyi baarrken
normalde 2500 metreden yüksekte yaayan
sarçamlar bu iklime uyum sknts çeker.
Sarçam
ORMAN EKOSSTEM
BOZKIR EKOSSTEM
Bozkr en genel tabiri ile otlarn doal alanlar olarak tanmlayabiliriz, bu ekosistemlerde
aaçlarn az bulunmasnn sebebi genel olarak ya azldr (ylda en fazla 500-600 mm).
Yeryüzündeki karbonun %33’ü bozkrlarda tutulur. Küresel Isnma ile
mücadelede çok önemli ekosistemlerdir.
önemli ekosistem tipidir.
Dünyay besleyen buday, arpa, yulaf, msr, pirinç gibi temel besin kaynaklarnn
doal variatalar bozkrlarda yetiir.
Hayvan yetitiricilii büyük ölçüde bozkrlara dayanr.
Süt üretiminin %27’si ve et üretiminin %23’ü sadece bozkrlardan karlanr.
BOZKIR EKOSSTEM: ÖNEM
Bozkrn en baskn türleri baklagiller, ballbabagiller, papatyagiller ve budaygiller ailelerine aittir.
ODTÜ yerlekesinde ç Anadolu’daki alçak da aaçl kekik-geven bozkr olarak adlandrlan bozkr tipinin en iyi temsilcilerinden biri bulunur. Kekik ve gevenler bölgedeki bozkrn ana türleridir.
Ancak bozkrlar bu ekilde tanmlamak böyle kolay olmaz, kekik ve gevene onlarca tür elik eder. ODTÜ kampüsünde >700 bozkr bitki türü bulunur.
Kekik Geven
BOZKIR: BYOÇETLLK
Tüylü mee
Dou Bademi
Cehri Patlangaç
Ay Pençesi
Yumak otu
küçük memeli de yerlekede hayatn sürdürür.
BYOÇETLLK: KULAR
Kzl ahin
türlerin yarsna yakndr.
Ku ve dier türlerin zenginliinin nedeni ODTÜ’nün geni bir çevredeki bozulmam tek doal alan
olmas ve bünyesinde farkl yaam alan tiplerini barndrmasdr.
Ku göçlerini aratrmak ve türlerin popülasyonunu örenmek için dünyada standart bir yöntem
olarak kullanlan halkalama, Türkiye’de ilk defa ODTÜ yerlekesinde sistemli bir ekilde uygulanmtr.
ODTÜ Ulusal Ku Halkalama Program’nn kurucularndan biri olmutur.
Ku göçünü aratrmaya yönelik Eymir Gölü Fidanlk Ku Halkalama stasyonu aktif olarak
çalmaktadr.
ODTÜ’nün kular kadar çeitlilik göstermeseler de kampüs arazisinde irili ufakl birçok
memeli türü de yaar.
Bu türlerin arasnda, Avrupa ölçeinde tehlike durumunu yanstan SPEC snflamasna
göre öncelikli birçok tür bulunur.
Özellikle Türkiye endemii Güzel Nazuum (Euphydryas orientalis) türünün dünyada ve ülkemizde bilinen en önemli popülasyonu yerlekemizin boskr alanlarndadr.
BYOÇETLLK: KELEBEKLER
Güzel Nazuum
Tektonik hareketlerle ve sonrasnda
akarsu vadisinin alüvyonlarla dolmas
sonucu olumutur, yaklak 120
Gölünü besler,
Klakç deresidir
Eymir-çkt
Klakç
girdisi
dönem.
hatta ODTÜ’nün içme suyunu
karlyordu.
Eymir Gölüne, Gölba ilçesinin artlmam
atksular dearj edilmitir.
arttrd için «ötrofik» hale gelmitir. Su
bulanklaarak su içi bitkilerini ve
biyoçeitlilik deerini kaybetmitir ve
sazangil balklar ar artmtr.
1997 ylnda balayan ve 23 yldr ODTÜ Limnoloji Laboratuvar ve
Ekosistem Uygulama ve Aratrma Merkezi (EKOSAM) tarafndan
devam ettirilen Mogan - Eymir Gölleri Uzun Dönemli Ekolojik zleme
ve Restorasyon program, kesintisiz yürütülen Türkiye’de ilk ve tek
izleme programdr.
15 günde bir hem göllerden hem de derelerinden alnan su örnekleri fiziksel,
kimyasal ve biyolojik olarak incelenir.
Senede bir kez balk, bitki ve makroomurgasz örneklemeleri yaplr.
Deneysel ve paleoekolojik aratrmalar da devam etmektedir.
EYMR GÖLÜ: EKOLOJK ZLEME PROGRAMI
Göl restorasyon yöntemi havzadan gelen besin tuzunun kontrol
edilmesiyle balar
1995 ylnda Gölba’ndan gelen atk sular Eymir Gölü çkna
bypass kanalyla verilmi ve böylece dardan gelen fazla besin
tuzu engellenmitir.
Eymir Gölü’nde toplam fosfor %88, çözünmü inorganik azot %95 orannda
azaltlmtr.
Biyomanipulasyon
yllar arasnda 2 kez sazangil balklarn
stoklar azaltlarak restore edilmitir.
bu yönteme «Biyomanipülasyon» denir.
bir biçimde azaltmtr. Su
alanlar artmtr.
Göl
ortalama 11m civarndadr.
derin vadi durumundayd, önüne
Burada Limnoloji Laboratuvarnn ve
EKOSAM’n mezokozm deneyleri
ODTÜ SULAK ALANLARI: GÖLET
Bir mezokozm (mezo; ‘orta' ve –kozm; ‘dünya’) ekosistem yap ve fonksiyonlarn doal
koullar altnda ve çok tekraral olarak aratrmak için kullanlan deneysel sistemler. Bu yolla
mezokozm deneyleri, uzun dönemli izleme ve kontrollü labaratuvar deneyleri arasnda bir
balant salar.
GÖLET: MEZOKOZM DENEYLER
Örnek; Mikroplastik Deneyi
Mezokozmlar kapal veya açk alanda yaplabilir. Açk alandakller de suda veya karada
olabiir. ODTÜ göletindeki mezokozm sistemi açk alanda ve suda olana bir örnektir.
Bu sistem Limnoloji Laboratuvar 2010-2014 yllar arasnda yürütülenAB projesi REFRESH (No: 244121) desteiyle 2010 ylnda kurulmutur. Daha sonra hala devam eden AB
AQUACOSM (No: 731065) projesi kapsamnda deneyler yürütülmeye devam etmektedir.
EKOSSTEM UYGULAMA VE ARATIRMA
Türkiye’de «Ekosistem temelli», deneysel, uzun dönemli zleme
ve modelleme gibi aratrmalar yapmak amcyla merkez
2018 ylnda kurulmutur.
ODTÜ deki ekosistemlerin yaps, ilev ve deerleri konusundaki bilgi birikimini toplum ile paylaarak, bu ekosistemlerin önemini anlatmak ve ODTÜ doasnn toplumla olan ban güçlendirmek amacyla her ya gurubundan örenciler ve yetikinlere yönelik çalmalar yürütmek EKOSAM’n ana hedeflerindendir.
Yaplan eitimler
Doa Koruma Merkezi (DKM) ile beraber Dört Koldan Doa Eitimi (TÜBTAK 4004)
DKM ile beraber Kent ve Gençlik için Doa (Erasmus+)
ODTÜ Sürekli Eitim Merkezi (SEM) ile beraber LK-YAR çocuklar için aktiviteler
Göl Elçileri Program (TÜBTAK 114Y415)
Tür Say etkinlii
eitimlerin devamlln salamaktadr.
REFERANSLAR
Hazrlayan: Nur Filiz (Ekosistem Uygulama ve Aratrma Merkezi)
ODTÜ’nün Doas, 2020, Doa Koruma Merkezi, Hazrlayan: Uur Zeydanl, Editör: Tuba
Can
Eymir: Aratrmalar Proje ve Planlama Çalmalar, 2018, Funda Bas Bütüner ve Çaatay
Keskinok
Koruma Zonlarnn Belirlenmesi, (ODTÜ-BAP 08-11-2017-044) Proje Çktlar