muzika 9.indd

Download muzika 9.indd

Post on 30-Jan-2017

219 views

Category:

Documents

3 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • 200 lek

    VASIL S. TOLEKRISTI POPA

    9

    9

    Pr klasn e nnt t arsimit 9-vjear

    ISBN: 978-9928-08-061-5

    9 789928 080615

  • Akademik Vasil S. ToleKristi Popa

    9Pr klasn e nnt t arsimit 9-vjear

  • T gjitha t drejtat e autorit lidhur me kt botim jan ekskluzivisht te zotruara/rezervuara nga Shtpia Botuese Mediaprint sh.p.k..Ndalohet do prodhim, riprodhim, shitje, rishitje, shprndarje, kopjim, fotokopjim, prkthim, prshtatje, huaprdorje, shfrytzim dhe/ose do form tjetr qarkullimi tregtar, si dhe do veprim cnues me fardo lloj mjeti apo apo forme, pjesrisht dhe/ose trsisht, pa miratimin paraprak me shkrim nga Shtpia Botuese

    Ky botim, n trsi dhe/ose n pjes t tij, ndalohet t transmetohet dhe/ose prhapet n do lloj forme dhe/ose mjet elektronik, mekanik, regjistrues dhe/ose tjetr, t ruhet, depozitohet ose prdoret n sisteme ku mund t cnohen t drejtat e autorit, pa miratimin paraprak me shkrim nga Shtpia Botuese Mediaprint sh.p.k..do cnim i t drejtave t autorit passjell prgjegjsi sipas legjislacionit n fuqi.

    Kontaktet:www.mediaprint.alShtpia Botuese Sektori i Shprndarjes dhe Marketingut: Shtypshkronja:Kutia Postare 7467 - Tiran Tel.: 04 4500605

    Cel.: 069 40 50 380Tel.: 04 2251614 Cel.: 069 40 44 441Cel.: 069 20 79 021Cel.: 069 40 44 443 Cel.: 069 40 20 201

    botime@mediaprint.al distributor@mediaprint.al print@mediaprint.al

    Komente dhe sugjerime jan t mirpritura n email: botime@mediaprint.al

    T gjitha t drejtat jan t rezervuara

    Mediaprint sh.p.k.

    S H T P I A B O T U E S E

    Tel.: 04 4500605

    Miratuar nga Ministria e Arsimit dhe e Shkencs, maj 2012

    Titulli:

    Autor: Akademik Vasil S. ToleKristi Popa

    Drejtuese botimi: Anila Bisha

    Redaktor shkencor: Akademik Vasil S. Tole

    Recensent: Prof. Dr. Fatmir HysiSofokli Tole

    Redaktore:

    Punoi shembujt muzikor: Andi Bajraktari

    Design: VisiDesign

    Kopertina: VisiDesign

    Shtypi: Media-print

    ISBN: 978-9928-08-061-5 Botimi i par: 2012

    Edukim muzikor 9

    Ma. Ingrit Prizreni Faviola Shahinaj

  • 3

    9

    Kapitulli I - Kndimi muzikor Shembujt muzikorMsimi 1 Himni Kombtar 7 1.1 Mbi himnet 7 1.2 Himni i Flamurit si simbol kombtar 8 9 - Himni Kombtar 1.3 Kngt patriotike djepi i Himnit Kombtar 10 11 - Kng patriotikeMsimi 2 Harta e muziks popullore shqiptare 14 2.1 Veorit e harts muzikore popullore 14 2.2 Kng popullore shqiptare 16 17 - Kng korareMsimi 3 Iso-polifonia 19 3.1 Iso-polifonia Kryevepr e trashgimis shpirtrore t njerzimit 19 3.2 Iso-polifonia me dy, tre dhe katr zra 20 3.3 Shembuj muzikor t iso-polifonis me dy, tre dhe katr zra 21 21 - Lule manushaqja 22 - u mbush mali plot me dushk 23 - Janins i pan sytMsimi 4 Monodia popullore shqiptare 25 4.1 sht monodia? 25 4.2 Llojet e veglave muzikore tradicionale monodike 27 4.3 T njohim, kndojm dhe interpretojm muzikn monodike 29 29 - Lule bor, S. Gjoni 30 - Popullore shkodrane Msimi 5 Muzika e kultivuar dhe format vokale klasike 31 5.1 Gjninit dhe format e muziks 31 5.2 T njohim, kndojm dhe interpretojm format e muziks s kultivuar 32 33 - Kyrie, Monteverdi 34 - Minuet, HajdenMsimi 6 Si t kndojm n grup, me organizim, emocion, me dy dhe tre zra 38 6.1 Koret muzikore dhe llojet e tyre 38 6.2 Mnyrat e shkrimit t muziks vokale 40 6.3 T kndojm dhe interpretojm n grup muzikn vokale 42 44 - Korale, Mendelson 6.4 T kndojm dhe interpretojm n grup kngt e muziks xhaz dhe bluz 50Msimi 7 Aria si forma m e spikatur e kndimit solistik vokal 50 7.1 Aria 46 7.2 Shembuj t arieve muzikore 48 48 - Arie pr soprano Bah Kapitulli II - Bazat e edukimit muzikorMsimi 8 Cikli i kuintave dhe historiku i tij 56 8.1 Cikli i kuintave 56 Msimi 9 Shkallt muzikore ngjitse me diez # 57 9.1 Shkallt muzikore me diez 57 9.2 Melodi n shkallt me diez 57 58 - Kng n Sol+, Mozart 59 - Kng n Re+, Hajden 60 - Melodi n La+, PergoleziMsimi 10 Shkallt muzikore zbritse me bemol b 62

    PRMBAJTJA

    Prmbajtja

  • EDUKIMI MUZIKOR

    4

    9 10.1 Shkallt muzikore zbritse me bemol 62 10.2 Melodi n shkallt me bemol 62 63 - Melodi n Fa+, Brukner 64 - Melodi n Re, Shopen 65 - Marsh n Do , Moxart 10.3 Akordet maxhore dhe minore 66 10.4 Trioleti, kuptimi dhe prdorimi i tij n muzik 67 Kapitulli III - Luajtja n instrumentet muzikoreMsimi 11 Fyelli shqiptar dhe veorit e tij sipas zonave 72 11.1 Roli i fyellit n muzikn popullore shqiptare 72 11.2 Ndrtimi i fyellit 73 11.3 Kndojm Kngn e fyellit 75 75 - Fyelli Nikolla Zoraqi 11.4 Instrumenti i kitars, historia dhe ndrtimi i saj 79 Kapitulli IV - Dgjimi muzikorMsimi 12 Hyrje n etapat e zhvillimit t muziks 82 12.1 Mesjeta, Rilindja dhe Baroku n muzik 82 12.2 T njohim partiturn muzikore t Mesjets, Rilindjes dhe Barokut 84 85 - Korale, De LasoMsimi 13 Muzika klasike, prfaqsuesit, veprat dhe veorit 87 13.1 Klasiizmi 87 13.2 Kompozitort m t njohur klasik 87 88 - Pr Elizn, Bethoven 13.3 T njohim partiturn muzikore t klasiizmit 89 90 - Sonata e Hns, Bethoven 91 - Romanc, ShubertMsimi 14 Muzika romantike 92 14.1 Romantizmi 92 14.2 Kompozitort m t njohurromantik 93 14.3 T njohim partiturn muzikore t romantizmit 94Msimi 15 Muzika shqiptare n shek. XIX-t, prfaqsuesit dhe veprat e tyre 97 15.1 Sinfonia e par shqiptare e esk Zades-1952 98 15.2 Opera e par Mrika e Preng Jakovs-1958 99 15.3 Baleti i par Halili dhe Hajria i T. Dais, 1963 101Msimi 16 Muzika e shek. XIX - XX 102 16.1 Shkollat kombtare n muzikn europiane n shek. XVIII-XIX. 102 16.1 Tiparet e prgjithshme t muziks n shek. XX 104 16.2 Kompozitort m t njohur t shek. XX 105 105 - Loja, BartokMsimi 17 Muzika moderne, krijimet dhe prfaqsuesit e muziks bluz, xhaz, reggae, swing, pop dhe rok 107 17.1 Blues 107 17.2 Jazz 108Msimi 18 Historiku i regjistrimeve muzikore 111 18.1 Regjistrimet diskografike t muziks 111Msimi 19 Historiku i studiove muzikore 112 19.1 Roli i studiove muzikore n prhapjen e muziks 112

    Kapitulli V - Shprehja dhe krijimi muzikorMsimi 20 Shprehja e muziks prmes letrsis 115 20.1 Muzika dhe letrsia 115 20.2 Kng pa fjal nga Mendelson 117Msimi 21 Muzika dhe letrsia shqiptare 119 21.1 Veorit e marrdhnieve mes muziks dhe letrsis 119Msimi 22 Kan thn pr muzikn 121 22.1 Rndsia e muziks n thniet e personaliteteve 121

  • 5

    9

    Hyrje

    T dashur nxns!

    Teksti Edukimi muzikor - 9 sht i fundit hap pr thellimin e edukimit tuaj muzikor gjat ciklit t studimeve 9-vjeare. Me t mbyllet seria e teksteve t Edukimit muzikor dhe paralelisht me t, ai hap nj horizont t interesave t reja, t mtejshme, mbi muzikn, krijuesit dhe interpretuesit e saj. Prmes teoris, informimit dhe praktiks muzikore, Edukimi Muzikor -9 sjell njohurit m t fundit pr zhvillimin dhe vendin e muziks n shoqrin moderne dhe rolin e saj n formimin e identitetit kulturor kombtar dhe m gjer. Me t do t jeni dhe do t ndiheni m t ditur rreth muziks (asaj tradicionale dhe moderne), m t aft pr ta dgjuar, kuptuar dhe pr t folur mbi kulturn muzikore n prgjithsi. Jemi t bindur se Edukimi muzikor - 9 do t mbetet nj libr i vlefshm gjat gjith kohs. Suksese!

    Nxnsit Msuesit

    T nderuar msues!

    Edukimi muzikor - 9 sht teksti i cili prezanton zhvillimin dhe veorit e prmbajtjes s kulturs muzikore, asaj tradicionale, kombtare dhe botrore deri n ditt tona. N t respektohen t gjitha etapat e zhvillimit t muziks e n mnyr t veant thellohen njohurit n tiparet e muziks gjat shekujve t fundit. Si i fundit nga tekstet e Edukimit muzikor, n t mbartet mesazhi q nxnsit ta duan dhe ta bjn muzikn pjes t formimit t tyre edhe pas prfundimit t ciklit IX-vjear, gjat shkollimit t mtejshm, si dhe n jetn e tyre si qytetar bashkkohor t Shqipris europiane. Edukimi muzikor - 9 sht nj libr dijeje mbi kulturn muzikore bashk-kohore dhe vendin e saj n shoqrin komunitare moderne. Bjeni t qart pr nxnsit kt dimension njerzor t do lloj muzike dhe t artistve t shquar t saj.Pun t mbar!

    Hyrje

  • EDUKIMI MUZIKOR

    6

    9Kapitulli I

    Kndimi muzikor

    Kndohet Himni Kombtar me solemnitet, saktsi dhe individualitet muzikor.

    Thellimi i njohurive dhe i praktiks n kndimin muzikor popullor iso-polifonik. Shpjegohet rndsia e iso-polifonis, si Kryevepr e trashgimis gojore t njerzimit, UNESCO.

    Thellimi i njohurive dhe i praktiks n kndimin muzikor monodik. Prvetsohen format vokale klasike n muzikn e kultivuar si dhe mnyrat

    e kndimit vokal n grup. Bhet njohja teoriko-muzikore me arien si gjinia muzikore m e veant

    e repertorit operistik botror.

    N kt kapitull do t msoni, si:

    Orfeu duke knduar me vegln e lirs

  • 7

    9

    mbi Himnet dHe Himni kombtar

    Kndimi IMsimi 1

    1.1 Mbi himnet

    Fjala himn n Greqin e Lasht nnkuptonte nj krijim me karakter fetar.Himni m i vjetr sht ai japonez, rreth shek. IX, tekst i cili rrjedh

    kryesisht nga folklori, kurse himni m i gjat sht Marcha de la Patria, i Argjentins kompozuar nga Blas Parera n vitin 1813.

    Himni kombtar me m shum vargje sht himni i Greqis. Shkenca e muziks, muzikologjia, daton si t parin himn at t Holands,

    viti 1572 - Wilhelmus van Nassouwe.

    Wilhelmus van Nassouwe

  • EDUKIMI MUZIKOR

    8

    9Himni dhe Flamuri kombtar n Kushtetutn e Shqipris dhe n Ligjin Nr.

    8926, dt. 22.7.2002 Pr formn dhe prmasat e Flamurit Kombtar, prmbajtjen e Himnit Kombtar, formn dhe prmasat e Stems s Republiks t Shqipris dhe mnyrn e prdorimit t tyre, konsiderohen simbole t shenjta kombtare.

    1.2 Himni i Flamurit si simbol kombtar

    U vodh kanga nga zemra e kombit,shprtheu n vaj t dikuem mjerimit,kndoi ujen e s bijs, kndoi ujen e t birit,qau jetn e thyeme nga rrufe e fatit,i mbyti n lot shpirtnt q ndjejn dhimb

    pr t ngratit.

    Kang a vaj? je? Thuejm