kriviČno-procesno pravo

of 91 /91
1. POJAM KRIVIČNOG POSTUPKA Krivicno procesno pravo je grana krivicnopravnih nauka koja se odnosi na krivicni postupak. Krivicni postupak je predmet (objekat) krivicnog procesnog prava. U teoriji KPP postoji vise shvatanja o odredjivanju pojma krivicnog postupka. Za objasnjenje sustine posebno su znacajna dva pojma krivicnog postupka: realisticki i pravni. - Realisticki Krivični postupak posmatran u svojoj spoljnoj manifestaciji, kao fizički fenomen, jeste skup krivičnoprocesnih radnji procesnih subjekata: suda i stranaka (tužioca i osumnjičenog, odnosno optuženog), regulisanih procesnim propisima i upravljenih na postizanje sudske odluke. Krivični postupak je skup zakonom uređenih procesnih radnji, procesnih subjekata, koje u određenom procesnom cilju preduzimaju procesni subjekti. Izvršenjem krivičnog djela stvara se između izvršioca djela i države jedan materijalno pravni odnos. Odnos koji nastaje između osumnjičenog i države, pravni je odnos jer je regulisan pravom i ustanovljava pravo i obaveze za obje strane. Materijalnopravni odnos je suštinski i konkretan, ali je hipotetičan, jer njegovo stvarno postojanje i obim tek treba da se utvrde i to se raspravljanje i utvrđivanje vrši u krivičnom postupku. Krivični procesni odnos razvija se između suda, osumnjičenog, odnosno optuženog i tužioca (procesnih subjekata): sud ima određena prava i dužnosti prema strankama, a stranke određena prava i dužnosti prema sudu i između sebe, tj. pravni odnos je trostran. Osumnjičeni ima opštu dužnost da stupi u otpočeti proces i da podnosi, trpi proces bez obaveze na neko činjenje, sem obaveze odazivanju pozivu suda, a ima i niz prava koja omogućavaju njegovu odbranu i zaštitu njegove ličnosti. Opšta dužnost tužioca je zasnivanje procesnopravnog odnosa u čemu je tužilac vezan u odlučivanju u smislu da je pokretanje postupka zasnovano na načelu legaliteta ili načelu oportuniteta. Za odnos između stranaka karakteristično je da je tužilac obavezan da gonjenje vrši objektivno, čemu odgovara pravo osumnjičenog, odnosno optuženog da u protivnom traži njegovo izuzeće. 2. CILJEVI I OPRAVDANJE KRIVIČNOG POSTUPKA Neposredni cilj KP je omogućavanje primjene materijalnog krivičnog prava na konkretan slučaj, tj.utvrđivanje sudskom odlukom da li je KD izvršeno, da li ga je izvršio optuženi, da li se optuženom može izreći krivična sankcija.Krivični proces pored ovog neposrednog ima i konačan cilj koji je istovjetan sa sa ciljem materijalnog krivičnog prava, a sastoji se u odbrani ili obezbjeđenju društvenog 1

Author: darkoignjic

Post on 05-Aug-2015

482 views

Category:

Documents


16 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

1. POJAM KRIVINOG POSTUPKA Krivicno procesno pravo je grana krivicnopravnih nauka koja se odnosi na krivicni postupak. Krivicni postupak je predmet (objekat) krivicnog procesnog prava. U teoriji KPP postoji vise shvatanja o odredjivanju pojma krivicnog postupka. Za objasnjenje sustine posebno su znacajna dva pojma krivicnog postupka: realisticki i pravni. - Realisticki Krivini postupak posmatran u svojoj spoljnoj manifestaciji, kao fiziki fenomen, jeste skup krivinoprocesnih radnji procesnih subjekata: suda i stranaka (tuioca i osumnjienog, odnosno optuenog), regulisanih procesnim propisima i upravljenih na postizanje sudske odluke. Krivini postupak je skup zakonom ureenih procesnih radnji, procesnih subjekata, koje u odreenom procesnom cilju preduzimaju procesni subjekti. Izvrenjem krivinog djela stvara se izmeu izvrioca djela i drave jedan materijalno pravni odnos. Odnos koji nastaje izmeu osumnjienog i drave, pravni je odnos jer je regulisan pravom i ustanovljava pravo i obaveze za obje strane. Materijalnopravni odnos je sutinski i konkretan, ali je hipotetian, jer njegovo stvarno postojanje i obim tek treba da se utvrde i to se raspravljanje i utvrivanje vri u krivinom postupku. Krivini procesni odnos razvija se izmeu suda, osumnjienog, odnosno optuenog i tuioca (procesnih subjekata): sud ima odreena prava i dunosti prema strankama, a stranke odreena prava i dunosti prema sudu i izmeu sebe, tj. pravni odnos je trostran. Osumnjieni ima optu dunost da stupi u otpoeti proces i da podnosi, trpi proces bez obaveze na neko injenje, sem obaveze odazivanju pozivu suda, a ima i niz prava koja omoguavaju njegovu odbranu i zatitu njegove linosti. Opta dunost tuioca je zasnivanje procesnopravnog odnosa u emu je tuilac vezan u odluivanju u smislu da je pokretanje postupka zasnovano na naelu legaliteta ili naelu oportuniteta. Za odnos izmeu stranaka karakteristino je da je tuilac obavezan da gonjenje vri objektivno, emu odgovara pravo osumnjienog, odnosno optuenog da u protivnom trai njegovo izuzee. 2. CILJEVI I OPRAVDANJE KRIVINOG POSTUPKA Neposredni cilj KP je omoguavanje primjene materijalnog krivinog prava na konkretan sluaj, tj.utvrivanje sudskom odlukom da li je KD izvreno, da li ga je izvrio optueni, da li se optuenom moe izrei krivina sankcija.Krivini proces pored ovog neposrednog ima i konaan cilj koji je istovjetan sa sa ciljem materijalnog krivinog prava, a sastoji se u odbrani ili obezbjeenju drutvenog poretka od kriminaliteta.Opravdanje KP nalazi se u injenici da je to najsigurniji nain reagovanja na kriminalitet, jer obezbjeuje da nevin nee biti osuen i da kriv nee izbjei krivinu sankciju.U KP stalno su prisutna dva suprostavljena interesa. 3. POJAM, PREDMET I DIOBA KPP KPP je skup pravnih propisa kojima se odreuju procesne radnje, njihova forma i unutranja vrijednost i odreuju procesni subjekti kao vrioci tih radnji i njihov pravni poloaj. Pojam KPP obuhvata i predmete koji se eventualno javljaju van krivinog zahtjeva, ali su predmet KPP(imovinskopravni zahtjev, prejudicijalna pitanja i trokovi postupka).PREDMET KPP je utvrivanje postojanja krivinopravnog zahtjeva drave u pojedinoj krivinoj stvari pokrenutoj povodom uinjenog KD.Taj predmet okonava se donoenjem pravosnane odluke o toj stvari.Uobiajena dioba KPP je: a)Redovno i vanredno KPP,b)Opte i posebno KPP, c) Osnovno i dopunsko KPP, d) Glavno i sporedno KPP,e) Trajno i privremeno KPP,f) Unutranje i meunarodno KPP. 4. IZVORI KPP KPP nastaje normativnom aktivnou nadlenih dravni organa, u obliku zakona, drugih propisa i optih akata.Evropski sud za ljudska prava u jednoj od svojih presuda definitivno je zauzeo stanovite da i obiajno pravo pedstavlja zakon u smislu EKLJP.Krivine procesnopravne norme 1

mogu biti sadrane u zakonu ili podzakonskom aktu. To su apstraktni izvori KPP, odnosno forme u kojima se ovo pravo moe javiti.Pravne propise KPP donose PSBiH, Parlament FBiH, NSRS, i Skuptina BD. 5. KONKRETNI IZVORI KPP U BIH S obzirom na porijeklo konretni izvori KPP BiH mogu biti unutranji ili meunarodni, a so obzirom na njihov rang ustavni,zakonski ili podzakonski akti.U odnosu na pitanje u kojoj je mjeri njihov sadraj posveen regulisanju KP,oni mogu biti glavni ili sporedni izvori KPP. - Glavni unutranji izvor zakonskog ranga ine ZKPBiH,ZKPFBiH,ZKPRS. - Glavni unutranji izvori podzakonskog ranga su brojni :Uredba sa zakonskom snagom o izruenju po molbi meunarodnog suda, Upustvo o primjeni pravila u postupku ekstradicije za nadlene institucije BiH,FBiH,RS i BDBiH,Odluka o naknadi trokova krivinog postupka prema ZKPBiH,Pravilnik o kunom redu u ustanovama za izdravanje krivine sankcije,mjere pritvora ili drugih mjera BiH itd. - Glavni meunarodni izvori krivinog procesnog prava su : EKLJP,MPGPP i Univerzalna deklaracija o pravima ovijeka iz 1948. g. - Sporedni unutranji izvori krivinog procesnog prava u BiH mogu biti ustavnog i zakonskog karaktera. - Meunarodni sporedni izvori su : Konvencija protiv torture i drugih surovih,neljudskih ili poniavajui kazni i postupaka iz 1984.g.,Evropska konvencija o suzbijanju terorizma,Meunarodna konvencija o suzbijanju finansiranja terorizma,Meunarodna konvencija o suzbijanju teroristikih bombakih napada,Konvencija UN protiv transnacionalnog organizovanog kriminaliteta,sa dopunskim protokolima iz 2000 g. 6.KPP U BIH U Ustav BiH, od 14.12.1995.godine , unijeto je niz novih vanih pravila vezanih za KP. Ustavi BiH, FBiH i RS uvode nekoliko novih ljudskih prava i sloboda, a neka od dotadanjih znaajno proiruju.Ta pitanja vezana su za, pravo na upotrebu jezika, pritvor, na odbranu osumnjienog odnosno optuenog, prava lica lienog slobode pretres stana, nepovredivost tajne pisma i dr.sredstava javnog openja, javnost glavnog pretresa, prava na upotrebu pravnog lijeka, ponavljanje KP i naknadu tete neopravdano osuenim licima i licima neosnovano lienim slobode.Kao instrument za zatitu ljudskih prava i sloboda KP ima zdatak da titi i prui satisfakciju u sluaju povrede ili ugroavanja pravani sloboda priznatih ustavom, i da onemogui krenje sloboda i prava graanima ukljuenim u KP. 7.VAENJE KPP KPP kao i druga pozitivna prava nije univerzalno ve je ogranieno vremenski i prostorno, a mogue je njegovo ogranienje njegovog vaenja u pogledu lica i predmeta na koje se primjenjuje.VREMENSKO VAENJE KPP: Krivini postupak se vodi prema odredbama zakona koji je na snazi u asu preduzimanja rednje.ZKP vai od dana njegovog stupanja na snagu,ako nije drugaije propisano.Prestaje da vai donoenjem novog zakona,koji se donosi umjesto njega.(tzv. abrogacijska klauzula).Novi procesni zakon primjenjuje se i na sve procesne radnje u nezapoetim ili ve zapoetim postupcima,koje treba preuzeti poslije njegovog stupanja na snagu,tako da sve procesne radnje,izvedene po starom zakonu,u potpuno dovrenim ili nedovrenim postupcima,ostaju na snazi.Od ovog pravila najvaniji izuzeci su slijedei: a) Za krivine predmete u kojima je optunica stupila na pravnu snagu,postupci se nastavljaju po dosadanjim propisima ako zakonom nije drukije odreeno. b) Za krivine predmete koji su ve presueni u drugom stepenun i kod kojih je na taj nain proces skoro pri kraju. 2

c) Ako je na dan stupanja na snagu ZKP bio u toku neki rok,on e se raunati po dosadanjem ZKP,ako je to,s obzirom na duinu roka,za stranke povoljnije. PROSTORNO VAENJE KPP: Dejstvo domaih krivinih propisa moe biti izuzetno iskljueno ili ogranieno na domaoj teritoriji u slijedeim sluajevima: a) Kada se o tome sporazumiju drave. b) Strani propisi se mogu primjenjivati i u sluaju okupacije,bez pristanka domae drave. c) Na sopstvenoj teritoriji domae pravo se ne primjenjuje na neka podruja na kojima se nalaze diplomatske prostorije.To su tzv. eksteritorijalna mjesta,tj. privilegovana mjesta koja su izuzeta od vrenja sudske vlasti,zato to su sjedita lica koja uivaju lini krivinoprocesni imunitet iz meunarodnopravnih razloga. d) Krivini procesni propisi domae drave ne primjenjuju se na strane ratne brodove koji se nalaze u naem obalnom moru po dozvoli domaih vlasti. VAENJE KRIVINOG PROCESNOG PRAVA U POGLEDU LICA: Postoji vie krivinih procesnih imuniteta.Imunitet je apsolutan (opti) kada spreava gonjenje za svakoKD.Imunitet je relativan ili funkcionalan kada se odnosi samo na pojedina KD koja se tiu funkcije zbog koje je dat.Imunitet moe biti stalan (traje i po prestanku funkcije) ili privremen,koji prestaje istekom funkcije koja ga je opravdala.Imunitet moe biti bezuslovan (ne moe se oduzeti prije isteka funkcije) ili uslovan,koji vai ako ga nadleni organ ne ukine (bez obzira na to to funkcija jo traje). Imuniteti se dijele i na unutranje i na meunarodnopravne (ili diplomatske). Meunarodnopravni imunitet sastoji se u zabrani da se protiv lica koja ga uivaju pokree krivini postupak u zemlji u kojoj ona vre svoju misiju. VAENJE KPP U POGLEDU PREDMETA KPP vai za postupanje i odluivanje o onome to moe biti glavni predmet ili sporedni predmet (imovinsko pravni zahtjev,prejudicijalna pitanja i trokovi postupka) krivinog postupka.Propisi krivinog procesnog prava odnose se na postupanje po krivinim djelima.Krivino procesno pravo ne ureuje postupak izvrenja krivinih sankcija,niti postupak pomilovanja,jer se ne radi o sudskim postupcima. 8.POJAM I VRSTE PROCESNIH SUBJEKATA Krivinoprocesni subjekti su procesno sposobna fizika ili pravna lica koja na osnovu zakonom predvienih prava i dunosti u KP,preduzimanjem odreenih radnji,stupaju u krivinoprocesni odnos,odnosno doprinose ostvarenju krivinoprocesnog zadatka.Naslov procesnog subjekta imaju samo oni uesnici krivinog postupka koji stupaju u krivini procesnopravni odnos i u njemu vre procesnopravnu funkciju suenja gonjenja i odbrane (procesni subjekti u uem smislu) ili imaju odreena druga prava i obaveze (procesni subjekti u irem smislu, kao to je npr. oteeni).Glavni ili osnovni procesni subjekti su sud (kao samostalni i nezavisni dravni organ), tuilac (koji vri funkciju krivinog gonjenja) i osumnjieni,odnosno optueni koji vri funkciju odbrane.Tuilac i osumnjieni,odnosno optueni su procesne stranke,tako da su glavni procesni subjekti sud i stranke. Sporedni procesni subjekti imaju odreena i ograniena ovlaenja u KP. Tu spadaju oteeni,koji se javlja na strani tuioca,bez obzira na to da li mu pripada imovinskopravni zahtjev,pravno ili fiziko lice,prema kome treba izrei mjeru bezbjednosti oduzimanja imovinske koristi i organ starateljstva u postupku prema maloljetnicima. 9. OSNOVNA NAELA O PROCESNIM SUBJEKTIMA Istorijski krivini postupak je bio : optuni (akuzatorski),istrani (inkvizitorski) i savremeni (akuzatorsko-inkvizitorski). Optuno naelo postoji ako su osnovne procesne funkcije (gonjenje,odbrana i presuenje) povjerene odvojenim i nezavisnim subjektima.Kao stranke u postupku,tuilac i optueni su potpuno ravnopravni.Postupak se pokree na zahtjev tuioca,koji ne mora biti dravni organ.Optueni koji vri funkciju odbrane,samostalan je subjekt sa mogunou vrenja odbrane lino ili preko strunog 3

branioca.Optueni je duan da se upusti u proces koji je protiv njega pokrenut,sa obavezom da se odazove na poziv suda i daje odgovor na tubu. Objektivan poloaj suda obezbjeuje se injenicom da sud ne moe zapoeti krivini postupak po sopstvenoj inicijativi,nego samo aktom tuioca (naelo,nema postupka bez tuioca). Istrano (inkvizitorsko) naelo Ovaj postupak je suta suprotnost akuzatorskom postupku.Osnovna karakteristika istranog naela je u tome to u istranom postupku ne postoje stranke,te to su sve tri osnovne procesne funkcije (gonjenje,odbrana i suenje) povjerene sudu.Inkvizitorski postupak se dijeli na istragu i suenje.Sudija ne moe da osudi ako nije prikupljena koliina i kakvoa doakza odreena u zakonu (negativna teorija zakonskih dokaza),odnosno mora da osudi ako je prikupljena kakvoa dokaza odreena u zakonu (pozitivna teorija zakonskih dokaza). 10.POJAM I VRSTE KRIVINIH SUDOVA Sudovi su samostalni i nezavisni od zakonodavne i izvrne vlasti i njima pripada sudska vlast.U vrenju sudske vlasti sudovi su duni da tite ljudska prava i slobode,utvrena prava i interese pravnih subjekata i zakonitost.Sudovi su zakoniti,jer se organizacija, osnivanje, nadlenost i sastav sudova i postupak pred sudovima ureuje zakonom. Primjenu materijalnog krivinog prava na konkretan sluaj moe vriti samo sud.Sud je jedinstven,u okviru jedinstvene funkcije i u njegovu nadlenost spada suenje krivinih,graanskih i drugih stvari,u skladu sa zakonom.Zbog toga izraz krivini sud,koji se uobiajeno upotrebljava radi lakoe izraavanja,treba shvatiti uslovno,kao oznaku za dio jedinstvenog suda koji se bavi vrenjem krivinog pravosua. U okviru suda moe postojati vie razliitih sudskih organa (sudija za prethodni postupak,sudija za prethodno sasluanje,sudija pojedinac,vijee za glavni pretres,albeno vijee itd.).Sudovi se, u pogledu ovlaenja koja imaju u odnosu na suenje,dijele na redovne i vanredne.Redovni sudovi mogu biti sudovi opte nadlenosti i specijalizovani sudovi.Sudovi opte nadlenosti sude,po pravilu,za sva krivina djela i za sve optuene,sem onih nadlenosti specijalizovanih sudova.Specijalizovani sudovi sude samo za odreena krivina djela odreenih uinilaca.Krivini sudovi u BiH su pozivni.S obzirom na funkcionalnu nadlenost,od znaaja je i podjela sudova na istrane i presudne.Istrani sudovi su oni koji vode prethodni postupak,a presudni sudovi odluuju o krivinoj stvari u meritumu. Sudovi se osnivaju i ukidaju zakonom.Osnivanjem suda BiH omogueno je pruanje sudske zatite u stvarima koje spadaju u nadlenost drave BiH,to prema Ustavu BiH predstavlja preduslov za uspostavljanje vladavine prava u BiH.Sud ima svoju stvarnu nadlenost i u krivinopravnoj oblasti,ije je izvorite u lanu III/1g Ustava BiH koji odreuje da je nadlenost institucija BiH provoenje meunarodnih i meuentitetskih propisa,ukljuujui i odnose sa Interpolom. Optinski sudovi u FBiH (U RS osnovni sudovi) su nadleni da sprovode samo prvostepeni krivini postupak za krivina djela odreene teine. Kantonalni sudovi ( u RS okruni sudovi) sude u prvom stepenu za krivina djela iz svoje stvarne nadlenosti i u drugom stepenu po albama stranaka protiv presuda optinskog (osnovnog) suda.Apelacioni sud BDBiH je sud drugog stepena u odnosu na osnovni sud BDBiH. Vrhovni sud FBiH (sa sjeditem u Sarajevu) i vrhovni sud RS (sa sjeditem u B. Luci) su sudovi tree instance,tj odluuju o albama protiv drugostepenih odluka kantonalnih (okrunih) sudova,kad je takva alba izuzetno dozvoljena. 11.NEZAVISNOST SUDA I SUDIJA Naelo nezavisnosti suda i sudije znai da su sudovi, a time i sudije u svome radu nezavisni, tj. da njihov rad ne moe niko uticati. To je nezavisnost prema predstavnicima leigislative i ekzekutive, kao i prema svakom drugom uticaju. Zabrana obuhvata sve vidove uticanja i mjeanja u sudsku djelatnost, neposredno ili posredno, otvoreno ili prikriveno, naredbom ili sugestijom, nagovorom i molbom ili pritiskom ili prijetnjom. Sudska nezavisnost moe biti shvaena kao stvarna ili supstancijalna nezavisnost, lina nezavisnost, kolektivna nezavisnost, interna nezavisnost. Sudska funkcija je stalna, ali ne i doivotna, jer prestaje zbog ispunjenja uslova za penziju. Nezavisnost sudije treba da se obezbjedi i 4

garantovanjem da on nee biti kanjavan premjetanjem iz jednog suda u drugi, to se postie ustanovom nepokretnosti sudije. Inkopatibilnost sudijske funkcije sa obavljanjem drugih funkcija, poslova i aktivnosti predvia ZVSTV, kao jednu od garancija sudske nezavisnosti. 12. BROJNI SASTAV SUDA Brojni sastav suda je zakonom odreen na slijedei nain : 1) U prvom stepenu sudije sude u vijeima sastavljenim od trojce sudija za krivina djela za koja se po zakonu moe izrei kazna zatvora od 10 godina ili tea kazna. 2) Sudija pojedinac u prvostepenom sudu sudi krivina djela za koja je propisana kao glavna novana kazna ili kazna zatvora do 10 godina. Ovaj sudija sprovodi i postupak za izdavanje kaznenog naloga. Sudija pojedinac, kao sudija za maloljetnike, sprovodi pripremni postupak i vri druge dunosti. 3) U drugom stepenu sudovi sude u vijeima sastavljenim od torjice sudija. 4) U treem stepenu sudovi sude u vijeima sastavljenim od trojice sudija. Suenje u treem stepenu dato je Vrhovnom sudu FBiH, odnosno Vrhovnom sudu RS. 5) U vijeu sastavljenom od trojica sudije sud odluuje o albama protiv rjeenja kada je to odreeno zakonom i donosi odluke van glavnog pretresa (tzv. vanraspravno vijee). 6) Osim sudije pojedinca koji sudi odreena krivina djela,u prvostepenim sudovima postoje i druge sudije koje ne sude,vea kao pojedinci donose druge odluke,odnosno obavljaju druge radnje u postupku.To su: sudija za prethodni postupak,sudija za prethodno sasluanje,predsjednik suda i predsjednik vijea. 7) U vijeu sastavljenom od trojice sudija,sud odluuje i o zahtjevu za ponavljanje postupka. 13.SUBJEKTIVNA SPOSOBNOST SUDIJE Subjektivna sposobnost sudije javlja se u dva vida: kao apstraktna(opta) sposobnost za uestvovanje u bilo kom procesu i kao konkretna (relativna) sposobnost tj. sposobnost jednog apstraktnog sudije da uestvuje u postupku po odreenoj krivinoj stvari. Prije stupanja na dunost imenovani sudija daje sveanu izjavu usmeno pred predsednikom VSTV BIH ili lanom vijea koga ovlasti predsednik kao i stavljanjem potpisa na izjavu. 14. KONKRETNA SPOSOBNOST SUDIJE Apstraktno sposoban sudija, koji to postaje izborom i uvoenjem u dunost, mora biti i konkretno sposoban da bi uestvovao u postupku po jednoj krivinoj stvari.Da bi mogao suditi u konkretnom sluaju, sudija mora biti objektivan(nepristasan). Konkretna sposobnost sudije obezbjeuje se raznim oblicima izuzea. Izuzee sudije je ustanova krivinog procesnog prava putem koje se iz krivinog postupka odstranjuje sudija u sluaju kada postoje razlozi koji ga ine nepodobnim za vrenje sudijske funkcije ili pobuuju sumnju u njihovu nepristrasnost i na taj nain se istovremeno doprinosi objektivnom i nepristrasnom ostvarivanju krivinoprocesnog zadatka. Izuzee je odstranjivanje sudije iz postupka zbog sumnje u njegovu nepristrasnost, koju izaziva odreena veza izmeu sudije i predmeta suenja ili pojedinih uesnika u postupku. Ta veza predstavlja osnov izuzea i mora biti konkretna. Zato se moe traiti samo izuzee poimenino odreenog sudije, ne i svih sudija jednog suda ili izuzee svih sudova. Osnov izuzea, takoe, ne moe biti sumnja stranke u pravno znanje i nezavisnost sudije, jer je to pitanje apstraktne sposobnosti sudije, koje se rijeava u postupku izbora i razrjeenja. Izuzee ima za cilj da doprinese nepristrasnosti u vrenju sudijske funkcije u svakoj krivinoj stvari. Osnovi (razlozi) iskljuenja, zbog kojih se sudija obavezno mora uzdrati od vrenja dunosti su slijedei: 1) Kada je oteen KD koje je predmet postupka. 2) Kada mu je osumnjieni odnosno optueni,njegov branilac,tuilac,oteeni,njegov zakonski zastupnik ili punomonik,brani odnosno vanbrani drug ili srodnik po krvi u pravoj liniji do bilo kojeg stepena,u pobonoj liniji do etvrtog stepena ,a po tazbini do drugog stepena. 5

3) Kada je sa osumnjienim,odnosno optuenim,njegovim braniocem,tuiocem ili oteenim u odnosu staraoca,staranika,usvojioca,usvojenika,hranica ili hranjenika. 4) Kada je u istom krivinom predmetu uestvovao kao sudija za prethodni postupak,sudija za prethodno sasluanje ili je postupao kao branilac,zakonski zastupnik ili punomoenik oteenog,odnosno tuioca ili je sasluan kao svjedok ili kao vjetak. 5) Kada je u istom predmetu uestvovao u donoenju odluke koja se pobija albom. 6) Ako postoje druge okolnosti koje izazivaju razumnu sumnju u njegovu nepristrasnost. Zahtjev za izuzee mogu podnijeti i stranke i branilac. Zahtjev za odstranjenje sudije stranka i branilac mogu podnijeti do poetka glavnog pretresa.Zahtjev za iskljuenje sudije moe biti podnijet u svim stadijumima i fazama postupka,ali poslije poetka glavnog pretresa,najdalje do zavretka glavnog pretresa.Zahtjev za izuzee za sudiju vieg suda stranka i branilac moe isticati u albi ili odgovoru na albu. Zahtjev mora kumulativno ispunjavati dva uslova: da je individualno odreen i da je obrazloen. Postupak za izuzee vodi se u okviru krivinog postupka,ali je po svojoj prirodi neka vrsta upravnog postupka.Zbog toga, po zahtjevu za izuzee koji podnosi stranka ili branilac odluuje opta sjednica. 15.REDOVNE NADLENOSTI Redovne nadlenosti su stvarna, mjesna i funkcionalna. Stvarna nadlenost je pravo i dunost jednog suda prvog stepena da sudi odreeno KD zbog njegove prirode, drugih njegovih osobina i svojstva njegovog izvrioca i regulisana je odedbama zakona o sudovima.Prvostepena suenja za KD pripadaju sudovima opte nadlenosti(SUD BIH, opinskiosnovni, kantonalni okruni). Mjesna nadlenost je pravo i dunost stvarno nadlenog suda da presudi KD zbog teritorijalnog odnosa koji postoji izmeu suda i KD, odnosno njegovog izvrioca.Regulisana je u ZKP. 1.Mjesna nadlenost po mjestu izvrenja KD, 2. Mjesna nadlenost po prebivalitu ili boravitu osumnjienog, odnosno optuenog i 3. Mjesna nadlenost po mjestu gdje je osumnjieni, odnosno optueni uhvaen ili se sam prijavio. Funkcionalna (poslovna) nadlenost je pravo i dunost jednog suda, odnosno sudskog organa da obavi dio KP, dok drugi dio postupka u istoj stvari treba da obave drugi sudovi ili drugi sudski organi u sastavu istog suda.Ovlatenja sudije za prethodni postupak proteu se na istragu i odnose se na zatitu osnovnih ljudski prava i sloboda i sudsko obezbjeenje dokaza. Sudija za prethodno sasluanje javlja se nakon podizanja optunice i ima ovlatenja kao i sudija za pp, te postavlja i razrjeuje branioca, odruje pritvor nakon podizanja optunice, kao i mjere zabrane , odnosno jemstva ako ve nisu bile odreene. U toku gl.pretresa sud realizuje funkciju suenja u inokosnom i zbornom sastavu.Sudovi pravnog lijeka takoe odluuju o jednoj krivinoj stvari u inokosnom i zbornom sastavu. 16.VANREDNE NADLENOSTI Vanredne nadlenosti su: a)nadlenost po meusobnoj vezi krivinih djela, b)prenesena nadlenost i c)nadreena nadlenost. a)Nadlenost po meusobnoj vezi krivinih djela Veza krivinih stvari moe biti subjektivna (kada jedan osumnjieni, odnosno optueni odgovara za vie krivinih djela),objektivna (kada vie osumnjienih, odnosno optuenih odgovaraju za jedno zajedniko krivino djelo) ili mjeovita (kada postoji objektivni koneksitet, a jedan od osumnjienih, odnosno optuenih odgovara za najmanje jedno svoje samostalno krivino djelo).Mjeoviti (subjektivno-objektivni) koneksitet postoji u sluajevima kada je vie lica optueno za izvrenje jednog ili vie krivinih djela (objektivni koneksitet),a neko od tih lica je optueno samo i za jo neko drugo krivino djelo (subjektivni koneksitet). U sluaju subjektivnog koneksiteta, ako neka krivina djela spadaju u stvarnu nadlenost nieg, a druga u stvarnu nadlenog vieg suda, jedinstveni krivini postupak sprovee sud stvarno nadlean za najtee krivino djelo,tj.vii sud.Mjesna nadlenost kod subjektivnog koneksiteta odreuje se prema prvenstvu potvrivanja optunice,a ako optunice nisu potvrene koji je prvi primio 6

optunicu na potvrivanje.Odreivanje stvarne nadlenosti kod objektivnog koneksiteta se ne javlja,jer izvrioci i sauesnici o kojima se ovdje radi odgovaraju za isto krivino djelo,a stvarna nadlenost je odreena prema krivinom djelu. Kod mjeovitog koneksiteta stvarna nadlenost odreuje se prema najteem krivinom djelu,a mjesna (ako su djela iste stvarne nadlenosti, a sa podruja raznih sudova) prema prvenstvu potvrivanja optunice,odnosno prvenstvu otpoinjanja postupka. b)Prenesena (delegirana) nadlenost Prenoenje nadlenosti postoji kada se iz razloga odreenih u zakonu oduzima postupanje po jednom odreenom krivinom predmetu od mjesno nadlenog suda i predaje drugom, inae mjesno nenadlenom sudu. Rije je, zapravo, o jednoj vrsti vanredne mjesne nadlenosti, kojom se ne moe mijenjati stvarna nadlenost suda. Prema razlogu za prenoenje mjesne nadlenosti, postoje dvije vrste prenoenja. 1) Nuno prenoenje. To mogu biti situacije kada u sudu nema dovoljan broj sudija za obrazovanje vijea (zbog izuzea) i zbog sprijeenosti sudije da prisustvuje suenju,iz faktikih razloga. 2) Prenoenje ako postoje vani razlozi. Razlog za ovo delegiranje mjesne nadlenosti moe da bude u opasnosti od nereda i nemira za vrijeme postupka pred nadlenim sudom ili u tekoama da se obezbjedi nepristrasno i objektivno suenje zbog prevelikog uzbuenja mjesnog stanovnitva ili nekog drugog uzroka koji stvara nepovoljnu atmosferu za normalno suenje. Protiv rjeenja o prenoenju nadlenosti alba nije dozvoljena. Rjeenje o prenoenju, protiv koga nije dozvoljena alba,moe se donijeti na prijedlog sudije za prethodni postupak,sudije za prethodno sasluanje,sudije ili predsjednika vijea ili na prijedlog jedne od stranaka ili branioca. 17.SUKOB NADLENOSTI Sukob nadlenosti je sluaj u kojem se miljenja vie dravnih organa, odnosno sudova koji nastupaju u KP razilaze oko pitanja koji od njih treba rjeavati konkretni krivini predmet. Takva situacija nastupa obino kao posljedica razliite pravne kvalifikacije KD i tumaenja propisa o odreivanju stvarne i mjesne nadlenosti. Sukob nadlenosti moe nastati izmeu samih sudova ili izmeu sudova i drugih dravnih organa. Sukob nadlenosti nije mogu izmeu unutranjih organizacionih jedinica istog suda. U povodu sukoba nadlenosti provodi se poseban postupak za rjeavanje sukoba nadlenosti, predvien za sluajeve negativnog sukoba nadlenosti. Sud koji se smatra nenadlenim oglasit e se rjeenjem nenadlenim, dostavie rjeenje strankama i braniocu i po pravosnanosti tog rjeenja ustupit e predmet nadlenom sudu. Protiv tog rjeenja stranke mogu izjaviti albu, u kom sluaju e drugostepeni sud svojim rjeenjem utvrditi svoju nadlenost odgovarajueg suda, pod uslovom da je drugostepeni sud u isto vrijeme i sud nadlean da rjeava sukob nadlenosti izmeu tih sudova. Ako albe nije bilo, sud kome je predmet ustupljen, ako smatra sebe nadlenim, nee donositi rjeenje o tome, vee e pokrenuti postupak za rjeavanje sukoba nadlenosti. U ovom sluaju radi se o negativnom sukobu nadlenosti, koji, dakle, postoji kada se vie sudova oglase nadlenim. Mogu je meutim, iako rijetko, i pozitivan sukob nadlenosti, koji postoji kada vie sudova sebe smatraju nadlenim, odbijajui ustupanje predmeta na traenje drugog suda. Sukob nadlenosti izmeu sudova rjeava zajedniki neposredno vii sud. Sud koji rjeava o sukobu nadlenosti trai prethodno miljenje od stranaka i branioca. Svaki od sudova koji se spore o nadlenosti duan je, dok se sukob ne rijei, poduzimati radnje za koje postoji opasnost od odlaganja. Protiv rjeenja kojim se odluuje o sukobu nadlenosti alba nije dozvoljena. Odluujui o sukobu nadlenosti, sud moe po slubenoj dunosti donijeti odluku o prenoenju mjesne nadlenosti. 18.PRAVNA POMO Meusobni odnos sudova i drugih dravnih organa manifestuje se i kroz institut pravne pomoi. Dogaa se da je za potrebe suda potrebno da neke radnje obave drugi dravni organi, kao i procesne radnje izvan podruja teritorijalne nadlenosti toga suda. Ovakve poslove sudovi obavljaju putem pravne pomoi koja moe biti Unutranja (domaem sudu pruaju pomo domai sudovi) i 7

meunarodna (domaem sudu ukazuju pomo inostrani sudovi ili organi. Pomo moe biti u uem smislu uzajamna pomo jednog suda drugom u obavljanju krivinoprocesnih radnji, i u irem smislu pomo sudovima od drugih dravnih organa u obavljanju drugih pravnih radnji i tehnikih i drugih slunih poslova. Ukazivanje pravne pomoi vri se dostavljanjem pismene molbe sudu ili organu od kojeg se pomo trai. Pod pojmom pravna pomo u smislu ovog zakona smatra se uzajamna pomo sudova, a pod pojmom slubena saradnja uzajaman saradnja organa za provoenje zakona, saradnja izmeu sudova i organa za provoenje zakona, te saradnja izmeu sudova, odnosno organa za provoenje zakona i drugih organa vlasti. 19.STRANAKA I PROCESNA SPOSOBNOST Stranaka sposobnost je apstraktna procesno pravna mogunost da se bude tuilac ili osumnjieni, odnosno optueni u postupku. Ova se sposobnost utvruje posebno za svaku stranaku. Tuilac ima sposobnost kao stranka u postupku samim tim to je dravni organ. On je izabran u posebnom postupku i pod uslovima koji garantuju da samostalno obavlja krivinoprocesne radnje. Ako iz nekog razloga naknadno tu sposobnost izgubi, o tome e se rjeavati izvan krivinog postupka. Svako lice prema kome se po odredbama materijalnokrivinog prava mogu primjeniti krivine sankcije ima stranaku sposobnost osumnjienog, odnosno optuenog u postupku. Osumnjieni, odnosno optueni ne moe biti svaki izvrilac KD. Tako npr.: prema maloljetnom licu ispod 14 godina ne mogu se primjeniti nikakve sankcije. Tu dolaze i druga lica koja ne mogu odgovarati, npr. zastupnici, poslanici. Uinilac koji u momentu izvrenja KD nije bio uraunljiv, moe biti optueni u postupku. Kriv. odgovornost ovog lica e izostati ako se utvrdi da nije bio uraunljiv u vrijeme izvrenja djela. Procesna sposobnost je mogunost tuioca ili osumnjienog ili optuenog koji ima stranaku sposobnost da obavlja radnje u procesu. Procesna sposobnost se ne mora uvijek podudarati sa stranakom sposobnou. Tuilac kao nosilac funkcije u dravnom organu, uvjek ima procesnu sposobnost za preduzimanje procesnih radnji. Razlog tome je to je imenovan u dravnu slubu koje prema Zakonu jame i garantuju pravilno preduzimanje tih radnji. Osumnjieni, odnosno optueni koji je sposoban da bude stranka u postupku, po pravilu sposoban je da vri radnje u postupku. Ako je optueni faktiki nesposoban da vri procesne radnje (gluv, slijep, umobolan,) obezbjeuje mu se obavezna odbrana preko branioca. U krivinokm postupku iskljueno je zastupanje osumnjienog, odnosno optuenog, jer on odgovara lino. Pravna lica u krivinom postupku nastupaju preko svojih zastupnika i branilaca. Uraunljivost osumnjienog, odnosno optuenog cijeni se u momentu izvrenja KD, a ne u momentu suenja. 20.PROCESNA NAELA O STRANKAMA Naelo kontradiktornosti Naelo kontradiktornosti (raspravnosti) sastoji se u pruanju mogunosti svakoj stranci da tokom postupka iznese sopstveni stav o pitanjima koja su predmet raspravljanja i da se po pravilu u neposrednoj diskusiji izjasni o stavovima protivne stranke i stavlja prijedloge radi rjeavanja spornih pitanja i zatite svojih prava. Ovim naelom se svakoj od stranaka prua mogunost da se izjasni u pogledu procesnih dejstava druge stranke (da im protivrjei) prije nego bude donesena odluka suda. Cilj ovog naela je da se doprinese ravnopravnosti stranaka i nj. efikasnijoj zatiti prava. Kontradiktorno raspravljanje postie se omoguavanjem prava stranaka da stavljaju svoje prijedloge, da postavljasju pitanja, iznose svoja miljenja, te da izvode svoje dokaze. U istrazi ovo naelo dolazi do izraaja prilkom ispitivanja osumnjienog. Naelo ne bis idem (ne ponovo o istom) 8

Niko ne moe biti ponovno suen za djelo za koje je ve bio suen i za koje je donesena pravomona sudska odluka. Ovdje se radi o neponovljivosti svojstava procesnih subjekata u istoj krivinoj stvari Princip neponovljivosti krivinog procesnog subjekta dolazi do izraaja po pravilu upotrebom prigovora presuene stvari, a u sutini predstavlja zabranu ponovnog suenja o istoj krivinoj stvari. Cilj je da se obazbjedi pravna sigurnost graana koji moraju biti lieni neizvjesnosti i straha da e se protiv njih ponovo voditi krivini postupak zbog iste krivine stavri koja je pravosnano rjeena. Ovo naelo obuhvata dva kumulativna uslova, i da bi se primjenilo oba uslova moraju biti ispunjena: da je krivini postupak ve voen protiv odreenog lica za odreeno KD i da je donesena pravosnana sudska odluka u tom krivinom predmetu. 21.KRIVINA TUBA Krivina tuba je procesna aktivnost ovlaenog subjekta (tuioca) kojom se od suda trai da otvori krivini postupak i utvrdi postojanje krivinopravnog zahtjeva u konkretnom sluaju i izrekne optuenom odgovarajua zakonska sankcija. Krivina tuba je optunica-optuni akt, i predstavlja tubu u formalnom smislu, a drugo ona predstavlja svaku radnju tuioca kojoj je cilj otvaranje i odravanje u toku kriv. postupka i to je tuba u materijalnom smislu. Organizovanje krivine tube Kriv. tuba se organizuje na taj nain to se odreuje organ ili lice koje e predstavljati tuilaku stranu kao procesni subjekt, pokretati postupak i podnositi zahtjev o kome sud treba da odlui. Bez tog organa, odnosno lica ne moe se pokrenuti postupak: sud ne vodi krivini postupak po slubenoj dunosti, nego samo na zahtjev ovlatenog tuioca, a ako tuilac odustane od tog zahtjeva ne moe se nastaviti krivicni postupak. Krivina tuba danas se organizuje kao javna tuba koju u javnom interesu vre posebni dr. organi (tuilatva). U BiH od donoenja novog Krivinog zakona postoji samo jedna vrsta tuilaca: tuilac, koji gonjenje poduzima po slu. dunosti. 22.T U I L A C Osnovno pravo i osnovna dunost tuitelja je otkrivanje i gonjenje uinitelja krivinih djela koja su u nadlenosti suda. Tuilac je stranka u kriv. postuupku ali i dravni organ, sa zadatkom da goni uinioce krivinih djela. Unutranja organizacija, djelokrug i ustanovljenje tuilatava u BiH propisani su zakonima o tuilatvu. Tuilatvo BiH je samostalni organ, osnovan u cilju osiguranja efikasnog ostvarivanja nadlenosti drave BiH kao i potivanja ljudskih prava i zakonitosti na njenoj teritoriji. U pogledu svoje pravne prirode tuilatvo se razlikuje od suda jer ne vri sudsku funkciju i nije kao sud nezavistan organ. Tuilatvo je nezvisno od sudstva i policije i nijedno lice niti organ nema pravo da nareuje ili utie na tuilatvo u toku vrenje nj. funkcije. Funkcija tuilatva je upravna, ali tuilatvo nije organ javne uprave ve poseban upravni organ koji postupa u oblasti pravosua, pa se moe rei da je tuilatvo poseban upravno-pravosudni dravni organ. Obaveza tuioca je objektivno i nepristrasno gonjenje. Pravo i dunosti tuioca a) odmah po saznanju da postoji osnovana sumnja da je uinjeno krivino djelo preduzme potrebne mjere u cilju njegovog otkrivanja i provoenja istrage, pronalaenja osumnjienog, rukovoenja i nadzora nad istragom, kao i radi upravljanja aktivnostima ovlatenih slubenih osoba vezanih za pronalaenje osumnjienog i prikupljanje izjava i dokaza, b) provede istragu u skladu s ovim zakonom, c) daje imunitet u skladu s zakonom, d) zahtijeva dostavljanje informacija od dravnih organa, preduzea, pravnih i fizikih osoba e) izdaje pozive i naredbe i predlae izdavanje poziva i naredbi u skladu s ovim zakonom, f) naredi ovlatenoj slubenoj osobi da izvri naredbu izdatu od suda u skladu s ovim zakonom, g) predlae izdavanje kaznenog naloga u skladu s zakonom h) podie i zastupa optunicu pred sudom, i) 9

podnosi pravne lijekove, j) obavlja i druge poslove odreene zakonom.U skladu sa zakonom svi organi koji uestvuju u istrazi duni su da o svakoj poduzetoj radnji obavijeste tuitelja i da postupe po svakom njegovom zahtjevu. 23.OSUMNJIENI, ODNOSNO OPTUENI Osumnjieni, odnosno optueni su procesni subjekti, fiziko lice, izuzetno pravno, za koje postoje osnovi sumnje da je izvrilo KD ili prema kome se vodi kriv. postupak zbog osnovane sumnje da je izvrilo KD, s ciljem da se utvrdi da li je to lice krivino odgovorno, i usluaju da su uslovi ispunjeni, da mu se izrekne odgovarajua kriv. sankcija. Utvrivanje linosti osumnjienog, nije sporno jer je sadrano u aktu o Krivinom djelu. U sluaju da se to ne moe utvrditi postupak se ne moe pokrenuti. Identifikacija se vri osnovni generalijskim podacima od te osobe. Osumnjieni je osoba za koju postoji osnovana sumnja da je poinila krivino djelo, Optueni je osoba protiv koje je jedna ili vie taaka u optunici potvrena, Lica koja mogu imati svojstvo osumnjienog, odnosno optuenog Pitanje ko moe biti osumnjieni, odnosno optueni u kriv. postupku identino je sa pitanjem ko moe biti kriv. odgovoran za izvreno KD. Pod osumnjienom osobom podrazumjeva se ne samo izvrilac KD ili saizvrilac, ve i podstreka i pomaga. Izraz osumnjieni se moe koristiti i za lice koje ne moe biti osumnjieni u konkretnom kriv. postupku (maloljetnik, lice sa imunitetom). Prava i dunosti osumnjienog , odnosno optuenog Osnovno pravo koje pripada osumnjienom odnosno optuenom je pravo na odbranu iz koga proistiu sva ostala prava. Rje je o pravu osumnjienog, odnosno optuenog, a ne i njegovoj dunosti. Pravo na materijalnu odbranu (pravo da se brani sam), kao i pravo na formalnu ili strunu odbranu obranu( brani se uz pomo branioca) sadre ustavne odredbe i odredbe meunarodnog prava o pravima ovjeka. Osumnjieni, optueni u krivinom postupku ima sledee Dunosti: 1. Da stupi u postupak i omogui postupak protiv sebe, Mora potovati zahtjeve tuioca da se nj. sluaj rasvjetli u skladu sa zakonom i izvriti nareenja tuioca i suda koja se tiu rukovoenja postupkom, 2. Da se odazove pozivu suda, a ako ne da svoj izostanak opravda, 3. Da dopusti da bude predmet dokaza, a to se odnosi na njegov tjelesni pregled, lini pretres, vjetaenje, analizu DNK 24.ODBRANA OSUMNJIENOG, ODNOSNO OPTUENOG Odbrana je procesna aktivnost kojom se vri potpuno ili djelimino suprostavljanje optubi. Ona je posledica procesnog poloaja osumnjienog, odnosno optuenog, kome se stavlja na teret da je izvrio KD i da je kriv. odgovoran, pa mora imati mogunost da se brani , istiui okolnosti suprotne elementima optube. Opravdanje odbrane u toku kriv. postupka je viestruko. Odbrana je garancija zakonitosti sudskih odluka i pravilnosti pravosua uopte. To nije samo zahtjev osumnjienog, odnosno optuenog, nego interes drutvene zajednice u cjelini. MATERIJALNA ODBRANA OSUMNJIENOG, OPTUENOG je ona koju osuumnjieni odnosno optueni vri sam i koju za osmnjienog odnosno optuenog vri druga lica osim branioca (sud,tuilac). Ako materijalnu odbranu vri sam osumnjieni ili optueni onda je to lina odbrana. Ako materijalnu odbranu vri sam osumnjieni odnosno optueni, koji je najvie zainteresovan da se brani i pobija optubu, mogunost za to prua mu se ve na prvom sasluanju kada mora biti obavjeten o djelu za koje se tereti i o osnovima optube. Osumnjienom mora biti omogueno da se izjasni o svim injenicama i dokazima koji ga terete i da iznese sve injenice i dokaze koji mu idu u korist, a pored toga mora mu se osigurati dovoljno vremena da spremi odbranu. Pravo na vrenje materijalne odbrane zakon daje jo nekim srodnicima i zakonskim zastupnicima (npr. brani, vanbrani drug, krvni srodnik po prvoj liniji, usvojilac, usvojenik, brat, sestra) albu u 10

korist optuenog mogu podnijeti nj. zakonski zastupnik, brani, vanbrani drug, brat, sestra, a ista ova lica mogu podnijeti zahtjev za ponavljanje kriv. postupka u korist osuenog poslije nj. smrti. FORMALNA ODBRANA OSUMNJIENOG, OPTUENOG Formalna odbrana koju osumnjieni, optueni vri preko strunog branioca, upotpunjava odbranu osumnjienog, odnosno optuenog, slui zatiti i ostvarivanju njegovih prava i boljem funkcionisanju pravosua. Saradnja strunog branioca u nekim sluajevima je samo dozvoljena /fakultativna formalna odbrana/, a nekada se samo nalae /obavezna formalna odbrana/. Zakon predvia tri vrste formalne odbrane: Obavezna, fakultativna, i odbrana siromanih. 25.SPOREDNI PROCESNI SUBJEKTI Sporedni procesni subjekti imaju izvjesna ovlatenja u kriv. postupku, osim prava procesnog raspolaganja. Javljajui se uz glavne procesne subjekte, u krivinom postupku sporedni proc. subjekti su: Oteeni (na strani tuioca), pravno ili fiziko lice (na strani optuenog, okrivljenog) i organ starateljstva (na strani suda). OTEEE NI To je lice ije je imovinsko, lino ili neko drugo pravo, povrijeeno KD ili je ugroeno. Ovo pravo ne mora biti imovinsko, moe biti i lino (ast, ugled, brak, oinstvo) i ne mora biti povrijeeno, ve je dovoljno da je ugroeno. Oteeni moe biti i pravno i fiziko lice, ali se najee pod oteenim podrazumjevaju fizika lica. PRAVNO ILI FIZIKO LICE Pravno ili fiziko lice kao sporedni procesni subjekt na starni osumnjienog, odnosno optuenog javlja se u sluajevima KD kod kojih imovinska korist ostvarena izvrenjem KD ne pripada uiniocu KD, ve nekom pravnom licu, najee preduzeu ili nekom drugom organu ili organizaciji uinioca ili licu na koje je imovinska korist prenesena, po pravilu nj. srodnicima. Tada se imovinska korist ne moe oduzeti osumnjienom, jer nije njegova, pa se pravno lice kome je imovinska korist pripala mora ukljuiti u krivini postupak, da bi od osumnjienog, odnosno okrivljenog bila oduzeta imovinska korist koju je stekao na protivpravan nain. ORGAN STARATELJSTVA Osnovna prava i dunosti organa starateljstva kao sporednog procesnog subjekta na strani suda utvrena su lanom 347 o postupku prema maloljetnicima. Pored toga organ starateljstva pojavljuje se kao pomoni organ suda, dostavljajui sudu na njegov zahtjev, izvjetaj o svim okolnostima koje se tiu linosti maloljetnika, sredini i prilikama pod kojim maloljetnik ivi, vrei nadzor nad maloljetnicima u toku pripremnog postupka, davanje izvjetaja sudu prije donoenja odluke. 26.OSTALI UESNICI U POSTUPKU Radi se o zastupnicima i pomonicima procesnih subjekata i treim licima koja uestvuju u krivinom postupku. ZASTUPNICI PROCESNIH SUBJEKATA Zakonski zastupnici Zakonski zastupnici su lica koja u postupku preduzimaju procesne radnje u ime i za raun procesno nesposobne stranke koju zastupaju i sa dejstvom za tu stranku. Zakonski zastupnik ima prava i dunosti kao i zastupana stranka, a radnje koje obavi zastupnik imaju istu vanost kao da ih je obavila sama stranaka. Preko zakonskih zastupnika u krivinom postupku rade procesno nesposobna lica koja se u procesu mogu javiti kao oteeni i pravna lica. Zakonski zastupnici maloljetnika su nj. roditelji ili staratelji. Punoljetnicima kojima je privremeno ili stralno oduzeta poslovna sposobnost zakonski zastupnici su staratelji odreeni u posebnom postupku. Staraoce odreuje nadleni organ strateljstva a ne krivini sud. Procesni zamjenici (supstituti) Procesni zamjenici su lica koja po svojoj inicijativi i u svoje ime i za raun procesne stranke preduzimaju pojedine procesne radnje u interesu jednog procesnog subjekta, koji je i sam procesno sposoban. Ovlatenje za preduzimanje pojedinih procesnih radnji daje se procesnim zamjenicima zbog pravne veze koja postoji izmeu njih i procesnog subjekta u ijem interesu postupaju. Procesni 11

zamjenici i lica u ijem interesu rade su uvijek u bliskom odnosu, najee srodnikom ali ih se moe vezati i za procesni predmet u kome imaju zajedniki interes. Punomonici Punomonik je lice koje je za vrenje procesnih radnji ovlastila procesno sposobna stranka ili zakonski zastupnik procesno nesposobne stranke, koje u njihovo ime i za njihov raun obavlja te radnje, koje se po zakonu ne moraju obavljati lino. Punomonik radi u ime i u interesu vlastodavca koji je jedini subjekt procesnog odnosa, da bi se vlastodavac oslobodio tereta linog uea u kriv. postupku ili da bi u tom postupku bio lino predstavljen. Osumnjieni, odnosno optueni moe imati samo branioca koji mu pomae, ali ne i punomonika, koji bi mjesto njega radio u procesu. Punomonik moe biti svako fiziko lice koje uiva poslovnu sposobnost i on ne mora imati strunu pravnu spremu. POMONICI (POMONI ORGAN) PROCESNIH SUBJEKATA Pomonici procesnih subjekata (suda, tuioca i osumnjienog, odnosno optuenog) pomau tim subjektima, na njihov poziv ili po naredbi u vrenju njihove procesne aktivnosti. Pomonici suda a) struno lica koje pomae organu kriv. postupka na osnovu svog posebnog strunog znanja ili vjetine, davanjem savjeta, instrukcija, ili drugih vidova pomoi u rjeavanju pojedinih strunih i tehnikih pitanja, ili na planu pruanja struno-tehnike pomoi organu kriv. postupka i krivinoprocesnim strankama. To mogu biti pojedinci odgovarajue struke ili u sluaju potrebe strune ustanove. b) Zapisniar u kriv. postupku je lice koje procesne radnje pismeno utvrije i ozvaniava. O svakoj radnji preduzetoj u toku kriv. postupka sastavlja se zapisnik, a o radu na glavnom pretresu vodi se zapisnik o glavnom pretresu. Zapisniar moe biti i izuzet iz istih razloga koji su predvieni za izuzee sudije. c) Tumai su lica koja na zahtjev tuioca ili suda prevode izjave pismeno ili usmeno, pojedinih uesnika postupka na jezik u slubenoj upotrebi suda i obratno, kao i mimike znakove kojima se prilikom davanja izjava slue gluvi, nijemi i gluvonijemi uesnici postupka.. Trokove za tumae ulaze u trokove krivinog postupka. d) Struni saradnici i pripravnici, to su lica koja imaju u sudu poloen pravosudni ispit i pomae sudiji u vrenju sudijske finkcije. e) Organi starteljstva, f) Ovlaeno slubeno lice, OSL, je ona osoba koja ima odgovarajua ovlatenja unutar dravne granine slube, policijskih organa , sudske policije, kao i carinskih organa, organa finansijske policije, poreskih organa i organa vojne policije, Rje je organima koji funkcioniu na raznim nivoima i u skladu sa zakonom i ustavom obavljeju poslove iz svog domena, a uz to meusobno sarauju. Pomonici procesnih subjekta Pomonici tuioca su OSL, organi starateljstva, dr. dr. organi od kojih moe traiti pravnu pomo i struni saradnici i pripravbnici u tuilatvu. Struni pomaga osumnjienog, odnosno optuenog je branilac, ija je aktivnost formalna odbrana. TREA LICA U KRIVINOM POSTUPKU Meu njima su najvanije svjedoci i vjetaci ili lica koja samo prisustvuju u postupku a to su novinari, nevladine organizacije, itd.. Za ishod postupka to su pravno nezainteresovana lica. 27.POJAM I VRSTE PREDMETA KRIVINOG POSTUPKA Predmet kriv. postupka je materija o kojoj se raspravlja u postupku i o kojoj sud treba da donese odluku. Svaki krivini sud mora imati makar jedan osnovni predmet uz koji mogu da se jave i jedan ili vie sporednih (akcesornih, eventualnih) predmeta postupka. Osnovni predmet krivinog postupka je raspravljanjejednog konkretnog krivinopravnog odnosa nastalog izvrenjem KD izmeu drutvene zajednice predstavljene dravom i osumnjienog, odnosno optuenog. Osnovni predmet kriv. postupka je krivina stvar (causa criminalis), odnosno ustanovljenje da je izvreno KD, da li je optueni kriv, i da li su ispunjeni zakonski uslovi za izricanje kriv. sankcije. 12

Sporedni predmet krivinog postupka pripada drugoj strani, a ne krivinopravnoj, a u krivinom postupku javlja se, eventualno, uz osnovni predmet postupka. U krivinom postupku se o sporednom predmetu raspravlja i odluuje zbog veze koja postoji izmeu sporednog i osnovnog predmeta kriv. postupka, jer bi se o predmetima te vrste inae odluivalo u dr. sudskim ili nesudskim postupcima. Predmet kriv. postupka su samo krivina dijela, ne i prekraji, koji su regulisani zakonima o prekrajima. Ne postoji mogunost spajanja u jedan postupak i suenja pred jednim organom za KD i prekraj. 28.HOMOGENI KONEKSITET (veza krivinih stvari meusobno) Ovaj koneksitet postoji kada se u dva ili vie krivinih sluajeva podudaraju njihovi subjektivni ili objektivni elemnti, tj. u svakom od ovih sluajeva isti je osumnjieni, odnosno optueni ili KD. Prema vezi koja postoji izmeu vie KD, odnosno vie uinilaca, ovaj koneksitet moe biti subjektivni, objektivni ili mjeoviti. a) subjektivni (personalni) koneksitet postoji kada je jedno lice optueno za vie KD. Koneksitet je subjektivan jer je veza izmeu predmeta uspostavljena preko zajednike linosti uinioca, a izmeu samih KD nema nikakve veze. b) Objektivni (realni) koneksitet postoji kada je vie lica koja su u meusobnoj vezi optueni za isto tj. zajedniko KD c) Mjeoviti koneksitet postoji kada je vie lica optueno za izvrenje vie KD ali samo ako izmeu izvrenih KD postoji meusobna veza. Procesni uticaj koneksiteta nastupa po pravilu po diskrecionoj ocjeni suda. Ukoliko do toga uticaja doe, on se manifestuje u spajanju krivinih stvari u jedinstven postupak. Pitanje spajanja krivinih stavri regulisano je u Zakonu ne propisujui ni u jednom sluaju obavezno spajanje predmeta u jedinstven postupak. Prijedlog za spajanje postupka mogu dati stranke i branilac, ali sud moe i bez takvog prijedloga po slubenoj dunosti odluiti da se izvri objedinjavanje postupka i provede jedinstveni postupak. Protiv rjeenja o spajanju postupka nije dozvoljena alba, ali se ono moe pobijati u albi na presudu. Sud moe iz vanih razloga, ili cjelishodnosti do zavretka glavnog pretresa odluiti da postupak za pojedina KD ili protiv pojedinih optuenih razdvoji i posebno dovri. Sudija donosi rjeenje o razdvajanju protiv kojeg nije dozvoljena alba, ali branilac i optueni to rjeenje mogu pobijati u albi na presudu. 29.IMOVINSKOPRAVNI ZAHTJEV KD osim krivinopravni proizvodi i druge najee graanskopravne posljedice. Prema pravnoj prirodi to je graanski predmet za koje vrijede pravila graanskog prava uz posebne odredbe zakona o krivinom postupku. Mogunost ostvarivanja imovinskopravnog zahtjeva u kriv.postupku ima viestruke prednosti. Prije svega, postupak je jeftiniji, jer umjesto dva odvojena postupka vodi se jedan jedinstven. Spajanje je korisno i zbog manje mogunosti pojave protivrjenosti u odlukama o krivinoj i graanskoj stvari nego kada se postupak vodi odvojeno. Realizacija imovinskopravnog zahtjeva u kriv. postupku ima meutim i tetnih efekata na sam kriv. postupak. Zbog toga se propisuje niz ogranienja: a) Imovinskopravni zahtjev koji je nastao usljed vrenja KD raspravie se na prijedlog ovlaenog lica u kriv. postupku ako se time ne bi znatno odugovlaio postupak b) O podnesenom imovinskopravnom zahtjevu sud moe odluiti samo u presudi kojom se optueni oglaava krivim. c) sud ne moe odbiti postavljeni imovinskopravni zahtjev ni onda kada je on nesumljivo neosnovan, ve samo podnosioca uputiti na parnicu u cjelini ili djelimino. d) od svih mnogobrojnih imovinskopravnih zahtjeva koja bi se u sluajevima izvrenja KD mogla postaviti u kriv. postupku, dozvoljena su samo tri: za naknadu tete, povraaj stvari ili ponitaj odreenog pravnog posla. Predmet imovinskopravnog zahtjeva u krivinom postupku Po zakonu samo su dozvoljena tri imovinskopravna zahtjeva:. 13

Povraaj stvari, Povraaj stvari se odnosi na svojinu i predstavlja neposredan i najpotpuniji oblik obeteenja, da li u naturi ili po vrijednosti. Povraaj stavri u korist ovlaenog lica moe se izrei samo ako je u krivinom postupku postavljen zahtjev u tom smislu. Ponitaj odreenog pravnog posla Ponitaj pravnog posla u krivinom postupku moe se traiti samo ako je on imovinskopravni, a nastao je usljed izvrenja KD. Naknada tete Izvrenjem KD u svakom sluaju nastaje tetna posljedica. U nekim sluajevima ta teta pogaa ne samo linost, nego i imovinu, to daje pravo na njenu naknadu u kriv. postupku. Prema l.155 Zakona o obligacijama, teta je umanjenje drutvenih sredstava ili neije imovine (obina teta), ili spreavanje njihovog uveanja koje se moglo osnovano oekivati (izmakla dobit). kao i nanoenje drugome fizikog ili psihikog bola i straha (nematerijalna teta) 30.PREJUDICIJALNA PITANJA Da bi neko pitanje bilo prejidicijalno, mora biti: Pravno, a ne injenino,Takvo da se odnosi na materijalnokriv.pravo i da od njegovog prethodnog rjeavanja zavisi primjena mat.kriv.prava, ne i kriv. postupka,podobno za samostalno rjeavanje u nekom dr. postupku. Prejidicijalna su pravna pitanja koja predstavljaju poseban element u zakonskom opisu odreenog KD ili su poseban uslov krivine odgovornosti ili uslov za izricanje kriv. sankcije. Pred krivinim sudom e se raspraviti prejudicijalno pitanje ako je nj. raspravljanje pred nadlenim sudom ili nekim dr. organom nemogue. Raspravljanje prejudicijalnog pitanja je raspravljanje sa gledita logike, ne u cilju stvaranja obavezne odluke po tom pitanju. Raspravljanje krivini sud vri po odredbama koje vae za dokazivanje u kriv. postupku. Ako je o takvom prethodnom pitanju donio odluku sud u kom drugom postupku ili neki drugi organ, takva odluka ne vee krivini sud u kom drugom postupku ili neki drugi organ, takva odluka ne vee krivini sud u pogledu ocjene da li je uinjeno odreeno KD. To znai da ostale odluke o prejudicijalnim pitanjima, donijete od drugih organa i u drugom postupku, veu krivini sud i one ne mogu biti izmjenjebne u krivinom postupku. 31.TROKOVI KRIVINOG POSTUPKA Trokovi kriv.postupka su izdaci uinjeni od njegovog pokretanja do zavretka. Trokovi kriv. postupka ne obuhvataju trokove izvrenja krivinih sankcija i policijskih radnji, putne trokove i naknade sudijama, odravanje sudskih zgrada, itd. Trokove kriv.postupka obuhvataju: 1. Trokove za svjedoke, vjetake, tumae, struna lica, kao i trokove uviaja, (naknade za ishranu prenoite, naknade za pratioca, putni troak..), 2. Podvozne trokove osumnjienog, odnosno optuenog, (spadaju izdaci za podvoz kopji je na slobodi od mjesta nj. prebivalita do sjedita organa kod koga je pozvan) 3. Izdatke za dovoenje osumnjienog, odnosno optuenog ili lica lienog slobode (snosi ih optueni ako su prouzrokovani nj. krivicom) 4. Podvozne trokove i putne trokove slubenih lica, (trokovi za obavljanje procesnih radnji izvan sudske zgrade) 5. Trokovi lijeenja osumnjienog, odnosno otuenog dok se nalazi u pritvoru, trokovi poroaja 6. Trokovi tehnikog pregleda vozila, analize krvi i prevoza lea do mjesta obdukcije (ove trokove snosi sud) 7. Paalni iznos, (naknada za sitne sudske izdatke koji se ne mogu evidentirati i specifirati kanc. materijal i sl.) 8. Nagrada i nuni izdaci braniocu (po sl. dunosti) 9. Nune izdatke oteenog i nj. zakonskog zastupnika (oteeni koji je pozvan kao svjedok ima pravo na naknadu trokova) Zakon utvruje da su trokove kriv. postupka duni da naknade: 1. Optueni koji je oglaen krivim, bez obzira da li je osuen na kaznu 2. Budetska sredstva, u sluaju kada se obustavi kriv.postupak ili kada se donese presuda da se optueni oslobaa krivice ili kojom se optuba odbija. 14

3. lice koje je svjesno podnijelo lanu prijavu. Ako je otrokovima raspravljano u presudi dozvoljena je alba na presudu, a ako je odlueno posebnim rjeenjem o albi protiv tog rjeenja odluuje vijee drugosstepenog suda. Odluka se moe pobijati zbog povrede zakona, a ne moe osporavati i visina trokova. 32.O PROCESNIM RADNJAMA UOPTE Procesne radnje su vrsta pravnih radnji zbog toga to proizvode pravne posljedice i regulisane su pravom. Od drugih pravnih radnji one se razlikuju jer su procesnopravne obavljaju se u procesu posredno ili neposredno , sluie ciljevima procesa. Procesne radnje se preduzimaju na osnovu zakona utvrenih prava i dunosti procesnih subjekata, to znai da za nj.obavljanje vai princip zakonitosti kao garancija eventualnih zloupotreba. Uzevi u obzir proc. subjekte koji ih vre, procesne radnje se djele na: radnje suda i radnje stranaka. Proces.radnje suda su: dokazivanje, radnje procesne prinude, radnje odluivanja, radnje rukovienja postupkom, radnje dostavljanja, itd. Procesne radnje stranaka su raznovrsne i mnogobrojne, a uglavnom je nj. podjela na radnje odbrane (koje vre osumnjieni, odnosno optueni), i radnje optuenja (koje vri tuilac) Procesne radnje se izvode i po formi i po sadrini na nain propisan zakonom, meutim vanost procesne radnje ostaje i onda kada ona nije obavljena u skladu sa zakonom zbog ega zakn propisuje mjere da se na vrijeme sprijei njihovo nastajanje. S obzirom na taj kriterijum, procesne radnje u krivinom procesu djele se na pravilne i nepravilne. Polazei od stadijuma preduzimanja, procesne radnje suda mogu biti istrane i sudee. S tim u vezi procesne radnje mogu biti i policijske preduzete u istrazi. 33.OSNOVNA NAELA KRIV. POSTUPKA KOJA SE ODNOSE NA FORMU PROCESNIH RADNJI Osnovna naela kriv.postupka koja se odnose na formu procesnih radnji su: Naelo usmenosti i naelo pismenosti, naelo javnosti, naelo neposrednosti, naelo procesne ekonomije i naelo lojalnosti. Naelo usmenosti i naelo pismenosti.Ovo naelo postoji kada stranke i drugi uesnici svoje izjave, prijedloge i dokaznu grau daju usmeno sudu i prua im se mogunost da se o njoj usmeno izjasne. Po naelu usmenosti optuba se na pretresu mora iznijeti usmeno (proitati), iako je podenesena u pismenom obliku. Naelo pismenosti postoji kada stranke izjave i prijedloge pismeno podnose sudu, a dokazna graa za sudsku odluku zasniva se na spisima predmeta. Izuzetak od naela usmenosti sadri postupak za izdavanje kaznenog naloga l. 334-339. Naelo javnosti.Javnost glavnog pretresa podrazumjeva da raspravljanju pred sudom mogu prisustvovati samo punoljetna lica iji broj zavisi od raspoloivog prostora u sudnici. Maloljetrna lica ne mogum prisustvovati ako se ne sasluavaju kao svjedoci ili oteeni. Lica koja prisustvuju glavnom pretresu ne smiju nositi oruje niti drugo orue za napad, osim uvara zatvora ili optuenog kojma sudija to dozvoli. U optem postupku javnost moe biti iskljuena, za cio pretres ili njegov dio. Osnovi za ovo su sledei: interesi dravne bezbjednosti, uvanje dravne tajne, vojne, poslovne, slubnene, uvanje javnog reda, zatita morala u demokratskom drutvu, linog i intimnog ivota optuenog. Odluku o iskljuenju javnosti vijee moe donijeti poslubenoj dunosti ili na osnovu prijedloga stranaka i branioca. Osim iskljuenja javnosti sa glavnog pretresa, zakon poznaje i iskljuenje nekih tehnikih sredstava obavjetavanja javnosti, kao to su npr.: snimanja, fotografisanja. Snimanje moe biti i odobreno ali sudija moe iz opravdanih razloga pojedine djelove pretresa ne dozvoliti da se snimaju. Presuda se uvijek saoptava javno pa i onda kada je javnost bila iskljuena Naelo neposrednosti.Smisao ovog naela je da se dokazi na glavnom pretresu i pri donoenju presude moraju u naelu ocjenjivati u njihovom izvornom obliku a ne posredno iz drugih izvora u sekundarnom obliku (svjedoci po uvenju, itanje zapisnika umjesto neposrednog ispitivanja svjedoka). U uem smislu to naelo odreuje da se dokazi moraju izvoditi pred sudom bez 15

posredovanja drugog organa. Raspravni sud mora uvjek sam ostvariti kontakt s izvornim dokazom, ne smije izvoenje dokaza prepustiti nekom drugom organu, tzv formalna neposrednost ili neposrednost u uem smislu. Mora uvjek obezbjediti da se na pretresu pribavi i izvede taj izvorni dokaz tzv. materijalna neposrednost ili neposrednost u irem smislu. Sprovoenje nacela neposredne sudske ocjene dokaza uva sud od opsnosti daocjenjuje dokaze u nestvarnoj formi. Neposrednost zato dolazi do punog izraaja na glavnom pretresu, ali je to samo pravilo sa manjim ili veim brojem izuzetaka. Naelo procesne ekonomije .Naelo procesne ekonomije izvodi se iz lana 13 stav 2 po kome je sud duan da postupak sprovede bez odugovlaenja. Ono se obezbeuje i propisivanjem rokova u kojima sud mora donijeti odluku ili obaviti drugu procesnu radnju, najee u sluajevima kada je osumnjieni, odnosno optueni u pritvoru, a nekada uopte. Zahtjev za sprovoenje ovog naela mora se dovesti u sklad sa drugim procesnim naelima, naroito naelom istine. Naelo lojalnosti i potenja uesnika postupka i suzbijanja zloupotrebe i njihovih procesnih prava.Naelo lojalnosti i potenja uesnika postupka znai da su stranke i njihovi zastupnici duni da u vrenju svojih procesnih aktivnosti postupaju ne samo ispravno, u skladu sa zakonom, nego i poteno bez zloupotreba. Ovo naelo ima svoj osnov u lanu 13 stav 2 u kome je formulisano da je sud duan da onemogui svaku zloupotrebu prava koja pripadaju licima koja uestvuju u postupku. Procesne zloupotrebe u postuplu suzbija sud, sredstvima koja mu stoje na raspolaganju. Procesne zloupotrebe suzbijaju se i na taj nain to sudija, odnosno predsjednik vjea moe odrediti pritvor radi obezbjeenja prisustva optuenog na glavnom pretresu. 34.FORMA PROCESNIH RADNJI Forma procesne radnje odnosi se na odreivanje naina i mjesta njenog odvijanja. Zakon nema normi o formi koje bi se odnosile na sve procesne radnje, ve posebne odredbe o formi za pojedine radnje (ispitivanje osumnjienog, sasluanje svjedoka, pretresanje stana) U ovom sluaju rje je o posebnom pravilu o formim procesnih radnji. Ako forma za neku procesnu radnu nije propisana, procesni subjekt u skladu sa optim odredbama o formama vri je na nain za koji smatra da je najpogodniji za postizanje cilja. Znaaj procesni formi je viestruk. Sa jedne strane procesne forme obezbjeuju nesmetano vrenje prava procesnih subjekata, u skladu sa zakonom. S druge strane, kao rezultat viegodinjeg iskustva kako treba obaviti procesnu radnju, sa nnajmanje napora, vremena i trokova omoguavaju najoptimalniji procesni efekat. To doprinosi da sudske odluke budu sigurnije, objektivnije i kvalitetnije.. Naelno, sud ne moe oslobaati od procesnih formi koje odreuje zakon. Ipak u nekim sluajevima zakon je dao ovlatenje sudu da odstupi od propisane forme (npr. u postupku sa maloljetnicima l.356 stav 1, 364 stav 1. 35.VRIJEME PROCESNIH RADNJI Da bi procesne radnje bile usklaene, prije svaega vremenski, obavljaju se svakog radnog dana, izuzetno i u neradne dane i praznikom, ako ne trpe odlaganje. U ovom kontekstu najvei znaaj imaju rokovi i povraaj u preanje stanje. Rokovi .Rok je vremenski periood u kojem se odreena procesna radnja mora preduzeti ili se ne smije preduzeti ili je treba preduzeti. Zajedniki cilj svih rokova u krivinom postupku je stvaranje uslova za efikasnije vrenje ovlaenja koja pripadaju starankama. Odredbe zakona bave se procesnim rokovima, za razliku od materijalnih koji se odnose na materijalno krivino pravo (npr.rokovi za gonjenje ili izvrenje kazne, rokovi za rehabilitaciju i brisanje osude itd.) Materijalni rokovi su znaajni i o njima se mora voditi rauna u krivinom postupku, jer proizvode odreene posledice i stanja od kojih zavisi mogunost voenja krivinog postupka. Procesni rokovi odnose se na procesne radnje stranaka. Polazei od toga ko ih odreuje, rokovi mogu biti zakonski i sudski. Sudski su oni rokovi koje sudija odreuje na osnovu zakonskog ovlatenja i to diskreciono, pri emu se rukovodi okolnostima pojedinog sluaja. Pravi sudski rok postoji kad je odreivanje roka u potpunosti preputeno krivinom sudu. Zakonski su oni rokovi ije je trajanje neposredno odreeno u zakonu i oni se ne mogu produiti, osim ako to zakon izriito dozvoljava.

16

Zakonski rokovi mogu biti odreenog (dan, mjesec dana) i neodreenog trajanja (pritvor zbog koluzijske opasnosti l.132 stav 1 zbog mogueg ometanja uticajem na svjedoke, vjetake ili sauesnike. Rokovi dalje mogu biti: peremtorni(npr.istekom ovog roka gubi se pravo na podnoenje prigovora)dilatorni,(suspenzivini,odloni) instrukcioni(opominjui,upuujui). Razlikovanje se vri s obzirom na to da li je dejstvom roka procesna aktivnost zabranjena, obavezna ili dozvoljena U odnosu na mogunost produavanja rokovi mogu biti strogi (ne mogu se produiti) i obini (mogu se produiti). Sudski rokovi mogu se produiti, ali samo u okviru odreenom zakonom. Zakonski rokovi se isto tako izuzetno mogu i skraivati. Od roka treba razlikovati ROITE (termin), koji predstasvlja odreeni dan i as predvien za preduzimanje procesne radnje, po pravilu uz uee vie svjedoka. Za rioite je karakteristino istovremeno preduzimanje djelatnosti vie subjekata na jednom mjestu. Povraaj u preanje stanje Povraaj u preanje stanje je pravno sredstvo kojim se odlukom suda otvara mogunost obavljanja proputene procesne radnje uesniku postupku kome je prekluzivni rok istekao bez njegove krivice. Povraaj u preanje stanje opravdava se razlozima pravinosti, ali je i pogodno sredstvo za odugovlaenje postupka i procesne zloupotrebe. Pravo na povraaj u preanje stanje pripada optuenom koji iz opravdanih razloga propusti rok za izjavu albe na presudu ili na rjeenje o primjeni mjere bezbjednosti ili vaspitne mjere o oduzimanju imovinske koristi. Za povraaj u preanje stanje zakon propisuje dva uslova, i to materijalni i formalni. Materijalni uslov za povraaj u preanje stanje jeste da je optueni iz opravdanih razloga propustio rok za izjavu albe na pomenute sudske odluke. Formalni uslov za povraaj u preanje stanje jeste: da optueni molbu za povraaj u preanje stanje podnese u roku od osam dana poslije prestanka uzroka zbog koga je proputen rok i da blagovremenom molbom preda albu ali se povraaj u preanje sxtanje ne moe traiti ako je od dana proputanja roka proteklo vie od tri mjeseca. 36.NEPRAVILNE PROCESNE RADNJE Propisujui formu, vrijeme i sadrinu procesnih radnji, zakon obavezuje procesne subjekte samo na radnje koje su izvrene saobrazno zakonu (perfektne procesne radnje), tj. koje nisu manjkave (nepravilne procesne radnje). Zato zakon propisuje mjere iji je cilj s jedne strane spreavanje nastupanja nepravilnih procesnih radnji (preventivne mjere), a s druge strane i mjere u pogledu nepravilnih procesnih radnji, eventualno i subjektima koji ih preduzimaju.Nepravilne procesne radnje mogu biti vrlo razliite od beznaajnih do najkrupnijih pa su i mjere za njihovo otkklanjanje razliite.Pravne posljedice neurednih procesnih radnji zavise od stepena i znaaja tih nepravilnosti za KP.Preko nepravilnosti moje nisu bitne za rezultat postupka prrelazi se ,druge se otklanjaju poduzimanjem mjera,a samo u posebnim sluajevma nepravilno poduzeta procesna radnja ponitava kompletan rezultata KP tj.ini bezvrijednim i one radnje koje su pravilno poduzete. U preventivne mjere i mjere za obezbjeenje vjerodostojnosti procesnih radnji spadaju: zakletva svjedoka, vjetaka i tumaa, svjedoci prisutni izvoenju procesne radnje,(svjedoci prilikom pretrtesa prostorija,stana i lica)prepoznavanje lica i stvari, suoenje i rekonstrukcija dogaaja.Kod izvoenja ovih procesnih radnji mora biti ispunjena odreena zakonska forma da bi ona bila pravilno izvedena. 37.DOKAZI I DOKAZIVANJE UOPTE Radnje dokazivanje su one radnje koje sud vri da bi formirao svoje ubjeenje o postojanju ili nepostojanju injenica koje mogu biti od uticaja na njegovu odluku. Ovdje je rje o dokazu u formalnom smislu koji se poklapa sa dokaznim postupanjem. Dokaz u materijalnom smislu je svaki dokazni osnov ili razlog sadran u odreenom dokaznom sredstvu koji govori o istinitosti neke injenice vane za postupak. Pravilno utvrivanja injenica u krivinom postupku je osnovni i najvaniji zadatak sudova, ali je tei nego u drugim sudskim postupcima. 17

Iz definicije dokaza u materijalnom smislu moe se zakljuiti da se pojam dokaza sastoji iz tri elementa: Predmet dokaza, Dokazni osnov i Dokazna sredstav. injenica koju treba dokazati je predmet dokaza. Predmet dokaza je Tvrdnja o postojanju, rjee nepostojanju injenice. injenica koja je ve utvrena i iz koje se izvodi zakljuak o istinitosti injenice koju treba dokazati naziva se dokazni osnov ili razlog. Izvori iz kojih se dobivaju injenice koje predstavljaju dokazni osnov nazivaju se dokazna sredstva. Nain dokaza je posebna karakteristika dokaza u krivinom postuupku. Podobnost dokaznog sredstva da uvjeri sudiju u istinitost injenice koja je predmet dokazivanja naziva se dokaznom snagom. Polazei od dokazne snage dokazi se dijele na: Potpune i Nepotpune dokaze. Potpun dokaz je onaj koji u cjeliosti potvruje istinitost ili neistinitost neke sporne injenice, a nepotpun ili poludokaz ini to samo djelimino. Neposredne ili posredne. Neposredni dokazi zasnivaju se na neposrednom opaanju injenica, a posredni na saznavanju injenica posrednim putem, preko drugih izvora (svedok, vetak, itd). Dokaze u uem smislu (neposredno, direktno opaanje injenica koje vre organi krivinog postupka o postojanju pravno relevantne injenice) i dokaze i irem smislu (Indicije), tj. injenice koje nisu pravno relevntne, ali na osnovu kojeg pravnog postojanja se loguikom argumentacijom dolazi8 do zakljuka o postojanju pravnmo relevantne injenice. Dokazi optube i dokazi odbrane. Osnov kvalifikacije je u vrijednosti dokaza, polazei od prirode stranakih zahtjeva u krivinoj stvari. Dokazi optube potkrepljuju optubu, a dokazi odbarane odbranu. Stvarni (realni, materijalni) i Personalni (verbalni) dokazi. Zakon propisuje da se dokazi izvode na glavnom pretresu i da sud presudu smije zasnivati samo na injenicama i dokazima koji su izneseni na glavnom pretresu lan 281, stav 1. 38.PREDMET DOKAZIVANJA injenice koje se upostupku dokazuju Predmet dokazivanja u odreenoj krivinoj stvari su samo pravno relevantne injenice ili odlune injenice, tj. one koje su od znaaja za odluivanje o toj stvari. Nazivaju se relevantnim injenicama, zato to na ove injenice pravo nadovezuje odreene pravne posljedice. Dokazuju se samo injenina, ne i pravna pitanja. injenice koje se dokazuju mogu se odnositi na krivino matgerijalno i krivino procesno pravo. injenice koje se tiu materijalno krivinog prava odnose se samo na krivino djelo, krivinu odgovornost i kanjivost. To su injenice koje se odnose na djuelo (objektivne) ili na linost uinioca djela (subjektivne). Objektivne injenice tiu se optih obiljeja krivinog djela zuajednikih za sva krivina djela (radnja, predvienost u zakonu, protivpravnost i krivixca) ili posebnih obiljeja djela koje je predmet suenja. Subjektivne injenice odnose se na odluke o krivinoj odgovornosti i kanjivosti. Meu injenice koje se odnose na procesno pravo dolaze one koje su vane za rjeavanja pitanja nadlenosti, izuzee sudija, povraaj u preanje stanje, priznavanja svojstva oteenog. injenice ije je dokazivanje nepotrebno To su pravno relevantne injenice koje sud u svojoj presudi koristi kao utvrene iako ih u postupku posebno ne dokazuje, jer su dokazi sami po sebi, zbog svoje oiglednosti, notornosti ili drugih razloga. Po tom osnovu ne dokazujeu se: Oigledne injenice. (npr. dokazivanje punoljetstva osobe koje moe biti oigledno po izgledu te osobe Notorne (optepoznate) injenice. Notorne su one prirodene, ljudske injenice ili faktike situacije iz prolosti ili sadanje o kojima je saznanje sa obiljejem istine raireno u irem krugu ljudi, zbog naina na koji suse te injenice ostvarile ili zbog naina na koji su se rasprostrle. injenice ije dokazivanje zabranjeno Takav sluaj predvien je u lanu 82, po kome se ne moe sasluati svjedok: - lice koje bi svojim iskaziom povrijedilo dunost uvanja dravne, vojne ili slubene tajne, dok ga nadleni organ ne oslobodi te dunosti; - branilac osumnjienog u pogledu injenica koje su mu postale poznate u svojstvu branioca; - lice koje bi svojim iskazom povrijedilo dunost uvanja profesionalne tajne (vjerski slubenik), i 18

- maloljetno lice koje s obzirom na uzrast i duevnu razvijenost nije sposobno shvatiti znaaj prava da ne mora svjedoiti. 39.DOKAZNA SREDSTVA Dokazna sredstva su izvori iz kojih se dobijaju dokazni osnovi, tj. izvori iz kojih se dobijaju injenice koje slue kao podloga za izvoenje zakljuaka o istinitosti ili neistinitosti onoga to je predmet dokaza. Na zakon ne sadri odredbe o sistemu dokaznih sredstvaa i uslovima njihove primjene, nego samo odredbe o izvoenju dokaza pojedinim radnjama dokazivanja (ispitivanje osumnjienog, sasluanje svjedoka, uviaj, vjetaenje). Pored toga zakon sadri odredbe o zabrani koritenja pojedinih dokaznih sredstava ili metoda za sticanje dokaza, ali to ne znai da je dozvoljena upotreba ostalih dokaznih sredstava, koja zakonom nisu iskljuena, a suprotna su pravnom poretku i osnovnim naselima postupka. Nedozvoljena dokazna sredstva Nedozvoljena dokazna sr. su ona koja su protivna pravnom poretku, naelima postupka, nekoj izriitoj zakonskoj odredbi ili drutvenom moralu, iako bi inae, bila podobna za utvrivanje injenica koje su predmet dokazivanja. Zakon u nizu svojih odredaba propisuje da se na iskazima lica datim uz odreene povrede postupka ne moe zasnivati odluka suda, to praktino znai da se te izjave ne mogu koristiti kao dokaz.(svjedoci osumnjieni ,vjetaci) lanom 10 stav 1 zabranjuje se od osumnjienog, optuenog ili bilo kojeg drugog lica koje uestvuje u postupku iznuivati priznanje ili kakvu drugu izjavu. Zabrana upotrebe nezakonitih dokaza vrijedi u cjelom krivinom postupku, od njegovog zapoinjanja do zavretka i odnosi se na sve predmete, odnosno na sve oblike postupka. Spoznajna vrijednost ovakvih dokaza ne moe konvalidirati nezakonitost. Pojedina nedozvooljena sredstva su: narkoanaliza (serum istine) predstavlja psihijatrijski terapeutski postupak koji se koristi u cilju lijeenja razliitih psihikih poremeaja. Usled spuitanja nivoa inhibicije do nivoa u kome se ne djeluje svjesna cenzura, stvara se mogunost da se od ispitanika dobije obavjetenje o izvrenom KD. Ova metoda se smatra modernim oblikom stavljanja ljudi na muke i moe bititetna za zdravlje i uzrokovati smrt ispitanika. Lobotomija Ovi metodi su u zakonu izriito zabranjeni. Prema odredbi lana 109, stav 3, nije doputeno da se nad optuenim, osumnjienim, svjedokom vre medicinske intervencije ili da im se daju takva sredstva kojima bi se uticalo na njihovu volju pri davanju iskaza. Meutim ostale su neke druge dileme koje su tjesno povezane a radi se o Primjena aparata za otkrivanje lai Posljedice upotrebe nedozvoljenih dokaza Poto su dokazi pribavljeni na zakonom zabranjen nain ili krenjem osnovnih ljudskih prava i sloboda, te bitniom povredama zakona, pravno nevaljani, to se i sudska odluka koja se temelji na takvim dokazima smatra nevaljanom i ukida se. Za razliku od ostalih sluajeva ovdje izvedeni dokaz sam za sebe nije nezakonit, meutim, on je nezakonit jer je pribavljen iz izvornog dokaza koji je nastao na nezakonit nain. Kriterij za ocjenu zakonitosti dokaza je izvorni dokaz. 40.POSTUPAK SA DOKAZIMA Postupak sa dokazima sastoji se iz nastupanja dokaza, izvoenje dokaza i ocjene dokaza. Nastupanje dokaza.Predstavlja izjavu volje nadlenog organa da odreeni dokaz treba izvesti u cilju utvrivanja odreene injenice. Uloga suda u nastupanju dokaza zavisi od vrste krivinog postupka. U savremenim krivinim postupcima mjeovitog tipa vlada naelo sudske odgovornosti, po kome se sudija, uporedo sa djelatnou stranaka, stara o dokazivanju injenica vanih za postupak. To se razlikuje od naela odgovornosti stranaka. (gdje stranke snose terret ne i dunost dokazivanja). Kada je u pitanju sudska odgovornost, zadatak suda je da sakzupi cio injenini materijal o krivinom sluaju i to po slubenoj dunosti. Sa nastupanjem dokaza stoji u vezi i naelo procesne akvizicije ( zajednikog rezultata procesnih subjekata). Sutina je u tome da je bez znaaja injenica od koga je potekao dokaz. Dokaz unijet u 19

postupsk odvaja se od subjekta koji ga je unio i smatra se akvizicijom (tekovinom), steenom za proces i na raspolaganju je svim procesnim subjektima i moe biti upotrebljen u svaijem interesu. Izvoenje dokaza.Izvoenje dokaza predstavlja koritenje, na nain propisan zakonom, dokaznih sredstava, rado saznavanja injenica koje su predmet dokazivanja. Izvoenje dokaza odreeno je posebno za svako dokazno sredstvo. Izvoenje dokaza se u pravilu vri u vrijeme kada on treba da bude upotrebljen, zajedno sa drugi elementima potrebnim za odluku suda, ali je mogue i prije toga. Izvoenje dokaza predstavlja sadrinu dokaznog postupka, kao posebne procesne faze, lan 261-278. Ocjena dokaza Ocjena dokaza predstavlja posljednu zavrnu i najvaniju aktivnost suda kojom se postie krajnji cilj dokazivanja. Ocjena dokaza mogu da vre i stranke: tuilac (prilikom donoenja naredbe o sprovoenju istrage i donoenja odluke o podizanju optunice), i optueni (prilikom ulaganja prethodnih prigovora protiv optunice i sl.). Pri ocjeni dokaza sudija se slui logikim i tehnikim ispitivanjem. Princip je da se jedna injenica dokazuje sa vie dokaznih osnova. Ako vie dokaznih osnova dokazuje neku injenicu na isti nain, u pitanju je sticaj dokaza. Kolizija dokaza postoji ako vie dokaza predstavlja istu injenicu razliito. Sumnja je najnii stepen ubjeenja u istinitost neke injenice i postoji kada su razlozi koji govore za i protiv istinitosti jednaki ili su, ak, razlozi protiv jai od osnova za. Osnovana sumnja je vii stepen sumnje zasnovan na prikupljenim dokazima koji upuuju na zakljuak da je izvreno KD.Uz osnovanu sumnju, zakon koristi pojmove: osnovi sumnje, dovoljno osnova za sumnju, i vjerovatnost. Osnovi sumnje su utvrene injenice i okolnosti koje posredno ukazuju na mogunost postojanja KD, na odreeno lice kao uinioca, kao i na odreenu bliu ili dalju vezu izmeu uinioca i KD-a. Vjerovatnoa se nalazi izmeu izvjesnosti i sumnje i postoji kada sudija nije potpuno uvjeren u istinitost neke injenice koju utvruje, tj. kada nije doao do izvjesnosti, ali su ipak razlozi koji ghovore za istinitost injenice jai od razloga koji govore protiv istinitosti. Izvjesnost je postizanje takvog stepena uvjerenja u kome svi razlozi govore za istinitost relevantnih injenica, tako da se u njih ne moe posumnjati. 41.PROCESNA NAELA KOJA SE ODNOSE NA RADNJE DOKAZIVANJA To su: Naelo zakonske ocjene dokaza i ocjene dokaza po slobodnom uvjerenju, naelo istine i naelo in dubio pro reo. Zakonska ocjena dokaza i ocjena dokaza po slobodnom uvjerenju Zakonska ocjena dokaza m,oe biti pozitivna i negativna. Prema pozitivnoj ocjeni dokaza sud mora uzweti u obzir da je odreena odluna injenica dokazna, prema tome i da j djelo izvreno i da je optueni uinilac, kada nastupi ona koliina i kakvoa dokaza odreena zakonom. U sluaju negativne teorije zakonskih dokaza sud nije mogao uzeti u obzir da je odreena injenica dokazna ako se ne stekne ona koliina i kakvoa dokaza propisana zakonom, ali ako se ta koliina i kakvoa postigne, sudija je slobodan da po svom uvjerenju cijeni da li je injenica dokazna. Ocjena dokaza po slobodnom uvjerenju dokaza postoji kadaq sudija vri ocjenu o postojanju injenica na osnovu sopstvene analize, ne po pravilima utvrenim u zakonu. Svoje slobodno uvjerenje o vrijednosti izvedenih dokaza sud formira na osnovu logike analize i psiholoke ocjene dokaznog materijala, nevezan nikakvim zakonskim pravilima o ocjeni dokaza, jedino sa obavezom da o toj ocjeni poloi raun u obrazloenju svoje odluke. Naelo istine Naelo istine izriito je ustanovljeno u lanu 14, koji propisuje da su sud, tuilac i drugi organi koji uestvuju u krivinom postupku duni da s jednakom panjom ispituju i utvruju kako injenice koje terete osumnjienog, tako i one koje im idu u korist. Na ovaj nain, u odnosu na same injenice koje se utvruju u postupku, ovim zakonskim rjeenjem uvodi se standard jednakog obzira koji vai u toku cjelog krivinog postupka. Izvjesna ostupanja od utvrivanja istine konstituisana su radi zatite indivuidualnih prava osumnjinog i dr. lica i ne umanjuju vrijednost i znaaj tog naela. takva odstupanja predstavljaju npr.: pravo na utnju, oslobaanje od dunosti svjedoenja. Naelo in dubio pro reo 20

Naelo je jedna od pogodnosti koja se priznaje osumnjienom, da bi se popravila njegova pozicija u postupku. Skup tih pogodnosti oznaava se kao prednost odbrane. Pravilo in dubio pro reo propisano je u lanu 3 stav 2 znai da se dilema oko postojanja svih injenica koje idu u korist optuenog rjeava tako da se u presudi utvruje njihovo postojanje, a dilema u postojanju injenica koje idu na tetu optuenog rjeava na nain da se u presudi uzima njihovo nepostojanje. Odredba lana 284 taka c, direktno predvia izricanje oslobaajue presude ako nije dokazano da je optueni uinio KD za koje se optuuje. 42.PRETRESANJE STANA, PROSTORIJA I LICA Pretresanje je matrijalno istraivanje nad licimA ili stvarima u cilju pronalaenja tragova KD ili predmeta vanih za KP ili u cilju hvatanja osumnjienog odnosno optuenog.Objekat pretresanja mogu biti lica ili stan i druge prostorije osumnjienih lica ili drugih lica ,koja su zbog linih odnosa sa osumnjienim osloboeni dunosti svjedoenja.Pretresanje se vri po pravilu u istrazi ali moe i u svim fazamam postupka u kriminalistikom smislu najuspjenije je odmah nakon izvrenog KD. Prettrersanje lica ( lini pretres) predstavlja istraivanje na tijelu ili u tijelu ili na obui odjei i linom prtljagu odreenog lica kada je vjerovatno da je to lice poinilo KD ili bda e se pretresanjem pronai predmet ili tragovi KD vani za KP.Pored ovih sluajeva prettresanje lica se vri prilikom privoenja i liavanja slobode.Srestva kojim se vrpi lini pretres su razliita(pregled ispitivanje tjelesnih upljina, rengenoskopija). Pretresanje osobe obavlja osoba istog spola. Stanom se smatra svaka prostorija ili prostor u kome se boravi ili moe boraviti.Pretrtesanje se moe izvriti I na drugim mjestima koja ne obuhvataju stan(dvorita,sijena).Nezakonito pretresanje povlai posljedicu nitavnosti poduzete radnje. Pretresanje pokretnih stvari, u smislu odredbe stava 1. ovog lana, obuhvaa i pretresanje kompjutera i slinih ureaja za automatsku obradu podataka koji su s njima povezani. Pretresanje kompjutera i slinih ureaja iz stava 2. ovog lana, e se obaviti uz pomo strune osobe. Uslovi za pretres Pretresanje stana i drugih prostorija moe se odrediti samo onda ako ima dovoljno osnova za sumnju da e se pri pretresanju: Pronai pretpostavljeni izvrilac KD ili nj. auesnik, Otkriti tragovi KD ili Pronai predmeti vani za kriv.postupak. Formalni uslov za pretresanje je naredba suda koja mora biti pismena i obrazloena. Podrazumjeva da sud mora prethodno utvrditi postojanje zakonskih uslova za pretresanje koji su predvieni l. 51 i 52. Pretresanje bez naredbeOvlatena slubena osoba moe ui u stan i druge prostorije bez naredbe i bez svjedoka i, po potrebi, izvriti pretresanje ako stanar tog stana to eli, ako neko zove u pomo, ako je potrebno uhvatiti uinitelja krivinog djela koji je zateen na djelu ili radi sigurnosti ljudi i imovine, ako se u stanu ili drugoj prostoriji nalazi osoba koja se po naredbi suda ima pritvoriti ili prinudno dovesti ili koja se tu sklonila od gonjenja. Nakon izvrenja pretresanja bez naredbe za pretresanje, ovlatena slubena osoba mora odmah podnijeti pisani izvjetaj tuitelju koji e o tome obavijestiti sudiju za prethodni postupak. Izvjetaj mora sadravati razloge pretresanja bez naredbe. Usmeni zahtjev za izdavanje naredbe moe se podnijeti kada postoji opasnost od odlaganja. Usmeni zahtjev za izdavanje naredbe o pretresanju moe se saopiti neposredno sudiji za prethodni postupak ili telefonom, ili radio-vezom ili drugim sredstvom elektronske komunikacije.Kad podnesen usmeni zahtjev za izdavanje naredbe za pretresanje, sudija za prethodni postupak e daljnji tok razgovora zabiljeiti. U sluaju kada se koristi zvuni ili stenografski zapisnik, sudija za prethodni postupak je duan dati zapisnik na prijepis, ovjeriti istovjetnost prijepisa i predati originalni zapisnik i prijepis sudu u roku od 24 sata od izdavanja naredbe. U sluaju doslovnog biljeenja razgovora sudija za prethodni postupak e potpisati kopiju zapisnika i predati je sudu u roku od 24 sata od izdavanja naredbe. Vrijeme izvrenja naredbe za pretresanje Naredba za pretresanje mora se izvriti najkasnije 15 dana od izdavanja naredbe nakon ega se, bez odlaganja, mora vratiti sudu. Naredba za pretresanje se moe izvriti bilo kojeg dana u sedmici. Naredba se moe izvriti samo u vremenskom periodu od 6 sati do 21 sata, 21

osim ako u naredbi nije izriito dato ovlatenje da se moe izvriti u bilo koje doba dana ili noi, u skladu odredbama zakona. Pretresanju stana, ostalih prostorija ili osobe prisustvuju dva punoljetna graanina kao svjedoci. Pretresanju osobe prisustvuju svjedoci istog spola. Pretresanje osobe vri osoba istog pola. Prilikom vrenja pretresanja slubenih prostorija pozvat e se njihov starjeina ili rukovoditelj da bude prisutan pretresanju. Ako se pretresanje mora preduzeti u vojnom objektu, pisana naredba o pretresanju dostavlja se vojnim vlastima, koje e odrediti najmanje jednu vojnu osobu da bude prisutna pretresanju. O svakom pretresanju stana, prostorije ili osobe sastavit e se zapisnik koji potpisuje osoba kod koje se ili na kojoj se vri pretresanje i osobe ija je prisutnost obavezna. Prilikom vrenja pretresanja oduzet e se privremeno samo oni predmeti i isprave koji su u vezi sa svrhom pretresanja. U zapisnik e se unijeti i tano opisati predmeti i isprave koje se oduzimaju, a to e se naznaiti i u potvrdi o oduzimanju predmeta koja e se odmah uruiti osobi kojoj su predmeti, odnosno isprave oduzete. Ako se pri pretresanju stana, prostorije, odnosno osobe nau predmeti koji nemaju veze s krivinim djelom zbog kojeg je izdata naredba za pretresanje, ali upuuju na drugo krivino djelo, oni e se opisati u zapisniku i privremeno oduzeti, a o oduzimanju e se odmah izdati potvrda. O tome e se obavijestiti tuitelj. 43.PRIVREMENO ODUZIMANJE PREDMETA I IMOVINE Privremeno oduzimanje predmeta i imovine je pritvor prema imovini, odnosno svojevrsni oblik ograniavanja prava raspolaganja svojinom. Ova radnja je specifina za istragu, a moe zapoeti i prije zapoinjanja istrage, kao hitne istrane radnje. Sastoji se u privremenom oduzimanju predmeta.Predmeti koji se po KZFBiH imaju oduzeti ili koji mogu posluiti kao dokaz u krivinom postupku privremeno e se oduzeti i na osnovu sudske odluke e se osigurati njihovo uvanje. Ko dri takve predmete, duan ih je predati po naredbi suda. Osoba koja ih odbije predati moe se kazniti do 50.000 KM, a u sluaju daljnjeg odbijanja - moe se zatvoriti. Privremeno oduzimanje predmeta se moe odrediti u cilju kasnijeg izvrenja mjere bezbijednosti predviene KZ.Ako su stvari oduzete zbog procesnog cilja vraaju se uvijek njihovom draocu kada se dokazni postupak zavri. Formalni uslov za privremeno oduzimanje predmeta i imovine je postojanje sudske odluke u formi naredbe .Naredbu za oduzimanje predmeta izdaje sud, na prijedlog tuitelja ili na prijedlog ovlatene slubene osobe koja je dobila odobrenje od tuitelja.Oduzimanje predmeta vri ovlatena slubena osoba na osnovu izdate naredbe za oduzete predmete izdae mu se potvrda Nakon privremenog oduzimanja predmeta i dokumentacije, u zapisniku e se popisati privremeno oduzeti predmeti i dokumentacija i o tome izdati potvrdaPredmet koji je oduzet od fizike odnosno pravne osobe ne moe se prodati, pokloniti ili na drugi nain njim raspolagati.Osoba od koje se privremeno oduzima predmet i dokumentacija ima pravo albe.alba ne odlae privremeno oduzimanje predmeta i dokumentacije. Privremeno oduzeti predmeti i dokumentacija pohranjuju se u sudu ili sud na drugi nain osigurava njihovo uvanje. Pravo uvida u ove predmete ima tuilac. Privremeno oduziimanje predmeta bez naredbe.Predmeti mogu se privremeno oduzeti i bez naredbe suda ukoliko postoji opasnost od odlaganja. Ukoliko se osoba koja se pretresa izriito usprotivi oduzimanju predmeta, tuitelj e u roku od 72 sata od izvrenog pretresanja podnijeti zahtjev sudiji za prethodni postupak za naknadno odobrenje oduzimanja predmeta. Ukoliko sudija za prethodni postupak odbije zahtjev tuitelja, oduzeti predmeti se ne mogu koristiti kao dokaz u krivinom postupku. Privremeno oduzeti predmeti e se odmah vratiti osobi od koje su oduzeti. Posebni sluajevi privremenog oduzimanja predmeta Privremeno oduzimanje pisama, telegrama, i drugih poiljki Privremeno se mogu oduzeti pisma, telegrami i druge poiljke upuene osumnjienom, odnosno optuenom ili one koje on odailje, a koje se nalaze kod preduzea i osoba koje vre poslove pote i telekomunikacija. Izdate poiljke otvara tuitelj u prisutnosti dva svjedoka. Pri otvaranju e se paziti da se ne povrijedi peat, a omoti i adresa e se sauvati. O otvaranju e se sastaviti zapisnik 22

Naredba banci ili drugoj pravnoj osobi Ako postoje osnovi sumnje da je neka osoba poinila krivino djelo koje je povezano s dobivanjem imovinske koristi, sud moe, na osnovu prijedloga tuitelja, narediti da banka ili druga pravna osoba koja vri finansijsko poslovanje dostavi podatke o bankovnim depozitima i drugim finansijskim transakcijama i poslovima te osobe, kao i osoba za koje se osnovano vjeruje da su ukljuene u te finansijske transakcije ili poslove osumnjienog, ako bi takvi podaci mogli biti dokaz u krivinom postupku. Privremeno oduzimanje imovine Sud moe u bilo koje vrijeme u toku postupka donijeti na prijedlog tuitelja privremenu mjeru oduzimanja imovine koja se ima oduzeti po KZ, mjeru zaplijene ili drugu neophodnu privremenu mjeru kako bi se sprijeilo koritenje, otuenje ili raspolaganje tom imovinom. . Vraanje privremeno oduzetih predmeta Predmeti koji su u toku krivinog postupka privremeno oduzeti vratit e se vlasniku, odnosno dratelju kada u toku postupka postane oigledno da njihovo zadravanje nije u skladu s odredbama zakona, a ne postoje razlozi na njihovo oduzimanje. 44.ISPITIVANJE OSUMNJIENOG Pojam, pravna priroda i vrste iskaza osumnjienog Iskaz osumnjienog je izjava koju on daje u tom svojstvu o KD koje mu se stavlja na teret i drugim pitanjima krivine stvari koja je predmet suenja. Iskaz osumnjienog je , prije svega, sredstvo odbrane osumnjienog, ali moe da poslui i kao dokazno sredstvo. Iskaz osumnjienog koristi se kao vano sredstvo ne samo zbog toga to u nekim sluajevima nikakvih drugih dokaza nema, ve zbog toga to moe korisno posluiti za provjeru vjerodostojnosti i istinitosti drugih dokaza. Krivini postupak se ne moe odrei upotrebe iskaza osumnjienog kao dokaznog sredstva, jer je osumnjienom, kao neposrednom uesniku dogaaja o kome se sudi, po pravilu, najbolje poznato da li je i kako djelo izvreno. Sve dokazne elemente iskaza osumnjienog tuilac je obavezan da provjerava drugim dokaznim sredstvima. Poseban znaaj ima priznanje koje osumnjieni moe dati u svom iskazu. Priznanje predstavlja izjavu kojom osumnjieni tereti sebe za izvrenje KD, odnosno djelimino ili potpuno prihvata navode optube kojima se oznaava kao uinilac. Priznanje je jedan od najspornijih dokaza u krivinom postupku, prema kome u sudskoj praksi i nauci postoji dosta predrasuda i ekstremnih tumaenja. Priznanje moe biti u uem smislu ako osumnjieni potvrdi da je uinio KD, i u irem smislu kada je svaka izjava osumnjienog koja je istinita vana injenica koja se tie nj. krivice, a za njega je nepovoljna. Priznanje moe biti:vansudsko i sudsko, znai da li je dato pred sudom ili van suda pred tuiocem, policijom,Prosto i kvlaifikovano, Prosto postoji kada osumnjieni priznaje ono zato se optuuje, bez ikakvih ogranienja. Kvalifikovano priznanje postoji kada osumnjieni priznajui izvrenje, u isto vrijeme priznaje i okolnosti koje iskljuuju KD ili bar umanjuju krivinu odgovornost.Potpuno i nepotpuno, znai da osumnjieni priznaje sve navode optube ili samo neke a druge odbija, Dobrovoljno i neizbjeno, prema tome da li osumljieni slobodno odluuje da prizna ili to ini pod uticajem ve otkrivenih injenica i okolnosti. Forma i sadrina ispita oosumnjienog lanom 6 odreuje se da osumnjieni ve na prvom ispitivanju: mora biti obavjeten o djelu za koje ga se tereti,zatim mu se mora omoguiti da se izjasni o svim injenicama i dokazima koji ga terete,da iznese sve injenice i dokaze koji mu idu u korist. Ispitivanje osumnjienog u istrazi vri tuilac. Ispit je mogu u svako doba, danju, nou i u sve dane. Ciljevi ispitivanja osumnjienog su predoavanje okrivljenja i pruanje mogunosti za odbranu, kao i razrjeenje subjektivnih i objektivnih okolnosti KD, kako bi se mogli potvditi ili odbaciti osnovi sumnje protiv njega. Kad se osumnjieni prvi put ispituje pitae se za osnovne identifikacione podatke( ime, prezime, nadimak, ime roditelja gdje je roen, gdke stanuje, datum roenja itd) Na poetku prvog ispitivanj