ludwig feuerbach - ludwing feuerbach ve klasik...  bu kitap, friedrich engels'in -"ludwig...

Download LUDWIG FEUERBACH - Ludwing Feuerbach ve Klasik...  Bu kitap, Friedrich Engels'in -"Ludwig Feuerbach

Post on 29-Sep-2018

222 views

Category:

Documents

1 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • FRIEDRJCJI E!IIGELS

    LUDWIG FEUERBACH \E

    1\1 ISI K 11.1" n:tFFF.'il'l" 0:'\l

  • FRIEDRICH ENGELS

    LUDWIG FEUERBACH VE

    KLASiK ALMAN FELSEFESNN SONU

  • Bu kitap, Friedrich Engels'in - "Ludwig Feuerbach und der Ausgang der' klassischen deutschen Philosuphie" adl kitabnn, Verlag JHV Dietz Nachf. -Berlin 1946 basksndan Trkeye evrilmitir.

    Birinci Basm :Ekim 1999

    Dizgi Bask Kapak

    : Dnm (0212) 244 29 97 :Eren Ofset : nter Grafik-Tasarm

    ISBN 975 - 7349 - 80 - 1

    NTER YAYlNLARI Ankara Cd. 31

    Fahrettin Kerim Gkay Vakf han No: 31 Kat: 4 Daire: 51 Caalolu- STANBUL

    Tel: (0212) 519 16 16

    Yaynevi

  • FRIEDRICH ENGELS

    LUDWIG FEUERBACH

    VE

    KLASiK ALMAN FELSEFESNN SONU

    eviren: smail YARKIN

  • NDEKLER Onsz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ludwig Feuerbach ve Klasik Alman Felsefesinin Sonu. . .

    I ... ............. ., . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II .. . . .. ..... , . . . . . '. . . . . . . . . . . . . . . . . . . III .......................... . IV ', ......................... .

    Ekler

    7 1 1-62

    ll 21 33 42

    Feuerbacb zerine Tezler. Karl Marx ...... 1. . . . . . . 65 "Feuerbach''tan' UnutuJanlar .. . .. . . . . . . . . .. . . . .. . . 1 , 69 Notlar . . .. . . . , . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73

    ',

  • n sz

    "Politik Ekonominin Eletirisine Katk", Berlin 1859'un nsznde Marx, her ikimizin, 1845'te Brksel'de, "Alman felsefesinin ideolojik [tarih anlayna -N] kar bizim gr tarzmzn -zellikle Marx tarafndan ilenen materyalist tarih anlaynn- uzlamaz kartln ortaklaa ortaya koymaya, gerekte, gemiteki kendi felsefi vicdanmzla hesaplamaya" koyulduumuzu anlatr. "Bu plan, Hegel sonras felsefenin bir eletirisi biiminde gerekletirildi. Elyazmas1, fomalar halinde, iki cilt olarak, oktan Vestfalya'daki yaynevine ulamt ki, deien koullarn basm olanaksz kldn rendik. Biz, grlerimizi akla kavuturmak olan esas amacmza vardmz iin, elyazmasn seve seve farelerio kemirici eletirisine terk ettik."

    O gnden beri krk yldan fazla geti, ve ikimizden biri yeniden bu konuya dnme frsat bulamadan Marx ld. Hegel konusunda tutumumuzu yer yer dile getirdik, fakat hibir yerde kapsaml bant iinde deil. Baz bakmlardan Hegelci felse-

    1 "Alman tc,Ieolojisi"

  • 8 Friedricl Engels --------- ---------

    fe ile bizim anlaynz arasnda kesinlikle bir ara halka olan Fe- uerbach konusuna asla bir daha dnmedik

    Bu arada, Marx'n ?nya gr, Almanya ve Avrupa snrlarnn ok tesinde ve nyann btn uygar dillerinde yandalar buldu. te yandaf.\ klasik Alman felsefesi, yurtdmda bir tr yeniden dou yayor, zellikle ngiltere ve skandinavya'da, ve bizzat Almanya'da bile, orada niversitelerde felsefe diye yutturulan ekleik dilenci arbalanna insanlarn )(arn doymu gibi grnyo.

    Bu koullar altnda, Hegel felsefesi konusundaki tutumumuzun, ondan kmzm ve onda!! aynlnzn ksa, btnkl bir anlatm bana gitgie daha zorunlu grnd. Ve ayn ekilde, Hegel sonras tm filozoflar arasnda hepsinden nce Feuerbach'n, cokunluk dnemimiz srasnda zerimizde yapt etkiyi tam olarak tanmak, bana, denmemi bir onur borcu olarak grnd. Bylece, "NFue Zeit" gazetesi yaz kurulu, Starcke'nin Feuertiach zerine kitabn eletirel olarak ele alman istediinde, frsattan seve seve yararlandm. almam, bu de;ginin 1886 yl 4. ve 5. fasikllerinde yaynland ve burada gzden geirilmi ayn bask olarak yaynlanyor.

    Bu satrlar baskya yollamadan nce, eski 1845/1846 el yazmasn' yeniden bulup baktm. Feuerbach zerine blm tamamlanmam. Hazr olan ksm, materyalist tarih anlaynn bir aklamasndan. ibaret, ve sadece, bizim ekonomi tarihi konusundaki o zamanki bilgilerimizin ne kadar eksik olduunu tantlyor1 Bizatihi Peuerbach retisinin eletirisi yok; yani u anki ama bakmndan ie yaramazd. Buna karlk, Marx'n'

    --------- 'Bu eser, bugn (kaybolmu az sayda blm hari) Marx-Engels-Leiin-

    . Enstits -tjl rafndan salanan Marx-Engels-Btn Eserlerin birinci ksmnn 5. cildinde tam olarak bulunmaktadr. Red:

  • Ldwig Feerbach ve Klasik Alman Felsefesinin Sonu 9

    'eski bir defterinde, ekte yaynlanan Feuerbach zerine on bir tezi1 buldum. Bunlar, sonradan ilenrnek zere abucak yazlvermi, kesinlikle bastmak iin olmayan, fakat yeni dnya grnn dahiyane tohumunun kaydedilmi olduu ilk belge olarak paha biilmez deerde olan notlardr.

    Londra, 21 ubat 1888

    Friedrich Engels

    ' Baknz sayfa 63-66

  • FRIEDRICH ENGELS

    Ludwig Feuerbach ve Klasik Alman Felsefesinin Sonu

    I

    nmzdeki yapt,' bizi, zaman itibariyle bir kuaktan fazla geride kalan, fakat Almanya'da bugnk kuaa sanki tam bir yz yl kadar eskiymi gibi yabancl(\m olan bir dneme geri gtryor. Ve bu, Almanya'nn 1848 devrimine hazrlanma dnemi idi; ve o zamandan beri bizde olup biten herey, 1848'in bir devamndan, devrimin vasiyetinin yerine getirilmesinden baka bir ey deildir.

    Fransa'da 18. yzylda olduu gibi, Almanya'da da 19. yzylda felsefi devrim, siyasal k balatt. Fakat bu ikisi ne kadar farklyd! Franszlar, btn resmi bilime kar, Kiliseye kar, hatta sk sk devlete kar ak savam halindeydi, yazlar snr tesinde, Hollanda ya da ngiltere'de baslyordu, kendileri ise hemen her an Bastille'F boylayacak durumdayd. Buna karlk Almanlar - profesrler, genliin devlet tarafndan atanm hocalar, yazlar sz gtrmez ders kitaplar, ve btn

    ' "Ludwig Feuerbach", C. N. Star-cke, [)r. Phil. - Stutlgar, Ferd. Encke, I RR5. (Engels' in Notu.)

    2 Basrille - Paris'de politik tutuklular iin devlet hapishanesi. Byk Fransz Devrimi Gnlerinde, Eastille isyanc halkn hcumuylaalnd (14 Haziran 1789) ve yerle bir edildi. Red.

  • 12 Friedricl Engels

    gelimeyi talandran sistem, Hegelcilik, hatta adeta Prusya krallnn devlet felsefesi katna ykseltilmiti! Ve bu profesrlerin ardnda, onlann ukalaca-karanlk szlerinin ardnda, onlarn ar ve skc kelamlarnn iinde devrim mi gizliydi? O sralar devrimin temsilcileri olarak grlen adamlar, liberaller, insanlarn kafalarn kartran bu felsefenin en amansz dmanlar deil miydi? Fakat ne hkmetin, ne liberallerin gremediini, en azndan bir adam, daha 1833'te grd, bu adamn ad Heinrich Heine111 idi.

    Bir rnek alalm. Hibir felsefi nerme,, Hegel'in nl. "Gerek olan herey ussaldr, ussal olan her ey gerektir"121 nermesi kadar, yeteneksiz hkmetlerde bu denli kran duygusu, ve ayn ekilde yeteneksiz liberallerde bu denli fke uyandrmamtr. Bu, aka, var olan hereyin kutsanmas, despotizmin, polis devletinin, keyfi adaletin, sansrn onaylanmas deil miydi? Ve Friedrich Wilhelm III, uyruklan, bunu byle yorumlad. Hegel'de ise, var olan her ey, hi de yle birdenbire gerek deildir. Gereklik san, onda, ancak, ayn zamanda zorunlu olana uygulanr; "gereklik, almnda, kendini zorunluluk olarak ortaya koyar"131; bu nedenle de herhangi bir hkmet nlemi-bizzat Hegel "belli bir vergi kurumu" rneini verir____,. onun iin ne olursa olsun gerek saylmaz. Zorunlu olan ise, son tahlilde, ussal olduunu da gsterir, ve zamann Prusya devletine uygulandnda, Hegel'in nermesi sadece u demek

    . tir: Bu devlet, zorunlu olduu lde, ussaldr, usa uygundur; ve bize yine de kt grnyorsa, fakat ktlne ramen var olmaya devam ediyorsa, bu hkmetin ktl, meruiyetini ve aklamasn, uyruklarn buna uygun den ktlnde bulur. Zamann Prusyalla' layk olduklar hkmete sahiptiler.

    Oysa He gel' e gre gereklik, hibir ekilde, verili bir toplumsal ya da siyasal duruma her koulda ve her zaman ait olan aynlmaz bir zellik deildir. Tam tersine. Ronia Cumhuriyeti gerekti, fakat onun yerine geen Roma mparatorluu da ayn

  • Ludwig Feuerbach ve Klasik Alman Felsefesinin Sonu 13

    ekilde gerekti. Fransz monarisi 1789 'da o kadar gerek-d, yani tm zorunluluktan yoksun, o kadar usa aykr hale gelmiti ki, Hegel'in her zaman byk bir cokuyla szn ettii Byk Devrim tarafndan yklmak zorundayd. Yani burada monari gerek-d, devrim ise gerek oland. Ve bylece, gelime seyri iinde, daha nce gerek olan her ey gerek-d olur, zorunluluunu, var olma hakkn, ussallni yitirir; can ekien gerekliin yerine, yeni, yaayabilir bir gereklik geereer eski, direnmeden lecek kadar usul olursa barl yoldan, bu zorunlulua kar direnirse zor yoluyla. Ve bylece Hegel'in nermesi, bizzat Hegelci diyalektikle, kendi kartma dnr: nsan tarihi alannda gerek olan her ey, zamanla, usa aykr olur, yani daha yazgs gerei, usa aykrdr, peinen usa ayknlkla lekelenmitir; ve insanlarn kafasnda ussal olan ne varsa, bu mevcut grnr gereklikle ne kadar eliirse elisin, gerek olmaya yazgldr. Her gerek olann ussall nemesi, Hegelci dnme ynteminin btn kurallarna gre u nermeye indirgenir: Var olan her ey, yok olmay hak eder.'

    (Kant 'tan beri sregelen tm hareketin sonu olarak burada kendimizi snrlamak zorunda olduumuz) Hegel felsefesinin gerek anlam ve devrimci karakteri ise, tam da, insan dncesinin ve eyleminin btn sonularnn kesinliine kesin olarak son vermesinde/yatyordu. Felsefede bilinmek gereken doru, He gel' de, bir kez bulunduktan sonra artk ezbere renilmesinden baka bir eye gerek olmayan bir hazr dogmatik nermeler derlernesi deildi artk; doru, bizzat bilme srecinin iinde, hibir zaman szde bir mutlak doruyu bularak daha teye gidemeyen, ulat mutlak doru karsnda kollarn kavuturup az ak seyretmekten baka yapacak bir ,ey olmayan bir noktaya varmakszn bilginin alt basamaklarndan gittike daha st basarnaklarna ykselen bilimin uzun tarihsel gelimesinde yatyordu. Ve bu, felsefi bilgi alannda byle olduu gibi, tm dier bilgi ve pratik eylem alanlarnda da byleydi. Aynen bilgi gibi, tarih de, insanln mkemmel ideal bir durumunda tam tamam-

  • 14 Friedricl Engels

    lanmasn bulamaz; mkemmel bir toplum, mkemmel bir "devlet", ancak muhayyilede mevcut olabilecek eylerdir; tam tersine, tarih iinde ardarda birbirini izleyen durumlarn tm, insan toplumunun aadan yukarya sonsuz gelimesinde sadece geici aamalardr. Her aama zorunlud

Recommended

View more >