lİvÂyÎ’nİn manzÛm yasİn tefsİrİ - .livâyî’nin manzûm yasin tefsiri _____ 7 40 yatur

Download LİVÂYÎ’NİN MANZÛM YASİN TEFSİRİ - .Livâyî’nin Manzûm Yasin Tefsiri _____ 7 40 Yatur

Post on 03-Jul-2019

237 views

Category:

Documents

1 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • Seluk niversitesi/Seljuk University Edebiyat Fakltesi Dergisi/Journal of Faculty of Letters Yl/ Year: 2015, Say/Number: 33 Sayfa/Page: 1-86

    LVYNN MANZM YASN TEFSR

    Prof. Dr. Ahmet SEVG Seluk niversitesi Edebiyat Fakltesi

    Trk Dili ve Edebiyat Blm ahsevgi@selcuk.edu.tr

    z

    Bu makalede 16. yzyl airlerimizden Livynin, Berlin Knigliche Ktphanesi, Diez A. 80. 192 numarada kaytl (ba taraf noksan) bir eserinde yer alan manzm Yasin (Yasin Sresi) tefsirinin metni verilmektedir. 1543te tamamlanan ve Kann Sultan Sleymana sunulan bu eserde Mlk ve Amme srelerinin de manzm tefsiri var. Sade bir slpla kaleme alnan sz konusu srelerin tefsirinde yetlerin bazen melen evrildii bazen de deiik mfessirlerden nakiller yaplarak yahut konuyla ilgili hikyeler anlatlarak ayrntya girildii grlmektedir.

    Anahtar Kelimeler: Livy, manzum tefsir, Yasin Sresi, mesnev.

    LIVAYIS POETICAL INTERPRETATION OF YASEEN (SURA YASEEN)

    Abstract

    In this essay, the text of poetical interpretation of Yaseen (Sura Yaseen) is presented, which appeared in one of the works of Livayi, one of our 16th century poets, the beginning part of which is missing and which is stored under the number Diez A. 80. 192 in Berlin Knigliche Library. Poetical interpretations of Suras Mulk and Amme are included in this work which was completed in 1543 and presented to Sultan Suleiman the Lawgiver. It is seen in the mentioned interpretations of the Suras written in unsophisticated style that, verses were sometimes translated according to the meaning, references were sometimes given from different glossators or details were given by telling relevant stories.

    Key words: Livayi, poetical interpretation, Sura Yaseen, matnawi.

  • _________________________________________________________ Ahmet SEVG 2

    GR

    Livy 16. yzyl airlerimizdendir. Hayat hakknda ayrntl bilgiye sahip deiliz.1 k elebi Meiru'-uarda adnn Hzr olduunu, akl dengesinin yerinde olmadn, zaman zaman hastanede tedv grdn ve kitbetle (mstensihlik) geindiini syler. k elebinin, airin edeb kiilii ile ilgili verdii bilgi ise yledir:Melleft adedde ad olur, yannda ir indan dem urlsa ayru kelimt mekr olmak bb sedd add olur.2

    Buradaki sad kelimesi kesretten kinye olmal. stinsah ettii eserler de kast edilmi olablir. Zira Divan, Mecm- Er3 ve Ysin, Tebreke (Mlk Sresi) ve Ammenin (Nebe Sresi) nazmen tefsir edildii -ba taraf noksan- bir eser4 dnda bu zatn (Livy) herhangi bir telifi bilinmemektedir.

    Sz konusu eser:

    Bi-amdi'llh dem emn emndur Ki devrn- Sleymn- zamndur ouz yz ellide bu tarr Beyn olup tamm old tarr (v. 97a)

    msralarnda belirtildii zere, 950/1543te tamamlanm ve Kanun Sultan Sleymana (1520-1566) sunulmutur:

    __________ 1 Grebildiimiz kadaryla Livy hakknda tek kaynak k elebinin Meiru'-uarsdr. lnin Knh'l-ahbrda verdii bir cmlelik bilgi k elebiden alnma benziyor. Her iki metni de sunuyoruz: LVY: stanbulldur. ulol idi. Ad rdur. Yeieri iken ba mei dmetin idp esmya mdvemet ile ve mrebbsz alvet ekmekden alebe-i ybset ile dimna itill ve alna itill r old. Nie zamn bmr-nede mulect itdiler. Zencr bend sdmend old ki nevan hmend old. Ulfesi olan aadan ber-vech-i ted ey-i yesr sebeb-i maeti vardur ve ey nsa yazar kitbet ile keff- nefs tertbine udreti vardur. Melleft adedde ad olur, yannda ir indan dem urlsa ayru kelimt mekr olmak bb sedd add olur. Be-her l bir ylda iki ylda bir bmr-ne ayyumna buluur arbu'l-abb zebb diy leti lt bilr ve kll dilin yenfa diy itindan ekmez zor. Er- yle ala srr- k tende cnu uymasun Belki adn ama azuda zebnu uymasun

    Lali emsem olurd derdme emsem didm Didi em m kimse bu rz- nihnu uymasun (k elebi, 2010: 742-743) LVY: Nm rdur. stanbul uloullarndan iken tal-i marifet itmidr. a budur ki bu mala kem degldr. Nam: yle ala srr- k tende cnu uymasun

    Belki adn ama azuda zebnu uymasun (SEN, 1994: 269) 2 bk. k elebi, 2010: 743. 3 bk. MMKTYK, 1992: 31. 4 bk. PERTSCH, 1889: 120-122.

  • Livynin Manzm Yasin Tefsiri ________________________________________________ 3

    Mesnev nazm ekliyle ve arzun mefln/mefln/feln vezniyle yazlan eserin elimizdeki bu noksan nshas 97 varak ve 2639 beyittir.

    Ba: Ki ta eyleyiserz biz an ymetde diri her ins cn (v.1a) Sonu: Livy menevn old eyi Unutsun usrev rni ey (v.97a) stinsah Tarihi : 978/1570 Mstensih : Mustafa

    stinsah Kayd :

    airin:

    Livy menevn old eyi Unutsun usrev rni ey (v.97a)

    sznden hareketle -mesnevlerde mutat olduu zere- sz konusu eserin banda tevhit, naat, methiye ve sebeb-i telif blmlerinin bulunduunu var sayar ve elimizdeki nshann da Ysinin 12. yetine kadar olan ksmnn kopmu olduunu dikkate alrsak eserin batan en az 20-30 varak eksik olduunu syleyebiliriz. Ayrca Yasin Sresinin 35. yetinden itibaren 7 yetin (35-42) tefsir edildii varaklar kopmutur. Btn bu noksanlar hesaba katldnda eserin takriben be-altyz beyit eksik olduu tahmin edilebilir.

    Livy, bu eserde Mslmanlar arasnda -namaz srelerinden sonra- en ok okunan Ysin, Tebreke (Mlk Sresi) ve Ammeyi (Nebe Sresi) sade bir slpla nazmen tefsir etmitir. Sreler tefsir edilirken nce Mekkede mi, Medinede mi nzil olduu, ka yet olduu, sebeb-i nzl gibi ekl bilgiler verilmi daha sonra da tefsire geilmitir. yetlerin bazen melen evrildii bazen de deiik mfessirlerden nakiller yaplarak yahut konuyla ilgili hikyeler anlatlarak ayrntya girildii grlmektedir.

    Livynin esere ne ad verdiini bilmiyoruz.

    Tamm old nim- nam- tefsr N'ola eh adr olursa aa yir

    Olcak drr-i namum ha manr lh aretinde eyle mar Bu drr-i nam grdkde o suln Dri aks-i laalden eyle mercn ( v. 97a)

  • _________________________________________________________ Ahmet SEVG 4

    beyitlerinde geen nazm- tefsr yahut drr-i nazm ifadelerinden biri eserin ad olabilir mi? Yoksa bu ifadelerin mns m kast ediliyor? Bu konuda kesin bir ey sylemek zor.

    Biz bu makalemizde ad geen eserin Ysn tefsiri ksmn (v. 1a-41b/1136 beyit) sunuyoruz.

    [v. 1a] .5

    Ki ta eyleyiserz biz an ymetde diri her ins cn Meh-irula iy lal-i Mes ? Ki mrde dilleri luruz iy Ki anlardan yazaruz a eger eb ler virdgi amlini hep Da ardnda oyup gitdgni Eger ayr u eger err itdgni

    5 Da admlarn itdm nvite derler rh- mescide gidite Rivyet eyler dir bn-i Abbs Mfessirler emri server-i ns Sebeb bu yet budur nzli Frn aladur bunu uli Ki bir avm Medne mescidine Ira olmd rh ol ehl-i dne Dilediler lalar terk-i mesken Ki r olalar mescide erken

    10 Ve nektb yetin a itdi irsl der m-addem rahm dl Yazaruz anlaru her admn biz Ki mav olmaz ey yolda olan iz

    __________ 5 Eserin, Ysin tefsirinin 12. yetine kadar olan ksm kopmutur.

  • Livynin Manzm Yasin Tefsiri ________________________________________________ 5

    Dilerse rh- mescide evb Ira olmam anu avb Da buyurur ol far-i rislet aber virrem olsun size uccet Anula mav ola isynlaruuz ala meyl ide uynlaruuz

    [v. 1b] 15 Da mertebez dir ola yce

    Anula driesiz irte gice Ol oldur da ovuda dyim Vu idp olu mescidde yim Ki bir vati ed itdkde b-kem Olasz muntar bir vat in hem

    ! "#&% $ ' ( (

    * , + . ' "/ Da her nesne kim ayr u eger er Ki yazdu lev-i mafz ire ezber Ki bizden olmad h nesne maf Ki mstevf ulmum old vf

    20 Ki maf olmad h nesne bizden Degl her ilme v kimse sizden

    0 1 2 456 3 7 2 0 8 * # ; : 9 $? '& 7 ' # & @ A B : C@ A 0 Ki yan y Muammed l beyn Ki Mekke avmine bir bir olan Ki Anyye kavmin milin Beyn it anlara ne old lin Cemi yirlere virdk peyember Ki anlara da gndrdk iki er Pes ol avm anlara inanmadlar Helk oldlar ir anmadlar

  • _________________________________________________________ Ahmet SEVG 6

    25 ikyet avm-i Anyye bir gn Ki old li anlaru diger-gn Meger s peyember ol zamnda Dine davet iderdi al anda

    [v. 2a] alup abn her bir bilda Varu dn gred dirdi ibda Ki Anyyeye gndrdi inn Birin ad Yay biri evbn Mesu t ki ol iki rasli Bularu urad bir yire yol

    30 Ki ehr yresinde ol giderdi Meger ol arada oyun gderdi Selm itdiler ol pr-i azze Aleyk ald bulardan size size Didi anlara kim ne kiilersiz Ki andan gelben anda gidersiz Eyitdiler biz ab- Mesz az szlermzde faz Bu ehre geldk u olursa rabet Ki aln idevz a dne davet

    35 O pr eytdi bu sz kim dersiz iy cn Ki var mdur bu davuza burhn Didiler vardurur budur almet Dumuzla bulur her asta at Da gzszler gzin aaruz Du-y ayr ile erden aaruz Da ebralar a eylerz biz Siyeh-bat olan a eylerz biz O pr eytdi gel imdi hemndur Benm bir olanum var o zamndur

  • Livynin Manzm Yasin Tefsiri ________________________________________________ 7

    40 Yatur ol asta v dermnde her n Kimesne itmedi derdine dermn Gel evvel aa eyle mdv Ola kim anda bit ola dav

    [v. 2b] Varup stine ldlar dular Hemn dem sa olup buld aflar Ki dir balar ol pr idi am Du itdiler anda old bn O pr oldur abb adyla Neccr Ki cn u dilden old anlara yr

    45 Yayld bunlaru abr ehre Gelen yanlarna olurd behre Nice ayrular sa eylediler Ki bu davy ibl eylediler Nice gzszi bn eylediler Nice derde mdv eylediler bunlar buldlar ol yirde hre Yetidi bu aberler h- ehre Didiler geldi ehre iki cnlar Ki dav-y nbvvet eyler anlar

    50 Ki davet eyledi anlar suln Ne kiilersiz eyd didi iy cn Didiler s v nef- udnu Biz abndanuz ol mutednu Ki geldk kim olavuz size devlet devz cmlez ak dne davet u btler kim iitmez da grmez bdet idene h nefi irmez Sizi men itmege geldk biz andan Szmz ardur bizm yalandan

  • _________________________________________________________ Ahmet SEVG 8

    55 Bu szleri iitdi nki suln O dem old aabdan gzleri an Eyitdi siz meger kim cdularsz Siirle al azdurmak dilersiz

    [v. 3a] Buyurd bunlar dgdiler ol dem

    a u aallarn yoldlar hem utup gezdrdiler ehri se