laporan cadangan projek -...

of 122 /122
Laporan Akhir Projek Sarjana Muda Sarjana Muda Sains (Sains Komputer) SISTEM INVENTORI UBAT - UBATAN PUSAT PERUBATAN GUL (GUL MEDICAL CENTER) OLEH MOHD FIRDAUS BIN AWANG KECHIL PENYELIA ENCIK NOH BIN ABDUL SAMAD FAKULTI SAINS KOMPUTER DAN SISTEM MAKLUMAT UNIVERSITI TEKNOLOGI MALAYSIA SEMESTER II 2007/2008 APRIL 2008

Author: vuliem

Post on 27-Mar-2019

259 views

Category:

Documents


0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

Laporan Akhir Projek Sarjana Muda

Sarjana Muda Sains (Sains Komputer)

SISTEM INVENTORI UBAT - UBATAN PUSAT PERUBATAN GUL

(GUL MEDICAL CENTER)

OLEH

MOHD FIRDAUS BIN AWANG KECHIL

PENYELIA

ENCIK NOH BIN ABDUL SAMAD

FAKULTI SAINS KOMPUTER DAN

SISTEM MAKLUMAT

UNIVERSITI TEKNOLOGI MALAYSIA

SEMESTER II 2007/2008

APRIL 2008

Saya akui karya ini adalah hasil kerja saya sendiri kecuali nukilan dan ringkasan yang

tiap-tiap satunya telah saya jelaskan sumbernya

Tandatangan :

Nama Penulis : MOHD FIRDAUS BIN AWANG KECHIL

Tairkh : 23 April 2008

Yang indah itu datang daripadaNya,

Rasa syukur kuutuskan untuk Mu

Teristimewa buat keluarga tercinta

Untuk ayahanda dan bonda serta kekanda tersayang,

Serta tidak lupa rakan-rakan seperjuangan dan kepada sesiapa yang membantu,

Terima kasih kuucapkan

ABSTRAK

Pada masa kini, penggunaan teknologi maklumat dan komunikasi (ICT) sangat

penting dalam pengurusan sesuatu organisasi pusat perubatan. Ini terbukti apabila

negara maju berjaya mengimplementasi ICT dalam mengurus organisasi tersebut.

Sistem inventori ubat-ubatan secara manual di sesetengah pusat perubatan yang sedia

ada kurang praktikal. Menyedari hal itu, maka sistem inventori ubat-ubatan pusat

perubatan berasaskan web telah dibangunkan. Tujuan sistem ini dibangunkan adalah

untuk menyimpan maklumat atau rekod ubat-ubatan dengan selamat dipangkalan data

berpusat. Selain itu dengan adanya sistem inventori ubat-ubatan ia memudahkan

kakitangan pusat perubatan untuk mendapatkan bilangan rekod kemasukkan dan

pengeluaran ubat-ubatan semasa yang terdapat di pusat perubatan tersebut. Sistem

inventori ubat-ubatan adalah dibangunkan untuk Pusat Perubatan Gul (Gul Medical

Center), Ipoh Perak. Proses pembangunan sistem inventori ubat-ubatan telah memilih

Hospital Temenggong Seri Maharaja Tun Ibrahim Kulai untuk dijadikan sebagai kajian

kes. Ini kerana hospital tersebut adalah besar dan berstatus kerajaan dan memudahkan

untuk mendapatkan maklumat mengenai ubat-ubatan. Sebelum ini Pusat Perubatan Gul

menyediakan perkhidmatan manual keseluruhannya. Bagi mencapai objektif ini, bahasa

pengaturcaraan PHP (Hypertext Preprocessor) telah dipilih kerana bahasa

pengaturcaraan PHP sesuai digunakan di semua platform komputer dan sistem

pengoperasian. Selain itu teknologi mel elektronik digunakan dalam pembangunan

sistem inventori tersebut. Penghasilan projek ini diharapkan akan membuka minda

pengurusan organisasi penjagaan kesihatan di negara ini tentang keperluan teknologi dan

komunikasi dalam mengurus organisasi mereka.

ABSTRACT

Nowadays, ICT usage is very important to manage a medical center organization.

A big country such as United State and Japan has proven successful by implemened ICT

in healthcare organization management. Therefore, this project will use ICT as a form

to implement medicine inventory system. Manual medicine inventory systems certain

used by medical center are not practical. A medicine inventory system based on web

application was built. The main objective to overcome that problem of this system is to

store information or record medicine safety in a database. Beside that, it is easier for an

organization to conduct or monitor stock of medicine and also they can get the current

stock without using manual. Their system used the Hospital Temenggong Seri Maharaja

Tun Ibrahim Kulai as a research case. The inventory system is built for Gul Medical

Center, Ipoh Perak because they use the manual method to record all data on medicine.

Their project uses PHP (Hypertext Preprocessor) languague because compatible in any

platform and operating system. Hopefully their proposal will open the mind about the

importance of information technology and communication in managing a medical center

organization in this country.

KANDUNGAN

BAB PERKARA MUKA SURAT

JUDUL i

PENGAKUAN ii

DEDIKASI iii

PENGHARGAAN iv

ABSTRAK v

ABSTRACT vi

KANDUNGAN vii

SENARAI RAJAH xii

SENARAI JADUAL xiv

SENARAI ISTILAH xv

SENARAI LAMPIRAN xvi

BAB 1 PENDAHULUAN

1.1 Pengenalan 1

1.2 Latar Belakang Masalah 2

1.3 Matlamat 4

1.4 Objektif Projek 4

1.5 Skop Projek 4

1.6 Justifikasi Projek 5

1.7 Kepentingan Projek 5

BAB 2 KAJIAN LATARBELAKANG MASALAH

2.1 Pengenalan 6

2.2 Kajian Sistem Sedia Ada 7

2.2.1 Latarbelakang Pusat Perubatan Gul 7

2.2.2 Kajian Sistem Sedia Ada di Pusat

Perubatan Gul 8

2.2.2.1 Prosedur dalam Sistem Inventori

Ubat-ubatan secara manual 8

2.2.2.2 Kategori pengguna 9

2.3 Analisa Masalah Sistem Sedia Ada 10

2.3.1 Masalah mendapatkan rekod semasa

bekalan ubat 10

2.3.2 Tiada Pengkelasan Ubat 11

2.3.3 Tiada ciri-ciri keselamatan dalam

pengurusan bilangan stok ubat 11

2.3.4 Proses kemaskinian bilangan stok ubat

yang tidak menyeluruh 11

2.4 Kajian Keadah Penyelesaian Masalah 12

2.5 Kajian Terhadap PHP 12

2.5.1 Kelebihan Menggunakan Aplikasi PHP 13

2.6 Pangkalan Data MySQL 14

2.6.1 Kelebihan Pangkalan Data MySQL 14

2.7 Pengenalan Perkhidmatan Emel 15

2.8 Istilah-istilah Emel 16

2.8.1 Simple Mail Transfer Protocol 17

2.8.2 Post Office Protocol 17

2.8.3 Multipurpose Internet Mail Extension 17

2.9 Asas-asas Emel 18

2.9.1 Kebaikan Emel 19

2.9.2 Kelemahan Emel 19

2.10 Kompenan-kompenan Pesanan Emel 19

2.10.1 Bahagian Tajuk Pesanan 20

2.10.2 Bahagian Kandungan 20

2.11 Rumusan 21

BAB 3 METODOLOGI PEMBANGUNAN

3.1 Pengenalan 22

3.2 Metodologi Yang Di gunakan 23

3.2.1 Metodologi Air Terjun 23

3.2.2 Unified Modelling Languague 24

3.3 Justifikasi Pemilihan Metodologi 25

3.4 Metodologi Pembangunan Sistem 25

3.4.1 Fasa Penyiasatan Awal 26

3.4.2 Fasa Pengumpulan Maklumat dan

Analisis 26

3.4.3 Fasa Rekabentuk Sistem 27

3.4.4 Fasa Pembangunan dan Pengujian Sistem 28

3.5 Analisa Keperluan Sistem 28

3.5.1 Justifikasi Perkakasan 28

3.5.2 Justifikasi Perisian 29

3.6 Rumusan 30

BAB 4 ANALISIS & REKABENTUK

4.1 Pengenalan 31

4.2 Rekabentuk Infrastruktur Sistem 31

4.3 Rekabentuk Awalan Senibina Sistem 33

4.3.1 Fungsi-fungsi Dalam Sistem Inventori

Ubat-ubatan Pusat Perubatan 33

4.3.1.1 Kawalan masukan pengguna 33

dalam sistem

4.3.1.2 Pengurusan Stok 33

4.3.1.3 Carian Stok 34

4.3.2 Rekabentuk Perjalanan Sistem 34

4.3.2.1 Rajah Aliran Pegawai Farmasi 35

4.3.2.2 Rajah Aliran Kerani Pentadbir

Farmasi. 37

4.3.2.3 Rajah Aliran Proses Penempahan

Ubat Kepada Pihak Pembekal 39

4.4 Rekabentuk Terperinci 40

4.4.1 Rajah Kes Guna 40

4.4.2 Rajah Jujukan 44

4.5 Rekabentuk Pangkalan Data 50

4.6 Antaramuka Utama Sistem 57

4.6.1 Antaramuka Pengguna Sistem

Berjaya Login 58

4.6.2 Antaramuka Pengguna Sistem Admin 59

4.6.3 Antaramuka Pengguna Sistem Email 62

BAB 5 IMPLEMENTASI DAN PENGUJIAN

5.1 Pengenalan 63

5.2 Teknologi Pembangunan Aplikasi 64

5.3 Pembangunan Modul 65

5.3.1 Capaian Pangkalan Data 65

5.3.2 Proses Penghantaran Emel 67

5.4 Implementasi Hasil Akhir 68

5.5 Pengujian Sistem 68

5.5.1 Pengujian Input 68

5.5.2 Pengujian Paparan dari Pangkalan Data 70

5.5.3 Pengujian Hantar Maklumat 71

5.5.4 Pengujian Output 73

5.6 Perbincangan Implementasi 74

BAB 6 KESIMPULAN

6.1 Pengenalan 75

6.2 Hasil dan Pencapaian 75

6.3 Kelebihan Sistem 76

6.4 Kelemahan Sistem 77

6.5 Masalah yang di hadapi dan kekangan sistem 78

6.6 Cadangan 78

6.7 Kesimpulan 79

RUJUKAN 80

LAMPIRAN A 82

LAMPIRAN B 84

LAMPIRAN C 86

LAMPIRAN D 91

SENARAI RAJAH

NO. RAJAH TAJUK MUKA SURAT

2.1 Antaramuka pesanan emel 20

3.1 Fasa-fasa pembangunan sistem

Watefall Diagram 24

4.1 Gambaran umum kesuluruhan sistem 32

4.2 Rajah aliran proses kerja Pegawai Farmasi 36

4.3 Rajah aliran proses kerja Kerani Pentadbir

Farmasi 38

4.4 Rajah aliran proses penempahan ubat

menggunakan emel 39

4.5 Rajah Sistem Inventori Ubat-ubatan Pusat

Perubatan Gul 41

4.6 Rajah jujukan bagaimana pengguna login ke

sistem 45

4.7 Rajah jujukan pengurusan stok ubat (Admin) 47

4.8 Rajah jujukan pengurusan stok Kerani Pentadbir

Farmasi 49

4.9 Rajah jujukan penghantaran mesej oleh Admin

kepada pembekal 50

4.10 Antaramuka Login 58

4.11 Antaramuka utama sistem (index) 59

4.12 Antaramuka Pengguna Admin 60

4.13 Antaramuka pengguna sistem Kerani Pentadbir

Farmasi (Staff) 61

4.14 Antaramuka penempahan ubat kepada pihak

pembekal secara email 62

5.1 Keratan aturcara untuk sambungan ke

pangkalan data 66

5.2 Keratan aturcara penghantaran email kepada

pihak pembekal 67

SENARAI JADUAL

NO. JADUAL PERKARA MUKA SURAT

3.1 Senarai keperluan perkakasan dalam

pembangunan sistem 29

3.2 Perisian yang terlibat dalam pembangunan

sistem 30

4.1 Penerangan rajah kes guna sistem 42

4.2 Pengguna (pengguna) 51

4.3 Item Ubat Terkawal (ubatkawal) 52

4.4 Item Ubat Tidak Terkawal (ubatidakkawal) 53

4.5 Jenis Ubat Terkawal (jenis_ubat) 54

4.6 Jenis Ubat Tidak Terkawal

(jenis_tidak_kawal) 54

4.7 Selenggara Ubat (maintain_log) 55

4.8 Lokasi Semasa Ubat (location) 56

4.9 Lokasi Pemindahan Ubat (lokasi_ubat) 56

4.10 Pembekal Ubat (pembekal) 57

5.1 Keputusan Pengujian Input 69

5.2 Keputusan Pengujian Paparan dari

Pangkalan Data 71

5.3 Keputusan Pengujian Hantar Maklumat 72

5.4 Jadual Keputusan Pengujian Output 74

SENARAI ISTILAH

ISTILAH PENERANGAN

GUI Graphical User Interface

HTTP Hypertext Transfer Protocol

ICT Information Technology and Communication

MIME Multipurpose Internet Mail Extension

PC Personal Computer

PHP Hypertext Preprocessor

POP Post Office Protocol

RAM Random Access Memory

ROM Read Only Memory

SDLC System Design Life Cycle

STMP Simple Mail Transfer Protocol

UML Unified Modeling Language

SENARAI LAMPIRAN

LAMPIRAN TAJUK MUKA SURAT

A Carta Gantt PSM I 82

B Carta Gantt PSM II 84

C Nama-nama Ubat Mengikut Pengkelasan 86

D Manual Pengguna 91

BAB 1

PENDAHULUAN

1.1 Pengenalan

Malaysia merupakan sebuah negara yang membangun dalam sektor

pembangunan. Ini adalah kerana pada masa ini negara sedang giat membangun dan

mencipta nama seiring dengan negara-negara maju yang lain dalam pelbagai bidang.

Sejak kebelakangan ini, penggunaan internet telah berkembang dengan pesat sejajar

dengan arus kemajuan teknologi yang semakin maju. Selain itu usaha kerajaan untuk

memperkenalkan bidang teknologi maklumat dan komunikasi (ICT) adalah tepat pada

masanya.

Pusat perubatan di Malaysia semakin pesat membangun di sebabkan kemajuan

teknologi dalam pembangunan infrastuktur dan kepakaran tenaga pekerja yang semakin

bertambah. Pusat perubatan merupakan sebuah pusat yang memberikan perkhidmatan

kepada pesakit-pesakit. Perkhidmatan di sini bukan sahaja fokus kepada perkhidmatan

kecederaan atau kesakitan anggota badan malah ia juga membekalkan perkhidmatan dari

segi penggunaan ubat dengan cara yang betul dan perkhidmatan kaunseling kepada

pesakit-pesakit yang memerlukannya.

Terdapat sesetengah pusat perubatan yang wujud di negara kita masih lagi

menggunakan perkhidmatan secara manual khususnya dalam pengrekodan bilangan stok

ubat, pengkelasan ubat dan lain-lain.

Pusat Perubatan Gul Ipoh, Perak masih lagi menggunakan perkhidmatan secara

manual keseluruhannya dalam pengrekodan bilangan stok ubat yang terdapat di pusat

perubatan tersebut. Pengrekodan bilangan stok ubat yang dilakukan secara manual

adalah kurang praktikal kerana data-data yang di rekod selalunya tidak tepat dan mudah

hilang atau tercicir. Ini menyukarkan pihak pusat perubatan dalam mengendalikan

perkhidmatan kepada pesakit-pesakit yang memerlukan ubat-ubatan tersebut.

Alternetifnya, Sistem Inventori Ubat-ubatan Pusat Perubatan berasakan web di

bangunkan. Ia bertujuan untuk proses pengrekodan keluar masuk ubat-ubatan. Di

samping itu penyimpanan maklumat ubat juga adalah lebih selamat mengikut

pengkelasan ubat-ubatan bagi memudahkan proses rujukan oleh pekerja-pekerja pusat

perubatan. Selain itu dengan adanya sistem inventori ubat-ubatan ia dapat mengelakkan

penyelewengan atau kepalsuan dalam proses penjualan ubat kepada pesakit.

1.2 Latarbelakang Masalah

Latarbelakang masalah merupakan satu aktiviti yang di jalankan dengan tujuan

untuk mengenalpasti dan mengkaji masalah atau kelemahan yang dihadapi oleh pusat

perubatan dalam mengendalikan pengurusan bilangan stok ubat-ubatan. Masalah utama

yang di kenalpasti ialah sistem semasa dikendalikan secara manual. Pihak pusat

perubatan masih lagi menggunakan penyimpanan data dalam bentuk dokumen.

Biasanya maklumat ubat-ubatan di hantar dalam bentuk helaian kertas. Kemungkinan

terdapat helaian kertas yang tercicir atau hilang. Selain itu maklumat atau rekod yang

disimpan dalam bentuk helaian kertas akan musnah akibat basah atau terkoyak.

Masalah lain yang timbul ialah maklumat atau rekod mengenai bilangan stok

ubat yang terdapat di pusat perubatan tidak dikemaskini dari masa ke semasa. Ini

menyukarkan pihak pegawai farmasi atau kerani pentadbir dalam mendapatkan rekod

terkini bilangan stok yang masih ada dalam simpanan pusat perubatan. Pengrekodan

ubat-ubatan adalah perkara penting dalam sebuah pusat perubatan untuk mengelakkan

daripada penyelewengan dalam proses penjualan kepada pesakit.

Selain itu maklumat atau rekod bilangan stok yang tidak di kemaskini

menyebabkan pusat perubatan tidak menyedari kehabisan bekalan ubat. Ini akan

menyukarkan pesakit dalam mendapatkan ubat mengikut keperluan. Di samping itu

proses mendapatkan bekalan ubat daripada pembekal akan mengambil masa yang lama.

Melalui pembangunan sistem inventori berasakan web ini, ia dapat membantu

kakitangan pusat perubatan dalam mendapatkan bilangan stok semasa dengan tepat

tanpa sebarang ralat kerana pengiraan menggunakan mesin bukan menggunakan kaedah

secara manual. Perkhidmatan secara manual yang digunakan pakai sekarang mengambil

masa yang lama untuk merekod maklumat mengenai ubat-ubatan yang terdapat di pusat

perubatan. Setiap bulan, pusat perubatan akan menerima senarai maklumat ubatan untuk

direkod. Bebanan kerja akan bertambah kerana setiap bulan kerani pentadbir farmasi

perlu mengira bilangan stok yang telah di jual atau yang masih dalam simpanan.

Pengkelasan ubat yang terdapat di pusat perubatan juga tidak begitu jelas.

Pegawai farmasi ataupun kerani terpaksa merujuk kepada doktor mengenai ubat yang di

kehendaki oleh pesakit. Selain itu mereka juga terpaksa mendapatkan maklumat

pengkelasan ubat daripada rekod manual yang sedia ada di pusat perubatan. Sistem

inventori yang ingin di bangunkan ini dapat membantu pegawai farmasi dan kerani

pentadbir dalam mendapatkan maklumat pengkelasan ubat dengan jelas melalui medan

carian.

1.3 Matlamat

Menghasilkan satu prototaip sistem inventori ubat-ubatan berasaskan web bagi

memudahkan pengguna sistem merekod bilangan stok ubat mengikut pengkelasan ubat-

ubatan yang terdapat di pusat perubatan.

1.4 Objektif

Projek pembangunan sistem inventori ubat-ubatan pusat perubatan telah

menggariskan beberapa objektif yang utama. Di antaranya ialah :

i. Mendapatkan maklumat daripada pegawai atau kerani farmasi mengenai

bilangan rekod semasa ubat-ubatan yang masih ada dalam simpanan

pusat perubatan.

ii. Membangunkan sistem inventori ubat-ubatan yang efektif dan interaktif.

1.5 Skop

Antara skop yang di tetapkan untuk mencapai objektif projek ini adalah seperti

berikut :

i. Sistem inventori ubat-ubatan ini melibatkan penggunaan oleh

pegawai farmasi (admin), pengurus stok, dan kerani-kerani

pentadbir farmasi (staff).

ii. Merekod bilangan stok ubat semasa untuk mengelakkan daripada

terputus bekalan ubat.

iii. Mengelaskan ubat mengikut jenis item ubat.

iv. Sistem ini boleh menghasilkan laporan stok ubat dalam bentuk salinan

lembut (softcopy) dan salinan keras (hardcopy).

1.6 Justifikasi Projek

Penghasilan sistem inventori ubat-ubatan ini di jangka dapat di majukan bukan

sahaja di pusat-pusat perubatan malah di hospital-hospital besar dan pusat-pusat

kesihatan dalam skop yang lebih luas. Masalah pengrekodan ubat-ubatan di pusat

perubatan dapat di atasi dengan menggunakan sistem tersebut. Selain itu dengan

menggunakan teknologi penghantaran emel iaitu proses penghantaran mesej kepada

pembekal ubat adalah lebih mudah dan cepat kerana mesej di hantar terus kepada pihak

pembekal ubat.

1.7 Kepentingan Projek

Sistem ini dibangunkan bertujuan untuk merekod semua bilangan keluar masuk

stok ubat yang terdapat di pusat perubatan tersebut. Sistem ini juga menggunakan

bahasa pengaturcaraan PHP serta teknologi penghantaran maklumat secara mel

elektronik.

Keistimewaan yang akan di kecapi hasil daripada projek ini ialah pengrekodan

ubat-ubatan dapat di lakukan oleh pegawai farmasi yang bertindak sebagai admin dan

beberapa kerani pentadbir farmasi yang di amanahkan untuk mengemaskini rekod ubat.

Selain itu, ia dapat mengelakkan daripada penyelewangan dan penipuan semasa proses

penjualan ubat kepada pesakit. Capaian yang terhad merupakan keselamatan utama

dalam pembangunan sistem ini. Bukan semua pengguna sistem ini dapat mencapai ke

semua data. Teknologi penghantaran maklumat secara emel digunakan dalam sistem ini

adalah untuk proses pemberitahuan kepada pembekal ubat mengenai bilangan ubat yang

semakin berkurang dan meminta pembekal ubat untuk menyediakan stok dengan segera

kepada pusat perubatan untuk mengelakkan daripada terputus bekalan ubat.

BAB 2

KAJIAN LATAR BELAKANG

2.1 Pengenalan

Kajian literatur ini di lakukan dengan tujuan untuk mendapatkan gambaran dan

pemahaman yang lebih jelas mengenai topik-topik yang berkaitan dengan pembangunan

sistem yang di bangunkan. Pemahaman terhadap domain, masalah serta teknik atau

algoritma yang di gunakan adalah sangat penting untuk memastikan pembangunan

sistem ini berjalan dengan sempurna dan seterusnya, matlamat dan skop yang telah di

tetapkan pada masa sistem ini sedang dirangkakan dapat di capai.

Antara kajian yang dilakukan adalah seperti kaedah pengrekodan ubat-ubatan di

mana aspek keselamatan di tekankan. Di sini, ketegori pengguna di bahagikan kepada

pegawai farmasi yang bertindak sebagai admin dan kerani-kerani pentadbir farmasi

sebagai tenaga pekerja yang merekod semua jenis ubat yang ada di pusat perubatan.

Capaian kerani-kerani pentadbir farmasi adalah terhad hanya pada bahagian

memasukkan nama ubat mengikut pengkelasan, mengemaskini nama-nama ubat

mengikut tarikh luput dan memastikan bekalan ubat adalah mencukupi mengikut

kehendak pesakit. Pegawai farmasi yang bertindak sebagai admin bertanggungjawab

dalam mengeluarkan ubat-ubat yang terkawal. Dengan kelulusan pegawai farmasi

sahaja ubat kawalan dapat di berikan kepada pesakit yang memerlukannya.

Selain itu kajian yang dilakukan adalah seperti teknologi penghantaran maklumat

tempahan kepada pembekal dengan menggunakan perkhidmatan mel elektronik. Tujuan

mesej di hantar adalah untuk memberitahu kepada pembekal mengenai bekalan ubat

yang berkurang dan meminta untuk menghantar bekalan dengan segera untuk

mengelakkan daripada bekalan ubat terputus.

2.2 Kajian Sistem Sedia Ada

Sub tajuk ini menerangkan tentang latar belakang pusat perubatan bagi sistem

yang di kaji dan kajian sistem sedia ada. Sistem inventori ubat-ubatan di Pusat

Perubatan Gul telahpun wujud tetapi di laksanakan secara manual di mana proses

pengrekodan ubat-ubatan dalam bentuk dokumen. Selain itu pusat perubatan tersebut

juga tidak membuat proses pengemaskinian rekod dengan teratur dan bersisitematik.

Pengkhususan dalam mengerjakan tugas juga tidak dilaksanakan dengan jelas.

Jesteru itu, segala maklumat yang di perolehi mengenai ubat-ubatan di perolehi

daripada Hospital Seri Maharaja Temenggung Ibrahim, Kulai di mana hospital tersebut

di jadikan sebagai kajian kes dalam membangunkan sistem inventori ubat-ubatan. Ini di

sebabkan proses mendapatkan maklumat Pusat Perubatan Gul adalah sukar dan

memakan masa yang lama. Kajian awal telah di buat pada awal semester di mana sistem

manual yang di kendalikan oleh pusat perubatan itu sendiri. Namun, kajian perlu

dilakukan untuk mengenalpasti masalah-masalah yang ada dalam sistem tersebut dan

mencari penyelesaian terbaik bagi mengatasinya.

2.2.1 Latarbelakang Pusat Perubatan Gul

Pusat Perubatan Gul merupakan sebuah pusat perubatan yang mempunyai tiga

cawangan di Ipoh Perak iaitu di kawasan Ipoh Timur, Chemor dan Tasek. Pusat

perubatan ini terdiri daripada tiga orang doktor, tiga orang pegawai farmasi dan sepuluh

orang pentadbir kerani farmasi yang bernaung di ketiga-tiga cawangan pusat perubatan

tersebut.

Pusat Perubatan Gul pertama bermula di Ipoh Timur pada September 2005.

Setahun selepas itu, pusat perubatan yang kedua di buka di kawasan Chemor untuk

memenuhi permintaan komuniti sekitar Kawasan Perindustrian Kinta. Pusat perubatan

ini merupakan sebuah pusat perubatan yang menandatangani kontrak dengan beberapa

buah kilang sebagai panel kesihatan yang membekalkan perkhidmatan kepada pekerja-

pekerja kilang. Sepanjang tahun ini sahaja pusat perubatan ini telah mempunyai 50

organisasi atau syarikat yang menandatangani kontrak untuk menggunakan

perkhidmatan pusat perubatan tersebut. Antara syarikat yang menandatangani sebagai

panel kesihatan adalah Kontena Nasional Berhad, Jaya Jusco Ipoh, Yamaha dan lain-lain

2.2.2 Kajian Sistem Sedia Ada di Pusat Perubatan Pusat Perubatan Gul

Sistem Inventori Ubat-ubatan Pusat Perubatan Gul belum lagi di automasikan

menggunakan sistem komputer. Semua proses pendaftaran pesakit, pengambilan ubat

dan khususnya inventori ubat-ubatan di lakukan secara manual.

2.2.2.1 Prosedur Dalam Sistem Inventori Ubat-ubatan Pusat Perubatan Gul secara manual

Sistem inventori ubat-ubatan tersebut menyimpan rekod-rekod ubatan dalam

bentuk dokumen. Bilangan stok ubat dan rekod keluar masuk ubat juga dalam bentuk

manual iaitu proses penyimpanan data dalam bentuk dokumen. Kaedah ini kurang

praktikal kerana mudah berlaku kerosakkan atau kehilangan data. Selain itu penindihan

rekod juga sering berlaku dalam proses pengkelasan ubat dan penerimaan ubat daripada

pihak pembekal. Bilangan rekod ubat semasa juga sukar untuk di ketahui kerana proses

pengemaskinian hanya dilakukan pada hujung bulan.

Kebiasaanya, setiap bulan pembekal ubat akan menghantar stok ubat kepada

pusat perubatan. Selepas itu, stok perlu dihabiskan oleh pihak pusat perubatan dalam

tempoh dua bulan. Jika tidak, stok ubat tersebut perlu dipulangkan semula ke pembekal.

Ubat yang di pesan akan di hantar pada awal bulan dan minggu ketiga jika tiada

kecemasan. Pihak pusat perubatan yang menentukan kuantiti ubat yang dipesan

bertujuan untuk mengelak pembaziran jika pihak pembekal sendiri yang

menentukannya.

Pegawai farmasi bertanggungjawab memesan stok ubat daripada pembekal ubat.

Pesanan dilakukan dengan membuat panggilan secara terus kepada pembekal dan

memesan bekalan stok yang di perlukan. Kerani pentadbir farmasi hanya

bertanggungjawab dalam merekod bekalan ubat yang tiba di pusat perubatan dan

memastikan bekalan ubat yang di terima mencukupi dan dalam keadaan baik.

2.2.2.2 Kategori Pengguna

Sistem inventori ubat-ubatan secara manual yang terdapat di pusat perubatan ini

mempunyai beberapa pengguna. Bagaimanapun, pengguna ini dibahagikan kepada tiga

kategori.

i. Pegawai Farmasi / Pentadbir Sistem (Admin)

Pegawai Farmasi atau pentadbir sistem bertanggungjawab sepenuhnya

terhadap penyelenggaraan sistem inventori ubat-ubatan. Selain itu

pegawai farmasi juga mengawal pengeluaran dan kemasukan stok ubat

semasa. Pemberitahuan kepada pembekal ubat mengenai bekalan stok

yang berkurang juga di laksanakan oleh pentadbir sistem.

ii. Pengurus Stok Ubat

Pengurus stok ubat ialah pengguna yang bertanggungjawab memantau

stok ubat di pusat kesihatan. Pengguna yang termasuk dalam kategori ini

ialah ketua farmasi di pusat perubatan tersebut.

iii. Kerani Pentadbir Farmasi

Kerani pentadbir farmasi ialah pengguna yang menggunakan sistem ini

seperti jururawat yang bertugas di pusat perubatan tersebut. Mereka

berperanan dalam merekod semua bilangan stok ubat dan menentukan

bilangan stok ubat semasa untuk tujuan rujukan.

2.3 Analisa Masalah Sistem Sedia Ada

Sub tajuk akan mengupas beberapa perkara penting yang menjadi fokus utama

projek ini serta analisis masalahnya.

2.3.1 Masalah mendapatkan rekod semasa bekalan ubat

Kebanyakkan ubat-ubatan di rekod dengan menggunakan kaedah manual di

mana proses penyimpanan data di dalam dokumen atau fail-fail. Maklumat ini

dikemaskini hanya pada hujung bulan. Dengan pembangunan sistem inventori ubat-

ubatan pusat perubatan berasaskan web ini ia dapat mengemaskini bilangan stok ubat

dari masa ke semasa. Melalui penggunaan keadah pengrekodan secara komputer ini ia

mengelakkan daripada ralat dalam pengiraan bilangan stok ubat kerana pengiraan

dilakukan oleh mesin dan bukan secara manual oleh pengguna.

2.3.2 Tiada Pengkelasan Ubat

Sistem secara manual yang di guna pakai oleh pusat perubatan ini menyimpan

ubat-ubatan adalah dalam keadaan yang tidak teratur. Pengkelasan ubat tidak di

nyatakan dengan jelas iaitu ubat-ubatan dalam bentuk cecair, pil (tablet), dadah (drugs),

krim (cream), vaksin (vacsin), suntikan (injection) dan bedak (powder). Melalui

pembangunan sistem inventori berasaskan web ini ia dapat memudahkan kerani

pentadbir farmasi dalam mendapatkan maklumat mengenai ubat-ubatan dengan cepat

mengikut medan carian pengkelasan ubat.

2.3.3 Tiada ciri-ciri keselamatan dalam pengurusan bilangan stok ubat

Data-data yang di rekod akan dikendalikan oleh kerani-kerani pentadbir farmasi.

Penyelewengan dan penipuan boleh berlaku sebagai contoh proses pengrekodan

maklumat dan bilangan stok ubat yang tidak benar kesahihan datanya. Kerani-kerani

pentadbir farmasi boleh menjual bilangan stok ubat yang diseludup kepada organisasi

luar. Dengan adanya sistem ini, ia hanya dapat di pantau dan pembuangan data atau

maklumat hanya di kendalikan oleh pengurus stok ubat kerana hanya mereka sahaja

yang di amanahkan untuk merekod dan membuang data setelah di pastikan kesahihan

data tersebut.

2.3.4 Proses Kemaskinian Bilangan Stok Ubat yang tidak menyeluruh

Bilangan stok ubat yang tidak dikemaskini dengan menyeluruh merupakan faktor

masalah yang melanda Pusat Perubatan Gul. Maklumat rekod ubat-ubatan semasa tidak

di ketahui. Ini akan menyebabkan masalah kehabisan stok tanpa di sedari. Selain itu

ubat-ubatan yang kehabisan stok ini menyukarkan pesakit atau pengguna mendapatkan

bekalan ubat. Ini adalah kerana proses mendapatkan ubat daripada pembekal

mengambil masa yang lama dan mengikut prosedur-prosedur tertentu dalam pengeluaran

ubat-ubatan kepada pusat perubatan. Proses pembangunan sistem inventori ini

menggunakan teknologi emel di mana ia memberitahu kepada pembekal untuk

mendapatkan bekalan ubat dengan segera bagi mengelakkan kehabisan stok.

2.4 Kajian Keadah Penyelesaian Masalah

Dalam membangunkan sistem inventori ubat-ubatan ini, beberapa kaedah

digunakan. Antaranya ialah penggunaan bahasa pengaturcaraan PHP dalam

membangunkan sistem berasakan web. Di samping itu juga teknologi emel digunakan

untuk proses mendapatkan bekalan ubat daripada pembekal. Selain itu, kaedah yang

digunakan untuk menyelesaikan masalah ini adalah dengan melihat sistem-sistem yang

sedia ada di pusat perubatan yang lain selain daripada penggunaan secara manual.

Dengan adanya sistem sedia ada ini kita dapat gambaran untuk menigkatkan lagi

pembangunan sistem dan cuba untuk membuat sesuatu yang baru. Sebagai contoh

sistem berasakan web yang ingin di bangunkan ini. Kebanyakkan sistem yang sedia ada

hanya di guna pakai di pusat-pusat perubatan tetapi melalui pembangunan berasakan

web, kerja akan menjadi lebih mudah dan pekerja pusat perubatan dapat mencapai data

terus pada bila-bila masa di mana adanya kemudahan internet.

2.5 Kajian Terhadap PHP

Hypertext Preprocessor (PHP) adalah satu bahasa pengaturcaraan yang

disatukan bersama dengan HTML yang berada di server (Server Side HTML embedded

Scripting) dengan sintaks dan arahan-arahan yang akan dimasukkan dan dijalankan

sepenuhnya oleh server di dalam paparan HTML. Ia merupakan bahasa pengaturcaraan

web yang diimplementasi daripada aturcara Perl.

Matlamat PHP adalah membolehkan pembangunan aplikasi web menulis

halaman web dinamik dengan cepat dan mudah. PHP membolehkan aplikasi dalam

teknologi yang berasaskan web dapat dilaksanakan. Dalam keadaan ini, aplikasi

tersebut umunya akan memberikan hasil kepada web browser, tetapi secara

keseluruhannya proses tersebut akan dijalankan di web server.

Semua aplikasi yang berasaskan web dapat dilaksanakan dengan menggunakan

PHP. Bahasa ini mempunyai beberapa kelebihan iaitu boleh dikombinasikan dengan

berbagai-bagai jenis pangkalan data dan dapat menyokong berbagai-bagai jenis sistem

operasi. PHP lebih sesuai digunakan jika ia digabungkan dengan pangkalan data

MySQL. Sistem pangkalan data yang di sokong oleh PHP adalah seperti Oracle,

Sybase, MySQL, MSQL, Solid, Generic ODBC dan Progress SQL di mana PHP ini juga

menyokong komunikasi dengan layanan yang lain melalui protokol IMAP, SNMP, NNt

dan HTTP (Alavoor Vasudevan, 2002)

2.5.1 Kelebihan Menggunakan Aplikasi PHP

Antara kelebihan PHP daripada bahasa pengaturcaraan yang lain adalah seperti

berikut:

i. Bahasa pengaturcaraan PHP adalah merupakan sebuah bahasa skrip yang

tidak melakukan pengkompilan dalam penggunaannya.

ii. Pelayan web yang dapat menyokong PHP dapat di perolehi di mana-

mana sahaja. Antara contoh pelayan web tersebut adalah seperti IIS,

Apache dan sebagainya.

iii. Dalam segi pemahaman, PHP adalah bahasa pengaturcaraan yang paling

mudah di fahami kerana terdapat banyak bahan rujukan yang dapat di

perolehi dari pelbagai sumber.

iv. PHP merupakan satu bahasa pengaturcaraan open source yang dapat di

gunakan di pelbagai platform seperti Windows, Linux dan Unix.

(Alavoor Vasudevan, 2002)

2.6 Pangkalan Data MySQL

Pangkalan data MySQL adalah merupakan satu gabungan jadual-jadual yang

mengandungi data-data yang di simpan. Selain itu, MYSQL juga berperanan sebagai

kompenan pangkalan data bagi platform LAMP, MAMP dan WAMP. Pangkalan data

MYSQL ini selalu digunakan bersama dengan bahasa pengaturcaraan PHP dalam

pembangunan sistem. Maka PHPMyAdmin diwujudkan. PHPMyAdmin ini adalah

merupakan satu program berasaskan web yang digunakan untuk mengurus dan

mentadbir pangkalan data MySQL. Program ini di tulis sepenuhnya dalam PHP dan

memerlukan sebuah pelayan web dengan sokongan PHP untuk memasangkannya.

(Wikipedia, 2006)

2.6.1 Kelebihan Pangkalan Data MySQL

Berikut adalah kelebihan-kelebihan yang terdapat pada pangkalan data MySQL

ini:

i. Merupakan satu perisian open source dan mudah dipindah turun daripada

internet. Ciri-ciri yang terdapat pada MySQL sesuai untuk digunakan

membangunkan aplikasi web.

ii. Mudah diintegrasikan dengan pelbagai bahasa pengaturcaraan. Namun

begitu, MySQL sering digunakan bersama dengan PHP dalam

membangunkan sistem web yang dinamik.

iii. Boleh digunakan pada pelbagai platform seperti Windows, Linux dan

Macintosh.

iv. Pangkalan data MySQL mempunyai overhead sambungan yang rendah

maka transaksi yang terdapat dalam jadual MySQL dapat dilakukan

dengan pantas. (Wikipedia, 2006)

2.7 Pengenalan Perkhidmatan Emel

Dalam era sekarang, surat elektronik sudah menjadi sesuatu yang umum

dipergunakan. Ia dapat diandaikan kerana kecepatannya dalam menjangkau berbagai

tempat dimanapun di penjuru dunia ini dalam beberapa minit bahkan sebarang detik.

Emel sendiri adalah singkatan dari electronic mail atau surat elektronik. Ia

adalah sebuah kaedah untuk membuat, mengirim dan menerima pesan melalui sistem

komunikasi elektronik. Emel adalah sebuah revolusi tersendiri dalam komunikasi antara

manusia. Lebih hebat lagi adalah ketika mempunyai capaian ke internet saat ini

membolehkan mereka memiliki alamat emel secara mudah.

Teknologi emel jauh lebih awal dari teknologi internet yang kita gunakan

sekarang. Sebelum orang mengenal laman web atau perkhidmatan internet, sudah ada

orang yang berkomunikasi dengan menggunakan emel ini.

Emel telah wujud sekian lama sebelum kita mengenal teknologi internet. Ia

pertama kali dikenal di tahun 1965. Saat itu ia dipergunakan sebagai saranan

komunikasi antara komputer dalam sebuah organisasi. Namun kemudian, kenyataan

bahawa antara satu komputer dengan komputer lain walaupun saat itu masih dalam satu

organisasi dapat dipergunakan untuk saling mengirim pesanan kemudian mendapatkan

idea untuk mengembangkannya menjadi sebuah jaringan yang lebih besar. Awalnya

para pakar mencari cara agar sebuah pesanan dapat dikirim ke komputer yang

menggunakan sistem berbeza-beza, kemudian berkembang lagi menjadi bentuk

komunikasi antara komputer di tempat yang berbeza secara kedudukan geografik.

Perlu dicatat bahawa pada waktu itu belum ada satu jenis komputer yang

mendominasi seperti komputer masa kini. Sekiranya pada waktu itu terdapat bermacam-

macam jenis komputer sehingga diperlukan untuk saling berkomunikasi antara komputer

yang berbeza sistem itu. Untuk itulah diperlukan adanya keseragaman maklumat atau

disebut protokol. Dalam proses perbincangan sejarah emel, ia tidak akan terlepaskan

dari peranan ARPANET. Di tahun 1968 sebuah perusahaan yang dikenal dengan nama

BBN disewa oleh Jabatan Pertahanan Amerika untuk sebuah sistem jaringan komunikasi

untuk keperluan militan dan pendidikan. Ia disebut sebagai ARPANET.

Namun apa yang dilakukannya itu adalah sejarah awal mereka berkomunikasi

emel dalam sebuah jaringan dunia. Pada awalnya mereka mengirim emel dengan

program-pgorgam emel, namun kini dengan pencapaian status internet tertentu saja

mereka sudah boleh mengirim emel yang disebut dengan webmail, seperti yang banyak

anda gunakan sekarang. Contohnya adalah yahoo, hotmail dan lain sebaginya.

(MediaCorp Radio, 2007)

2.8 Istilah-istilah Emel

Istilah-istilah yang berkaitan dengan emel yang mungkin anda hadapi adalah

seperti yang akan di jelaskan di bawah.

2.8.1 Simple Mail Transfer Protocol

Satu set peraturan standard yang digunakan untuk menghantar pesanan-pesanan

yang perlu dihantar.

2.8.2 Post Office Protocol

Satu set peraturan yang menanggani pesanan-pesanan yang di terima. Sila ambil

perhatian: Terdapat beberapa versi POP, antara yang biasa ialah POP3 (versi 3). Untuk

memasang perisian e-mel bagi menerima dan menghantar e-mel, anda perlu mengetahui

alamat server SMTP dan POP anda.Di Malaysia, sekiranya anda adalah pelanggan

Jaring, alamat server SMTP dan POP adalah sama: popO.jaring.my. Begitu juga

sekiranya anda adalah pelanggan TMnet, alamat server SMTP ialah smtp.tm.net.my dan

alamat server POP ialah pop.tm.net.my.

2.8.3 Multipurpose Internet Mail Extension

Satu format untuk menukar penyertaan bersama emel. Contohnya untuk

menukar fail Microsoft Word kepada fail teks ASCII agar ianya boleh dihantar daripada

satu akaun emel kepada yang lain. (Angkasa, 2005)

2.9 Asas-asas Emel

Secara global berjuta-juta emel dihantar dan diterima pada setiap hari.

Kebanyakan daripada emel ini hanya mengandungi teks sahaja. Sesetengah daripadanya

mengandungi lampiran. Lampiran bersama ini mungkin terdiri daripada imej atau fail

data seperti dokumen word, spreadsheet, pangkalan data (database) atau fail-fail grafik.

Sebelum anda boleh menghantar dan menerima emel, anda perlu memasang pakej

perisian emel. Antara perisian emel yang terkenal ialah Microsoft Outlook, Outlook

Express, Pegasus dan Eudora

.

Apabila sebuah pesanan emel dihantar, anda tidak boleh memastikan yang

penerima itu akan menerimanya. Emel ini perlu melalui beberapa komputer pelayan

(server) sebelum ianya sampai ke komputer yang dikenali sebagai server-mel. Pesanan

itu akan disimpan di sini sehingga penerima itu memeriksa dan mendapatkan pesanan

tersebut. Pesanan-pesanan emel akan sampai ke tempat yang dihantar dalam beberapa

saat sahaja bergantung kepada laluannya. Kalau sesuatu komputer tersebut rosak,

pesanan itu akan dihantar ke komputer lain dan disimpan untuk dihantar kemudian. Ini

mungkin melambatkan proses penghantaran pesanan anda. Keselamatan emel tidak

terjamin. Pesanan boleh di pintas oleh postmaster dan pentakbir sistem oleh itu ianya

tidak boleh mengandungi kandungan yang sensitif. Setiap hari berjuta-juta pesanan

dihantar dan tidak mungkin mana-mana pesanan tersebut akan dipintas dan dibaca.

(Angkasa,2005)

2.9.1 Kebaikan Emel

Terdapat beberapa kebaikan yang di perolehi oleh pengguna dengan

menggunakan teknologi emel ini. Antaranya adalah seperti berikut:

i. Proses penghantaran maklumat melalui emel akan menjadi lebih mudah

dan pantas.

ii. Selain itu proses penghantaran menggunakan emel ini juga dapat

menjimatkan tenaga, masa dan juga kos perlaksanaan.

iv. Keadah penghantaran dengan menggunakan emel ini merupakan suatu

proses yang efesyin dan berkesan kerana maklumat akan terus sampai

kepada penerima berdasarkan alamat emel yang di tulis oleh penghantar.

(Pusat Pengurusan Teknologi INTAN, 2007)

2.9.2 Kelemahan Emel

Antara kelemahan yang terdapat pada emel adalah seperti berikut:

i. Proses penghantaran maklumat secara emel adalah terhad pada tempat

tertentu di mana proses penghantaran makulmat dapat di lakukan pada

kawasan yang mempunya capaian internet sahaja.

ii. Sekiranya pusat perubatan mengali masalah internet, ia akan menjejaskan

proses permintaan ubat di mana ia melibatkan proses penghantaran e-mel

kepada pihak pembekal.

(Pusat Pengurusan Teknologi INTAN, 2007)

2.10 Kompenan-kompenan Pesanan Emel

Kebanyakan pesanan emel mengandungi dua bahagian:

2.10.1 Bahagian tajuk pesanan

Rajah 2.1: Antramuka pesanan emel

Tajuk Pesanan

Ruang DeskripsiTo Taipkan alamat emel penerima di sini.Cc Satu salinan pesanan akan dihantar kepada penerima yang lain.Bcc Satu salinan tanpa beralamat penghantar akan dihantar kepada penerima lain Subject Ringkasan kandungan pesanan.

2.10.2 Bahagian Kandungan

Bahagian kandungan menerangkan mengenai proses menulis maklumat kepada

pengguna atau penerima. Di mana penulis atau penghantar maklumat berkebolehan

untuk menulis seberapa banyak maklumat yang hendak di hantar mengikut format yang

di kehendaki. Format di sini merujuk kepada proses penulisan maklumat mengikut

panduan yang terdapat di antaramuka seperti di atas. (Angkasa 2007,)

2.11 Rumusan

Kajian terhadap sistem yang sedia ada iaitu secara manual dapat membantu

dalam penghasilan sistem berasakan web. Melalui kajian yang di buat, di sini dapat di

rumuskan sistem inventori ubat-ubatan berasaskan web adalah strategi yang terbaik

dalam merekod segala ubat-ubatan dan untuk mendapatkan rekod semasa bekalan stok

ubat. Di samping itu, kos yang efektif adalah salah satu faktor yang mendorong kepada

pembangunan sistem tersebut. Selain itu kajian terhadap teknologi sangat penting

supaya teknologi yang dipilih dapat memastikan sistem dibangunkan dalam masa yang

agak terbatas tetapi masih memenuhi objektif dan skop. Hasil kajan juga dapat

dijadikan asas pengetahuan mengenai teknologi berkenaan untuk memudahkan proses

pembangunan dalam fasa implementasi sistem di masa akan datang.

BAB 3

METODOLOGI PROJEK

3.1 Pengenalan

Secara umumnya metodologi dapat ditafsirkan sebagai satu kaedah atau langkah

proses bersistematik daripada keperluan kepada rekabentuk sesebuah sistem. Terdapat

pelbagai kaedah yang dapat digunakan dalam sesuatu pembangunan sistem. Melalui

pemilihan satu metodologi yang paling sesuai ia dapat mengikut keperluan domain

sesuatu sistem yang bakal dibangunkan kerana ia dapat menjimatkan kos serta masa

yang optimum.

Terdapat pelbagai metodologi yang seringkali digunakan untuk membangunkan

sesuatu projek atau sistem. Antara contoh metodologi adalah seperti model Air Terjun

(Waterfall), model RAD, model Lingkaran (Spiral), model Prototaip, model

Transformasi Formal dan sebagainya. Selain menggunakan metodologi sedia ada,

pembangunan sistem juga boleh mewujudkan satu metodologi yang baru mengikut fasa-

fasa pembangunan projek yang bakal dibangunkan.

3.2 Metodologi Yang Digunakan

Metodologi yang digunakan semasa membangunkan sistem ini ialah model air

terjun dan Unified Modeling Languague. Ini kerana kedua-dua metodologi tersebut

mudah dilaksanakan, difahami dan paling popular digunakan.

3.2.1 Metodologi Air Terjun

Fasa yang terlibat dalam metodologi air terjun ini ialah definisi keperluan,

rekebentuk sistem dan perisian, implementasi dan pengujian unit, integrasi dan

pengujian sistem dan operasi penyelenggaraan seperti yang boleh di lihat pada rajah 3.1

iaitu fasa-fasa pembangunan sistem. Setiap fasa ini dilakukan secara berturutan

sehingga peringkat akhir. Pengulangan semula fasa dilakukan setelah proses terakhir

iaitu operasi dan penyelenggaraan. Namun begitu, fasa-fasa ini telah digantikan

mengikut kitar hayat pembangunan sistem (SDLC). Fasa-fasa tersebut ialah penyiasatan

awal, pengumpulan data dan analisis, rekebentuk sistem, pembangunan dan pengujian.

Fasa pertama iaitu penyiasatan awal merupakan satu fasa yang akan menentukan

sama ada projek yang ingin dilakukan itu diluluskan atau tidak. Fasa kedua iaitu

pengumpulan fakta-fakta yang berkaitan dengan sistem yang hendak dibangunkan

seperti kajian kes sistem sedia ada, teknologi yang terlibat serta kekangan yang mungkin

ada dalam sistem yang ingin dibangunkan. Fasa ketiga ialah rekabentuk sistem yang

dibangunkan. Ini termasuklah kompenan-kompenan yang terlibat seperti pangkalan

data, antaramuka pengguna dan jangkaan input dan output. Fasa terakhir ialah

pembangunan dan implementasi sistem. Dalam fasa ini, pengaturcaraan menjadi

perkara umum bagi menghasilkan sesuatu sistem.

3.2.2 Unified Modelling Languague

UML ialah pendekatan kepada memodelkan sistem daripada sistem maklumat

perusahaan dan aplikasi berasaskan web secara teragih. Penggunaan UML secara efektif

mestilah bermula dengan membentuk model konseptual memerlukan tiga major elemen

iaitu blok asas UML, peraturan untuk menggabungkan blok itu dan mekanisma yang

biasanya dilaksanakan oleh bahasa pengaturcaraan.

UML selalu digunakan untuk perancangan persembahan bergrafik bagi

memodelkan sesuatu sistem berorentasi objek. Ia telah menggabungkan pelbagai jenis

siri notasi yang popular. UML juga digunakan untuk memaparkan sempadan bagi

sistem dan fungsi-fungsi utama dengan menggunakan kes guna dan actor. Seterusnya ia

memodelkan kelakuan dari objek dengan menggunakan gambarajah jujukan

Penyiasatan Awal

Pengumpulan data dan analisis

Rekebentuk Sistem

Pembangunan dan Pengujian

Petunjuk :

Peralihan fasa

Pengulangan fasa jika perlu

Rajah 3.1: Fasa-fasa Pembangunan Sistem

Watefall Diagram

3.3 Justifikasi Pemilihan Metadologi

Model Air Terjun telah dipilih kerana ciri-cirinya yang tersusun dan

bersistematik. Model ini bersesuaian dengan pembangunan sistem yang baru dalam

pembangunan sistem kerana peralihan fasa yang memudahkan pengaturcaran dalam

perlaksaan sistem. Fasa-fasa yang terlibat dalam pembangunan sistem ini ialah

penyiasatan awalan, pengumpulan fakta dan anlisis, rekabentuk sistem dan

pembangunan serta implementasi sistem.

Dalam model air terjun, pengulangan fasa dapat dilakukan jika berlaku ralat atau

ketidakstabilan semasa fasa seterusnya sedang dilaksanakan. Ini kerana satu fasa

mempunyai kaitan dengan fasa yang sebelumnya. Oleh itu, biasanya sebelum fasa

seterusnya dimulakan, maka perlulah melakukan penyemakan agar fasa-fasa yang lain

tidak akan menerima kesan kesalahan fasa-fasa sebelumnya.

Metodologi UML dipilih kerana penggunaan gambarajah yang bersistematik dan

mudah difahami. Selain itu, metodologi ini dapat menggambarkan perjalanan sistem

yang akan dibangunkan. Ia memberi notasi-notasi yang konsisten dan memudahkan

model tersebut digunakan untuk menggambarkan kelakuan sistem, interaksi dengan

objek dan juga rekabentuk sistem itu. Tambahan pula, UML adalah bersesuaian dengan

teknologi pengaturcaraan yang berorentasi objek yang digunakan untuk membangunkan

sistem.

3.4 Metodologi Pembangunan Sistem

Seperti yang telah dijelaskan dalam sub tajuk 3.2.1, berikut adalah penjelasan

secara terperinci fasa-fasa yang dilakukan dalam pembangunan sistem.

3.4.1 Fasa Penyiasatan Awal

Fasa ini merupakan fasa yang mana matlamat, objektif, skop dan latar belakang

masalah dikenalpasti supaya projek yang hendak dibangunkan diluluskan. Fasa ini juga

merupakan fasa perancangan pembangunan sistem. Setelah projek diluluskan, carta

gantt dibuat supaya setiap proses dalam pembangunan sistem mempunyai satu tempoh

masa.

Penyiasatan awal yang di buat adalah mengenai sistem inventori yang sedia ada

di Pusat Perubatan Gul iaitu sistem manual keseluruhanya. Ia meliputi proses

pengrekodan ubat dan proses penempahan ubat yang di laksanakan secara manual.

Selain itu proses pengkelasan ubat juga kurang jelas.

Perbincangan telah diadakan dengan penyelia Encik Noh Abdul Samad bagi

mendapatkan pendapat beliau mengenai latar belakang masalah, skop, objektif dan

keperluan sistem. Proses ini mengambil masa lebih dari seminggu sebelum tajuk projek

diluluskan. Selepas itu, carta Gantt dibuat dan diberikan kepada penyelia untuk

memantau pencapaian semasa membangunkan sistem. Carta Gantt boleh di lihat pada

LAMPIRAN A

3.4.2 Fasa Pengumpulan Maklumat dan Analisis

Fasa ini merupakan fasa terpenting dalam pembangunan sistem kerana fasa ini

menerangkan segala maklumat seperti kajian kes sistem sedia ada, penyelesaian dan

justifikasi teknologi yang digunakan dalam sistem.

Dalam fasa ini, kajian telah dilakukan ke atas sistem inventori ubat-ubatan yang

sedia ada. Kajian telah dilakukan di Hospital Temenggong Seri Maharaja Tun Ibrahim

Kulai di mana bahagian farmasi yang menguruskan inventori ubat-ubatan. Merujuk

kembali kepada tajuk projek iaitu Sistem Inventori Ubat- ubatan Pusat Perubatan Gul,

semua proses penyimpanan ubat adalah secara manual. Dengan itu kajian kes dilakukan

ke atas Hospital Temenggong Seri Maharaja Tun Ibrahim Kulai, sebagai rujukan sistem

komputer yang sedia ada. Sistem komputer tersebut adalah berdiri sendiri iaitu secara

(stand alone). Perubahan yang akan di buat untuk sistem inventori ubat-ubatan adalah

secara pelanggan-pelayan iaitu secara (client server). Penulis dan rakan, Muhammad

Hafiz Mohammad dan Mohd Helmi Rakhani telah mengadakan sesi temujanji dengan

pihak hospital pada 9 Ogos 2007 dengan menaiki kereta. Seminggu sebelum mengambil

maklumat tersebut, perbincangan telah dibuat dengan penyelia Encik Noh Abd Samad

mengenai keperluan dan maklumat yang perlu didapatkan. Semasa di Pusat Pengurusan

Stok Ubat Hospital Temenggong Seri Maharaja Tun Ibrahim Kulai, perjumpaan dan

perbincangan telah dibuat dengan Nur Hazalina Md. Salleh, Pegawai Farmasi, Meskiah

Hj. Samad dan Siti Khadijah, Pembantu Tadbir Am dan Pn Juhara Ismail, ketua kerani

bagi mendapatkan maklumat sistem sedia ada di hospital tersebut.

3.4.3 Fasa Rekabentuk Sistem

Fasa rekabentuk sistem ini menjelaskan secara lebih mendalam mengenai

bagaimana sistem akan menyelesaikan sesuatu masalah yang timbul dalam sistem sedia

ada. Ia merupakan satu proses penukaran idea (spesifikasi keperluan) kepada kenyataan.

Dalam fasa ini, beberapa contoh sistem inventori stok telah di analisis fungsinya supaya

dapat menghasilkan rekabentuk yang menggambarkan sistem sebenar. Tujuan fasa ini

adalah untuk menterjemahkan fungsi-fungsi dalam spesifikasi keperluan kepada

komponen-komponen perisian dan seterusnya menghasilkan satu senibina perisian

sistem yang memenuhi keperluan kualtiti dengan cara yang paling efektif.

Setiap proses dan hubungan antara proses diterangkan dengan lebih terperinci

untuk memudahkan implementasi sistem pada masa akan datang. Selain itu, fasa ini

turut membincangkan beberapa aspek lain seperti antaramuka pengguna, bentuk input-

output serta laporan yang akan dihasilkan.

3.4.4 Fasa Pembangunan dan Pengujian Sistem

Fasa ini merupakan usaha menukarkan atau menterjemahkan rekabentuk sistem

kepada kod aturcara yang sebenar. Fasa ini berlaku dalam Projek Sarjana Muda 2. Jika

ralat berlaku semasa aturcara dikompil, aturcara tersebut perlu dibetul dan dikompil

semula. Proses ini berulang sehingga tiada ralat berlaku.

Setelah tiada ralat, maka sistem ini akan diuji sebelum implementasi dilakukan.

Ini bertujuan bagi mengelak sistem daripada tidak mencapai matlamat, objektif dan

skop. Pengguan boleh menguji sistem bagi memastikan sistem berfungsi mengikut

perancangan. Selepas itu, barulah implementasi dapat di buat.

3.5 Analisa Keperluan Sistem

Sub tajuk ini akan menerangkan tentang perisian dan perkakasan yang terlibat

dalam menjayakan sistem ini.

3.5.1 Justifikasi Perkakasan

Jadual 3.1 menyenaraikan perkakasan yang diguanakan sepanjang pembangunan

sistem.

Jadual 3.1: Senarai keperluan perkakasan dalam pembangunan sistem

Perkakasan SpesifikasiPemproses Pentium IV 2.4Ghz atau AMD

Athlon 1.0Ghz atau keatasIngatan Capaian Rawak (RAM) 256MB atau keatas

Cakera Keras 40GB atau keatasMonitor Resolusi 800x600 atau keatas

Alat-alat lain Tetikus, papan kekunci

Semua perkakasan dalam Jadual 3.1 menunjukkan keperluan minimum untuk

melarikan sistem pengoperasian Windows XP Professional yang menjadi pelantar utama

bagi membangunkan sistem yang dicadangkan. Ini kerana semua perisian yang telibat

dalam membangunkan sistem ini menggunakan sistem pengoperasi tersebut

3.5.2 Justifikasi Perisian

Jadual 3.2 berikut adalah perisian yang terlibat semasa pembangunan sistem ini.

Windows XP ialah sistem pengoperasian yang menjadi platform utama bagi semua

perisian. Perisian tersebut termasukklah Office XP, Rational Rose 2000, WAMP5, PHP

MySQL dan SMS API.

Jadual 3.2: Perisian yang terlibat dalam pembangunan sistem

3.6 Rumusan

Metodologi yang dipilih untuk sistem inventori ubat-ubatan ini adalah

metodologi model prototaip. Metodologi ini dipilih kerana ia melaksanakan semua fasa-

fasa utama yang terdapat dalam kitar hayat pembangunan sistem. Selain itu, ia juga

boleh dilakukan berulang kali sehingga dapat mencapai tahap sebuah sistem yang

lengkap dan sempurna. Perbincangan dan perjalanan kerja telah dicatatkan dalam carta

Gantt pada Lampiran A

Perisian KegunaanWindows XP Professional Sistem pengoperasian yang akan

menyokong aplikasi-aplikasiRational Rose Untuk memodelkan sistem dengan

melukis rajah kes guna, rajah

rujukan, rajah kelas dan rajah objekMicrosoft Office XP Perisan untuk membuat laporan

PHP Perisian bahasa pengaturcaraanWAMP5 Pekej PHP yang mengandungi

pelayan web Apache Server 1.3

Sepanjang pembangunan sistem ini, semua perkakasan dan perisian diandaikan

mencukupi dan memenuhi keperluan minimum sistem yang dibangunkan.

BAB 4

ANALISIS & REKABENTUK

4.1 Pengenalan

Bab ini menerangkan rekebentuk awalan bagi sistem inventori ubat-ubatan Pusat

Perubatan Gul. Keseluruhan sistem ini dimodelkan dengan menggunakan kaedah UML

supaya pengguna dan pembangun dapat memahami dengan lebih jelas melalui bantuan

diagram-diagram yang menggambarkan sistem itu secara bergrafik. Proses rekabentuk

sistem ini adalah bertujuan untuk mewujudkan satu spesifikasi rekabentuk yang telah

memenuhi keperluan sistem ini. Selain itu, rekabentuk yang telah dihasilkan ini akan

memudahkan proses pengkodan atau pengaturcaraan dalam peringkat fasa implementasi

sistem pula.

4.2 Rekabentuk Infrasturktur Sistem

Sistem inventori ubat-ubatan dibangunkan untuk diguna pakai oleh kakitangan

Pusat Perubatan Gul iaitu terdiri daripada pegawai farmasi yang bertindak sebagai

admin dan dua orang kerani pentadbir farmasi yang bertanggungjawab dalam merekod

semua data-data ubat mengikut pengkelasan. Pegawai farmasi bertanggunjawab dalam

mengawal ubat-ubatan yang terkawal dan memastikan stok ubat mencukupi. Sekirannya

ubat telah berkurang pegawai farmasi hendaklah menghubungi pembekal untuk

mendapatkan bekalan ubat bagi mengelakkan kehabisan stok.

Pengkalan Data

Pegawai Farmasi Kerani Farmasi

Sistem Inventori Ubat-Ubatan

Admin Staf Pusat Perubatan

Mel Elektronik (Email)Pembekal Ubat Vendor

Rajah 4.1: Gambaran umum keseluruhan sistem

4.3 Rekabentuk Awalan Senibina Sistem

Sub tajuk ini akan menerangkan tentang rekabentuk awalan senibina sistem

inventori ubat-ubatan pusat perubatan. Selain itu, penerangan mengenai senibina sistem

yang akan dibangunkan juga digambarkan secara diagram.

4.3.1 Fungsi-fungsi Dalam Sistem Iventori Ubat-ubatan Pusat Perubatan

Kebanyakan sistem inventori ubat-ubatan mempunyai fungsi-fungsi yang sama.

Namun, perkara yang yang membezakan antara sistem-sistem tersebut ialah dari segi

persembahan sistem, pengaturcaraan dan teknik yang digunakan. Fungsi-fungsi tersebut

ialah:

4.3.1.1 Kawalan masukan pengguna dalam sistem

i. Log pegawai farmasi (admin) ke dalam sistem.

ii. Log kerani farmasi ke dalam sistem.

4.3.1.2 Pengurusan Stok

i. Merekod segala ubat yang diterima daripada pembekal mengikut

pengkelasan ubat.

ii. Membahagikan tugas merekod kepada beberapa kategori ubat di mana

pegawai farmasi bertanggugjawab dalam merekod dan mengawal ubat

terkawal, dua orang kerani farmasi melaksanakan proses merekod ubat-

ubatan yang tidak terkawal.

iii. Pegawai farmasi hendaklah menghubungi pembekal ubat untuk

mendapatkan bekalan stok ubat mengikut bilangan yang di minta.

iv. Kerani farmasi hendaklah memastikan permindahan ubat adalah di rekod

untuk mengelakkan daripada masalah semasa pencariaan ubat yang di

perlukan.

4.3.1.3 Carian Stok

Carian nama ubat mengikut medan pengkelasan seperti jenis-jenis ubat. Selain

itu pencarian stok juga boleh di laksanakan dengan mendapatkan nama pembekal

4.3.2 Rekabentuk Perjalanan Sistem

Sistem inventori ubat-ubatan ini terbahagi kepada tiga jenis pengguna. Pertama

ialah pegawai farmasi yang dikenali dalam sistem sebagai admin. Pengguna kedua ialah

kerani pentadbir farmasi yang dikenali dalam sistem sebagai staff. Mereka dianggotai

oleh dua orang kerani yang merekod ubat-ubatan mengikut pengkelasan jenis ubat

seperti cecair, biji (tablet), bedak (powder), krim dan sebagainya. Pengguna ketiga ialah

pembekal yang dikenali sebagai vendor yang akan di maklumkan oleh pegawai farmasi

mengenai permintaan bilangan stok ubat yang di pesan melalui proses penghantaran

emel.

Kesemua pengguna sistem mempunyai nama pengguna dan kata laluan

tersendiri. Selepas pengguna memasukkan nama pengguna dan kata laluan dengan

betul, sistem akan memaparkan antaramuka utama sistem mengikut jenis pengguna.

Jika pengguna sistem gagal memasukkan nama pengguna dan kata laluan dengan betul,

maka sistem akan memaparkan mesej gagal.

Selepas berjaya memasuki sistem, dalam masa yang sama pengguna akan

melakukan aktiviti masing-masing mengikut pengkelasan kerja yang telah ditetapkan

semasa membangunkan sistem tersebut. Segala aktiviti mengenai pengurusan stok ubat

dapat dipantau melalui sistem inventori ubat-ubatan.

4.3.2.1 Rajah Aliran Pegawai Farmasi (Admin)

Rajah 4.2 menunjukkan proses aliran bagi pengguna sistem iaitu pegawai farmasi

yang bertindak sebagai Admin. Pegawai farmasi berkebolehan untuk melaksanakan

proses penambahan untuk ubat-ubat yang terbaru. Di samping itu mereka juga boleh

melakukan proses pengemaskinian untuk nama-nama ubat, pengrekodan ubat dan

sebagainya. Untuk proses penghapusan nama-nama ubat yang tidak terpakai atau telah

tamat tarikh luput pihak admin bertanggungjawab sepenuhnya dalam proses tersebut.

Pengkhususan kerja tersebut di berikan kepada pihak admin bertujuan untuk

mengelakkan proses penyelewengan ubat-ubaran oleh pihak pusat perubatan.

Selain itu pegawai farmasi juga mengawal ubat-ubat yang terkawal. Pengkelasan

ubat-ubat tersebut boleh di lihat pada LAMPIRAN C. Dengan persetujuan pegawai

farmasi sahaja ubat-ubat tersebut dapat di keluarkan dan di berikan kepada pesakit yang

memerlukan.

Pegawai farmasi juga melaksanakan proses penempahan ubat-ubatan kepada

pihak pembekal ubat. Proses penempahan ubat di lakukan secara penggunaan teknologi

emel di mana pegawai farmasi menyenaraikan nama-nama ubat yang di perlukan

mengikut kod item ubat. Proses penempahan yang di nyatakan sendiri kuantitinya oleh

pihak pusat perubatan dapat mengelakkan masalah pembaziran.

Nama dan Kata Laluan?

PenggunaLogin

Sistem MenciptaHubungan Rangkaian

Pengguna

Data di pengkalan data di simpan dan dipanggil untuk proses papran

Salah

Betul

Logout

Antaramuka Pegawai Farmasi

(Admin)

Menguruskan Ubat Terkawal

Cth: Dangerous Drugs

Proses : i. Menambah Ubat Terbaru ii. Mengemaskini Stok Ubat iii. Menghapuskan Ubat Yang Tidak Guna iv. Log selenggara v. Rekod perubahan lokasi ubat vi Mesej kepada staff

Proses Membuat Pesanan Ubat Kepada Pembekal

(Vendor)

Data Di Simpan

Papar Data

Laksana Aktiviti Laksana Aktiviti

Email kepada Pembekal Ubat

Laksana Aktiviti

Pengesahan Ubat Hantar

Admin

Rajah 4.2: Rajah aliran proses kerja Pegawai Farmasi (Admin)

4.3.2.2 Rajah Aliran Kerani Pentadbir Farmasi

Rajah 4.3 di bawah menunjukkan proses aliran aktiviti yang akan di lakukan oleh

beberapa orang kerani pentadbir farmasi yang bertugas di pusat perubatan tersebut. Di

mana kerani pentadbir berkebolehan untuk menambah ubat-ubatan yang terbaru yang di

terima daripada pihak pembekal. Selain itu mereka juga berkebolehan untuk

melaksanakan proses pengemaskinian ubat-ubatan. Pengemaskinian ubat-ubatan yang

di lakukan secara menyeluruh dan semasa akan menjadikan maklumat sentiasa berada

dalam keadaan teratur dan bersistematik. Proses yang paling penting sekali di sini

adalah proses penghapusan yang dilakukan oleh kerani pentadbir farmasi itu sendiri di

mana proses penghapusan ini dilakukan adalah menetapkan ciri-ciri keselamatan.

Proses penghapusan yang dilakukan oleh kerani pentadbir ini adalah bersifat

sementara sahaja kerana data-data tersebut tidak di hapuskan terus atau serta merta tetapi

di simpan pada suatu tempat yang di kenali sebagai delete bin. Proses penghapusan

delete bin ini akan di lakukan sepenuhnya oleh pegawai farmasi untuk mengelakkan

proses penyelewangan ubat-ubatan oleh pihak pusat perubatan itu sendiri. Semasa

proses pengrekodan ubat-ubatan tersebut, kerani pentadbir di kehendaki mengelaskan

ubat-ubatan tersebut mengikut item yang telah di tetapkan berdasarkan kepada kod-kod

ubatan yang telah ditetapkan oleh pihak Kementerian Kesihatan. Kod tersebut boleh di

dapati pada LAMPIRAN C

Pihak kerani pentadbir juga bertanggungjawab dalam mengawal ubat-ubat yang

tidak terkawal sebagai contoh adalah seperti panadol dalam bentuk tablet, vaksin,

injectable, powder,krim dan sebagainya. Semua jenis ubat boleh di dapati pada

LAMPIRAN C. Penghasilan laporan dalam bentuk salinan keras(hardcopy) dan dalam

bentuk salinan lembut (softcopy) adalah tugas kerani pentadbir. Ia bertujun untuk

memudahkan proses rujukan bilangan stok ubat semasa.

Nama dan Kata Laluan?

PenggunaLogin

Sistem MenciptaHubungan Rangkaian

Pengguna

Data di pengkalan data di simpan dan dipanggil untuk proses papran

Salah

Betul

Logout

Antaramuka Kerani Pentadbir Farmasi

(Staff)

Menguruskan Ubat Tidak Terkawal

Cth: Syrup, Tablet

Proses : i. Menambah Ubat Terbaru ii. Mengemaskini Stok Ubat iii. Menghapuskan (sementara) Ubat Yang Tidak Guna iv. Pengkelasan ubat mengikut jenis. v. Terima mesej daripada admin

Menyediakan laporan stok ubat

Data Di Simpan

Papar Data

Laksana Aktiviti Laksana Aktiviti

Laksana Aktiviti

Pengesahan Ubat

Kerani Pentadbir Farmasi

Data Di Simpan

Papar Data

Rajah 4.3 : Rajah aliran proses kerja Kerani Pentadbir Farmasi

4.3.2.3 Rajah Aliran Proses Penempahan Ubat Kepada Pihak Pembekal

Rajah 4.4 menunjukkan proses penempahan ubat kepada pihak pembekal di

mana proses ini akan di pertanggunjawabkan oleh admin. Pegawai farmasi akan melihat

pada laporan stok sebelum proses penempahan di buat. Sekirannya bilangan ubat tidak

mencukupi, maka proses penempahan dibuat kepada pihak pembekal ubat dengan

menggunakan emel.

Nama dan Kata Laluan?

PenggunaLogin

Sistem MenciptaHubungan Rangkaian

Pengguna

Data di pengkalan data di simpan dan dipanggil untuk proses papran

Salah

Betul

Logout

Antaramuka Pegawai Farmasi (Admin)

Membuat Pemeriksaan Pada Laporan Stok Ubat

Laksana Aktiviti

Dapatkan bilangan stok

Pegawai Farmasi

Bil Stok Ubat Cukup?

Proses Membuat Pesanan Ubat Kepada Pembekal (Vendor)

Tidak

Ya

Email Kepada Pembekal Ubat

Hantar

Rajah 4.4: Rajah Aliran Proses Penempahan Ubat Menggunakan Emel

4.4 Rekabentuk Terperinci

Sub topik ini menerangkan rajah kes guna dan rajah jujukan bagi setiap proses

yang terdapat dalam sistem.

4.4.1 Rajah Kes Guna

Rajah kes guna merupakan suatu rujukan tindakan yang dilakukan oleh sistem

untuk mendapatkan hasil atau keputusan. Rajah kes guna ini dipaparkan supaya

pengguna sistem dapat memahami sistem dengan lebih mudah. Dalam membina rajah

kes guna terdapat beberapa perkara penting perlu diambil kira iaitu actor dan use case

itu sendiri. Actor adalah entiti di luar sistem yang berinteraksi dengan use case yang

telah dibina manakala use case pula adalah satu tindakan yang dilakukan oleh sistem.

Use case boleh terdiri daripada antaramuka sistem, kelas atau elemen yang digabungkan

bersama.

Terdapat tiga actor yang terlibat dalam sistem ini iaitu pegawai farmasi, kerani

pentadbir dan pembekal ubat. Rajah 4.5 menunjukkan kes guna bagi sistem inventori

ubat-ubatan Pusat Perubatan Gul dimana ia melibatkan proses-proses atau perlaksaan

mengikut aktor atau pengguna sistem.

Pegawai Farmasi

Tambah Stok Ubat Terkawal

Hapus Stok Ubat (Delete Bin)

Kemaskini Stok Ubat

Pengkelasan Ubat

Login Sistem

Tambah Stok Ubat Tidak Terkawal

Hapus Stok Ubat (Delete Bin)

Kemaskini Stok Ubat

Kerani Pentadbir

Pengkelasan Ubat

Laporan Stok Ubat

Login Sistem

Pegawai Farmasi Hantar Pesanan Stok Ubat (Email) Pengeluar

Terima pesanan bekalan stok ubat

Rajah 4.5: Sistem Inventori Ubat-ubatan Pusat Perubatan Gul

Jadual 4.1: Penerangan rajah kes guna sistem

Pegawai Farmasi

Actor Pegawai Farmasi merujuk kepada pengguna utama

sistem yang bertindak sebagai admin di mana ia mengurus

proses-proses tertentu di mana ia melibatkan penambahan

stok ubat terkawal, menghapuskan dan mengemaskini

stok ubat untuk proses rujukan untuk pengambilan stok

baru.

Kerani Pentadbir

Actor Kerani Pentadbir merujuk kepada pengguna sistem

yang bertindak sebagai staff yang bertanggungjawab

dalam merekod, menghpus dan mengemaskini bilangan

stok ubat mengikut bilangan yagn ditetapkan.

Pengeluar

Actor Pengeluar merujuk kepada vendor dimana ia

menerima email daripada pegawai faramasi admin untuk

memaklumkan bilangan stok ubat yang semakin

berkurang dan meminta proses penghantaran ubat.

Login Sistem

Menu ini dipaparkan supaya sistem dalam mengenalpasti

siapa yang menggunakan sistem.

Tambah Stok Ubat Terkawal

Fungsi ini melibatkan proses merekod semua jenis ubat

mengikut pengkelasan yang telah di tetapkan. Fungsi ini

digunakan oleh pengguna admin untuk merekod ubat

terkawal dan kerani pentadbir merekod ubat tidak

terkawal.

Hapus Stok Ubat (Delete Bin)

Fungsi ini dilaksanakan oleh kerani pentadbir untuk

menghapuskan ubat yang telah luput tarihk atau yang

telah menggunakan nama ubat yang lain. Data yang

dihapuskan tidak hapus secara mudah tetapi ia di simpan

oleh admin untuk tujuan rujukan dan mengelakkan

daripada kes pemalsuan rekod ubat.

Kemaskini Stok Ubat

Fungsi ini digunakan oleh pegawai farmasi dan kerani

pentadbir farmasi di mana ia akan mengemaskini semua

rekod keluar dan masuk ubat-ubatan.

Carian Stok Ubat

Fungsi ini membenarkan proses mencari nama-nama ubat

mengikut medan pengkelasan yang di tetapkan. Ia

memudahkan pengguna dalam mendapatkan stok ubat.

Pengkelasan Ubat

Fungsi ini membolehkan proses pengkelasan ubat di

lakukan oleh kerani pentadbir farmasi (staff) untuk

memudahkan proses rujukan nama ubat akan datang.

Laporan Stok Ubat

Fungsi ini di gunakan sebagai penghasilan laporan stok

ubat di mana penghasilan laporan adalah penting bagi

melihat keadaan semasa rekod sama ada ubat mencukupi

atau sebaliknya. Sebelum proses penempahan ubat

dilakukan, admin akan melihat pada laporan stok ubat .

Hantar Pesanan Stok Ubat

Fungsi ini digunakan oleh pegawai farmasi dalam proses

membuat pesanan stok ubat. Proses pesanan bilangn ubat

di lakukan dengan menggunakan proses penghantaran

email .

Terima pesanan bekalan stok ubat

Fungsi ini yang akan di terima oleh pengeluar mengenai

kuantiti bekalan bat yang di pesan oleh pegawai farmasi.

4.4.2 Rajah Jujukan

Rajah jujukan memfokuskan kepada jujukan masa bagi aliran aktiviti. Rajah 4.6

menunjukkan jujukan untuk pengguna memasuki sistem melalui form login. Dalam

form login, pengguna dikehendaki memasukkan nama dan kata laluan. Dalam form

tersebut, terdapat menu untuk menentukan laluan pangkalan data. Selepas itu

sekirannya nama dan kata laluan sepadan dengan data yang berada di pangkalan data,

maka pengguna dibenarkan masuki form utama sistem. Sekiranya tidak, pengguna di

minta memasukkan semula nama dan kata laluan sekali lagi. Selain itu, paparan

antaramuka ditentukan berdasarkan status pengguna. Status pengguna tersebut telahpun

diterangkan dalam subtopik 4.3.2

: Pengguna

frmLogin login_data main_interface

Buka

Masuk nama dan kata laluan

Semak

Berjaya

Buka paparan berdasarkan status

Hubung dengan pengkalan data

Rajah 4.6: Rajah jujukan pengguna login ke sistem

Rajah 4.7 menunjukkan jujukan pengurusan inventori ubat-ubatan oleh pegawai

farmasi dalam sistem yang dibangunkan. Dalam form pengurusan stok yang

dikendalikan oleh admin, pegawai farmasi itu sendiri boleh menambah ubat yang baru

diterima oleh pusat perubatan, tetapi ubat yang direkod adalah ubat yang terkawal iaitu

melibatkan ubat daripada jenis dadah, bahan kimia (acid) dan ubat suntikan (injection).

Selain itu admin juga berkebolehan untuk megemaskini bilangan stok ubat untuk

proses rujukan semasa permintaan ubat kepada pembekal. Proses utama yang

dikendalikan oleh admin adalah proses menghapuskan bilangan stok ubat. Admin sahaja

yang berkebolehan untuk menghapuskan semua ubat-ubat yang ada dalam simpanan

pusat perubatan. Ia bertujuan untuk mengelakkan penipuan atau penyelewengan oleh

kakitangan pusat perubatan. Pegawai farmasi juga hendaklah memastikan bilangan stok

adalah mencukupi dan terkawal. Sekirannya berlaku kekurangan bilangan stok, admin

hendaklah menghubungi pembekal melalui penghantaran emel dengan memaklumkan

bilangan stok ubat yang diminta. Selain itu admin juga boleh menghantar mesej kepada

pentadbir farmasi dengan menggunakan proses penghantaran mesej di dalam sistem.

Proses ini melibatkan komunikasi antara admin dan staff. Pentadbir farmasi hanya

menghantar mesej kepada staff sahaja dan staff hanya menerima mesej daripada admin.

: Pegawai Farmasi (Admin)

frmStok rekod_datamain_interface

Buka

Masuk nama dan kata laluan

Semak

Berjaya

Tambah Rekod Ubat

Kemaskini rekod

Hapus Rekod (Delete Bin)

Carian dan Paparan

Simpan

Simpan

Simpan

Papar

Urus Ubat Terkawal

Simpan

Membuat Pesanan Melalui (Email) Tempahan Ubat

Hantar Email kepada Pembekal (Vendor)

Rajah 4.7: Rajah jujukan pengurusan stok ubat (Admin)

Rajah 4.8 menunjukkan jujukan proses pengurusan stok ubat oleh kerani

pentadbir farmasi yang bertindak sebagai staff di pusat perubatan tersebut. Kerani

pentadbir bertanggunjawab dalam merekod ubat-ubatan yang tidak terkawal seperti

cecair (syrup), powder, krim sapuan, pil-pil dalam bentuk tablet dan sebagainya. Proses

yang dilakukan adalah sama seperti dengan admin iaitu proses merekod ubat-ubatan,

menghapuskan dan mengemaskini bilangan stok ubat. Perbezaan yang dapat

digambarkan disini adalah proses penghapus maklumat ubat. Di mana kerani dapat

menghapuskan ubat tetapi bukan menghapuskan sepenuhnya kerana data tersebut masih

lagi disimpan dan akan dihapuskan oleh admin.

Kerani pentadbir juga hendaklah sentiasa membuat proses pengemaskinian stok

ubat di mana penghasilan laporan stok ubat semasa. Ini bertujuan untuk proses rujukan

yang akan digunakan oleh pihak pegawai farmasi. Laporan stok ubat yang di hasilkan

adalah bertujuan untuk memudahkan proses penempahan ubat kepada pihak pembekal.

: Kerani Pentadbir (Staff)

frm_stock_ubat main_interface rekod_data

Buka

Masuk nama dan kata laluan

Semak

Berjaya

Merekod ubat tidak terkawal

Simpan

Kemaskini Ubat

Simpan

Hapus Rekod Sementara

Buang Data

Carian dan Paparan

Papar Maklumat

Pengkelasan Ubat

Simpan

Menguruskan Ubat Tidak Terkawal

Simpan

Janakan Laporan untuk Rujukan

Paparan Maklumat

Rajah 4.8: Rajah jujukan pengurusan stok Kerani Pentadbir Farmasi

Rajah 4.9 menunjukkan rajah jujukan bagi proses penghantaran mesej kepada

pembekal. Pegawai Farmasi (admin) akan memberitahu kepada pembekalan ubat

mengenai kekurangan stok untuk proses penghantaran kepada pusat perubatan untuk

mengelakkan daripada kehabisan stok ubat kepada pesakit. Bilangan stok ubat yang

dihantar adalah berdasarkan kepada permintaan pusat perubatan.

: Pegawai Farmasi (Admin)

frmHantarEmail

: Pembekal (Vendor)

Hantar Permintaan Kuantiti Stok Ubat

Terima Email Tempahan

Rajah 4.9: Rajah jujukan penghantaran mesej oleh Admin kepada pembekal

4.5 Rekebentuk Pengkalan Data

Perisian MySQL merupakan pengkalan data bagi sistem ini. Terdapat enam

jadual telah di bina untuk menyimpan rekod-rekod yang diperlukan oleh sistem untuk

menjalankan fungsinya. Pangkalan data ini memainkan peranan yang penting dalam

proses penyimpanan data-data sistem.

Jadual 4.2: Jadual Pengguna (pengguna)

Nama atribut/Medan Jenis Data Peneranganusername varchar(30) kekunci primer yang digunakan untuk

bilangan pengguna berdaftar.level int(11) level digunakan untuk membezakan tahap

pengguna yang menggunakan sistem.password varchar(30) katalaluan yang di gunakan untuk login sistem

bersama dengan usernamename varchar(50) nama penuh pengguna berdaftar

staff_id varchar(30) digunakan untuk mengira bilangan pengguna

yang telah berdaftar.date_reg datetime merekod tarikh mula pengguna berdaftarlast_login datetime masa dan tarikh pengguna keluar dari sistem

email varchar(30) email pengguna sistemperkara varchar(50) perkara mesejmesej text mesej yang di hantar kepada staff

Jadual 4.2 menunjukkan medan-medan mewakili maklumat bagi pengguna

sistem yang terdiri daripada pegawai farmasi, kerani pentadbir dan pembekal yang di

simpan di dalam pangklalan data. Medan (staff_id) digunakan untuk merujuk kepada

kelas pengguna sistem untuk melakukan aktiviti-aktiviti tertentu sahaja.

Jadual 4.3 : Jadual Item Ubat Terkawal (ubatkawal)

Nama atribut/Medan Jenis Data Peneranganubat_id int(11) kekunci primer yang digunakan merujuk

bilangan jenis ubat yang telah berdaftarserial varchar(20) nombor siri ubat

model Varchar(200) nama ubatvendor_id int(11) rujuk kepada ubat di keluarkan oleh pembekal

price float harga setiap ubatlocal_order_number varchar(30) rekod setiap ubat yang berdaftar

vot varchar(30) bentuk penghantaran ubat date datetime tarikh pertama ubat itu di rekodkan

status varchar(30) status ubat semasa di rekodtype_id int(11) mewakili jenis ubat yang di daftarmanufac varchar(30) cara pembungkusan ubat terkawalloc_id int(11) lokasi ubat di tempatkan

loc_desc varchar(30) tarikh luput ubatloc_date datetime tarikh ubat di rekodkandeleted varchar(5) data ubat di hapuskan atau di guna semula

kuantiti_sampai int(4) bilangan kuantiti ubat yang di rekod simpan_stok int(4) bilangan ubat yang disimpan

Jadual 4.3 menunjukkan medan-medan mewakili maklumat bagi pengrekodan

ubat mengikut pengkelasan ubat. Atribut untuk (ubat_id) yang bertindak sebagai

kekunci primer menunjukkan bilangan ubat terkawal yang direkod berdasarkan kepada

jenis ubat (type_id). Selain itu setiap ubat yang di rekod akan di rujuk kepada

(vendor_id) di mana ubat itu di keluarkan oleh pihak pembekal. Selain itu

(kuantiti_sampai) juga di rekod untuk mengelakkan sebarang masalah penerimaan ubat.

Atribut (simpan_stok) di rekod untuk memastikan ubat mencukupi sebelum proses

permintaan bekalan ubat dibuat.

Jadual 4.4 : Jadual Item Ubat Tidak Terkawal (ubatidakkawal)

Nama Atribut/Medan Jenis Data Peneranganid int(11) bilangan ubat tidak terkawal yang

berdaftarhr_id int(11) mewakili jenis ubat tida terkawal

manufacturer varchar(30) jenis pembungkusan ubat terimadate_purchase date tarikh ubat tersebut di rekod

vendor_id int(11) ubat yang di rujuk kepada pembekal model varchar(200) nama item ubatprice float(4,2) harga ubat

serial_number varchar(30) nombor siri ubatstatus varchar(10) status ubat

deleted varchar(10) rujuk ubat di hapuskan atau di pulihkan

loc_id int(11) lokasi ubat di simpanloc_desc varchar(30) tarikh luput ubatloc_date datetime tarikh ubat di pindahkanno_pesan int(11) no pesanan ubat

vot varchar(30) pembungkusan ubatkuantitisampai int(4) kuantiti ubat yang sampai

kuantitistok int(4) kuantiti stok ubat yang di simpan

Jadual 4.4 di atas menunjukkan medan-medan yang terdapat pada jadual untuk

ubat tidak terkawal. Di mana bilangan ubat yang berdaftar direkod berdasarkan pada

atribut (id). Atribut (kuantitisampai) dan (kuantitistok) juga direkod untuk mengelakkan

proses penindihan atau pemalsuan rekod ubat. Merekod ubat yang tidak terkawal ini

akan di laksanakan oleh pentadbir farmasi yang merekod, mengemaskini dan

menempatkan ubat mengikut lokasi yang di kehendaki.

Jadual 4.5 : Jadual Jenis Ubat Terkawal (jenis_ubat)

Nama Atribut/Medan Jenis Data Penerangantype_id int(11) mewakili id jenis ubat terkawalname varchar(200) nama jenis ubatdes varchar(200) lokasi yang akan di tempatkan

Jadual 4.5 di atas menunjukkan medan-medan bagi pengkelasan ubat terkawal

yang di rekod berdasarkan pada (type_id). Selain itu nama jenis ubat juga di rekod

menggunakan atribut (name) dan lokasi ubat di tempatkan menggunakan atribut (des).

Jadual 4.6 : Jadual Jenis Ubat Tidak Terkawal (jenis_tidak_kawal)

Nama Atribut/Medan Jenis Data Peneranganhr_id int(11) mewakili id jenis ubat terkawalname varchar(100) nama jenis ubatdes varchar(200) lokasi yang akan di tempatkan

Jadual 4.6 di atas menunjukkan medan-medan untuk jenis ubat tidak terkawal di

mana ia dirujuk menggunakan atribut (hr_id). Selain itu atribut (name) merujuk kepada

nama ubat dan atribut (des) merujuk kepada destinasi ubat yang di tempatkan.

Jadual 4.7 : Jadual Selenggara Ubat (maintain_log)

Nama Atribut/Medan Jenis Data Peneranganlog_id tinyint(4) id untuk mengubah lokasi ubatubat_id int(11) id ubat terkawalprice float harga baiki ubat

problem varchar(60) masalah pada ubatdate date tarikh di baikides varchar(30) lokasi ubat yang di baiki

status varchar(30) status setelah di baiki

Jadual 4.7 di atas menerangkan mengenai medan yang wujud di dalam jadual

selanggara ubat (maintain_log) di mana proses membaik pulih item ubat. Atribut

(log_id) di gunakan untuk membezakan ubat yang mempunyai masalah atau sebaliknya.

Jadual tersebut hanya di gunakan untuk ubat yang terkawal sahaja.

Selain itu, atribut (problem) di gunakan untuk merekod sebarang masalah atau

kecacacatan pada ubat yang di rekod. Ia penting untuk menjamin ubat tersebut di terima

oleh pesakit atau pengguna ubat dalam keadaan yang baik. Selain itu atribut (price) di

gunakan untuk merekod harga yang di kenakan ke atas pusat perubatan itu sendiri

semasa membuat proses penyelanggaran ubat tersebut.

Atribut (status) di gunakan untuk merjuk kepada keadaan ubat yang telah di baiki

sama ada ubat tersebut berada daalm keadaan baik atau sebaliknya. Status penting

direkod untuk merujuk kepada keadaan ubat yang diterima di pusat perubatan.

Jadual 4.8 : Jadual Lokasi Semasa Ubat (location)

Nama Atribut/Medan Jenis Data Peneranganloc_id int(11) id bagi lokasi ubat

loc_name varchar(30) id bagi lokasi ubatdes varchar(30) destinasi ubat yang akan di tempatkan

add_des varchar(30) alamat atau bilik destinasi ubat

Jadual 4.8 di atas menerangkan mengenai medan lokasi semasa ubat untuk di

rekod sama ada ubat terkawal atau tidak terkawal. Ia direkod berdasarkan kepada atribut

(loc_id) dan (loc_name). Atribut bagi (des) adalah destinasi ubat itu akan di tempatkan

manakala atribut (add_des) adalah bilik atau tempat ubat itu di simpan.

Jadual 4.9 : Jadual Lokasi Pemindahan Ubat (lokasi_ubat)

Nama Atribut/Medan Jenis Data Peneranganubatl_id int(11) id pemindahan ubat loc_id int(11) id lokasi yang di pindahkanubat_id int(11) id ubat yang di pindahkan

move_date datetime tarikh ubat dipindahkandes varchar(11) lokasi baru ubat di pindahkan

Jadual 4.9 menunjukkan medan-medan bagi lokasi pemindahan ubat

(lokasi_ubat). Tujuannya adalah untuk memastikan ubat yang di pindahlan di rekod

untuk mengelakkan daripda masalah untuk rujukan tempat ubat. Ia mengguna atribut

(ubatl_id) dan (loc_id) iaitu merujuk kepada id pemindahan ubat dan id bagi lokasi ubat

yang lama dan di pindahkan kepada ke lokasi yang baru berdasarkan kepada id (des).

Tarikh ubat di pindah juga direkod untuk rujukan semasa pengguna sistem berdasarkan

atribut (move_date).

Jadual 4.10 : Jadual Pembekal Ubat (pembekal)

Nama Atribut/Medan Jenis Data Peneranganvendor_id int(11) bilangan pembekal yang berdaftar

company_name varchar(30) nama syarikat pembekal ubatcontact_number varchar(30) nombor telefon pembekal ubat

address varchar(90) alamat pembekal ubatemail varchar(30) email pembekal ubatfax varchar(30) nombor fax pembekal ubat

website varchar(70) laman web pembekal ubatother tinytext maklumat lain yang di gunakan

Jadual 4.10 di atas menunjukkan medan-medan yang terdapat pada jadual bagi

pihak pembekal. Atribut (vendor_id) di gunakan untuk menunjukkan bilangan

pembekal yang bekerjasama dengan pihak farmasi dalam membekalkan ubat. Selain itu

semua atribut di dalam jadual pembekal merekod semua data-data atau maklumat

mengenai pihak pembekal.

4.6 Antaramuka Utama Sistem

Antaramuka aplikasi dibentuk berdasarkan keperluan bagi fungsi-fungsi asas

dalam sistem. Antaramuka aplikasi sistem ini terbahagi kepada dua bahagian yang

utama iaitu yang diguna oleh pegawai farmasi dan dua orang kerani pentadbir farmasi.

Namun antaramuka yang pertama dipaparkan dalam sistem ini ialah antamuka login.

Hampir semua sistem yang melibatkan penggunaan pengkalan data dan digunakan

secara peribadi oleh syarikat atau organisasi akan meminta pengguna memasukkan nama

pengguna dan kata laluan. Ini akan menjadi sistem lebih selamat daripada pengguna

yang tidak bertanggungjawab memanipulasi data tanpa izin. Antaramuka login bagi

sistem ini dapat dilihat seperti Rajah 4.10.

Rajah 4.10: Antaramuka Login

Pengguna yang ingin memasuki sistem hendaklah menaip nama pengguna dan

katalaluan di dalam antaramuka ini. Hanya pengguna yang mendaftar nama kepada

pentadbir sistem sahaja yang dibenarkan memasuki sistem ini. Pengguna yang

didaftarkan akan diberikan status admin jika ia adalah pegawai farmasi atau staff jika ia

adalah kerani pentadbir farmasi.

4.6.1 Antramuka Pengguna Sistem Berjaya Login

Apabila pengguna berjaya memasukkan katanama dan kataluan yang betul, ia

akan beralih kepada paparan index utama di mana ia memaparkan segala maklumat

berkaitan dengna sistem. Di mana melibatkan maklumat pengguna semasa. Di samping

itu statistik sistem yang memaparkan jumlah ubat terkawal dan tidak terkawal yang di

rekod berserta dengan bilangan pembekal. Selain itu paparan index utama juga

menunjukkan peti mesej yang akan memaparkan mesej kepada staff yang akan di hantar

oleh admin.

Rajah 4.11 : Antaramuka utama sistem (index)

4.6.2 Antaramuka Pengguna Sistem Admin

Pengguna yang berstatus admin akan membuat kawalan penuh terhadap sistem

inventori ini di mana dia bertanggungjawab dalam merekod ubat-ubat terkawal

mengikut fungsi tertentu. Di samping itu bertanggungjawab sepenuhnya dalam

menghapuskan semua data-data ubatan yang sebelum ini untuk mengelakkan daripada

penyelewengan oleh kakitangan. Selain itu admin juga berkebolehan untuk

mengemaskini rekod ubat untuk tujuan rujukan. Proses pencarian juga di gunakan di

dalam sistem ini di mana proses pencarian menggunakan nombor siri ubat.

Rajah 4.12: Antaramuka Pengguna Admin

Di samping itu Admin berkebolehan untuk membuat komunikasi sesama

pentadbir farmasi dengan menghantar mesej kepada staff. Mesej tersebut sebagai arahan

atau peringatan dalam melaksanakan sistem tersebut. Admin sahaja yang boleh

menguruskan pengguna di mana proses pendaftaran pengguna di laksanakan oleh

admin.

Selain itu, admin juga bertindak untuk menguruskan proses pesanan bekalan ubat

kepada pihak pembekal. Proses pesanan di lakukan dengan menggunakan emel yang di

hantar daripada admin terus kepada pihak pembekal dengan menyatakan kuantiti

berserta dengan kod siri ubat sama ada ubat terkawal atau tidak terkawal.

Rajah 4.13 menunjukkan antaramuka bagi kerani pentadbir farmasi di mana ia

mengendalikan proses merekod untuk ubat yang tidak terkawal. Di sini pentadbir

farmasi berkebolehan untuk merekod ubat yang tidak terkawal sahaja. Selain itu proses

paparan maklumat ubat di lakukan dengan memilih jenis yang terdapat di antaramuka

tersebut. Selain itu proses pencarian juga di laksanakan dengan menggunakan kod siri

ubat tersebut. Pentadbir farmasi boleh mengemaskini ubat, membuat laporan ubat

dengan mencetak maklumat ubat untuk di simpan sebagai rujukan dan menghapuskan

ubat. Ubat yang di hapuskan itu tidak di hapuskan serta merta tetapi di simpan di dalam

Deleted Bin di mana proses penghapusan akan dilaksanakan sepenuhnya oleh Admin.

Rajah 4.13: Antaramuka Pengguna Sistem Kerani Pentadbir Farmasi (Staff)

Rajah 4.14 menunjukkan antaramuka untuk proses penghantaran mesej atau

maklumat pesanan bekalan ubat kepada pihak pembekal secara emel. Penghantaran

mesej akan dilaksanakan dan di terima merujuk kepada nama pembekal yang di