muhafazakâr-modernist bir cumhuriyet aydını: nurettin topçu'nun

of 44 /44
Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi Kış-2015, Özel Sayı, 45-88 45 * Sorumlu Yazar. Tel: +90 212 383 48 07 E-posta:[email protected] © 2015 Kalem Eğitim ve Sağlık Hizmetleri Vakfı. Bütün Hakları Saklıdır. ISSN: 2146-5606 Muhafazakâr-Modernist Bir Cumhuriyet Aydını: Nurettin Topçu’nun Eğitim Görüşleri Doç. Dr. Mustafa GÜNDÜZ* Yıldız Teknik Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, İstanbul / Türkiye Öz Cumhuriyet döneminin özgün eğitim ve ahlâkçılarından biri Nurettin Topçu’dur. Hayatı, mücadele azmi, kararlılığı, ciddiyeti, tercih ettiği yöntem, kullandığı ka v- ramlar ve bilgi edinme türü onu çağdaşı aydınlardan belirgin bir şekilde farklılaştırır. Hayatın her meselesiyle ilgilenen Topçu, eğitime hususî bir yer verir ve Türkiye’nin köklü bir maarif davasına sahip olduğunu belirtir. Ona göre Türkiye’de eğitimin millîlik vasfında ciddî sorun vardır. Türk eğitim sistemi gerek amaç, gerekse felsefe ve yöntem bakımından oldukça problemlidir. Batı kökenli sistemler ülkenin eğitim sistemini felç etmiştir. Bu kötüye gidişin başlangıcı çok öncelere dayanmaktadır. Ona göre medreseler skolastizmin merkezi olmuştur, yerine kurulan mektepler ise Batı hayatını taklit etmekle aynı mirası sürdürmüştür. Eğitim sisteminin diğer en önemli meseleleri yabancı okullar, yabancı dille eğitim ve özel okullardır. Din ve ahlâk eğitimi alanında büyük bir çöküntü yaşanmaktadır. 1950 sonrası din ve ahlâk eğitimi ve din adamlarına şiddetli eleştiriler yönelten Topçu, hem tamamıyla millî, devlet kontrolünde bir eğitim hayatını savunur hem de devlet eliyle verilen din eği timine kesinlikle karşı çıkar. Bu yazıda muhafazakâr kimliğiyle tanınan isyan ahlâkının öncü ismi, Anadoluculuk siyasetinin savunucusu Nurettin Topçu’nun eğitimin ve eğitim- cinin farklı sorunlarına nasıl baktığı, bu konulara ne tür eleştiri ve öneri getirdiği, çözümler sunduğu eleştirel bir yöntemle tartışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Nurettin Topçu; Ahlâk eğitimi; Din eğitimi; Gençlik; Yabancı okullar; Özel okullar.

Author: hoangmien

Post on 31-Jan-2017

221 views

Category:

Documents


0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • Kalem Eitim ve nsan Bilimleri Dergisi K-2015, zel Say, 45-88 45

    * Sorumlu Yazar. Tel: +90 212 383 48 07 E-posta:[email protected]

    2015 Kalem Eitim ve Salk Hizmetleri Vakf. Btn Haklar Sakldr. ISSN: 2146-5606

    Muhafazakr-Modernist Bir Cumhuriyet Aydn:

    Nurettin Topunun Eitim Grleri

    Do. Dr. Mustafa GNDZ*

    Yldz Teknik niversitesi, Eitim Fakltesi, stanbul / Trkiye

    z

    Cumhuriyet dneminin zgn eitim ve ahlklarndan biri Nurettin Topudur.

    Hayat, mcadele azmi, kararll, ciddiyeti, tercih ettii yntem, kulland kav-ramlar ve bilgi edinme tr onu ada aydnlardan belirgin bir ekilde farkllatrr.

    Hayatn her meselesiyle ilgilenen Topu, eitime husus bir yer verir ve Trkiyenin

    kkl bir maarif davasna sahip olduunu belirtir. Ona gre Trkiyede eitimin

    milllik vasfnda cidd sorun vardr. Trk eitim sistemi gerek ama, gerekse felsefe

    ve yntem bakmndan olduka problemlidir. Bat kkenli sistemler lkenin eitim

    sistemini fel etmitir. Bu ktye gidiin balangc ok ncelere dayanmaktadr. Ona

    gre medreseler skolastizmin merkezi olmutur, yerine kurulan mektepler ise Bat

    hayatn taklit etmekle ayn miras srdrmtr. Eitim sisteminin dier en nemli

    meseleleri yabanc okullar, yabanc dille eitim ve zel okullardr. Din ve ahlk

    eitimi alannda byk bir knt yaanmaktadr. 1950 sonras din ve ahlk eitimi

    ve din adamlarna iddetli eletiriler ynelten Topu, hem tamamyla mill, devlet

    kontrolnde bir eitim hayatn savunur hem de devlet eliyle verilen din eitimine kesinlikle kar kar. Bu yazda muhafazakr kimliiyle tannan isyan ahlknn nc

    ismi, Anadoluculuk siyasetinin savunucusu Nurettin Topunun eitimin ve eitim-

    cinin farkl sorunlarna nasl bakt, bu konulara ne tr eletiri ve neri getirdii,

    zmler sunduu eletirel bir yntemle tartlmtr.

    Anahtar Kelimeler: Nurettin Topu; Ahlk eitimi; Din eitimi; Genlik; Yabanc

    okullar; zel okullar.

  • 46 Do. Dr. Mustafa GNDZ

    A Conservative-Modernist Republican Intellectual:

    Nurettin Topu and His Educational Views

    Abstract

    Nurettin Topu is one of the prominent educator and moralist of Re-

    publican period. His struggle for life, stability, seriousness, methods,

    concepts that he used, and obtaining of knowledge, makes him signi-

    ficantly different among the contemporary intellectual. Topu thought

    with every issue of the life and have made a special place for education

    and remarked that Turkey has deep rooted educational problems. Ac-

    cording to him, nationalistic character of Turkish education has serious

    problems. Educational system quite troubled in term of both aims and

    philosophy. Western origin systems have crippled the educational

    system. The initiation of this bad situation goes too back. In addition to

    him, madrassas became a center of scholastic, and the new schools

    which was opened instead of them, continued the same legacy by imi-

    tating Western life. Foreign schools, teaching with foreign language

    and private schools are other basic problems of the educational system.

    There are the great depression in the field of teaching of religion and

    morale. Topu severely criticized the religious functionaries and teac-

    hing of religion and morale methods after 1950. He defended an edu-

    cational life that completely national and under control of the state, but

    he definitely rejected religious education given by the state. In this

    paper, it has been argued that how Nurettin Topu who is recognized

    with his pro-conservative identity and known as the leading name of

    Ethics of Revolt as well as the defender of Anatolianism policy

    evaluated the different problems of education and educators, how he

    analysed and criticised such matters and what kind of proposals he

    offered on these problems by a way of criticizing some of his views.

    Keywords: Nurettin Topu; Teaching of morality; Youth; Foreign

    schools; Private schools; Religious education.

    Extended Summary

    Purpose

    The purpose of this study is to discuss the opinions of Nurettin

  • Kalem Eitim ve nsan Bilimleri Dergisi, K-2015, zel Say, 45-88 47

    Topu, who is an outstanding thinker of Republican era in Turkey, on

    educational and cultural life through his own works. In this paper

    Topus view on education is not analyzed in detail and those views are

    not compared with the views of the other thinkers and educators in the

    field. The main purpose of this study is to summarize Topus views on

    different perspectives of education (primary school, secondary school,

    higher education, religious and moral education).

    Method

    The book called Trkiyenin Maarif Davas contains the views

    of Nurettin Topu on education and instruction widely. Therefore a

    literature review is made focusing on this book generally in this paper.

    Findings and Result

    Nurettin Topu is one of the privileged personages in Republican

    era of Turkey in terms of literature, education, art, religion/ Islamic

    mysticism, thought, policy and culture. The eminent characters of

    Topu, which differentiate him from coevals and alike, are his loneli-

    ness, his interaction with Islamic mysticism and his theoretical and

    literary contributions to Turkeys educational and cultural life. Other

    than this, he is a passive actionist with low profile, who devoted his life

    in an active action field in order to realize his aforementioned theoret-

    ical ideals.

    When Topus views on education are searched, the key concept

    would be morality and nationality or nationalism. The other

    concepts that can also follow are rebellion, responsibility, motion,

  • 48 Do. Dr. Mustafa GNDZ

    locality and individuality. Certainly he widely mentioned the other

    concepts of educatonal and cultural life such as teacher, student, high

    school, exam, religious education and instruction, course book, special

    education, teaching language as a second language etc. Considering

    these aspects Topu handled more or less the educational life univer-

    sally. He explained the education system without neglecting the di-

    mensions of language, philosophy, logic, history and psychology.

    While doing this Topu frequently considers the historical and socio-

    logical perspectives. He was also in a reckoning with the materialist,

    positivist and secular minds of his time.

    The leading topic that he criticized was the lack of authenticity in

    the field of education. He also criticized strongly the imitation of West

    and the effects of the schools established with the help of foreign

    countries. At the end he revealed his request that the whole education

    system should be altered. According to him it is impossible to reach a

    positive result by renovating the existing education system. It is be-

    cause this system is the application of capitalist minds that leaks into

    the very little cells. The reforms about the issues related with the uni-

    versity system, religious education and the relationship of government

    with religion, will not serve the purpose unless the philosophical

    foundation and the curriculum of primary level and secondary level

    education has changed.

    Topu dreams making a government centered education system

    real that highly includes national patterns. This desire, which may be

    seen as interesting and ironic, reveals Topus favor of government and

  • Kalem Eitim ve nsan Bilimleri Dergisi, K-2015, zel Say, 45-88 49

    his trust in government. As thinking an education system must not be

    free from government, Topu considers the schools that are not under

    supervision and control of government as enemies of the society. Ac-

    cording to him a national education can be only the education that is

    provided by government. However Topu is in a contradiction when

    the topic comes to the religious education dominating by government.

    For him the present religious education and instruction is consists of

    trickeries, taking advantage of the ecclesiastics work under government

    and exploiting the religion via ecclesiastics.

    Nurettin Topu criticizes universities strongly and points these

    institutions as the most terrible, corrupted and groveling places. It can

    be said that his being not hired by the university even though he deserve

    the place, plays a big role in this harsh critics. However he never men-

    tioned about concrete proposals including the higher education system

    that he dreamed of.

    It cannot be said that Topu has constructed a consistent con-

    ceptualizing in the presence of the modern worlds crisis. Of course it is

    a great value of him to make the theory of the principals about rebel-

    lion ethics, to account for and to call account in moral world. However

    comparing with his conceptualizing the universal educational world,

    Topus comments and discourses about particular subtopics are vague.

    His determinations and advices for individuals are vivid and impres-

    sive.

    Nurettin Topu is considered as the most important representative

  • 50 Do. Dr. Mustafa GNDZ

    of the populist idee following Ziya Gkalp. It would offer significant

    contribution to searching solution, if new generation and the relevant

    people in each level of our education system, which is experiencing

    now a serious moral depression and crisis, read, interpret and even,

    reconstruct this kind of activist and theorist in the field of education.

    Giri

    Nurettin Topunun Hayat ve Eserleri

    Atalar Erzurumun kkl ailelerinden Topuzdeler olan, Top-

    uzade Ahmet Efendi ve Fatma Hanmn olu Nurettin, 7 Kasm

    1909da stanbulda dodu1. Dedesi Osman Efendi Erzurumun Ruslar

    tarafndan igali srasnda askerlik grevini topu olarak yapmasndan

    dolay bu lakab ald ve daha sonra da soyad olarak benimsendii

    bilinmektedir.

    nceleri hububt alm-satm ile urarken sonradan canl hay-

    van ticaretine balayan babas, bir sre sonra stanbula yerlemitir.

    Nurettin, alt yanda Bezmilem Valide Sultan Mektebi ana ksmn

    sonra da Byk Reit Paa Numune Mektebini bitirmitir. Daha son-

    raki yllarda Nurettin, orta tahsil iin Vefa dadisine balamtr. Lise

    tahsilini stanbul Erkek Lisesinde tamamlayan Nurettin, ortaretimi

    boyunca felsefeye merak salm, Avrupada tahsil grebilmek iin

    imtihanlara girmi ve 1928 ylnda yurtdnda ihtisas yapma hakk

    kazanmtr. Fransaya giden Nurettin, nce Franszca renmek ve

    1 Nurettin Topunun hayat, eserleri ve dnceleri hakknda yaplm en mtekmil alma

    talebelerinden smail Karann editrlnde hazrlanan eserdir. Buraya alnan biyografi ilgili

    eserden zetlenmitir: Kara . (2009). Nurettin Topu, Ankara: Kltr Bakanl Yaynlar, s.13 vd.

  • Kalem Eitim ve nsan Bilimleri Dergisi, K-2015, zel Say, 45-88 51

    lise fark derslerini tamamlamak iin Aix Lisesine kaydolmutur. De-

    neme tarznda daha ok toplumsal ierikli ilk yazlarn da bu yllarda

    yazarak ye olduu sosyoloji cemiyetine gndermeye balamtr. Bu

    yllarda, karsna kan ve fikr olarak mrnn sonunda kadar bir

    anlamda etkisi altnda kalaca Maurice Blondelden dersler almaya

    balamtr. Ksa bir sre sonra tahsiline felsefe, ahlk ve sanat tarihi

    alt Strasbourg niversitesinde devam etmitir. Fransada ren-

    ci olarak bulunduu dnemde kendinden nce Parise giden ve Trki-

    yeye dndkten sonra fikr alanda beraber olaca Ali Fuat Bagil,

    Remzi Ouz Ark, Ziyaeddin Fahri Fndkolu, Cevdet Perin ve Bed-

    rettin Tuncerle tanmtr.

    Nurettin Topunun meslek hayatnda derin bir yeri olan slm

    tasavvufu ve zellikle de vahdet-i vcutu dnce ve kavrayla ta-

    nmas byk oranda iki nemli hocas, oryantalist Maurice Blondel

    ve Massignon sayesinde gereklemitir. Bir sre Strasbourgda fel-

    sefe renimi grdkten sonra dnyann en nemli Sosyoloji Fakltesi

    Sorbonneda doktora yapmaya balamtr. Bu arada farkl dersler ve

    konularla ilgilenmi ve bata psikoloji olmak zere, estetik, mantk,

    sanat ve arkeoloji gibi alanlarda eitim almtr. Bir taraftan da dokto-

    ra eitimine devam etmi ve 1934te Sorbonneda doktora veren ilk

    Trk renci unvann almtr. Topu, Franszcas Conformisme et

    Rvolt olan ve Trkeye ancak 1995te syan Ahlk balyla terc-

    me edilen tezi nce Fransada baslmtr.

    Fransadan dndkten sonra Galatasaray Lisesinde felsefe -

    retmeni olarak greve balamtr. Bu arada ilk Mecliste muhalefet

  • 52 Do. Dr. Mustafa GNDZ

    lideri olan Hseyin Avni Ulan vey kz Fethiye Hanmla evlen-

    mitir. Evlendii gnn akamnda zmir Erkek Lisesine tayini ka-

    rlmtr. Hayat boyunca yaymlayaca ve kendi felsefe ve hayat pa-

    radigmasnn ad olacak olan Hareket dergisini burada karmaya ba-

    lamtr. Bu arada askerliini yapm ve daha sonra Vefa Lisesine,

    ardndan da Denizli Lisesine tayin edilmitir (bir anlamda srlm-

    tr). Fethiye hanmla evlilii de ksa srede bitmitir.

    1944 ylnda lise tahsilini yapt stanbul Erkek Lisesine tayin

    olur. 1946 ile 1955 yllar arasnda tekrar Vefa Lisesinde alr. Ar-

    dndan bir sene alaca Haydarpaa Lisesi'ne, son olarak mezun

    olduu ve bir ara da retmenlik de yapt stanbul Erkek Lisesine

    tekrar tayin edilir. 1974 senesinde kendi isteiyle emekli oluncaya

    kadar faslasz 18 yl burada alr. retmenlik hizmet sresi toplam

    krk yldr.

    Nurettin Topu doktorasndan sonra da stanbul niversitesi

    Edebiyat Fakltesinde Henry Bergson zerine hazrlad Sezginin

    Deeri balkl tez ile doent olmutur. Ancak burada hibir zaman

    ders veremeyecektir. 1960 sonras siyasal ortamnda siyasete de heves

    eden Topu, Adalet Partisi Konya milletvekili aday (ehsuvarolu,

    2002, s.16) olmusa da seimi kazanamamtr.

    Bu tarihlerden sonra fikirlerini dnemin nde gelen renci ve

    genlik merkezlerinde verdii konferanslarla zenginletiren Topu,

    Trk Kltr Oca, Trk Milliyetiler Cemiyeti, Milliyetiler Dernei

  • Kalem Eitim ve nsan Bilimleri Dergisi, K-2015, zel Say, 45-88 53

    ve Trkiye Milliyetiler Derneinde faaliyetlere katlmtr. Bu arada

    Hareket dergisini de karmaya devam etmitir.

    Nurettin Topu, 1975 Nisannda hastalanm, hastalnn nede-

    ni anlalamam, pankreas kanserine yakaland ameliyatta belli ol-

    mutur. 10 Temmuz 1975 gn hastanede vefat etmi, ertesi gn Fatih

    Camiinde klnan cenaze namaznn ardndan Kozlu Kabristanna

    defnedilmitir. Topu vefatna kadar bir retmen ve fikir adam ola-

    rak almalarn srdrmtr.

    Genel Olarak Felsefe ve Ahlk Grleri

    Daha ok gnllere hitap etmeyi ama edinen Topu, kalabalk-

    tan uzak, elinden geldiince mnzev bir hayat srmtr. O, stn

    zeks, yazmaya olan dknl, muhakeme, murakabe, muhasebe

    gc ve hitabetiyle kitleleri eylem olarak olmasa da dnsel olarak

    tesiri altna alabilmi mstesna bir ruh ve fikir adam olarak temayz

    etmitir. Kendisini bu topraklarn strap eken insanlarndan biri ola-

    rak tanmlamtr. Kendine has muallimlik, terbiye, usl ve db olan

    Topunun, haysiyeti, vakar, asla taviz vermeyen ciddiyeti ile snfta

    drt ba mamur bir disiplin salad talebeleri tarafndan ska anla-

    tlanlar arasndadr. Bunun yannda ok az glen, ama tebessmleri

    talebeleri tarafndan anlam tayan biri olarak hafzalarda yer edinmi-

    tir. Kimi zaman bir rencinin olmayacak bir hatasna ya da araya

    sktrd abuk sabuk bir yoruma nazike yaklar, bazen de alayc

    ifadeyle gler veya btnyle sakin bir hogryle (Halman, 2006,

    s.385-86) hitap ettii grlmtr.

  • 54 Do. Dr. Mustafa GNDZ

    Dncelerini daha ok kendi kozasnda ren Topu, batl or-

    yantalistlerden Maurice Blondel, Henri Bergson ve Luis Massig-

    nonun yan sra kadim ark mutasavvflarndan Mevln, bn Arab

    ve yaad dnemde Hseyin Avni Ula, Mehmed kif ve Abdlaziz

    Bekkineden etkilenmitir. zellikle son isim kendisi iin ayr bir

    neme sahiptir. Bunlarn yannda Gandinin hayat felsefesi de onu

    etkilemitir. Topu, muhafazakr zmrenin lideri (Topu, 1967, s.5)

    olarak tanmlad Ali Fuat Bagil ile de yakn temas hlinde (De-

    ren, 2006, s.604-8) olmutur.

    Nurettin Topu, Maurice Blondelin hareket felsefesinden hare-

    ketle ve tasavvuf bir anlay gzeterek Anadolu insannn felsefesini

    yapmaya almtr. Felsefe, din, ahlk, milliyetilik ve sosyalizm

    gibi kavramlar zerinde duran Topu, bunlara uygun den bir eitim

    ve din tedris sistemi konusunda fikirler retmi ve idealist bir terbi-

    ye/eitim anlay ortaya koymutur. zellikle kendi dnemindeki

    eitim zihniyeti ve uygulamalarn tenkit eden Topu, din ve mill bir

    eitimi savunarak, lkemizdeki eitim felsefesinin pragmatist yapsn

    reddetmi, onun yerine idealist bir eitim sistemini ne srmtr. Din

    eitiminde psikolojik, felsef ve inan esaslarn bir araya getiren idea-

    list bir sistem savunmaktadr.

    Topu, toplumda bir yabanclamann olduunu ve bunun git-

    tike arttn vurgularken bunun temel nedeninin, salkl bir felsef

    gelenee ship olmamak olduunu belirtir. Toplumun her sahada tat-

    minsiz bir taklitilie esir olduunun altn izer (Topu, 1998, s.80).

    Her frsatta mill felsefe ve mill irade kavramlarna deinen

  • Kalem Eitim ve nsan Bilimleri Dergisi, K-2015, zel Say, 45-88 55

    Topu, ancak bu kavramlara sk skya balanarak bir gelime kayde-

    dileceini ve bir Rnesansn yaanabileceini savunur. Ona gre in-

    sanln her yeni douu, -yani her Rnesans- kendi dnda tedarik

    edilen yaratc kuvvetlerle kendi benliine doutur. Bu hareketlerin

    getirdii ilim, sanat, felsefe ve hukuk bir cemiyet iinde doar ve

    btn insanln mal olur. Her Rnesans btn insanln bir cemiyet

    iinde douudur. Bu dou her zaman bir karanlktan kurtulula be-

    raberdir ve her sahada zgrln yaratcsdr (Topu, 1961, s.73).

    Topu iin hrriyet harekettir. Hareket etmek hr olmaktr. Ancak hr

    adam ahlk shibidir. Hareket, kendinden kmaktr, dolaysyla ken-

    dine kar gelmektir. Hareket tabiatst bir zlemdir, ilh olana y-

    rytr, dolaysyla bir isyandr. syan Allahn bizdeki hareketidir.

    Benliin Allahn iradesine boyun eii en byk faaliyet olarak bir

    atl hamlesidir. O, belli bir hareketin yerine hr hareketi koyar. O

    hlde hakik hrriyet Allaha ittir. O bizde gereklemi ilh hrri-

    yettir. yleyse isyan, hareketimizdeki bu hrriyetin teyidinden baka

    bir ey deildir. Asla isyan etmemi olan, hibir zaman hareket etme-

    mi demektir. Her hr hareket bir isyandr Hareketi ferdin Allaha

    atl, isyan da Allahn bizdeki hareketi olarak gren Topunun

    isyan anarizme, nihilizme, bireycilie prim vermez. Hareketin sonu

    Hallca varr (ahin, 2006, s.69).

    Onun siyasal dncelerini izah etmek ise karmakl nede-

    niyle hayli zordur. Hareket dergisinin ve Nurettin Topunun Anado-

    luculuk yorumu, Atatrk milliyetiliine ve Pantrkle alternatif

    bir akm olarak ortaya kmtr. Atatrk milliyetiliinin sekler

  • 56 Do. Dr. Mustafa GNDZ

    adalama atlmlarna karn, dinsel temalar n plna karan

    Anadoluculuk, milliyetilii tarihsel ve kltrel balamda yeniden

    yorumlayarak mistik bir vatan anlayna ynelmitir. Kltre dayal

    geleneki ve muhafazakr bir yapnn kurulmasn istemesi eklinde

    kendini gsteren Anadoluculuk, Trkiyede adalama ve gelenek-

    ilik atmasnn yeni bir halkas olarak kltrel, sosyal ve siyasal

    hayatta varln gnmze kadar srdrmtr (Alver, 2006, s.259).

    Topu, entelektel hayat boyunca Trk milliyetiliindeki Tu-

    ranc ve irredentist eilimlere, mmetilie ve pozitivizme kar ele-

    tirel bir mesafe alacak ve zellikle Gkalpin pozitivist sosyolojisine

    kar gelitirilmi eletirel felsefenin zgn rneklerinden birini vere-

    cektir. Topunun felsef duruundan bakldnda, pozitivizm, sosyo-

    lojizm ve pragmatizm; hakikat, ahlk ve metafizik dman felsefeler-

    dir (Mollaer, 2009, s.24).

    Nurettin Topu ve Eitim Grleri

    Cumhuriyet dnemi eitim sistemi zerine farkl kanatlardan

    eletiriler ve ynlendirmeler zellikle 1950 sonrasnda fazlalamtr.

    Peyami Safa (Safa, 2003), Mmtaz Turhan (Turhan, 1958, s.203-230),

    Ali Fuat Bagil (Bagil, 1993), Smiha Ayverdi (Ayverdi, 1976),

    Emin Bilgi (Bilgi, 1986), Ferruh Mftolu (Mftolu, 2004) gibi

    muhafazakr camia evresinde kategorize edilen aydnlarn eitimle

    yakndan ilgilendikleri ve farkl hacim ve nitelikte metinler yazdklar

    grlmektedir. Bunlar arasnda eitim meselelerine daha derinlikli,

    evsfl ve farkl bir pencereden bakan ise Nurettin Topu olmutur.

    Topunun eitim hakknda mstakil bir kitab olmamasna karn, bu

  • Kalem Eitim ve nsan Bilimleri Dergisi, K-2015, zel Say, 45-88 57

    mesele zerine yazd metinlerle 1960ta Trkiyenin Maarif Dvas

    adyla kitaplaan eseri daha sonra yeni yazlar eklenerek bugne kadar

    10dan fazla bask yapmtr. Bu da Topunun fikirlerinin geni bir

    okuyucu kitlesine hitap ettiini gstermektedir. Topu bu eserinin

    yannda hayat felsefesini, toplum, devlet ve ahlk grlerini anlatt

    Ahlk Nizam, Yarnki Trkiye, syan Ahlk gibi dier eserlerinde de

    eitim meselesine farkl ynleriyle deinmitir.

    Bu yazda daha ok eitim yazlarn toplad kitap temel kay-

    nak alnarak, onun eitim meselesinde ne kard sorunlar, eitim

    sistemi ve felsefesine ilikin temel eletirileri, zm nerileri ve ken-

    di iindeki elikilerine deinilecektir. Konu zerine farkl alardan

    yaplan almalar olmasna karn, burada sadece Topunun kendi

    yazlar kaynak olarak kullanlmtr. Aratrma derinlikli bir analiz,

    eletiri ve satr aras okuma tekniinden ziyade bir tr tasnif ve tasvir

    niteliinde olup, sonu ksmnda tartma yaplmtr. Bununla Top-

    unun eitimin farkl konularndaki grlerinin ve elikilerinin da-

    ha derli toplu tannmas amalanmtr.

    Nurettin Topu eitim meselesine girmeden Cumhuriyet Dne-

    mi neslinden ve tevars edilen kltrel ideolojik birikimden bahseder.

    Buradan hareketle de Tanzimat Dnemi neslini, zellikle de II. Ab-

    dlhamid dnemi materyalist ve pozitivist neslini cidd bir kritie tabi

    tutar ve onlar clz, cesaretsiz, imansz ve bitik olarak niteler. Meru-

    tiyet neslinin ocuklar derste henz sarkl hocadan teyemmmle

    misvak kullanma tarzn renirken sra altnda gizlice Bchnerin

  • 58 Do. Dr. Mustafa GNDZ

    (2002) Madde ve Kuvvet (Doan, 2006)* tercmesini okuyarak elden

    ele dolatryorlard (Topu, 2010, s.39) diyerek derin elikilere

    dikkat eker. Trk toplumunda pozitivist paradigmaya geiin Os-

    manl Dneminde baladna dikkat eker ve Merutiyet nesli,

    asr nce kaybedilen ilham ile yaratcln metafizik semalarndan

    akln dar snrlarna inmiti (Topu, 2010, s.39) diyerek, bilimci ve

    saf aklc Avrupa yaklama tepki gsterir. Aslnda ona gre dnya-

    mz epeevre bir ahtapot gibi saran Yahudi, Mason elleri ile demok-

    rasi ismine balanan bir kaidesizlik sava balamtr. Abdlhamid

    Dnemine bu anlamda ok da olumlu bakmayan Topu, oradan al-

    nan miras sebebiyle mevcut bataklk zerinde hayat kavgasnn veril-

    diini anlatr.

    Eitime ynelik makro meseleler arasnda Topunun zerinde

    durduu konulardan biri maarif hayatnda ihtisasa deer vermeme

    hatas ve hastaldr. Asrmzn, ihtisas asr olduu ve btn ilim

    kollarnda keiflerin gnden gne oald su gtrmez bir realite

    iken, ilkokulun drdnc snfndan lisenin son snfna kadar dersleri

    birbiri zerine yyor ve her birini dne dne tekrar ediyoruz (Top-

    u, 2010, s.87) diyerek Topu, her telden biraz almak, pek sath

    ansiklopedik bilgilere ship olmak insan derin tefekkre sndrmaz

    (Topu, 2010, s.88). Bunun iin de tez elden uzman yetitirecek

    programlara yer verilmedir hkmn vermitir.

    * Materyalizmin ve Sosyal Darwinizmin en vlger kitaplarndan biri olan Luis Bchnerin

    Madde ve Kuvvet kitab II. Abdlhamid Dneminde Osmanl Trkesine tercme edilmi ve kitap aydnlar arasnda youn bir ilgiye mazhar olmutur. Ar din kart ierik barndran

    kitap Bat dnyasnn din-bilim, felsefe tartmalarndan yola klarak yazlmasna karn Trkiyede karlk bulmas byk bir zihn karmaaya yol amtr.

  • Kalem Eitim ve nsan Bilimleri Dergisi, K-2015, zel Say, 45-88 59

    Ona gre eitim hayatnn en nemli sorunlarndan biri de kalite

    (keyfiyet) yerine, nicelik (kemiyet)in n plna alnmasdr. Okullarda

    kabiliyetlerin, zeklarn stn vasflarn gelitirilmesi yerine, hemen

    herkese belli bilgilerin ylmas ykc bir politika olarak uygulan-

    maktadr. Bu da diploma datma yarn hzlandrm ve retimi

    kansz ve cansz brakmtr. Nicelie verilen nem ile okullarda di-

    siplin de bozulmutur. Ona gre disiplin bir cemiyetin uurudur.

    Disiplinsiz ne bir millet, ne bir ordu, ne bir ile, hatta ne de bir tica-

    rethne idare edilir (Topu, 2010, s.92-3). inde bulunulan ada en

    ok da kadnlarn disiplininde bir geveme meydana gelmitir.

    Genel Olarak Okul/Mektep ve nemi

    Eitimi bir anlamda var olma (Topu 1965, s.17) kavgas ola-

    rak gren Topu, laik pozitivizm, materyalizm ve asrn dier ykc

    ideolojilerine kar gelmenin vazgeilmez arac olarak da dnr.

    Elbette o, eitim yerine kelimenin asl ve ierii dolu olan maarif

    halini srekli tercih edecektir. Maarifi eitim, mektebi de okul

    kavram ile ou yerde ayn anlamda kullanr ve maarifi mektep haya-

    t ile snrlamaz ve onu hayatn tamamna yayar. Maarif kavramnn

    ieriini bir anlamda hayat boyu eitim, informal ve yaygn ei-

    tim mansnda doldurur. Maarif/eitim ona gre her yerdedir: rf ve

    detlerde, mesleimizde, ticarette, dinimizde, devletimizde, mill tari-

    himizde, devlet byklerinde, seyahatte, hsranda, ruhumuzda, insan-

    lar aras iletiimde, muameltta. Hulasa eitimi hayatn btn cephe-

    lerinde aramalyz (Topu, 2010, s.53-54) der. Ona gre maarif yal-

    nz mekteplerde okutmak ve okuyanlara bir takm bilgiler vermek de-

  • 60 Do. Dr. Mustafa GNDZ

    ildir. O, bir milletin btn hlinde, dnme ve yaratclk sahasnda

    seferber edilmesidir. Baka bir deyimle maarif, bir cemiyetin dn

    tarznn, kltrnn ve ideallerinin cihazlanmasdr (Topu, 2010,

    s.78). Dm bir cemiyeti ayaa kaldracak olan mekteplemi m-

    essese[ler]dir (41).

    Topu, yeni toplum ve ahlk dzeni davasnn merkezine maa-

    rif ilerini ve mektebi koyar. Ona gre, mektep hayatn z olan bir

    yerdir (46). Bu mektep kkl olmaldr. Kk olmayan bir mektepten

    bahsedilemez. Mektep: manya ykseli, birlie yneli, kaide ve di-

    siplindir. Btn bunlarn birlemesinden ruhan ve ilh bir koku ruh-

    lara dalr. Mektebi ak besler. Metodlu dnce yaatr (Topu,

    2010, s.56).

    Topuya gre bir milletin ruhunu yapan, ina eden, biimlendi-

    ren ve ssleyen maariftir. Maarifin k demek, milletin ruhunun

    yerlerde srnmesi, lmesi demektir. Maarife deer vermeyi millet

    ruhunun ykln hazrlar. Maarif hangi ynde yrrse milletin ruhu

    da onun arkasndan gider. Topu millet, maarif demektir diyecek

    kadar eitim ve toplum arasnda dorudan bir ba kurar. Milletin ger-

    ek istikllinin de mektep istikllinden getiini belirtir ve milletimin

    istikllini kazandm, mektebin istikllinden vazgetim diye vnmek

    sade bir vatan ktiline yakr (Topu, 2010, s.30) diyerek, mill bir

    eitim nizamnn kurulamayn sert bir ekilde eletirir.

    Trkiyenin eitim ahvline zavall mill maarif (Topu, 2010,

    s.152) diye seslenen Topu, Trkiyenin mevcut eitimini mill birlii

  • Kalem Eitim ve nsan Bilimleri Dergisi, K-2015, zel Say, 45-88 61

    tehdit eder bir vaziyet olarak grr. Ona gre maarifiyle basnyla,

    sahnesiyle, sinemasyla, ailesiyle, partisiyle, blgeciliiyle, hatta di-

    yanet tekilat ve mezhepiliiyle btn kuvvetler ve btn messese-

    ler mill birlii para para etmektedir (Topu, 2010, s.153).

    Topunun eitim konusunda deime gstermeyen kat gr-

    lerinden biri eitimin ya da mektebin mutlaka mill olmasdr. Her

    eyden nce okul bu mill vasf ile rencileri kendi iinde tutabilme-

    lidir (Topu, 2010, s.77). Eitimin mill olmasna son derece nem

    veren ve her frsatta bunu vurgulayan Topuya gre mill eitim

    tekilatmzn milllii sadece adndadr. Milletin temelinin tarih uuru

    olduunu dnerek nce mill tarihe saldrdlar (Topu, 2010,

    s.151). Eer bu hlde gidilirse gelecek nesillere mimarden edebiyata,

    sanattan ahlka hibir mill unsur braklamayacaktr. Mill sahne ve

    mill sinema denen temsil sanatlar ise ship olduumuz ruh ve zevk

    seviyesinin en dk hitleridir (Topu, 2010, s.31). Bunlardaki

    mill vasfyla ideal nesillerin yetitirilmesi imknszdr. Yine ona gre

    mektep ancak mill mekteptir (Topu, 2010, s.16). Mektep; millet

    kltrnn, millet ruhunun bayradr. Vatan topraklarnda yalnz o

    bayrak dalgalanr. Yabanc mekteplerin yayaca kltrler, bir mem-

    lekete medeniyet ve irfan getirmez, belki o milletin kltrn yara

    bere iinde perian brakr, mill ahsiyetin millet kltr ile vcut

    kazanmasn imknsz klar (Topu, 2010, s.47).

    Mekteplerin milllik vasf sadece dhili programlarnda deildir,

    ayn zamanda onlarn mimarlerinde ve plnlarndadr. Topuya gre

    her binada ders okutulmaz. Barnlan binann slbundan taarak,

  • 62 Do. Dr. Mustafa GNDZ

    ruhlara dalan telkin ilmin, hazr ol kumandasdr. Ancak byle

    meknlarda ders yaplr. Mabetteki ibadete hazr ol! sesine benzer

    bir sesi her kesinde szdrmayan bina, mektep binas deildir

    (Topu, 2010, s.98). Trkiyedeki okul binalarnda bu incelik ve fel-

    sefe yoktur. Bu gerei de Trk mektep bina slbu diye karakter

    tamayan, mill ruhumuzu btn izgilerinden taran bir slp tan-

    myorum (Topu, 2010, s.98) diyerek eletirir.

    Okul Kademelerine Bak: lkretim, Ortaretim ve niversite

    Nurettin Topu eitim kademelerinin hepsine farkl anlamlar

    ykler ve hepsinin grev ve manlarn betimler. Ona gre ilkreti-

    min gayesi, kalbin terbiyesidir. Terbiyede ilk i ocua hrmet dene-

    mesi yaptrmak olmaldr. nce tarihin ve ecdadn ruhlarndan olayla-

    ra akseden byklkler anlatlmal, ibadet bylece onlara retilmeli-

    dir. Zira hrmet, ibadetin temelidir, ruhudur. retim yntemleri ba-

    kmndan, kolay retme tekniklerinin bulunmasn nemli gren

    Topu, ilkokulun bylece baarl olabileceini vurgular. lkretimde

    bilgi yn yapmak, o mekn anlamszlatrmak demektir. Orasnn

    temel amac olgun bir insan olma yolunda ilk admn atlmasdr

    (Topu, 2010, s.111-112).

    Ortaretim ancak bu temeli alan ocuklar iin bir merhale ifade

    edebilir. lkokuldan sonra gelen orta retimde gaye akln terbiyesidir.

    Burada genel kltr derslerine nem verilmeli ve ocuun bu klasik

    dersler ile muarefesi tesis edilmelidir. Burada muhakemeye dayal,

    salam bir genel kltr vermek orta retimden bekleneni salamak-

    tr. Topuya gre genel kltr vermek, her ilimden bir eni tattr-

  • Kalem Eitim ve nsan Bilimleri Dergisi, K-2015, zel Say, 45-88 63

    mak, ruhun btn melekelerini birbiriyle dzenli olarak inkiaf ettir-

    mektir (Topu, 2010, s.118-9). Bylece, onun orta retim kademe-

    leri arasnda belirgin bir ayrm yapt grlr. Lisede ortaokul ama-

    larnn daha da st seviyeye karlmasn ister. Orta retimden me-

    zun birinin ana dilini hakkyla bilecek dzeyde olmasna nem verir

    (Topu, 2010, s.125). Ana diline hkim olmayan bir genliin dier

    hi bir alanda hakik baar gsteremeyecei gereini srarla vurgu-

    lar. Burada hocalarn niteliklerine de deinir ve lise hocalarnn disip-

    linler aras kabiliyetlerle donanmalarn, sadece anlattklar dersin s-

    nrlar ile yetinmemelerini ister. Edebiyat hocasnn estetik ve ruhbi-

    lime ainal olmaldr. Tarih hocas iyi derecede din ve sosyoloji

    bilmelidir. Ortaokul ve lise ders kitaplarnda gereksiz bilgilerin oldu-

    una dikkat eken Topu, bunlarn bir n nce temizlenmesini nerir

    (Topu, 2010, s.124).

    Topunun ilk ve orta retimden sonra srekli deindii ve ya-

    knd sert eletiriler getirdii eitim mekn niversitedir. Ona gre

    niversite darlfnna nazaran her bakmdan gerilemi durumdadr

    (Topu, 2010, s.142). niversiteyi ou kere ahs menfaat peinde

    koan, zerinde ihtisas yapt alanlarda bile salahiyeti olmayan pa-

    tates kafallarn (Topu, 2010, s.151) doldurduunu, buradan devlete

    ve millete asla fayda gelmeyeceini belirtir. Topu, niversitenin

    devlet iinde devlet yaatan korkun bir teekkl (Topu, 2010,

    s.144) olduunu syler. Elbette niversitenin korkun bir teekkl

    olarak tanmlanmasnda hem onun beklentilerinin hibir zaman ger-

  • 64 Do. Dr. Mustafa GNDZ

    eklememesi ve trajik tecrbeleri* hem de 1960 darbesinde niversite

    retim yelerinin tutumlar rol oynamaktadr. Zira darbenin hukuk

    meruiyetini hukuku profesrler salamtr. Topu, bu elim davra-

    na istinaden, Sleymaniye klliyesinde devlet darbesine kararlar m

    hazrlanmt? Hayr, hayr, bu niversite bir ilim ve fazilet yuvas

    olacak rnek olma hviyetini kaybetmitir. diyerek hlden umutsuz-

    luunu, Bin yllk tarihi olan milletimiz kendi varlnn ifadesi ola-

    cak niversiteyi yeniden kurabilecektir. (Topu, 2010, s.145) diyerek

    de gelecekten umutlu olduunu gsterir.

    niversite ona gre km, kokumu, kendi kendini tahrip

    edip bitirmi, milletin vcdunda kanser hline gelmi bir yapdr

    (Topu, 2010, s.150). Bu yle bir kanserdir ki, niversite ilim alannda

    asrn geerli hibir gelimesinin yannda deildir. Dikkate deer hibir

    eser, fikir, gr ortaya atamad gibi, ilim diye ortaya konulan ya-

    ynlarn da pek ou son derece basit, ilkel hatta dili bile kullanmaktan

    aciz insanlarn paavralardr. Ona gre mevcut niversite, her eyden

    nce, kopya, nakil ve adaptasyondur. zellikle meslektalarna ate

    pskren Topu, nsandaki saltanat hevesini ve tahakkm komplek-

    sini, psikolojik deney konusu olarak tanmak ve renmek iin ni-

    versitelerimizin hlini yakndan grmek kfidir. (Topu, 2010, s.146)

    diyerek, retim yesi sfatn tayanlarn, hl ilmin bile ne demek

    olduunu bilmediklerini syler. Yine ona gre niversite hocas ad

    altnda bbrlenen kiiler arasnda liselerde, ortaokullarda ders okuta-

    * Nurettin Topu, Hilmi Ziya lkenin banda olduu stanbul niversitesi, Sosyoloji krs-

    snden doent unvan almasna ve bu krsde hoca olmay ok istemesine ramen hibir zaman

    niversiteye atanamayacak ve btn meslek hayat lisede sosyoloji, mantk ve felsefe ret-menlii yaparak geecektir.

  • Kalem Eitim ve nsan Bilimleri Dergisi, K-2015, zel Say, 45-88 65

    bilecek ilm salahiyete ship olmayanlar oktur (142). Dahas ni-

    versite hocalar mspet ilim diyerek, ilim alann bir puta evirmitir.

    (Topu, 2010, s.137) ki, bu skolastiin dik-lsdr. Topuya gre,

    tekilat yaps, zihniyeti, alma ahlk, ilim adna yaplan yaynla-

    ryla her taraf ken, ryen bu messese toptan kaldrlarak yenisi

    yaplmadka (Topu, 2010, s.145) niversiteden bir ey beklemek

    nafiledir.

    Btn bu sert eletirilerine karn Topu, idealindeki niversite

    hakknda detayl gr serdetmez. Sadece yksekretimin amacnn

    orta retimden farkl olduunu ve burada temel gayenin ihtisas yap-

    mak ve farkl ilm alanlarda uzmanlamak olduunu belirtir. Top-

    unun bu meselede de bir miktar eliki iine dt grlebilir. Bir

    taraftan medreselere ar eletiriler getirirken, dier taraftan da ni-

    versite karsnda medreseyi savunur bir tavr gelitirir ve Zaten

    medrese bitti ilim de bitti. (Topu, 2010, s.83) der.

    Topunun ilk orta ve lise dzeyindeki eitim ve dersler konu-

    sunda hemen her frsatta zerinde durduu mevzulardan biri de din

    eitimidir. Zira ona gre din eitim genliin temel meselelerinden

    biridir. Ona gre 1960lara gelindiinde artk din aleyhtarlarnn is-

    teklerine muhalif ekilde mspet neticeler alnmtr. Bir taraftan or-

    taretim ve ilkretimde din dersleri okutulmakta, bir taraftan imam

    ve hatip mektepleri eitim vermekte ve sivil din hizmetleri de geli-

    mektedir. Devletin din eitimi pratiinde ve tecrbesinde hayli eli-

    kilerin olduunu iddia eder. Bir taraftan iyi niyetli insanlar dini -

    retmeye alrken, dier taraftan, yetersiz din retmenleri, dini alay

  • 66 Do. Dr. Mustafa GNDZ

    konusu ya da phe mevzusu hline getirerek bizzat bu ekilde dine

    zarar verilmektedir. Baz ortaokul mdrleri ise, kendilerine sunulan

    salahiyeti ktye kullanarak okulun en fazla dine ve slm kltrne

    aleyhtar retmenini bu ders iin semektedir. Bunlar din dersini, din

    aleyhine propaganda iin vesile/frsat bilmektedir (). Din dersi,

    krpe zeklara yar mitolojik baz tohumlar serpen elimsiz, sska ve

    faydasz bir propaganda dersi olarak beden terbiyesi ve mzik dersleri

    yannda karnede yer almaktadr (Topu, 2010, s.130). Bu tr bir din

    eitimi politikas bir nevi dini ieriden kertme operasyonudur.

    Topu, din eitim ve retiminin son derece cidd yaplmasn ister ve

    yarm ilim ve yarm ahlk her felketi getirebilir. Riyay alklamak

    deil, hakk aydnlatmak kutsal vazifemizdir. (Topu, 2010, s.135)

    diyerek, din ile ahlkn biri birinden ayrlamaz btn olduunu vur-

    gular. Bunlar insanlk iin ezel hakikatlerdir. Topu bu grleriyle

    dini olmayann ahlk da olamayaca imasnda bulunmaktadr.

    Topuya gre bu memlekette din eitimi byk lde ehliyet-

    siz kiilerin elindedir. Kendilerine eriat diyen hocalar, bir nevi ahi-

    ret polisleri gibi aramzda dolamakta ve dnyalklarn din hizmet-

    lerden salayarak dini kendilerine sermaye yapmaktadr (Topu, 2010,

    s.155). Oysa ona gre Tekkelerin temiz olduu ve henz kalpazanla-

    rn eline gemedii devirde tasavvuf, halka gerekli din terbiyesini

    veriyordu. (Topu, 2010, s.155). Bylece Osmanl Dnemi tekkele-

    rini ve tasavvuf hayatn ayr ve deerli bir yere koyan Topu, medre-

    senin din eitimdeki rolne de deinir ve orada da dinin gerek hli-

    nin retilmediini iddia eder. En bata unu syleyeyim ki, medre-

  • Kalem Eitim ve nsan Bilimleri Dergisi, K-2015, zel Say, 45-88 67

    senin yapt din retim hataldr. Kurak ve orak bir yoldan geip

    gitmitir. Gerekte din, psikoloji ve metafiziin karmdr. Din ya-

    ay psikolojiyle, yani kendini dnmekle balar. Bylelikle elde

    edilen nefsin bilgisinden Rabbin bilgisine ykseltici bir metafizie

    ulatrr (Topu, 2010, s.156). Topunun, bu grlerinde belirgin

    bir elikinin iinde olduu grlebilir. Bir taraftan tasavvuf hayatn

    ve tekkeleri yceltir, dier taraftan devlet eliyle baz kiilerin dini is-

    tismar ettiini syler ve medreseye kar kar. Ancak biraz ileride

    grlecei zere hakik bir din eitiminin yine devlet eliyle olabilece-

    ini savunur. Bu da bir anlamda devlet dinini savunmak anlamna

    gelir.

    Sadece din hizmetler iin personel yetitiren bir eitim kurumu

    olmann ok tesinde bir retorikle var olan imam ve hatip okullarna

    Nurettin Topunun bak muhafazakr bir zihniyet beklentisinin

    hayli dndadr. Ona gre imam ve hatip okullar aslnda din eiti-

    me zarar verecek kurululardr (Topu, 2010, s.163). Aslnda btn

    olarak bakldnda eitim ve kltr dnyas din ve maneviyat mer-

    kezli bir buhran yaamaktadr. Bu buhran sadece lkemizde deil b-

    tn dnyadadr ve bunun temel nedeni de din adamlarnn dine ihane-

    tidir (Topu, 2010, s.158). Din adamlar dnyalklar uruna dine iha-

    net iindedir. Topuya gre din odakl mam Hatip Okullar ve slm

    Enstitleri bu kmazn zm deildir. yi niyetlerle kurulmalarna

    karn, bu okullara hzl bir biimde ya slm reddeden ya da geri

    kalm ve bilgisiz retmenler hkim olmutur. Topu, otuz bine ya-

    kn hafzlk kursunu da Trk ocuklarn tekrar karanln iine dald-

  • 68 Do. Dr. Mustafa GNDZ

    raca endiesiyle eletirir (Topu, 1969, s.24). Zira bu okullar tam

    anlamyla skolastik eitim yapmaktadr. Kuran kurslarndan imam

    hatip okullarna ve slm Enstitlerine kadar btn din retim ya-

    pan messeselerden son ikisi, programlarna fizik, kimya, matematik,

    tarih, corafya gibi modern ilimleri koymakla gen zeklar skolasti-

    in snrlar tesine gtrememilerdir (Topu, 2010, s.157). Topuya

    gre kurulu biimleri, dnemin siyaset hayatnn bu kurumlardan

    beklentileri ve meslek tekilat esaslar itibariyle bu yaplardan dine

    bir fayda dokunmayacaktr.

    Topunun Muallim/retmen ve Talebe/renciye Bak

    Maarif demek muallim demektir. diyen Topunun Trki-

    yenin maarif davasnn merkezine yerletirdii kavram retmen,

    kendi ifadesiyle muallimdir. Ona gre Muallim meselesi, maarif

    davasnn zdr. Maarifi yapacak olan muallimlerdir. (Topu, 2010,

    s.95). Topu eserinde bilinli bir tercih olarak retmen ve ren-

    ci kelimelerini kullanmaz. Muallimi maarif davasnn en yapc ve

    esasl unsuru olarak kabul eder (Topu, 2010, s.100-102). Bunun he-

    men yannda da talebeyi zikreder ve onu hakikatler peinde komay

    kendine meslek edinen insan olarak tanmlar. Bunlar birbirinden

    ayrmaz ve daima karlkl vazife iinde dnr.

    Topu, ideal muallim ve muallimlie deinmeden nce zaman-

    nn retmenlerini tasvir eder. Ona gre muallim madde ve mansyla

    bir idealdir, genlere bilmediklerini reten bir nkil deildir, o bir

    tccar deildir (Topu, 2010, s.60). Oysa bugnn muallimleri bunun

    tersi hasletlere bulamtr. Zamann muallimleri tembeldir. Muallim-

  • Kalem Eitim ve nsan Bilimleri Dergisi, K-2015, zel Say, 45-88 69

    ler okumamaktadr, almamaktadr, kendisiyle uramamaktadr.

    Muallimin kendisiyle/nefsiyle bir derdi yoktur artk. Hatta derslerle

    meguliyeti yznden, ok kere o, okumaktan holanmayan adam

    olarak yaamaktadr (Topu, 2010, s.95). Byle bir muallimden fayda

    yerine zarar gelir. nk Maarif demek muallim demektir. Mill

    Eitim Bakanl sadece eitim sistemini dzenleyici bir cihazdr.

    Kitap, program, imtihan ve btn retim meselelerini zmleyecek

    olan bir milletin muallim ordusudur. Bu ilerin Bakanlk tekilat

    tarafndan tepeden inme idaresi muallimin ilm ve fikr hrriyetinin

    inkr ve bu hrriyetin deta kleletirilmesidir. (Topu, 2010, s.72).

    Plnda, programda, kitapta hata yaplabilir; ancak btn bunlar mual-

    lim sayesinde dzeltilebilir ve maarif hayat hasarsz atlatlabilir. An-

    cak muallimde hatalar varsa, bunu hi bir ey dzeltemez ve btn

    nesilleri mahveder. Ona gre muallim insan ruhunun sanatkrdr. Hi

    ilenmemi ruhlar zerinde onun lzumu ok daha ikr biimde g-

    rlebilir (Topu, 2010, s.62).

    Kz ocuklarnn okutulmas meselesine de deinen Topu, Tev-

    fik Fikretin mehur szne kulak vererek farkl bir konuyu gndeme

    getirir: Kzlarn okutmayan millet oullarn manev kszle

    mahkm etmi demektir; hsranna alasn! ne doru. Fakat biz asl

    kzlarmz okuttuktan sonra oullarmz ruh kszlne mahkm

    ettik. (Topu, 2010, s.61). Ona gre asl mesele okutmann ne demek

    olduu meselesidir. Okumann ne demek olduunu, neyin, nasl ve

    neden okunmas gerektiini ancak muallim gsterebilir ve bu vazifeyi

    baka hibir kimse ikame edemez.

  • 70 Do. Dr. Mustafa GNDZ

    Bu noktada Topu, muallimin mesuliyetlerine deinir. Ona gre

    medeniyetler muallimlerle kurulmutur (Topu, 2010, s.64). Mualli-

    min geecei yol engellerle rtldr ve muallim buna tahamml et-

    mesini bilen ve tahamml seven idealcidir. Muallim, hayatmzn

    shibi olmaktan ziyade sanatkrdr. Kullancs deil, yapcsdr, se-

    yircisi deil, aktrdr. Muallim sahip olduu bu mesuliyetle cemi-

    yetteki en hr olan insandr. nk ona gre mesuliyet, hrriyetin

    kaynadr. Herkes bir muallime muhtatr. Muallimlik hayli zor bir

    vazifedir. Bu meslek her eyden nce sevgi iidir, ruh sevgisidir. Mu-

    allimin kendisine zg bir ruh ve karakter yaps vardr (Topu, 2010,

    s.66-72). Sabr ister, tahammlszlk ve ikyet balad nda mual-

    limlik de bitmi demektir. Muallimin mesuliyeti aslnda o kadar b-

    yktr ki, bir memlekette ticaret ve alveri tarz bozuksa ondan mu-

    allim mesuldr. Siyaset, mill tarihin ayrld izgiden ayrlm, mil-

    letinin tarih karakterini kaybetmise bundan mesul olan yine mual-

    limdir (Topu, 2010, s.66). Bir muallim, toplumdaki btn meselele-

    rin kendisinde dmlendiini bilerek hareket etmeli, bu uurla vazife

    banda olmaldr. Ona gre mesuliyet de tpk zgrlk gibi verilen

    bir ey deildir, alnan bir eydir.

    Topunun genlie, yeni nesillere baknda da ilgin tespitler

    vardr. O ncelikle genliin sorunlarna deinir ve onlar uuruma

    gtren hlleri sralar. Her eyden nce genliin meselesi idealsizli-

    idir. Genlerin salam bir itikad ve strab yoktur. Pozitivisttir.

    Hepsi de Amerikan terbiyesinden nasiplenmitir. Genlerin ruhu sar-

    snt iindedir. Genler, spor, siyaset ve kazantan ibaret bir hayat

  • Kalem Eitim ve nsan Bilimleri Dergisi, K-2015, zel Say, 45-88 71

    maddeciliiyle yetimektedir (Topu, 2010, s.75). Bylesi hayatta

    genlikten dinamik istikbal beklemek ham-hayaldir. Genleri uuruma

    gtren asl mil, ahlk yolunun unutulup, siyasete bulamalardr.

    Bugn genler arasnda yaratcln yerini taklitilik tutmu, iman ve

    mit bir kenara braklarak zaaflar kanksanmtr.

    Nurettin Topunun taklidi, zgn olmamay dmana teslimiyet

    olarak grmesi hayli nemli bir tespittir. lkenin genlii, hayat m-

    cadelesinde olduu gibi, fikir mcadelesinde de dmana kar koyar-

    ken dmann silahlarn kullanmlardr. Genler ruh ve dava cephe-

    sinde dmanlarla ayn silahlar kullanmann dman ruhuna minnet-

    tarlk olduunu bilememektedir. Dmann bavurduu vastalarla

    anlamak, sonunda dman ruhuna teslim olutur. Ona gre, yabanc

    vastalar kullanarak ahsiyet shibi olunamaz.

    Bir toplumun ilerlemesi, gelimesi iin illa muktedir bir lidere

    ihtiya olduu sylemini de bir safsata olarak grr: Kendi iradesini

    kendi eliyle rten nesillere kurtarc bir ef ihtiyac kendini gsterdi.

    Bizi srkleyecek bir ef yok, her ey var; millette kuvvet, cesaret,

    kabiliyet, hepsi var. Ancak srkleyici bir ef yok forml, tam anla-

    yszlkla fel getiren iradesizliin muhteem terkibidir. Her ey ta-

    mamm da bir nder, bir ef eksikmi! Kendini yetitirmeden efini

    arayan nesil ekilmeden sulanan fidana benzese gerek. efleri byk

    srnn nnde deil, her birimizin iradesinin ta iinde arayalm. e-

    fimiz akmzdr (Topu, 2010, s.84).

  • 72 Do. Dr. Mustafa GNDZ

    Topunun tespitine gre genlii kemiren dertlerin banda va-

    zifeye kar koyulan hrriyet tepkisi gelmektedir. Bu asrn hoyratl-

    dr. Btn devlerin banda gelen itaat devi, eski bir put gibi dev-

    rilmi ve hrslarmzla bedenimizin istekleri bizi esir almtr. Ancak

    bu esaretin farkna bile varlamamaktadr. Zeklara musallat olan aa-

    lk duygusu, tabi evrimiyle retimin prensibi olmutur (Topu,

    2010, s.84).

    Nurettin Topuya gre, okulda ve ailede ideal bir ahlk niza-

    mn salanabilmesi iin baz tedbirler alnmaldr. Bu tedbirleri ksaca

    yle zetlemek mmkndr (Topu, 2010, s.173-175):

    1. Memlekette ilim esaslarna dayanan tarafsz bir tarih kltr-

    nn geni bir neriyata balanmas lazmdr.

    2. Tabiat ve din ile daha salkl bir iletiim kurmak, cehlin ve

    gafletin drd uurumdan kurtulmak lazmdr.

    3. Mill eitim dil geleneklerine aykr olmayan irfan messese-

    leriyle olur. u halde yabanc mekteplerle, yabanc dille eitim ucube-

    sinden kurtulmak gerekir.

    4. Bir millet sahnesi, millet niversitesi lzmdr.

    5. Cemiyetimizde idealist bir estetik davas almazsa kalbimi-

    zin ufuklar karanlkta kalacaktr. Gzel sanatlardan birine ship ol-

    mayan kadn, her hlde eksiktir.

    6. Mesuliyet ve fedakrlk rnekleriyle nesle sunulmu bir sos-

    yal yardm teklifine muhtacz. Mdahane ve gurur, bizi belki her ey

    yapar; ancak ahlk adam yapmaz.

  • Kalem Eitim ve nsan Bilimleri Dergisi, K-2015, zel Say, 45-88 73

    7. Bize teknik okuldan ok idealist insan yetitirici mektepler

    lzmdr. Bu mektebin en temel vazifesi talebesine hakikat sevgisi

    kazandrabilmektir. Salt menfaat hayatmzdan kovulmaldr. Menfaat

    yaamak ister, ahlk yaatmak ister.

    8. Bu ilkeleri salayabilmek iin kendimize otoriterce sz ver-

    meliyiz.

    Topunun Din Adamlar ve Din Okullar Eletirisi

    Trkiyede anlald ekliyle dindar insan olarak da tanmla-

    nan muhafazakr kimliiyle mehur Topunun din adamlarna,

    devlet eliyle kurulan din okullara ve gemiteki din tedristnn mer-

    kez medreselere bak hayli ilgintir. Devlet eliyle ina edilecek bir

    din hayata iddetle kar kan Topu, diyanet temsilcilerini Bu pro-

    jenin piyonlar, dinlerine midelerinden bal menfaatperest din tc-

    carlar olarak tanmlar. Ancak bundan nce slm tarih ve medeniye-

    tinin en zgn kurumlarndan medreseleri ilh iradenin emrinde

    ilerleyen insan uurunu inkr ederek, Aristocu muhafazakrlnda

    inat ederek yklan kurumlar (Topu, 2010, s.64) olarak tanmlamas

    da hayli manidardr. zellikle on yedinci yzyldan sonra medrese

    dnyasnda ortaya kt bildirilen ulem-y rsm ve beik ule-

    mas gibi sfatlar olan medreselileri topa tutar. Ona gre bu tr oli-

    garik yaplarn ilim dnyasn igal etmesi vaktiyle slm Rnesan-

    snn ahikalarnda ahlanan ruh ve zihniyetleri katletmitir. Ancak

    bu biti o kadar eski zamanlara gider ki, balang Seluklular zama-

    ndr. Topu, Nizamlmlk ve Nizamiye Medreselerini yere ge

    sdramazken, ayn sayfann alt satrlarnda 16. yzyl eyhlislmla-

  • 74 Do. Dr. Mustafa GNDZ

    rn ve limlerini devlet siyasetine paralel fetvalar vermekle sular.

    Ona gre, sz konusu dnemin limlerinin gayesi hkmdara yaran-

    maktr. Bunun iin ara olarak eriat ve ilim kullanlmtr. Yine ona

    gre zamanla medreseler istikllini kaybederek tamamyla devletin

    eline gemi ve btn zelliini kaybetmitir (Topu, 2010, s.65). Bu

    sert ve acmasz, stelik doruluk derecesi kukulu yorumlara karn

    Topu, yeri gelir medrese kapatld, ilim de bitti. (Topu, 2010,

    s.83) diyerek tenakuza der.

    Topunun asl eletiri noktas medreseden ziyade mektebe y-

    neliktir. Zira medrese zaten 1924te kapatlmtr ve bu gnn dnya-

    snda yeri yoktur. Oysa Osmanl son dneminde almaya balanan ve

    an artlarna muvafk olduu iddiasnda olan mektepler medresenin

    zihniyetini tevars etmitir. Medreseyi takip eden mektep, acaba

    skolastikten kurtulabildi mi? diye soran Topu, buna kesin bir dille

    hayr cevabn verir ve mekteplerin de derin bir skolastik iinde

    yzdn syler. Ona gre mektepler dnceyi hrletirmek yerine

    Batya balamtr. Ona gre son dnem Osmanl ve erken Cumhuri-

    yet aydnlar Batnn fikir mahsullerini phesiz ve tenkitsiz, saf bir

    itaatle (Topu, 2010, s.83) almlar, kabul etmiler ve bylece de

    bununla bilim yaptklarn zannetmilerdir.

    Modernleme dneminde Trkiyede din tedrisatn hayli garip

    bir serveni vardr. 1932den itibaren eitim hayatnn her seviyesinde

    din eitim ve retim yasaklanmtr. Ancak II. Dnya Sava sonra-

    snn dhili ve hrici sebepleriyle 1950nin arifesinde devlet zorunlu

    olarak gerek sivil alanda gerekse kendi kontrolnde din eitimin

  • Kalem Eitim ve nsan Bilimleri Dergisi, K-2015, zel Say, 45-88 75

    nn amtr. Bu maksatla imam hatip mektepleri yeniden alm

    ve ksa sre sonra da bu okullara retmen yetitirmek ve slm ilim-

    lerde aratrma yapmak zere Yksek slm Enstitleri kurulmutur.

    lgin bir ekilde Topu, ada Ali Fuat Bagilin de yapt gibi

    (Bagil, 1954; Gndz, 2013) bu okullara iddetle kar kmtr.

    nk ona gre bu okullar tarih hakikat ve gelenekle irtibat kopar-

    mtr. Bugn yaatlan slm kltr ruhla balarn koparm bir

    iskelet, ilme ve hakikat sevgisine dman, ilkel toplumlarn yaatt

    dar kaidecilikten baka bir ey deildir. (Topu, 2010, s.40).

    Topu, sadece bu okullara deil, ayn zamanda din adamlarna

    da ate pskrr. Zira ona gre din adamlarndan pek ou ak bir

    din istismarcsdr. Hakikat aknn kayna olan din idealini baya

    bir kazan ve menfaat realitesi hline getiren din adamlarnn ihaneti-

    dir. Topu, yeni alan Kuran kurslaryla Mason localarn bir tutar.

    Biri Allahn kitabna dman, dieri Allahn kitabn midesine ser-

    maye yapandr. Masonlukla Kuran kurslarnn kaplar kapanmadka

    bu uurum gittike derinleecektir. Bu hl sregeldike Kurann ilah

    felsefesini alaya alacak chil reziller kacaktr. Bu durum bizzat

    slmn iine bada kuran maddeciliktir (Topu, 2010, s.41). Top-

    uya gre yeni din okullar, pozitivisttir. Onlar o kadar maddeciler-

    dirler ki, cennetlerinde bile madd hazlarn tatminini ararlar (Topu,

    2010, s.28).

    1950 ncesinin ikliminde din eitiminde byk bir boluk

    olumutur. Bu sahadaki boluu doldurmak iin dar erevede de

    olsa okullarda din dersleri kabul edilmitir. Lkin bu sahann adamlar

  • 76 Do. Dr. Mustafa GNDZ

    masalclk, mitoloji ve meddahlktan baka bir ey yapmamaktadr. Bu

    durum da dine en ar darbeyi biztihi din tedrisi yapar gibi davrana-

    rak vurmak demektir. Bu boluk toplumumuzu rpertmektedir. Mek-

    teplerin yksek ruhlu gen kz nesli yetitirememesi bu hasta yapnn

    eseridir ve ile buhranmzn temelinde pusu kuran illet de budur

    (Topu, 2010, s.96).

    Topu, 1950 sonras ve zellikle de 1960tan sonra Msr ve di-

    er baz Arap aydnlarnn etkisiyle Trkiyede canlanan slm ne-

    riyt da sert biimde eletirir. Ona gre bu szde bir slmclktr.

    Szde din neriyt ve almalarla slm yeniden canlandrmay

    hedef tutan bir cereyann nderleri ise istismarclar, menfaati ve chil

    kimselerdir. Sahtekr mritlerin btn hareketleri, bu hllerin ak

    delili olduu hlde bunlar ellerindeki taassup vesikasyla daha uzun

    zaman bu cemaati aldatabilecekler (Topu, 2010, s.39).

    Topunun ilgin grlerinden biri de II. Abdlhamid dnemi-

    nin ve slm modernizminin tartmal simalarndan Cemalettin Ef-

    ganye hayranl ve onu savunmasdr. Topu, slm iinden ku-

    caklayp kurtarmak isteyen Efganl Cemaleddin gibi mcahidi lm

    tehditleriyle memleketten kardlar! (Topu, 2010, s.38) diyerek ona

    gereken nemin verilmediini syler. inde bulunulan zamanda b-

    yk mutasavvflar bile dnyev menfaatler iin arasallamtr.

    Mevln amana dndrlmtr. Bu apak bir istismardr ve din

    grevinin bile para ile yapld bylesi rezil dzenin tersine evrilme-

    si gerekmektedir (Topu, 2010, s.42). Cemaleddin Efgannin son za-

    manlarda ortaya kan kimlii, yapmaya altklar Topunun ona

  • Kalem Eitim ve nsan Bilimleri Dergisi, K-2015, zel Say, 45-88 77

    kar gerekenden fazla nem verdiini gstermektedir. Mevln ve

    dier tasavvuf gelerin olabildiince folklorik unsurlara dnmesi

    ise bedihi bir hakikattir ve bu hareketlerin din ve maneviyat ile irtibat

    artk kesilmitir.

    Topuya Gre Yabanc Eitim ve Amerikan Eitim Sistemine

    Eletiri

    Topuya gre Trk genleri byk bir idealsizlik ve ruh sar-

    snt iindedir. Bu sarsntnn temel sebebi aldklar Amerikan terbiye-

    sidir. Bu eitim sistemi o kadar etkili olmutur ki genleri sersemlet-

    mitir. Pozitivist ve pragmatist olan Amerikan eitimi genleri Spor,

    siyaset ve kazantan ibaret bir hayat maddeciliiyle yourmutur.

    (Topu, 2010, s.75). Vaktiyle klasik kitaplarn ruh iklimini tayin ettii

    lkede artk, onun yerini Amerikan neriyt almtr. Bu neriyt

    farkl kanatlardan btn toplumu esir alm durumdadr. Ancak gen-

    lerin ve toplumun bylesi bir ortama srklenmesinde lkenin idare-

    cileri mesuldr. stelik bu idareciler muhafazakr kimliiyle temayz

    etmi kiilerdir. Onlar, Amerikan maarifine snma cinayetini ile-

    mekten ekinmemilerdir. Btn insanlk iin bir felket olan bu ei-

    tim (Amerikan eitimi), fikir ve irfan yoluyla deil, siyaset ve onun

    dikenli eli olan ticaret yoluyla vatanmza girmitir. (Topu, 2010,

    s.28). Topu, eitim sisteminin, yaplan program ve retmen davra-

    nlarna varncaya kadar kolayc bir taklit ve knt iinde olduunu

    belirtir. 19. yzylda balayan Amerikan pragmatizmi her cephede

    kolaycla kaarak basit ve geici baarlar yceltmi, hazz ba tac

    etmi, her plnda maddeyi mannn stne karm ve dini hayattan

  • 78 Do. Dr. Mustafa GNDZ

    dlayarak, ihtiras kutsallatrm, hakikati salt faydal olana indir-

    gemitir. (Topu, 2010, s.136). Bu salt ticar ve kr zihniyeti hakikati

    telemi ve insan madde ve makine elinde kleletirmitir. in daha

    da kts bu maddeci zihniyet Trkiyede slm dmanlna d-

    nmtr. te btn bu sebeplerle Topu, Amerikan eitimine ve

    yabanc dilde verilecek bir mfredta kesinlikle kar kmaktadr.

    Ona gre ruhlarn yapcs olan mektepler feda edilmitir. Kapitlas-

    yonlarn zehirli yadigr olan yabanc okullar bu vatana tneyen bay-

    ku yuvalar hlinde zehirlerini samaktadr. Aslnda iktisad kapit-

    lasyonlar kaldrlmtr. Ancak ne yazk ki, maarif alannda kapitlas-

    yonlar kaldrlmam, buna gz yumulmutur (Topu, 2010, s.30).

    Ona gre, Galatasaray Mektebi gibi bir zamanlarn Bat irfanna alan

    okullarnda kalbini koruyarak yetien insana rastlamak artk zordur.

    te bu nedenlerden dolay yabanc mektepler bir milletin bar-

    na, z kltrne saplanan hanerlerdir. Yabanc okul bir faciadr, mil-

    letin bnyesini iten kerten yaplardr. Bunu grmemek, kltr em-

    peryalizmi yok demek, gnei grmemek kadar byk bir gaflet ve

    dallettir (Topu, 2010, s.135). Bu okullar yabanc kltrlerin oluk

    balardr ve buradan millet evladna fayda gelmez. Mektep ancak

    mill mekteptir. (Topu, 2010, s.55). Topuya gre yabanc okullar

    karsnda Trkiye bir tr mektep buhran yaamaktadr. Topluma bir

    insan mektebi lzmdr. Mevcut mekteplerin insan yetitirmekle

    alkas yoktur. Bugnk mektep insann ruhunu yceltmek iin deil,

    makinaya esir olarak, midesinin saltanatn yaatmak iin alm ka-

    plardr. Genler, bina, fabrika, teknik hizmetlerde alacaklar parann

  • Kalem Eitim ve nsan Bilimleri Dergisi, K-2015, zel Say, 45-88 79

    hesabn yaparak bu kapdan giriyorlar. Elbette ondan hrmet, hay,

    vatanseverlik, milliyetilik, sanat ve ahlk dersleri almayacaklardr.

    (Topu, 2010, s.41). Hayal edilen mektep ise her eyden nce d-

    nen, seven ve hakikati arayan, mtevaz insanlar yetitirmelidir.

    Topuya gre yabanc okullar bu lkenin derin bir yarasdr.

    Yabanc okullarda okumak isteyenlere ise yle seslenir: ok isti-

    yorsanz gidin darda okuyun. Trkiyede yabanc okul mill eiti-

    mi yok eden bir uygulamadr. Zira mektep, mill kltrn, mill ru-

    hun bayradr. Vatan topraklarndan yalnz o bayrak dalgalanr. Ya-

    banc mekteplerin yayaca kltrler, bir memlekette medeniyet ve

    irfan getirmez. Belki o milleti yara, bere iinde perian brakr (Topu,

    2010, s.89).

    Topu iin yabanc okullar kadar zel okullar da istenmeyen

    kurumlardr. Bu normalin dna kmaktr. zel okullar bir ticaretha-

    nedir (Topu, 2010, s.55). Krdan baka bir ey gzetmeyen agzl-

    lerin milletin kutsallarna saldrmasdr zel eitim. Bu tr okullar

    millet iin mahza zarardr. Mektep demek, mill olan mektep demektir

    ve bu mektep devlet tarafndan idare edilmelidir. Bu milletin evld

    zel okullara teslim edilemez. Okul ancak milletin kendisi tarafndan

    idare edilmeli, ahslarn inisiyatifine braklmamaldr. Yine ona gre,

    Trkiye Cumhuriyetindeki her bir zel ve yabanc okul derhal

    millletirilmelidir.

    zel okul kadar belki ondan daha facia olan ey ise, yabanc

    dille eitim yapan okullardr. Trkenin dnda bir dille eitim yapan

  • 80 Do. Dr. Mustafa GNDZ

    okullar, milletin barna saplanm bir baka hanerdir (Topu, 2010,

    s.152). Yabanc kltrlerin toplum ve bireyler zerine sinsice nfuz

    etmesi bu tr yntemlerle gerekleir. Yabanc ve zel okullar yoluyla

    yabanc kltr ithal edilmekte, kltrel erozyon meydana gelmektedir.

    Topu, kltrel emperyalizme kar mill mcadeleye rehberlik edecek

    okullar tasarlar. Trk Rnesansna o okullarn hazrlayacaklar ken-

    dini adam genlik kadrosu tarafndan nderlik edileceine inanr:

    Cihadmz fikir ve ruh cephesinde, ahlk ve iman cephesinde yapla-

    caktr. Bunu yapacak olanlar, btn memleket genlii deil, neslin

    hassas askerleridir. Mektebimiz ve devletimizle, hukukumuz ve

    ahlkmzla, ilmimiz ve sanatmzla bizim benliimizin mimar ola-

    cak gzide bir fedakr zmrenin mekteplemesi zaman gelmitir.

    (Topu, 1961, s.9).

    Eitim ve Toplum Sorunlarna likin Baz zm nerileri

    Nurettin Topunun Maarif Davamz kitab neredeyse batan

    sona bir feryat, ikyet ve dvnme manzumesidir. Hemen her sat-

    rnda ryen, dklen, gn getike ktye giden toplum ve birey

    hayatndan, okul yapsndan ve kaybedilen gzel/anl gemiten!

    yaknlr. Yer yer gemile de hesaplalr. Medreselerden skolastiz-

    min oca olarak bahsedilir. Dertlerin banda garbn kr krne tak-

    lit edilmesinin yer aldn belirtir ve garb taklitte ne kadar ilerlersek

    o kadar batakla saplanr ve dima klrz. (Topu, 2010, s.31)

    der. Ancak ona gre ncelikle bu rtc hastaln farkna varacak

    uurda aydnlara ihtiya vardr. Topu, bu lkede Bat taklitiliinin

  • Kalem Eitim ve nsan Bilimleri Dergisi, K-2015, zel Say, 45-88 81

    felaketini gsteren Said Halim Paadan gayri (Topu, 2010, s.39) bir

    aydnn kmadn iddia eder.

    Kitabn baz noktalarnda ahlk, karakter, davranlar ve ruh

    dnyasnn tamirine ynelik yer yer soyut, bazen de olduka gereki

    ve snrlar belli neriler ve eitim projelerine yer verilir. Bunlarn

    banda Topu, yepyeni bir eitim sisteminden yle bahseder: Ken-

    dimiz iin yepyeni bir maarif sistemi kurarak ie balamak zorunda-

    yz. Bylesi bir maarifin ilkokulundan niversitesine kadar btn ba-

    samaklarnda bin yllk millet iradesiyle bin drt yz yllk millet ka-

    rakteri yaatlrsa bizim olacaktr. (Topu, 2010, s.32). Ancak bu

    btncl ve mill mektebin gereklemesinin nnde byk engeller

    vardr. Gazete radyo, eitli dernek almalar, kontrolsz ve boucu

    neriyt, lksn ve tekniin penesine takl saysz ve snrsz hrslar

    millet mektebi kurmann nndeki temel engellerdir. (Topu, 2010,

    s.32). Bu engelleri amak uzun zaman alacaktr. Ancak gayretle,

    imanla ve inanla yola devam edilirse mutlaka mspet netice alna-

    caktr. Topu genliin hangi esaslara gre eitilmesi gerektiine y-

    nelik yle bir sralama yapar:

    1. lk ve orta retime klasik ark ve Garp tefekkrnn her iki-

    siyle beslenen ahlk dersleri konulmaldr.

    2. lk retmen okullaryla, retmen enstitlerinde, i terbiye-

    nin alaca istikamet, ferdiyeti, ruhu, idealist bir istikamet olmaldr.

    3. Liselerin farkl kollara ayrlmas her bakmdan faydal ola-

    caktr.

  • 82 Do. Dr. Mustafa GNDZ

    4. Kz ve erkek retiminin terbiyedeki hususiyetleri ayr ayr

    belirtilmeli, kzlarn terbiyesine daha ok nem vermek gayesiyle,

    liselerde kz ve erkek retimi ayrlmaldr.

    5. Mill kltr hayatyla temas ve hayatn her sahasnda millete

    ball temin edebilmek zere, niversite muhtarlnn kaldrlmas

    zarurdir (Topu, 2010, s.176).

    Topu mfredatta retilecek bilgide de cidd bir seime gidil-

    mesi taraftardr ve okullarda her trl bilginin retilmesini sakncal

    grr. Ona gre, fenalklarn bilgisini renmek genleri fena yapacak

    ve zihinlerini alt-st edecektir. nsan bir dereceye kadar rendikleri-

    nin esiridir. yiyi bilen, iyi olmak ister. Fenay bilen, fena olmaya,

    farknda olsun olmasn heveslenir. Zira her bilgide bir cazibe vardr.

    Bilmek harekete hazrlanmaktr. Fenaln bilgisinden sonra korun-

    mak iin ayrca bir mukavemet kuvvetine ihtiya vardr. Bu ise insan

    ypratcdr. te bu nedenle verilecek bilgiler uzman ellerde dikkatlice

    szlerek verilmelidir.

    Sonu

    Cumhuriyet Dnemi eitim, edebiyat, sanat, din/tasavvuf, d-

    nce, siyaset ve kltr gibi kavramlar alannda mmtaz simalardan

    biri kukusuz Nurettin Topudur. Topuyu adalarndan ve ben-

    zerlerinden ayr klan hususiyetlerin banda yalnzl, tasavvuf haya-

    tna olan zgn bak ve Trkiyenin eitim ve kltr hayatna teorik

    ve yaznsal manda byk bir klliytla katk vermesi gelir. Ayrca o,

    hayatn sz konusu teorik ilkelerini gerekletirmek iin aktif eylem

    alannda tketmi, dk profilde pasif bir aksiyoner olarak da nite-

  • Kalem Eitim ve nsan Bilimleri Dergisi, K-2015, zel Say, 45-88 83

    lendirilebilir. Kant benzeri tutarl bir hayat sren ve kendini gizliden

    gizliye Sokratesin manev olu (Cndiolu, 2007) sayan Topunun

    hayata bak, mcadelesi ve hakikat ak karsnda katlanabilecei

    mesafe ve merhaleler onu adalar arasnda husus bir yere konum-

    landrr. Bu ideal ve azmin istikameti siyas sahada din ve muhafa-

    zakr kimlikle Anadolu sosyalizmi ve milliyetilii ideolojisine ev-

    rilmitir. Birey ve yakn evresinde ise tasavvufun mnzev ve mteli

    taraf ar basan irade ve ahlk terbiyesiyle zgn bir pratiini vermi-

    tir.

    Topunun eserlerine ksa bir gz atmakla onun, maarif ve kl-

    tr hayatna keskin milliyetilik sylemi eliinde byk bir deer

    atfettii anlalr. Maarif meseleleri zerine dnceleri, teklif ve ele-

    tirileri Trkiyenin Maarif Davas bal hlinde bugne kadar defa-

    larca baslmtr. (Bu yazda Topunun eitim grleri ad geen

    kitap merkeze alnarak ksaca zetlenmitir. Zira burada birka nokta

    istisna tutulursa, onun eitim, kltr ve din hayat zerine serdettii

    grleri eletirilmemi, analiz edilmemi ya da bir bakas ile kar-

    latrlmamtr. Elbette Topunun eitim zerine grleri eletiri

    iin mmbit bir ortam da sunmaktadr. Ancak bu yazda, Topunun

    grlerini analiz etmek ve eletirmekten ziyade, tantmak hedeflen-

    mitir).

    Nurettin Topunun eitim grlerine bakldnda ncelikle

    gze arpan anahtar kavram ahlk ve milllik ya da milliyetilik

    olacaktr. Buna bitiik dier kavramlar ise, isyan, sorumluluk, hare-

    ket, yerellik ve zgnlk olarak sralanabilir. Elbette eitim ve kltr

  • 84 Do. Dr. Mustafa GNDZ

    hayatnn muallim, talebe, lise, snav, din eitimi ve retimi, ders

    kitaplar, zel eitim, yabanc eitim vb. gibi kavramlarna da geni

    yer ayrlmtr. Bu ynyle Topunun az ya da ok olmak zere, ei-

    tim hayatn kuatc, tmel bir ekilde ele ald hemen her konuda

    eletiri ve yorumlar yapt sylenebilir. Eitim hayatnn her hangi

    bir alann ele alrken, zellikle dil, felsefe, mantk, tarih ve psikoloji

    boyutunu ihmal etmeden izah etmitir. Bunu yaparken sk sk tarih ve

    sosyolojik perspektifi gz nnde bulunduran Topu, zamann hkim

    materyalist, pozitivist ve sekler zihniyetiyle de bir hesaplama iine

    girmitir. Bu tarihsel-toplumsal somut slp onu hkim gelenek-

    sel/muhafazakr eletirmenlerden ayrr.

    Eitim alannda zgnln olmamasn, kr krne bir bat

    taklitiliini, Amerikan terbiyesinin nesilleri esir almasn, zel eitim

    ve yabanc dille eitim garabetlerini en temel ve derin meseleler ola-

    rak sunan Topu, her bir meseleye ilikin gr ve nerilerini ayr ayr

    ortaya koymutur. Ancak vard niha nokta, mevcut eitim sistemi-

    nin klliyen deitirilmesi isteiyle sonulanr. Ona gre cri eitim

    sistemi bnyesinde yaplacak tadiltla mspet bir neticeye varlmas

    mmkn deildir. Zira bu sistem kat kapitalist zihniyetin hcrelere

    kadar szm bir uygulamasdr. niversite sistemi, din eitimi ve

    devletin din ile olan ilikileri meselesi, ilk ve orta retim dzeylerin-

    de okutulan dersler ve felsef altyap tamamyla deimeden, buralar-

    da ksm reformlarn, slahatlarn ie yaramayacan belirtilir. Onun

    zerinde durduu temel mesele zihinlerin, ruhlarn, felsefenin, hayata

    bak asnn deimesidir. Bu da kll bir paradigma dnmyle

  • Kalem Eitim ve nsan Bilimleri Dergisi, K-2015, zel Say, 45-88 85

    mmkndr. Ancak burada Topu ne gemiteki uygulamalar beenir

    ne de mevcut hli. Eletirilerini yaparken ortaya koyduu berrak du-

    rum, nerilerde iyice slar hatta ak tezatlara dmekten kurtula-

    maz (Akyz, 2014, s.229-246). Medreseyi pek ok adan eletirip,

    onu skolastiin merkezi olarak tenkit ederken, modern eitim sistemi-

    ni de Batnn kontrolsz ve sansrsz taklidi olduu gerekesiyle bir

    tr skolastik tarz olarak deerlendirir. Ancak btncl, yeni bir eitim

    sisteminin nasl kurulaca noktasnda ak bir yol haritas nermez.

    Topunun, maarif dnyasnda hemen her alanda vurgulad

    kavram devlet merkezli, mill tonu ar basan eitim sisteminin ha-

    yata geirilmesidir. lgin ve bir o kadar da ironik saylabilecek bu

    istek, Topunun devlet yanlln ve ona gvenini tebellr ettirir.

    Devletten bamsz bir eitim sistemini tasavvur etmeyen Topuya

    gre, devletin gzetim ve denetimi dndaki okullar cemiyetin d-

    mandr. Mill bir eitim ona gre, ancak devletin verdii eitimdir.

    Ancak devletin tekeline ald din eitimi pratiinde ise Topu bir kez

    daha tezada dmekten kurtulamaz. Ona gre mevcut din eitimi ve

    retimi bir kandrmacadan ve devlete bal din adamlarnn istisma-

    rndan ve din adamlar eliyle dinin smrlmesinden ibarettir. Aslnda

    gerek din retim tekke ve zaviye benzeri sivil yaplarn vazifesiydi.

    Ancak bunlar imdi toplumda aktif ve yaygn deildir. O hlde bu

    hizmetin nasl yaplaca konusunda bir karmaa sz konusudur ve bu

    grevi tartmasz devletin stlenmesini ister. Topu, akademi-

    ye/niversiteye de ate pskrr ve eitim sisteminin en berbat, ko-

    kumu, yerlerde srnen kurumu olarak buray gsterir. Bu sert ten-

  • 86 Do. Dr. Mustafa GNDZ

    kitte kiisel tecrbesinin de rol oynad sylenebilir. Ancak nasl bir

    yksekretim tahayyl ettiine dir de neriler hayli sdr.

    Modern eitimin krizleri karsnda, Topunun teorik bakmdan

    tutarl bir kavramsallatrma ina ettii sylenemez. Elbette ahlk

    alanda isyan ahlknn, hesap sormak ve hesap vermek ilkelerini

    teorize etmesi byk bir deerdir. Ancak Topunun tmel eitim

    dnyasn kavramsallatrmas karsnda tikel alt alanlara ynelik

    yorum ve sylemleri ksmen mulak grlmektedir. Bunun yannda

    ise kiiye, ferde ynelik tespit ve tavsiyeleri canl ve etkileyicidir. El-

    bette bu kavray filozofa bir yaklamdr ve bu zaviyeden mkem-

    meldir. Tabidir ki, bu tmel mantk dzlem ve slup bilinli bir ter-

    cihtir. Nefsini tanmadan toplum ve devlet kurtarclna soyunan

    kiilerin tutarszlklarna iaret etmesi ynyle, Topunun eitim ya-

    zlarnn anlaml ve bir o kadar da poplist ve pragmatik metinler ol-

    duuna hkmedilebilir. Nurettin Topu, Ziya Gkalpten sonra pop-

    list dncenin en nemli temsilcisi olarak da grlr (n, 1992,

    s.191). Bylesi bir eitim teorisyen ve aktivistinin, cidd bir manev

    bunalm ve buhran yaayan eitim sistemimizin her dzeydeki ilgilile-

    rince ve yeni nesillerce okunmas, yorumlanmas ve belki de yeniden

    ina edilmesi zm araylarna anlaml katklar sunacaktr.

    Kaynaka

    Akyz, Y. (2014, Kasm). Hocam Nurettin Topuya gre eitimimizin

    milli ve nitelikli olmasnn karsndaki engeller. an Sorunlar

    Karsnda Eitim Sempozyumunda sunulan bildiri, Bayburt:

    Bayburt niversitesi Yaynlar.

  • Kalem Eitim ve nsan Bilimleri Dergisi, K-2015, zel Say, 45-88 87

    Alver, K.(2006). Anadoluculuk ve Nurettin Topu. Hece Dergisi, 109,

    225-259.

    Ayverdi, S. (1976). Mill kltr meseleleri ve marif davamz. stanbul:

    Milli Eitim Basmevi.

    Bagil, A. F. (1954). Din ve laiklik, stanbul: Trkiye Yaynlar.

    Bagil, A. F. (1993). Genlerle ba baa, stanbul: Yamur Yaynlar.

    Bilgi, E. (1986). Marif Dvmz, stanbul: Boazii Yaynlar.

    Cndiolu, D. (7 Ocak 2007). Nurettin Topu hakknda bir hatra. Yeni

    afak. 8.

    Deren, S. (2006). Mill eitim zerine muhafazakr grler. A. i-

    dem (Ed.), Modern Trkiyede siyas dnce: Muhafazakrlk

    iinde (s. 604-615). stanbul: letiim Yaynlar.

    Doan, A. (2006). Osmanl aydnlar ve sosyal darwinizm. stanbul: s-

    tanbul Bilgi niversitesi Yaynlar.

    Gndz, M. (2013 Kasm). Cumhuriyet dneminde din eitimi ve

    imam hatiplere muhafazakr eletiriler. 100. Ylnda mam-Hatip

    Liseleri Uluslararas Sempozyumunda sunulan bildiri, stanbul.

    Halman, T. S. (2006). Gerek retmen. Hece Dergisi, 109, 385-388.

    Bchner, L. (2012). Madde ve Kuvvet. (B. Tevfik, A. Nebil, ev.).

    Konya: izgi Kitabevi.

    Mollaer, F. (2009). Nurettin Topu iin bir entelektel biyografi de-

    nemesi. . Kara, (Ed.), Nurettin Topu iinde (22-62). Ankara:

    Kltr Bakanl Yaynlar.

    Mftolu, F. (2004). Marif meseleleri (Felsef esaslar-trih pers-

    pektif-mevcut durum ve aykr zm teklifleri). stanbul: tken

  • 88 Do. Dr. Mustafa GNDZ

    Yaynlar.

    Kara, . (Ed.). (2009). Nurettin Topu. Ankara: Kltr Bakanl Ya-

    ynlar.

    n, S. S. (1992). Trkiyede cemaati milliyetilik ve Nurettin

    Topu. stanbul: Dergh Yaynlar.

    Safa, P. (2003). Eitim, genlik, niversite. stanbul: tken Yaynlar.

    ahin, M. (2006). Evet, syan Ahlk ya da Merd-i Mminin syan.

    Hece Dergisi, 109, 65-71.

    ehsuvarolu, L. (2002). Nurettin Topu. Ankara: Alternatif Yaynlar.

    Topu, N. (1939). Rnesans Hareketleri. Hareket Dergisi, 1, 1-8.

    Topu, N. (1961). Yarnki Trkiye. stanbul: Yamur Yaynlar.

    Topu, N. (1967). Bagil. Hareket Dergisi, 17, 25-30.

    Topu, N. (1998). radenin Davas. stanbul: Dergh Yaynlar.

    Topu, N. (1969). slm ve insan. stanbul: Hareket Yaynlar.

    Topu, N. (2010). Trkiyenin maarif davas (6. bask). stanbul:

    Dergh Yaynlar.

    Topu, N. (1965). Var olmak. stanbul: Hareket Yaynlar.

    Turhan, M. (1958). Garpllamann Neresindeyiz?. stanbul: Trkiye

    Yaynevi.