krivično procesno pravo

of 91/91
1. POJAM KRIVIČNOG POSTUPKA Krivicno procesno pravo je grana krivicnopravnih nauka koja se odnosi na krivicni postupak. Krivicni postupak je predmet (objekat) krivicnog procesnog prava. U teoriji KPP postoji vise shvatanja o odredjivanju pojma krivicnog postupka. Za objasnjenje sustine posebno su znacajna dva pojma krivicnog postupka: realisticki i pravni. - Realisticki Krivični postupak posmatran u svojoj spoljnoj manifestaciji, kao fizički fenomen, jeste skup krivičnoprocesnih radnji procesnih subjekata: suda i stranaka (tužioca i osumnjičenog, odnosno optuženog), regulisanih procesnim propisima i upravljenih na postizanje sudske odluke. Krivični postupak je skup zakonom uređenih procesnih radnji, procesnih subjekata, koje u određenom procesnom cilju preduzimaju procesni subjekti. Izvršenjem krivičnog djela stvara se između izvršioca djela i države jedan materijalno pravni odnos. Odnos koji nastaje između osumnjičenog i države, pravni je odnos jer je regulisan pravom i ustanovljava pravo i obaveze za obje strane. Materijalnopravni odnos je suštinski i konkretan, ali je hipotetičan, jer njegovo stvarno postojanje i obim tek treba da se utvrde i to se raspravljanje i utvrđivanje vrši u krivičnom postupku. Krivični procesni odnos razvija se između suda, osumnjičenog, odnosno optuženog i tužioca (procesnih subjekata): sud ima određena prava i dužnosti prema strankama, a stranke određena prava i dužnosti prema sudu i između sebe, tj. pravni odnos je trostran. Osumnjičeni ima opštu dužnost da stupi u otpočeti proces i da podnosi, trpi proces bez obaveze na neko činjenje, sem obaveze odazivanju pozivu suda, a ima i niz prava koja omogućavaju njegovu odbranu i zaštitu njegove ličnosti. Opšta dužnost tužioca je zasnivanje procesnopravnog odnosa u čemu je tužilac vezan u odlučivanju u smislu da je pokretanje postupka zasnovano na načelu legaliteta ili načelu oportuniteta. Za odnos između stranaka karakteristično je da je tužilac obavezan da gonjenje vrši objektivno, čemu odgovara pravo osumnjičenog, odnosno optuženog da u protivnom traži njegovo izuzeće. 2. CILJEVI I OPRAVDANJE KRIVIČNOG POSTUPKA Neposredni cilj KP je omogućavanje primjene materijalnog krivičnog prava na konkretan slučaj, tj.utvrđivanje sudskom odlukom da li je KD izvršeno, da li ga je izvršio optuženi, da li se optuženom može izreći krivična sankcija.Krivični proces pored ovog neposrednog ima i konačan cilj koji je istovjetan sa sa ciljem materijalnog krivičnog prava, a sastoji se u odbrani ili obezbjeđenju društvenog 1

Post on 27-Nov-2014

5.889 views

Category:

Documents

17 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

 

TRANSCRIPT

  • 1. 1. POJAM KRIVINOG POSTUPKAKrivicno procesno pravo je grana krivicnopravnih nauka koja se odnosi na krivicni postupak.Krivicni postupak je predmet (objekat) krivicnog procesnog prava. U teoriji KPP postoji viseshvatanja o odredjivanju pojma krivicnog postupka. Za objasnjenje sustine posebno su znacajna dvapojma krivicnog postupka: realisticki i pravni.- RealistickiKrivini postupak posmatran u svojoj spoljnoj manifestaciji, kao fiziki fenomen, jeste skupkrivinoprocesnih radnji procesnih subjekata: suda i stranaka (tuioca i osumnjienog, odnosnooptuenog), regulisanih procesnim propisima i upravljenih na postizanje sudske odluke. Krivinipostupak je skup zakonom ureenih procesnih radnji, procesnih subjekata, koje u odreenomprocesnom cilju preduzimaju procesni subjekti.Izvrenjem krivinog djela stvara se izmeu izvrioca djela i drave jedan materijalno pravni odnos.Odnos koji nastaje izmeu osumnjienog i drave, pravni je odnos jer je regulisan pravom iustanovljava pravo i obaveze za obje strane. Materijalnopravni odnos je sutinski i konkretan, ali jehipotetian, jer njegovo stvarno postojanje i obim tek treba da se utvrde i to se raspravljanje iutvrivanje vri u krivinom postupku.Krivini procesni odnos razvija se izmeu suda, osumnjienog, odnosno optuenog i tuioca(procesnih subjekata): sud ima odreena prava i dunosti prema strankama, a stranke odreena pravai dunosti prema sudu i izmeu sebe, tj. pravni odnos je trostran.Osumnjieni ima optu dunost da stupi u otpoeti proces i da podnosi, trpi proces bez obaveze naneko injenje, sem obaveze odazivanju pozivu suda, a ima i niz prava koja omoguavaju njegovuodbranu i zatitu njegove linosti. Opta dunost tuioca je zasnivanje procesnopravnog odnosa uemu je tuilac vezan u odluivanju u smislu da je pokretanje postupka zasnovano na naelulegaliteta ili naelu oportuniteta. Za odnos izmeu stranaka karakteristino je da je tuilac obavezanda gonjenje vri objektivno, emu odgovara pravo osumnjienog, odnosno optuenog da u protivnomtrai njegovo izuzee. 2. CILJEVI I OPRAVDANJE KRIVINOG POSTUPKANeposredni cilj KP je omoguavanje primjene materijalnog krivinog prava na konkretan sluaj,tj.utvrivanje sudskom odlukom da li je KD izvreno, da li ga je izvrio optueni, da li se optuenommoe izrei krivina sankcija.Krivini proces pored ovog neposrednog ima i konaan cilj koji jeistovjetan sa sa ciljem materijalnog krivinog prava, a sastoji se u odbrani ili obezbjeenjudrutvenog poretka od kriminaliteta.Opravdanje KP nalazi se u injenici da je to najsigurniji nainreagovanja na kriminalitet, jer obezbjeuje da nevin nee biti osuen i da kriv nee izbjei krivinusankciju.U KP stalno su prisutna dva suprostavljena interesa. 3. POJAM, PREDMET I DIOBA KPPKPP je skup pravnih propisa kojima se odreuju procesne radnje, njihova forma i unutranjavrijednost i odreuju procesni subjekti kao vrioci tih radnji i njihov pravni poloaj. Pojam KPPobuhvata i predmete koji se eventualno javljaju van krivinog zahtjeva, ali su predmetKPP(imovinskopravni zahtjev, prejudicijalna pitanja i trokovi postupka).PREDMET KPP jeutvrivanje postojanja krivinopravnog zahtjeva drave u pojedinoj krivinoj stvari pokrenutojpovodom uinjenog KD.Taj predmet okonava se donoenjem pravosnane odluke o tojstvari.Uobiajena dioba KPP je:a)Redovno i vanredno KPP,b)Opte i posebno KPP, c) Osnovno i dopunsko KPP, d) Glavno isporedno KPP,e) Trajno i privremeno KPP,f) Unutranje i meunarodno KPP. 4. IZVORI KPPKPP nastaje normativnom aktivnou nadlenih dravni organa, u obliku zakona, drugih propisa ioptih akata.Evropski sud za ljudska prava u jednoj od svojih presuda definitivno je zauzeostanovite da i obiajno pravo pedstavlja zakon u smislu EKLJP.Krivine procesnopravne norme1

2. mogu biti sadrane u zakonu ili podzakonskom aktu. To su apstraktni izvori KPP, odnosno forme ukojima se ovo pravo moe javiti.Pravne propise KPP donose PSBiH, Parlament FBiH, NSRS, iSkuptina BD. 5. KONKRETNI IZVORI KPP U BIHS obzirom na porijeklo konretni izvori KPP BiH mogu biti unutranji ili meunarodni, a soobzirom na njihov rang ustavni,zakonski ili podzakonski akti.U odnosu na pitanje u kojoj je mjerinjihov sadraj posveen regulisanju KP,oni mogu biti glavni ili sporedni izvori KPP.- Glavni unutranji izvor zakonskog ranga ine ZKPBiH,ZKPFBiH,ZKPRS.- Glavni unutranji izvori podzakonskog ranga su brojni :Uredba sa zakonskom snagom o izruenju po molbi meunarodnog suda, Upustvo o primjeni pravila u postupku ekstradicije za nadlene institucije BiH,FBiH,RS i BDBiH,Odluka o naknadi trokova krivinog postupka prema ZKPBiH,Pravilnik o kunom redu u ustanovama za izdravanje krivine sankcije,mjere pritvora ili drugih mjera BiH itd.- Glavni meunarodni izvori krivinog procesnog prava su : EKLJP,MPGPP i Univerzalna deklaracija o pravima ovijeka iz 1948. g.- Sporedni unutranji izvori krivinog procesnog prava u BiH mogu biti ustavnog i zakonskog karaktera.- Meunarodni sporedni izvori su : Konvencija protiv torture i drugih surovih,neljudskih ili poniavajui kazni i postupaka iz 1984.g.,Evropska konvencija o suzbijanju terorizma,Meunarodna konvencija o suzbijanju finansiranja terorizma,Meunarodna konvencija o suzbijanju teroristikih bombakih napada,Konvencija UN protiv transnacionalnog organizovanog kriminaliteta,sa dopunskim protokolima iz 2000 g.6.KPP U BIHU Ustav BiH, od 14.12.1995.godine , unijeto je niz novih vanih pravila vezanih za KP. Ustavi BiH,FBiH i RS uvode nekoliko novih ljudskih prava i sloboda, a neka od dotadanjih znaajnoproiruju.Ta pitanja vezana su za, pravo na upotrebu jezika, pritvor, na odbranu osumnjienogodnosno optuenog, prava lica lienog slobode pretres stana, nepovredivost tajne pisma i dr.sredstavajavnog openja, javnost glavnog pretresa, prava na upotrebu pravnog lijeka, ponavljanje KP inaknadu tete neopravdano osuenim licima i licima neosnovano lienim slobode.Kao instrument zazatitu ljudskih prava i sloboda KP ima zdatak da titi i prui satisfakciju u sluaju povrede iliugroavanja pravani sloboda priznatih ustavom, i da onemogui krenje sloboda i prava graanimaukljuenim u KP.7.VAENJE KPPKPP kao i druga pozitivna prava nije univerzalno ve je ogranieno vremenski i prostorno, a mogueje njegovo ogranienje njegovog vaenja u pogledu lica i predmeta na koje seprimjenjuje.VREMENSKO VAENJE KPP:Krivini postupak se vodi prema odredbama zakona koji je na snazi u asu preduzimanja rednje.ZKPvai od dana njegovog stupanja na snagu,ako nije drugaije propisano.Prestaje da vaidonoenjem novog zakona,koji se donosi umjesto njega.(tzv. abrogacijska klauzula).Novi procesnizakon primjenjuje se i na sve procesne radnje u nezapoetim ili ve zapoetim postupcima,koje trebapreuzeti poslije njegovog stupanja na snagu,tako da sve procesne radnje,izvedene po starom zakonu,upotpuno dovrenim ili nedovrenim postupcima,ostaju na snazi.Od ovog pravila najvaniji izuzeci suslijedei: a) Za krivine predmete u kojima je optunica stupila na pravnu snagu,postupci se nastavljaju podosadanjim propisima ako zakonom nije drukije odreeno. b) Za krivine predmete koji su ve presueni u drugom stepenun i kod kojih je na taj nainproces skoro pri kraju. 2 3. c) Ako je na dan stupanja na snagu ZKP bio u toku neki rok,on e se raunati po dosadanjemZKP,ako je to,s obzirom na duinu roka,za stranke povoljnije.PROSTORNO VAENJE KPP:Dejstvo domaih krivinih propisa moe biti izuzetno iskljueno ili ogranieno na domaoj teritorijiu slijedeim sluajevima:a) Kada se o tome sporazumiju drave.b) Strani propisi se mogu primjenjivati i u sluaju okupacije,bez pristanka domae drave.c) Na sopstvenoj teritoriji domae pravo se ne primjenjuje na neka podruja na kojima se nalazediplomatske prostorije.To su tzv. eksteritorijalna mjesta,tj. privilegovana mjesta koja suizuzeta od vrenja sudske vlasti,zato to su sjedita lica koja uivaju lini krivinoprocesniimunitet iz meunarodnopravnih razloga.d) Krivini procesni propisi domae drave ne primjenjuju se na strane ratne brodove koji senalaze u naem obalnom moru po dozvoli domaih vlasti.VAENJE KRIVINOG PROCESNOG PRAVA U POGLEDU LICA:Postoji vie krivinih procesnih imuniteta.Imunitet je apsolutan (opti) kada spreava gonjenjeza svakoKD.Imunitet je relativan ili funkcionalan kada se odnosi samo na pojedina KD koja setiu funkcije zbog koje je dat.Imunitet moe biti stalan (traje i po prestanku funkcije) iliprivremen,koji prestaje istekom funkcije koja ga je opravdala.Imunitet moe biti bezuslovan (nemoe se oduzeti prije isteka funkcije) ili uslovan,koji vai ako ga nadleni organ ne ukine (bezobzira na to to funkcija jo traje).Imuniteti se dijele i na unutranje i na meunarodnopravne (ili diplomatske).Meunarodnopravni imunitet sastoji se u zabrani da se protiv lica koja ga uivaju pokreekrivini postupak u zemlji u kojoj ona vre svoju misiju.VAENJE KPP U POGLEDU PREDMETAKPP vai za postupanje i odluivanje o onome to moe biti glavni predmet ili sporedni predmet(imovinsko pravni zahtjev,prejudicijalna pitanja i trokovi postupka) krivinog postupka.Propisikrivinog procesnog prava odnose se na postupanje po krivinim djelima.Krivino procesno pravo neureuje postupak izvrenja krivinih sankcija,niti postupak pomilovanja,jer se ne radi o sudskimpostupcima.8.POJAM I VRSTE PROCESNIH SUBJEKATAKrivinoprocesni subjekti su procesno sposobna fizika ili pravna lica koja na osnovu zakonompredvienih prava i dunosti u KP,preduzimanjem odreenih radnji,stupaju u krivinoprocesniodnos,odnosno doprinose ostvarenju krivinoprocesnog zadatka.Naslov procesnog subjekta imajusamo oni uesnici krivinog postupka koji stupaju u krivini procesnopravni odnos i u njemu vreprocesnopravnu funkciju suenja gonjenja i odbrane (procesni subjekti u uem smislu) ili imajuodreena druga prava i obaveze (procesni subjekti u irem smislu, kao to je npr. oteeni).Glavni iliosnovni procesni subjekti su sud (kao samostalni i nezavisni dravni organ), tuilac (koji vrifunkciju krivinog gonjenja) i osumnjieni,odnosno optueni koji vri funkciju odbrane.Tuilac iosumnjieni,odnosno optueni su procesne stranke,tako da su glavni procesni subjekti sud i stranke.Sporedni procesni subjekti imaju odreena i ograniena ovlaenja u KP. Tu spadaju oteeni,kojise javlja na strani tuioca,bez obzira na to da li mu pripada imovinskopravni zahtjev,pravno ilifiziko lice,prema kome treba izrei mjeru bezbjednosti oduzimanja imovinske koristi i organstarateljstva u postupku prema maloljetnicima.9. OSNOVNA NAELA O PROCESNIM SUBJEKTIMAIstorijski krivini postupak je bio : optuni (akuzatorski),istrani (inkvizitorski) i savremeni(akuzatorsko-inkvizitorski).Optuno naelo postoji ako su osnovne procesne funkcije (gonjenje,odbrana i presuenje) povjereneodvojenim i nezavisnim subjektima.Kao stranke u postupku,tuilac i optueni su potpunoravnopravni.Postupak se pokree na zahtjev tuioca,koji ne mora biti dravni organ.Optueni kojivri funkciju odbrane,samostalan je subjekt sa mogunou vrenja odbrane lino ili preko strunog3 4. branioca.Optueni je duan da se upusti u proces koji je protiv njega pokrenut,sa obavezom da seodazove na poziv suda i daje odgovor na tubu.Objektivan poloaj suda obezbjeuje se injenicom da sud ne moe zapoeti krivini postupak posopstvenoj inicijativi,nego samo aktom tuioca (naelo,nema postupka bez tuioca). Istrano (inkvizitorsko) naeloOvaj postupak je suta suprotnost akuzatorskom postupku.Osnovna karakteristika istranog naela jeu tome to u istranom postupku ne postoje stranke,te to su sve tri osnovne procesne funkcije(gonjenje,odbrana i suenje) povjerene sudu.Inkvizitorski postupak se dijeli na istragu isuenje.Sudija ne moe da osudi ako nije prikupljena koliina i kakvoa doakza odreena u zakonu(negativna teorija zakonskih dokaza),odnosno mora da osudi ako je prikupljena kakvoa dokazaodreena u zakonu (pozitivna teorija zakonskih dokaza).10.POJAM I VRSTE KRIVINIH SUDOVASudovi su samostalni i nezavisni od zakonodavne i izvrne vlasti i njima pripada sudska vlast.Uvrenju sudske vlasti sudovi su duni da tite ljudska prava i slobode,utvrena prava i interesepravnih subjekata i zakonitost.Sudovi su zakoniti,jer se organizacija, osnivanje, nadlenost i sastavsudova i postupak pred sudovima ureuje zakonom. Primjenu materijalnog krivinog prava nakonkretan sluaj moe vriti samo sud.Sud je jedinstven,u okviru jedinstvene funkcije i u njegovunadlenost spada suenje krivinih,graanskih i drugih stvari,u skladu sa zakonom.Zbog toga izrazkrivini sud,koji se uobiajeno upotrebljava radi lakoe izraavanja,treba shvatiti uslovno,kao oznakuza dio jedinstvenog suda koji se bavi vrenjem krivinog pravosua.U okviru suda moe postojati vie razliitih sudskih organa (sudija za prethodni postupak,sudija zaprethodno sasluanje,sudija pojedinac,vijee za glavni pretres,albeno vijee itd.).Sudovi se, upogledu ovlaenja koja imaju u odnosu na suenje,dijele na redovne i vanredne.Redovni sudovimogu biti sudovi opte nadlenosti i specijalizovani sudovi.Sudovi opte nadlenosti sude,popravilu,za sva krivina djela i za sve optuene,sem onih nadlenosti specijalizovanihsudova.Specijalizovani sudovi sude samo za odreena krivina djela odreenih uinilaca.Krivinisudovi u BiH su pozivni.S obzirom na funkcionalnu nadlenost,od znaaja je i podjela sudova naistrane i presudne.Istrani sudovi su oni koji vode prethodni postupak,a presudni sudovi odluuju okrivinoj stvari u meritumu.Sudovi se osnivaju i ukidaju zakonom.Osnivanjem suda BiH omogueno je pruanje sudske zatite ustvarima koje spadaju u nadlenost drave BiH,to prema Ustavu BiH predstavlja preduslov zauspostavljanje vladavine prava u BiH.Sud ima svoju stvarnu nadlenost i u krivinopravnojoblasti,ije je izvorite u lanu III/1g Ustava BiH koji odreuje da je nadlenost institucija BiHprovoenje meunarodnih i meuentitetskih propisa,ukljuujui i odnose sa Interpolom.Optinski sudovi u FBiH (U RS osnovni sudovi) su nadleni da sprovode samo prvostepenikrivini postupak za krivina djela odreene teine.Kantonalni sudovi ( u RS okruni sudovi) sude u prvom stepenu za krivina djela iz svoje stvarnenadlenosti i u drugom stepenu po albama stranaka protiv presuda optinskog (osnovnog)suda.Apelacioni sud BDBiH je sud drugog stepena u odnosu na osnovni sud BDBiH.Vrhovni sud FBiH (sa sjeditem u Sarajevu) i vrhovni sud RS (sa sjeditem u B. Luci) su sudovitree instance,tj odluuju o albama protiv drugostepenih odluka kantonalnih (okrunih) sudova,kadje takva alba izuzetno dozvoljena.11.NEZAVISNOST SUDA I SUDIJANaelo nezavisnosti suda i sudije znai da su sudovi, a time i sudije u svome radu nezavisni, tj. danjihov rad ne moe niko uticati. To je nezavisnost prema predstavnicima leigislative i ekzekutive,kao i prema svakom drugom uticaju. Zabrana obuhvata sve vidove uticanja i mjeanja u sudskudjelatnost, neposredno ili posredno, otvoreno ili prikriveno, naredbom ili sugestijom, nagovorom imolbom ili pritiskom ili prijetnjom.Sudska nezavisnost moe biti shvaena kao stvarna ili supstancijalna nezavisnost, linanezavisnost, kolektivna nezavisnost, interna nezavisnost. Sudska funkcija je stalna, ali ne idoivotna, jer prestaje zbog ispunjenja uslova za penziju. Nezavisnost sudije treba da se obezbjedi i4 5. garantovanjem da on nee biti kanjavan premjetanjem iz jednog suda u drugi, to se postieustanovom nepokretnosti sudije. Inkopatibilnost sudijske funkcije sa obavljanjem drugih funkcija,poslova i aktivnosti predvia ZVSTV, kao jednu od garancija sudske nezavisnosti.12. BROJNI SASTAV SUDABrojni sastav suda je zakonom odreen na slijedei nain : 1) U prvom stepenu sudije sude u vijeima sastavljenim od trojce sudija za krivina djela za koja se po zakonu moe izrei kazna zatvora od 10 godina ili tea kazna. 2) Sudija pojedinac u prvostepenom sudu sudi krivina djela za koja je propisana kao glavna novana kazna ili kazna zatvora do 10 godina. Ovaj sudija sprovodi i postupak za izdavanje kaznenog naloga. Sudija pojedinac, kao sudija za maloljetnike, sprovodi pripremni postupak i vri druge dunosti. 3) U drugom stepenu sudovi sude u vijeima sastavljenim od torjice sudija. 4) U treem stepenu sudovi sude u vijeima sastavljenim od trojice sudija. Suenje u treem stepenu dato je Vrhovnom sudu FBiH, odnosno Vrhovnom sudu RS. 5) U vijeu sastavljenom od trojica sudije sud odluuje o albama protiv rjeenja kada je to odreeno zakonom i donosi odluke van glavnog pretresa (tzv. vanraspravno vijee). 6) Osim sudije pojedinca koji sudi odreena krivina djela,u prvostepenim sudovima postoje i druge sudije koje ne sude,vea kao pojedinci donose druge odluke,odnosno obavljaju druge radnje u postupku.To su: sudija za prethodni postupak,sudija za prethodno sasluanje,predsjednik suda i predsjednik vijea. 7) U vijeu sastavljenom od trojice sudija,sud odluuje i o zahtjevu za ponavljanje postupka.13.SUBJEKTIVNA SPOSOBNOST SUDIJESubjektivna sposobnost sudije javlja se u dva vida: kao apstraktna(opta) sposobnost za uestvovanjeu bilo kom procesu i kao konkretna (relativna) sposobnost tj. sposobnost jednog apstraktnog sudije dauestvuje u postupku po odreenoj krivinoj stvari. Prije stupanja na dunost imenovani sudija dajesveanu izjavu usmeno pred predsednikom VSTV BIH ili lanom vijea koga ovlasti predsednik kaoi stavljanjem potpisa na izjavu.14. KONKRETNA SPOSOBNOST SUDIJEApstraktno sposoban sudija, koji to postaje izborom i uvoenjem u dunost, mora biti i konkretnosposoban da bi uestvovao u postupku po jednoj krivinoj stvari.Da bi mogao suditi u konkretnomsluaju, sudija mora biti objektivan(nepristasan). Konkretna sposobnost sudije obezbjeuje se raznimoblicima izuzea. Izuzee sudije je ustanova krivinog procesnog prava putem koje se iz krivinogpostupka odstranjuje sudija u sluaju kada postoje razlozi koji ga ine nepodobnim za vrenjesudijske funkcije ili pobuuju sumnju u njihovu nepristrasnost i na taj nain se istovremenodoprinosi objektivnom i nepristrasnom ostvarivanju krivinoprocesnog zadatka. Izuzee jeodstranjivanje sudije iz postupka zbog sumnje u njegovu nepristrasnost, koju izaziva odreena vezaizmeu sudije i predmeta suenja ili pojedinih uesnika u postupku. Ta veza predstavlja osnovizuzea i mora biti konkretna. Zato se moe traiti samo izuzee poimenino odreenog sudije, ne isvih sudija jednog suda ili izuzee svih sudova. Osnov izuzea, takoe, ne moe biti sumnja stranke upravno znanje i nezavisnost sudije, jer je to pitanje apstraktne sposobnosti sudije, koje se rijeava upostupku izbora i razrjeenja. Izuzee ima za cilj da doprinese nepristrasnosti u vrenju sudijskefunkcije u svakoj krivinoj stvari.Osnovi (razlozi) iskljuenja, zbog kojih se sudija obavezno mora uzdrati od vrenja dunosti suslijedei: 1) Kada je oteen KD koje je predmet postupka. 2) Kada mu je osumnjieni odnosno optueni,njegov branilac,tuilac,oteeni,njegov zakonskizastupnik ili punomonik,brani odnosno vanbrani drug ili srodnik po krvi u pravoj liniji dobilo kojeg stepena,u pobonoj liniji do etvrtog stepena ,a po tazbini do drugog stepena. 5 6. 3) Kada je sa osumnjienim,odnosno optuenim,njegovim braniocem,tuiocem ili oteenim uodnosu staraoca,staranika,usvojioca,usvojenika,hranica ili hranjenika.4) Kada je u istom krivinom predmetu uestvovao kao sudija za prethodni postupak,sudija zaprethodno sasluanje ili je postupao kao branilac,zakonski zastupnik ili punomoenikoteenog,odnosno tuioca ili je sasluan kao svjedok ili kao vjetak.5) Kada je u istom predmetu uestvovao u donoenju odluke koja se pobija albom.6) Ako postoje druge okolnosti koje izazivaju razumnu sumnju u njegovu nepristrasnost.Zahtjev za izuzee mogu podnijeti i stranke i branilac. Zahtjev za odstranjenje sudije stranka ibranilac mogu podnijeti do poetka glavnog pretresa.Zahtjev za iskljuenje sudije moe biti podnijetu svim stadijumima i fazama postupka,ali poslije poetka glavnog pretresa,najdalje do zavretkaglavnog pretresa.Zahtjev za izuzee za sudiju vieg suda stranka i branilac moe isticati u albi iliodgovoru na albu. Zahtjev mora kumulativno ispunjavati dva uslova: da je individualno odreen ida je obrazloen.Postupak za izuzee vodi se u okviru krivinog postupka,ali je po svojoj prirodi neka vrstaupravnog postupka.Zbog toga, po zahtjevu za izuzee koji podnosi stranka ili branilac odluuje optasjednica.15.REDOVNE NADLENOSTIRedovne nadlenosti su stvarna, mjesna i funkcionalna.Stvarna nadlenost je pravo i dunost jednog suda prvog stepena da sudi odreeno KD zbog njegoveprirode, drugih njegovih osobina i svojstva njegovog izvrioca i regulisana je odedbama zakona osudovima.Prvostepena suenja za KD pripadaju sudovima opte nadlenosti(SUD BIH, opinski-osnovni, kantonalni okruni).Mjesna nadlenost je pravo i dunost stvarno nadlenog suda da presudi KD zbog teritorijalnogodnosa koji postoji izmeu suda i KD, odnosno njegovog izvrioca.Regulisana je u ZKP. 1.Mjesnanadlenost po mjestu izvrenja KD, 2. Mjesna nadlenost po prebivalitu ili boravitu osumnjienog,odnosno optuenog i 3. Mjesna nadlenost po mjestu gdje je osumnjieni, odnosno optueni uhvaenili se sam prijavio.Funkcionalna (poslovna) nadlenost je pravo i dunost jednog suda, odnosno sudskog organa daobavi dio KP, dok drugi dio postupka u istoj stvari treba da obave drugi sudovi ili drugi sudski organiu sastavu istog suda.Ovlatenja sudije za prethodni postupak proteu se na istragu i odnose se nazatitu osnovnih ljudski prava i sloboda i sudsko obezbjeenje dokaza. Sudija za prethodnosasluanje javlja se nakon podizanja optunice i ima ovlatenja kao i sudija za pp, te postavlja irazrjeuje branioca, odruje pritvor nakon podizanja optunice, kao i mjere zabrane , odnosnojemstva ako ve nisu bile odreene. U toku gl.pretresa sud realizuje funkciju suenja u inokosnom izbornom sastavu.Sudovi pravnog lijeka takoe odluuju o jednoj krivinoj stvari u inokosnom izbornom sastavu.16.VANREDNE NADLENOSTIVanredne nadlenosti su: a)nadlenost po meusobnoj vezi krivinih djela, b)prenesena nadlenost ic)nadreena nadlenost.a)Nadlenost po meusobnoj vezi krivinih djelaVeza krivinih stvari moe biti subjektivna (kada jedan osumnjieni, odnosno optueni odgovara zavie krivinih djela),objektivna (kada vie osumnjienih, odnosno optuenih odgovaraju za jednozajedniko krivino djelo) ili mjeovita (kada postoji objektivni koneksitet, a jedan od osumnjienih,odnosno optuenih odgovara za najmanje jedno svoje samostalno krivino djelo).Mjeoviti(subjektivno-objektivni) koneksitet postoji u sluajevima kada je vie lica optueno za izvrenjejednog ili vie krivinih djela (objektivni koneksitet),a neko od tih lica je optueno samo i za jo nekodrugo krivino djelo (subjektivni koneksitet).U sluaju subjektivnog koneksiteta, ako neka krivina djela spadaju u stvarnu nadlenost nieg, adruga u stvarnu nadlenog vieg suda, jedinstveni krivini postupak sprovee sud stvarno nadleanza najtee krivino djelo,tj.vii sud.Mjesna nadlenost kod subjektivnog koneksiteta odreuje seprema prvenstvu potvrivanja optunice,a ako optunice nisu potvrene koji je prvi primio 6 7. optunicu na potvrivanje.Odreivanje stvarne nadlenosti kod objektivnog koneksiteta se nejavlja,jer izvrioci i sauesnici o kojima se ovdje radi odgovaraju za isto krivino djelo,a stvarnanadlenost je odreena prema krivinom djelu. Kod mjeovitog koneksiteta stvarna nadlenostodreuje se prema najteem krivinom djelu,a mjesna (ako su djela iste stvarne nadlenosti, a sapodruja raznih sudova) prema prvenstvu potvrivanja optunice,odnosno prvenstvu otpoinjanjapostupka.b)Prenesena (delegirana) nadlenostPrenoenje nadlenosti postoji kada se iz razloga odreenih u zakonu oduzima postupanje po jednomodreenom krivinom predmetu od mjesno nadlenog suda i predaje drugom, inae mjesnonenadlenom sudu. Rije je, zapravo, o jednoj vrsti vanredne mjesne nadlenosti, kojom se ne moemijenjati stvarna nadlenost suda. Prema razlogu za prenoenje mjesne nadlenosti, postoje dvijevrste prenoenja.1) Nuno prenoenje. To mogu biti situacije kada u sudu nema dovoljan broj sudija za obrazovanje vijea (zbog izuzea) i zbog sprijeenosti sudije da prisustvuje suenju,iz faktikih razloga.2) Prenoenje ako postoje vani razlozi. Razlog za ovo delegiranje mjesne nadlenosti moe da bude u opasnosti od nereda i nemira za vrijeme postupka pred nadlenim sudom ili u tekoama da se obezbjedi nepristrasno i objektivno suenje zbog prevelikog uzbuenja mjesnog stanovnitva ili nekog drugog uzroka koji stvara nepovoljnu atmosferu za normalno suenje. Protiv rjeenja o prenoenju nadlenosti alba nije dozvoljena. Rjeenje o prenoenju, protiv koga nije dozvoljena alba,moe se donijeti na prijedlog sudije za prethodni postupak,sudije za prethodno sasluanje,sudije ili predsjednika vijea ili na prijedlog jedne od stranaka ili branioca.17.SUKOB NADLENOSTISukob nadlenosti je sluaj u kojem se miljenja vie dravnih organa, odnosno sudova kojinastupaju u KP razilaze oko pitanja koji od njih treba rjeavati konkretni krivini predmet. Takvasituacija nastupa obino kao posljedica razliite pravne kvalifikacije KD i tumaenja propisa oodreivanju stvarne i mjesne nadlenosti.Sukob nadlenosti moe nastati izmeu samih sudova ili izmeu sudova i drugih dravnih organa.Sukob nadlenosti nije mogu izmeu unutranjih organizacionih jedinica istog suda.U povodu sukoba nadlenosti provodi se poseban postupak za rjeavanje sukoba nadlenosti,predvien za sluajeve negativnog sukoba nadlenosti. Sud koji se smatra nenadlenim oglasit e serjeenjem nenadlenim, dostavie rjeenje strankama i braniocu i po pravosnanosti tog rjeenjaustupit e predmet nadlenom sudu. Protiv tog rjeenja stranke mogu izjaviti albu, u kom sluaju edrugostepeni sud svojim rjeenjem utvrditi svoju nadlenost odgovarajueg suda, pod uslovom da jedrugostepeni sud u isto vrijeme i sud nadlean da rjeava sukob nadlenosti izmeu tih sudova. Akoalbe nije bilo, sud kome je predmet ustupljen, ako smatra sebe nadlenim, nee donositi rjeenje otome, vee e pokrenuti postupak za rjeavanje sukoba nadlenosti. U ovom sluaju radi se onegativnom sukobu nadlenosti, koji, dakle, postoji kada se vie sudova oglase nadlenim. Mogu jemeutim, iako rijetko, i pozitivan sukob nadlenosti, koji postoji kada vie sudova sebe smatrajunadlenim, odbijajui ustupanje predmeta na traenje drugog suda. Sukob nadlenosti izmeu sudovarjeava zajedniki neposredno vii sud. Sud koji rjeava o sukobu nadlenosti trai prethodnomiljenje od stranaka i branioca. Svaki od sudova koji se spore o nadlenosti duan je, dok se sukobne rijei, poduzimati radnje za koje postoji opasnost od odlaganja. Protiv rjeenja kojim se odluuje osukobu nadlenosti alba nije dozvoljena. Odluujui o sukobu nadlenosti, sud moe po slubenojdunosti donijeti odluku o prenoenju mjesne nadlenosti.18.PRAVNA POMOMeusobni odnos sudova i drugih dravnih organa manifestuje se i kroz institut pravne pomoi.Dogaa se da je za potrebe suda potrebno da neke radnje obave drugi dravni organi, kao i procesneradnje izvan podruja teritorijalne nadlenosti toga suda. Ovakve poslove sudovi obavljaju putempravne pomoi koja moe biti Unutranja (domaem sudu pruaju pomo domai sudovi) i 7 8. meunarodna (domaem sudu ukazuju pomo inostrani sudovi ili organi. Pomo moe biti u uemsmislu uzajamna pomo jednog suda drugom u obavljanju krivinoprocesnih radnji, i u iremsmislu pomo sudovima od drugih dravnih organa u obavljanju drugih pravnih radnji i tehnikih idrugih slunih poslova.Ukazivanje pravne pomoi vri se dostavljanjem pismene molbe sudu ili organu od kojeg se pomotrai.Pod pojmom pravna pomo u smislu ovog zakona smatra se uzajamna pomo sudova, a podpojmom slubena saradnja uzajaman saradnja organa za provoenje zakona, saradnja izmeusudova i organa za provoenje zakona, te saradnja izmeu sudova, odnosno organa za provoenjezakona i drugih organa vlasti.19.STRANAKA I PROCESNA SPOSOBNOSTStranaka sposobnost je apstraktna procesno pravna mogunost da se bude tuilac ili osumnjieni,odnosno optueni u postupku. Ova se sposobnost utvruje posebno za svaku stranaku.Tuilac ima sposobnost kao stranka u postupku samim tim to je dravni organ. On je izabran uposebnom postupku i pod uslovima koji garantuju da samostalno obavlja krivinoprocesne radnje.Ako iz nekog razloga naknadno tu sposobnost izgubi, o tome e se rjeavati izvan krivinogpostupka.Svako lice prema kome se po odredbama materijalnokrivinog prava mogu primjeniti krivinesankcije ima stranaku sposobnost osumnjienog, odnosno optuenog u postupku. Osumnjieni,odnosno optueni ne moe biti svaki izvrilac KD. Tako npr.: prema maloljetnom licu ispod 14godina ne mogu se primjeniti nikakve sankcije. Tu dolaze i druga lica koja ne mogu odgovarati, npr.zastupnici, poslanici. Uinilac koji u momentu izvrenja KD nije bio uraunljiv, moe biti optueni upostupku. Kriv. odgovornost ovog lica e izostati ako se utvrdi da nije bio uraunljiv u vrijemeizvrenja djela. Procesna sposobnost je mogunost tuioca ili osumnjienog ili optuenog koji ima stranakusposobnost da obavlja radnje u procesu. Procesna sposobnost se ne mora uvijek podudarati sastranakom sposobnou.Tuilac kao nosilac funkcije u dravnom organu, uvjek ima procesnu sposobnost za preduzimanjeprocesnih radnji. Razlog tome je to je imenovan u dravnu slubu koje prema Zakonu jame igarantuju pravilno preduzimanje tih radnji.Osumnjieni, odnosno optueni koji je sposoban da bude stranka u postupku, po pravilu sposoban jeda vri radnje u postupku. Ako je optueni faktiki nesposoban da vri procesne radnje (gluv, slijep,umobolan,) obezbjeuje mu se obavezna odbrana preko branioca. U krivinokm postupku iskljuenoje zastupanje osumnjienog, odnosno optuenog, jer on odgovara lino. Pravna lica u krivinompostupku nastupaju preko svojih zastupnika i branilaca.Uraunljivost osumnjienog, odnosno optuenog cijeni se u momentu izvrenja KD, a ne u momentusuenja.20.PROCESNA NAELA O STRANKAMANaelo kontradiktornostiNaelo kontradiktornosti (raspravnosti) sastoji se u pruanju mogunosti svakoj stranci da tokompostupka iznese sopstveni stav o pitanjima koja su predmet raspravljanja i da se po pravilu uneposrednoj diskusiji izjasni o stavovima protivne stranke i stavlja prijedloge radi rjeavanja spornihpitanja i zatite svojih prava.Ovim naelom se svakoj od stranaka prua mogunost da se izjasni u pogledu procesnih dejstavadruge stranke (da im protivrjei) prije nego bude donesena odluka suda. Cilj ovog naela je da sedoprinese ravnopravnosti stranaka i nj. efikasnijoj zatiti prava.Kontradiktorno raspravljanje postie se omoguavanjem prava stranaka da stavljaju svoje prijedloge,da postavljasju pitanja, iznose svoja miljenja, te da izvode svoje dokaze. U istrazi ovo naelo dolazido izraaja prilkom ispitivanja osumnjienog.Naelo ne bis idem (ne ponovo o istom) 8 9. Niko ne moe biti ponovno suen za djelo za koje je ve bio suen i za koje je donesena pravomonasudska odluka.Ovdje se radi o neponovljivosti svojstava procesnih subjekata u istoj krivinoj stvariPrincip neponovljivosti krivinog procesnog subjekta dolazi do izraaja po pravilu upotrebomprigovora presuene stvari, a u sutini predstavlja zabranu ponovnog suenja o istoj krivinoj stvari.Cilj je da se obazbjedi pravna sigurnost graana koji moraju biti lieni neizvjesnosti i straha da e seprotiv njih ponovo voditi krivini postupak zbog iste krivine stavri koja je pravosnano rjeena.Ovo naelo obuhvata dva kumulativna uslova, i da bi se primjenilo oba uslova moraju biti ispunjena:da je krivini postupak ve voen protiv odreenog lica za odreeno KD i da je donesenapravosnana sudska odluka u tom krivinom predmetu.21.KRIVINA TUBAKrivina tuba je procesna aktivnost ovlaenog subjekta (tuioca) kojom se od suda trai da otvorikrivini postupak i utvrdi postojanje krivinopravnog zahtjeva u konkretnom sluaju i izrekneoptuenom odgovarajua zakonska sankcija.Krivina tuba je optunica-optuni akt, i predstavlja tubu u formalnom smislu, a drugo onapredstavlja svaku radnju tuioca kojoj je cilj otvaranje i odravanje u toku kriv. postupka i to je tubau materijalnom smislu.Organizovanje krivine tubeKriv. tuba se organizuje na taj nain to se odreuje organ ili lice koje e predstavljati tuilakustranu kao procesni subjekt, pokretati postupak i podnositi zahtjev o kome sud treba da odlui. Beztog organa, odnosno lica ne moe se pokrenuti postupak: sud ne vodi krivini postupak po slubenojdunosti, nego samo na zahtjev ovlatenog tuioca, a ako tuilac odustane od tog zahtjeva ne moe senastaviti krivicni postupak.Krivina tuba danas se organizuje kao javna tuba koju u javnom interesu vre posebni dr. organi(tuilatva). U BiH od donoenja novog Krivinog zakona postoji samo jedna vrsta tuilaca: tuilac,koji gonjenje poduzima po slu. dunosti.22.T U I L A COsnovno pravo i osnovna dunost tuitelja je otkrivanje i gonjenje uinitelja krivinih djela koja su unadlenosti suda.Tuilac je stranka u kriv. postuupku ali i dravni organ, sa zadatkom da goni uinioce krivinih djela.Unutranja organizacija, djelokrug i ustanovljenje tuilatava u BiH propisani su zakonima otuilatvu. Tuilatvo BiH je samostalni organ, osnovan u cilju osiguranja efikasnog ostvarivanjanadlenosti drave BiH kao i potivanja ljudskih prava i zakonitosti na njenoj teritoriji.U pogledu svoje pravne prirode tuilatvo se razlikuje od suda jer ne vri sudsku funkciju i nije kaosud nezavistan organ. Tuilatvo je nezvisno od sudstva i policije i nijedno lice niti organ nema pravoda nareuje ili utie na tuilatvo u toku vrenje nj. funkcije. Funkcija tuilatva je upravna, alituilatvo nije organ javne uprave ve poseban upravni organ koji postupa u oblasti pravosua, pa semoe rei da je tuilatvo poseban upravno-pravosudni dravni organ.Obaveza tuioca je objektivno i nepristrasno gonjenje.Pravo i dunosti tuiocaa) odmah po saznanju da postoji osnovana sumnja da je uinjeno krivino djelo preduzme potrebnemjere u cilju njegovog otkrivanja i provoenja istrage, pronalaenja osumnjienog, rukovoenja inadzora nad istragom, kao i radi upravljanja aktivnostima ovlatenih slubenih osoba vezanih zapronalaenje osumnjienog iprikupljanjeizjavai dokaza,b) provede istragu u skladu s ovim zakonom, c) dajeimunitet u skladu s zakonom, d) zahtijevadostavljanje informacija od dravnih organa, preduzea, pravnih i fizikih osobae) izdaje pozive i naredbe i predlae izdavanje poziva i naredbi u skladu s ovim zakonom,f) naredi ovlatenoj slubenoj osobi da izvri naredbu izdatu od suda u skladu s ovim zakonom,g) predlae izdavanje kaznenog naloga u skladu s zakonom h)podie i zastupa optunicu pred sudom,i)9 10. podnosi pravne lijekove, j)obavlja i druge poslove odreene zakonom.U skladu sa zakonom svi organi koji uestvuju u istraziduni su da o svakoj poduzetoj radnji obavijeste tuitelja i da postupe po svakom njegovom zahtjevu.23.OSUMNJIENI, ODNOSNO OPTUENIOsumnjieni, odnosno optueni su procesni subjekti, fiziko lice, izuzetno pravno, za koje postojeosnovi sumnje da je izvrilo KD ili prema kome se vodi kriv. postupak zbog osnovane sumnje da jeizvrilo KD, s ciljem da se utvrdi da li je to lice krivino odgovorno, i usluaju da su uslovi ispunjeni,da mu se izrekne odgovarajua kriv. sankcija.Utvrivanje linosti osumnjienog, nije sporno jer je sadrano u aktu o Krivinom djelu. U sluaju dase to ne moe utvrditi postupak se ne moe pokrenuti. Identifikacija se vri osnovni generalijskimpodacima od te osobe.Osumnjieni je osoba za koju postoji osnovana sumnja da je poinila krivino djelo,Optueni je osoba protiv koje je jedna ili vie taaka u optunici potvrena,Lica koja mogu imati svojstvo osumnjienog, odnosno optuenogPitanje ko moe biti osumnjieni, odnosno optueni u kriv. postupku identino je sa pitanjem komoe biti kriv. odgovoran za izvreno KD.Pod osumnjienom osobom podrazumjeva se ne samo izvrilac KD ili saizvrilac, ve i podstreka ipomaga. Izraz osumnjieni se moe koristiti i za lice koje ne moe biti osumnjieni u konkretnomkriv. postupku (maloljetnik, lice sa imunitetom).Prava i dunosti osumnjienog , odnosno optuenogOsnovno pravo koje pripada osumnjienom odnosno optuenom je pravo na odbranu iz kogaproistiu sva ostala prava. Rje je o pravu osumnjienog, odnosno optuenog, a ne i njegovojdunosti. Pravo na materijalnu odbranu (pravo da se brani sam), kao i pravo na formalnu ili strunuodbranu obranu( brani se uz pomo branioca) sadre ustavne odredbe i odredbe meunarodnog pravao pravima ovjeka.Osumnjieni, optueni u krivinom postupku ima sledee Dunosti:1. Da stupi u postupak i omogui postupak protiv sebe, Mora potovati zahtjeve tuioca da se nj.sluaj rasvjetli u skladu sa zakonom i izvriti nareenja tuioca i suda koja se tiurukovoenja postupkom,2. Da se odazove pozivu suda, a ako ne da svoj izostanak opravda,3. Da dopusti da bude predmet dokaza, a to se odnosi na njegov tjelesni pregled, lini pretres,vjetaenje, analizu DNK24.ODBRANA OSUMNJIENOG, ODNOSNO OPTUENOGOdbrana je procesna aktivnost kojom se vri potpuno ili djelimino suprostavljanje optubi. Ona jeposledica procesnog poloaja osumnjienog, odnosno optuenog, kome se stavlja na teret da jeizvrio KD i da je kriv. odgovoran, pa mora imati mogunost da se brani , istiui okolnosti suprotneelementima optube. Opravdanje odbrane u toku kriv. postupka je viestruko. Odbrana je garancijazakonitosti sudskih odluka i pravilnosti pravosua uopte. To nije samo zahtjev osumnjienog,odnosno optuenog, nego interes drutvene zajednice u cjelini.MATERIJALNA ODBRANA OSUMNJIENOG, OPTUENOG je ona koju osuumnjieniodnosno optueni vri sam i koju za osmnjienog odnosno optuenog vri druga lica osim branioca(sud,tuilac).Ako materijalnu odbranu vri sam osumnjieni ili optueni onda je to lina odbrana.Ako materijalnu odbranu vri sam osumnjieni odnosno optueni, koji je najvie zainteresovan da sebrani i pobija optubu, mogunost za to prua mu se ve na prvom sasluanju kada mora bitiobavjeten o djelu za koje se tereti i o osnovima optube. Osumnjienom mora biti omogueno da seizjasni o svim injenicama i dokazima koji ga terete i da iznese sve injenice i dokaze koji mu idu ukorist, a pored toga mora mu se osigurati dovoljno vremena da spremi odbranu.Pravo na vrenje materijalne odbrane zakon daje jo nekim srodnicima i zakonskim zastupnicima(npr. brani, vanbrani drug, krvni srodnik po prvoj liniji, usvojilac, usvojenik, brat, sestra) albu u 10 11. korist optuenog mogu podnijeti nj. zakonski zastupnik, brani, vanbrani drug, brat, sestra, a istaova lica mogu podnijeti zahtjev za ponavljanje kriv. postupka u korist osuenog poslije nj. smrti.FORMALNA ODBRANA OSUMNJIENOG, OPTUENOGFormalna odbrana koju osumnjieni, optueni vri preko strunog branioca, upotpunjava odbranuosumnjienog, odnosno optuenog, slui zatiti i ostvarivanju njegovih prava i boljem funkcionisanjupravosua. Saradnja strunog branioca u nekim sluajevima je samo dozvoljena /fakultativnaformalna odbrana/, a nekada se samo nalae /obavezna formalna odbrana/.Zakon predvia tri vrste formalne odbrane: Obavezna, fakultativna, i odbrana siromanih.25.SPOREDNI PROCESNI SUBJEKTISporedni procesni subjekti imaju izvjesna ovlatenja u kriv. postupku, osim prava procesnograspolaganja. Javljajui se uz glavne procesne subjekte, u krivinom postupku sporedni proc. subjektisu: Oteeni (na strani tuioca), pravno ili fiziko lice (na strani optuenog, okrivljenog) i organstarateljstva (na strani suda).OTEEE NITo je lice ije je imovinsko, lino ili neko drugo pravo, povrijeeno KD ili je ugroeno. Ovo pravo nemora biti imovinsko, moe biti i lino (ast, ugled, brak, oinstvo) i ne mora biti povrijeeno, ve jedovoljno da je ugroeno.Oteeni moe biti i pravno i fiziko lice, ali se najee pod oteenim podrazumjevaju fizika lica.PRAVNO ILI FIZIKO LICEPravno ili fiziko lice kao sporedni procesni subjekt na starni osumnjienog, odnosno optuenogjavlja se u sluajevima KD kod kojih imovinska korist ostvarena izvrenjem KD ne pripada uiniocuKD, ve nekom pravnom licu, najee preduzeu ili nekom drugom organu ili organizaciji uiniocaili licu na koje je imovinska korist prenesena, po pravilu nj. srodnicima. Tada se imovinska korist nemoe oduzeti osumnjienom, jer nije njegova, pa se pravno lice kome je imovinska korist pripalamora ukljuiti u krivini postupak, da bi od osumnjienog, odnosno okrivljenog bila oduzetaimovinska korist koju je stekao na protivpravan nain.ORGAN STARATELJSTVAOsnovna prava i dunosti organa starateljstva kao sporednog procesnog subjekta na strani sudautvrena su lanom 347 o postupku prema maloljetnicima. Pored toga organ starateljstva pojavljujese kao pomoni organ suda, dostavljajui sudu na njegov zahtjev, izvjetaj o svim okolnostima kojese tiu linosti maloljetnika, sredini i prilikama pod kojim maloljetnik ivi, vrei nadzor nadmaloljetnicima u toku pripremnog postupka, davanje izvjetaja sudu prije donoenja odluke.26.OSTALI UESNICI U POSTUPKURadi se o zastupnicima i pomonicima procesnih subjekata i treim licima koja uestvuju ukrivinom postupku.ZASTUPNICI PROCESNIH SUBJEKATAZakonski zastupniciZakonski zastupnici su lica koja u postupku preduzimaju procesne radnje u ime i za raun procesnonesposobne stranke koju zastupaju i sa dejstvom za tu stranku. Zakonski zastupnik ima prava idunosti kao i zastupana stranka, a radnje koje obavi zastupnik imaju istu vanost kao da ih jeobavila sama stranaka. Preko zakonskih zastupnika u krivinom postupku rade procesno nesposobnalica koja se u procesu mogu javiti kao oteeni i pravna lica.Zakonski zastupnici maloljetnika su nj. roditelji ili staratelji. Punoljetnicima kojima je privremeno ilistralno oduzeta poslovna sposobnost zakonski zastupnici su staratelji odreeni u posebnom postupku.Staraoce odreuje nadleni organ strateljstva a ne krivini sud.Procesni zamjenici (supstituti)Procesni zamjenici su lica koja po svojoj inicijativi i u svoje ime i za raun procesne strankepreduzimaju pojedine procesne radnje u interesu jednog procesnog subjekta, koji je i sam procesnosposoban. Ovlatenje za preduzimanje pojedinih procesnih radnji daje se procesnim zamjenicimazbog pravne veze koja postoji izmeu njih i procesnog subjekta u ijem interesu postupaju. Procesni11 12. zamjenici i lica u ijem interesu rade su uvijek u bliskom odnosu, najee srodnikom ali ih se moevezati i za procesni predmet u kome imaju zajedniki interes.PunomoniciPunomonik je lice koje je za vrenje procesnih radnji ovlastila procesno sposobna stranka ilizakonski zastupnik procesno nesposobne stranke, koje u njihovo ime i za njihov raun obavlja teradnje, koje se po zakonu ne moraju obavljati lino. Punomonik radi u ime i u interesu vlastodavcakoji je jedini subjekt procesnog odnosa, da bi se vlastodavac oslobodio tereta linog uea u kriv.postupku ili da bi u tom postupku bio lino predstavljen. Osumnjieni, odnosno optueni moe imatisamo branioca koji mu pomae, ali ne i punomonika, koji bi mjesto njega radio u procesu.Punomonik moe biti svako fiziko lice koje uiva poslovnu sposobnost i on ne mora imati strunupravnu spremu.POMONICI (POMONI ORGAN) PROCESNIH SUBJEKATAPomonici procesnih subjekata (suda, tuioca i osumnjienog, odnosno optuenog) pomau timsubjektima, na njihov poziv ili po naredbi u vrenju njihove procesne aktivnosti.Pomonici sudaa) struno lica koje pomae organu kriv. postupka na osnovu svog posebnog strunog znanja ilivjetine, davanjem savjeta, instrukcija, ili drugih vidova pomoi u rjeavanju pojedinih strunih itehnikih pitanja, ili na planu pruanja struno-tehnike pomoi organu kriv. postupka ikrivinoprocesnim strankama. To mogu biti pojedinci odgovarajue struke ili u sluaju potrebestrune ustanove.b) Zapisniar u kriv. postupku je lice koje procesne radnje pismeno utvrije i ozvaniava. O svakojradnji preduzetoj u toku kriv. postupka sastavlja se zapisnik, a o radu na glavnom pretresu vodi sezapisnik o glavnom pretresu. Zapisniar moe biti i izuzet iz istih razloga koji su predvieni zaizuzee sudije.c) Tumai su lica koja na zahtjev tuioca ili suda prevode izjave pismeno ili usmeno, pojedinihuesnika postupka na jezik u slubenoj upotrebi suda i obratno, kao i mimike znakove kojima seprilikom davanja izjava slue gluvi, nijemi i gluvonijemi uesnici postupka.. Trokove za tumaeulaze u trokove krivinog postupka.d) Struni saradnici i pripravnici, to su lica koja imaju u sudu poloen pravosudni ispit i pomaesudiji u vrenju sudijske finkcije.e) Organi starteljstva,f) Ovlaeno slubeno lice, OSL, je ona osoba koja ima odgovarajua ovlatenja unutar dravnegranine slube, policijskih organa , sudske policije, kao i carinskih organa, organa finansijskepolicije, poreskih organa i organa vojne policije, Rje je organima koji funkcioniu naraznim nivoima i u skladu sa zakonom i ustavom obavljeju poslove iz svog domena, a uz tomeusobno sarauju.Pomonici procesnih subjektaPomonici tuioca su OSL, organi starateljstva, dr. dr. organi od kojih moe traiti pravnu pomo istruni saradnici i pripravbnici u tuilatvu.Struni pomaga osumnjienog, odnosno optuenog je branilac, ija je aktivnost formalna odbrana.TREA LICA U KRIVINOM POSTUPKUMeu njima su najvanije svjedoci i vjetaci ili lica koja samo prisustvuju u postupku a to sunovinari, nevladine organizacije, itd.. Za ishod postupka to su pravno nezainteresovana lica.27.POJAM I VRSTE PREDMETA KRIVINOG POSTUPKAPredmet kriv. postupka je materija o kojoj se raspravlja u postupku i o kojoj sud treba da doneseodluku. Svaki krivini sud mora imati makar jedan osnovni predmet uz koji mogu da se jave i jedanili vie sporednih (akcesornih, eventualnih) predmeta postupka.Osnovni predmet krivinog postupka je raspravljanjejednog konkretnog krivinopravnog odnosanastalog izvrenjem KD izmeu drutvene zajednice predstavljene dravom i osumnjienog, odnosnooptuenog. Osnovni predmet kriv. postupka je krivina stvar (causa criminalis), odnosnoustanovljenje da je izvreno KD, da li je optueni kriv, i da li su ispunjeni zakonski uslovi zaizricanje kriv. sankcije.12 13. Sporedni predmet krivinog postupka pripada drugoj strani, a ne krivinopravnoj, a u krivinompostupku javlja se, eventualno, uz osnovni predmet postupka. U krivinom postupku se o sporednompredmetu raspravlja i odluuje zbog veze koja postoji izmeu sporednog i osnovnog predmeta kriv.postupka, jer bi se o predmetima te vrste inae odluivalo u dr. sudskim ili nesudskim postupcima.Predmet kriv. postupka su samo krivina dijela, ne i prekraji, koji su regulisani zakonima oprekrajima. Ne postoji mogunost spajanja u jedan postupak i suenja pred jednim organom za KD iprekraj.28.HOMOGENI KONEKSITET (veza krivinih stvari meusobno)Ovaj koneksitet postoji kada se u dva ili vie krivinih sluajeva podudaraju njihovi subjektivni iliobjektivni elemnti, tj. u svakom od ovih sluajeva isti je osumnjieni, odnosno optueni ili KD.Prema vezi koja postoji izmeu vie KD, odnosno vie uinilaca, ovaj koneksitet moe bitisubjektivni, objektivni ili mjeoviti.a) subjektivni (personalni) koneksitet postoji kada je jedno lice optueno za vie KD. Koneksitetje subjektivan jer je veza izmeu predmeta uspostavljena preko zajednike linosti uinioca, aizmeu samih KD nema nikakve veze.b) Objektivni (realni) koneksitet postoji kada je vie lica koja su u meusobnoj vezi optueni zaisto tj. zajedniko KDc) Mjeoviti koneksitet postoji kada je vie lica optueno za izvrenje vie KD ali samo akoizmeu izvrenih KD postoji meusobna veza.Procesni uticaj koneksiteta nastupa po pravilu po diskrecionoj ocjeni suda. Ukoliko do toga uticajadoe, on se manifestuje u spajanju krivinih stvari u jedinstven postupak.Pitanje spajanja krivinih stavri regulisano je u Zakonu ne propisujui ni u jednom sluajuobavezno spajanje predmeta u jedinstven postupak.Prijedlog za spajanje postupka mogu dati stranke i branilac, ali sud moe i bez takvog prijedloga poslubenoj dunosti odluiti da se izvri objedinjavanje postupka i provede jedinstveni postupak.Protiv rjeenja o spajanju postupka nije dozvoljena alba, ali se ono moe pobijati u albi napresudu. Sud moe iz vanih razloga, ili cjelishodnosti do zavretka glavnog pretresa odluiti dapostupak za pojedina KD ili protiv pojedinih optuenih razdvoji i posebno dovri. Sudija donosirjeenje o razdvajanju protiv kojeg nije dozvoljena alba, ali branilac i optueni to rjeenje mogupobijati u albi na presudu.29.IMOVINSKOPRAVNI ZAHTJEVKD osim krivinopravni proizvodi i druge najee graanskopravne posljedice. Prema pravnojprirodi to je graanski predmet za koje vrijede pravila graanskog prava uz posebne odredbe zakonao krivinom postupku.Mogunost ostvarivanja imovinskopravnog zahtjeva u kriv.postupku ima viestruke prednosti. Prijesvega, postupak je jeftiniji, jer umjesto dva odvojena postupka vodi se jedan jedinstven. Spajanje jekorisno i zbog manje mogunosti pojave protivrjenosti u odlukama o krivinoj i graanskoj stvarinego kada se postupak vodi odvojeno.Realizacija imovinskopravnog zahtjeva u kriv. postupku ima meutim i tetnih efekata na sam kriv.postupak. Zbog toga se propisuje niz ogranienja:a) Imovinskopravni zahtjev koji je nastao usljed vrenja KD raspravie se na prijedlogovlaenog lica u kriv. postupku ako se time ne bi znatno odugovlaio postupakb) O podnesenom imovinskopravnom zahtjevu sud moe odluiti samo u presudi kojom seoptueni oglaava krivim.c) sud ne moe odbiti postavljeni imovinskopravni zahtjev ni onda kada je on nesumljivoneosnovan, ve samo podnosioca uputiti na parnicu u cjelini ili djelimino.d) od svih mnogobrojnih imovinskopravnih zahtjeva koja bi se u sluajevima izvrenja KDmogla postaviti u kriv. postupku, dozvoljena su samo tri: za naknadu tete, povraaj stvari iliponitaj odreenog pravnog posla.Predmet imovinskopravnog zahtjeva u krivinom postupkuPo zakonu samo su dozvoljena tri imovinskopravna zahtjeva:.13 14. Povraaj stvari,Povraaj stvari se odnosi na svojinu i predstavlja neposredan i najpotpuniji oblik obeteenja, da li unaturi ili po vrijednosti. Povraaj stavri u korist ovlaenog lica moe se izrei samo ako je ukrivinom postupku postavljen zahtjev u tom smislu.Ponitaj odreenog pravnog poslaPonitaj pravnog posla u krivinom postupku moe se traiti samo ako je on imovinskopravni, anastao je usljed izvrenja KD.Naknada teteIzvrenjem KD u svakom sluaju nastaje tetna posljedica. U nekim sluajevima ta teta pogaa nesamo linost, nego i imovinu, to daje pravo na njenu naknadu u kriv. postupku. Prema l.155Zakona o obligacijama, teta je umanjenje drutvenih sredstava ili neije imovine (obina teta), ilispreavanje njihovog uveanja koje se moglo osnovano oekivati (izmakla dobit). kao i nanoenjedrugome fizikog ili psihikog bola i straha (nematerijalna teta)30.PREJUDICIJALNA PITANJADa bi neko pitanje bilo prejidicijalno, mora biti: Pravno, a ne injenino,Takvo da se odnosi namaterijalnokriv.pravo i da od njegovog prethodnog rjeavanja zavisi primjena mat.kriv.prava, ne ikriv. postupka,podobno za samostalno rjeavanje u nekom dr. postupku.Prejidicijalna su pravna pitanja koja predstavljaju poseban element u zakonskom opisu odreenogKD ili su poseban uslov krivine odgovornosti ili uslov za izricanje kriv. sankcije.Pred krivinim sudom e se raspraviti prejudicijalno pitanje ako je nj. raspravljanje pred nadlenimsudom ili nekim dr. organom nemogue. Raspravljanje prejudicijalnog pitanja je raspravljanje sagledita logike, ne u cilju stvaranja obavezne odluke po tom pitanju. Raspravljanje krivini sud vripo odredbama koje vae za dokazivanje u kriv. postupku. Ako je o takvom prethodnom pitanjudonio odluku sud u kom drugom postupku ili neki drugi organ, takva odluka ne vee krivini sud ukom drugom postupku ili neki drugi organ, takva odluka ne vee krivini sud u pogledu ocjene da lije uinjeno odreeno KD. To znai da ostale odluke o prejudicijalnim pitanjima, donijete od drugihorgana i u drugom postupku, veu krivini sud i one ne mogu biti izmjenjebne u krivinom postupku.31.TROKOVI KRIVINOG POSTUPKATrokovi kriv.postupka su izdaci uinjeni od njegovog pokretanja do zavretka.Trokovi kriv. postupka ne obuhvataju trokove izvrenja krivinih sankcija i policijskih radnji, putnetrokove i naknade sudijama, odravanje sudskih zgrada, itd.Trokove kriv.postupka obuhvataju:1. Trokove za svjedoke, vjetake, tumae, struna lica, kao i trokove uviaja, (naknade za ishranu prenoite, naknade za pratioca, putni troak..),2. Podvozne trokove osumnjienog, odnosno optuenog, (spadaju izdaci za podvoz kopji je na slobodi od mjesta nj. prebivalita do sjedita organa kod koga je pozvan)3. Izdatke za dovoenje osumnjienog, odnosno optuenog ili lica lienog slobode (snosi ih optueni ako su prouzrokovani nj. krivicom)4. Podvozne trokove i putne trokove slubenih lica, (trokovi za obavljanje procesnih radnji izvan sudske zgrade)5. Trokovi lijeenja osumnjienog, odnosno otuenog dok se nalazi u pritvoru, trokovi poroaja6. Trokovi tehnikog pregleda vozila, analize krvi i prevoza lea do mjesta obdukcije (ove trokove snosi sud)7. Paalni iznos, (naknada za sitne sudske izdatke koji se ne mogu evidentirati i specifirati kanc. materijal i sl.)8. Nagrada i nuni izdaci braniocu (po sl. dunosti)9. Nune izdatke oteenog i nj. zakonskog zastupnika (oteeni koji je pozvan kao svjedok ima pravo na naknadu trokova)Zakon utvruje da su trokove kriv. postupka duni da naknade:1. Optueni koji je oglaen krivim, bez obzira da li je osuen na kaznu2. Budetska sredstva, u sluaju kada se obustavi kriv.postupak ili kada se donese presuda da se optueni oslobaa krivice ili kojom se optuba odbija.14 15. 3. lice koje je svjesno podnijelo lanu prijavu.Ako je otrokovima raspravljano u presudi dozvoljena je alba na presudu, a ako je odluenoposebnim rjeenjem o albi protiv tog rjeenja odluuje vijee drugosstepenog suda. Odluka se moepobijati zbog povrede zakona, a ne moe osporavati i visina trokova.32.O PROCESNIM RADNJAMA UOPTEProcesne radnje su vrsta pravnih radnji zbog toga to proizvode pravne posljedice i regulisane supravom. Od drugih pravnih radnji one se razlikuju jer su procesnopravne obavljaju se u procesuposredno ili neposredno , sluie ciljevima procesa. Procesne radnje se preduzimaju na osnovu zakonautvrenih prava i dunosti procesnih subjekata, to znai da za nj.obavljanje vai princip zakonitostikao garancija eventualnih zloupotreba.Uzevi u obzir proc. subjekte koji ih vre, procesne radnje se djele na: radnje suda i radnjestranaka.Proces.radnje suda su: dokazivanje, radnje procesne prinude, radnje odluivanja, radnje rukovienjapostupkom, radnje dostavljanja, itd.Procesne radnje stranaka su raznovrsne i mnogobrojne, a uglavnom je nj. podjela na radnje odbrane(koje vre osumnjieni, odnosno optueni), i radnje optuenja (koje vri tuilac)Procesne radnje se izvode i po formi i po sadrini na nain propisan zakonom, meutim vanostprocesne radnje ostaje i onda kada ona nije obavljena u skladu sa zakonom zbog ega zakn propisujemjere da se na vrijeme sprijei njihovo nastajanje. S obzirom na taj kriterijum, procesne radnje ukrivinom procesu djele se na pravilne i nepravilne.Polazei od stadijuma preduzimanja, procesne radnje suda mogu biti istrane i sudee. S tim u veziprocesne radnje mogu biti i policijske preduzete u istrazi.33.OSNOVNA NAELA KRIV. POSTUPKA KOJA SE ODNOSE NA FORMU PROCESNIHRADNJIOsnovna naela kriv.postupka koja se odnose na formu procesnih radnji su: Naelo usmenosti inaelo pismenosti, naelo javnosti, naelo neposrednosti, naelo procesne ekonomije i naelolojalnosti.Naelo usmenosti i naelo pismenosti.Ovo naelo postoji kada stranke i drugi uesnici svoje izjave,prijedloge i dokaznu grau daju usmeno sudu i prua im se mogunost da se o njoj usmeno izjasne.Po naelu usmenosti optuba se na pretresu mora iznijeti usmeno (proitati), iako je podenesena upismenom obliku. Naelo pismenosti postoji kada stranke izjave i prijedloge pismeno podnose sudu,a dokazna graa za sudsku odluku zasniva se na spisima predmeta. Izuzetak od naela usmenostisadri postupak za izdavanje kaznenog naloga l. 334-339.Naelo javnosti.Javnost glavnog pretresa podrazumjeva da raspravljanju pred sudom moguprisustvovati samo punoljetna lica iji broj zavisi od raspoloivog prostora u sudnici. Maloljetrna licane mogum prisustvovati ako se ne sasluavaju kao svjedoci ili oteeni. Lica koja prisustvujuglavnom pretresu ne smiju nositi oruje niti drugo orue za napad, osim uvara zatvora ili optuenogkojma sudija to dozvoli.U optem postupku javnost moe biti iskljuena, za cio pretres ili njegov dio. Osnovi za ovo susledei: interesi dravne bezbjednosti, uvanje dravne tajne, vojne, poslovne, slubnene, uvanjejavnog reda, zatita morala u demokratskom drutvu, linog i intimnog ivota optuenog. Odluku oiskljuenju javnosti vijee moe donijeti poslubenoj dunosti ili na osnovu prijedloga stranaka ibranioca.Osim iskljuenja javnosti sa glavnog pretresa, zakon poznaje i iskljuenje nekih tehnikih sredstavaobavjetavanja javnosti, kao to su npr.: snimanja, fotografisanja. Snimanje moe biti i odobreno alisudija moe iz opravdanih razloga pojedine djelove pretresa ne dozvoliti da se snimaju.Presuda se uvijek saoptava javno pa i onda kada je javnost bila iskljuenaNaelo neposrednosti.Smisao ovog naela je da se dokazi na glavnom pretresu i pri donoenjupresude moraju u naelu ocjenjivati u njihovom izvornom obliku a ne posredno iz drugih izvora usekundarnom obliku (svjedoci po uvenju, itanje zapisnika umjesto neposrednog ispitivanjasvjedoka). U uem smislu to naelo odreuje da se dokazi moraju izvoditi pred sudom bez 15 16. posredovanja drugog organa. Raspravni sud mora uvjek sam ostvariti kontakt s izvornim dokazom,ne smije izvoenje dokaza prepustiti nekom drugom organu, tzv formalna neposrednost ilineposrednost u uem smislu. Mora uvjek obezbjediti da se na pretresu pribavi i izvede taj izvornidokaz tzv. materijalna neposrednost ili neposrednost u irem smislu.Sprovoenje nacela neposredne sudske ocjene dokaza uva sud od opsnosti daocjenjuje dokaze unestvarnoj formi. Neposrednost zato dolazi do punog izraaja na glavnom pretresu, ali je to samopravilo sa manjim ili veim brojem izuzetaka.Naelo procesne ekonomije .Naelo procesne ekonomije izvodi se iz lana 13 stav 2 po kome je sudduan da postupak sprovede bez odugovlaenja. Ono se obezbeuje i propisivanjem rokova u kojimasud mora donijeti odluku ili obaviti drugu procesnu radnju, najee u sluajevima kada jeosumnjieni, odnosno optueni u pritvoru, a nekada uopte. Zahtjev za sprovoenje ovog naelamora se dovesti u sklad sa drugim procesnim naelima, naroito naelom istine.Naelo lojalnosti i potenja uesnika postupka i suzbijanja zloupotrebe i njihovih procesnihprava.Naelo lojalnosti i potenja uesnika postupka znai da su stranke i njihovi zastupnici duni dau vrenju svojih procesnih aktivnosti postupaju ne samo ispravno, u skladu sa zakonom, nego ipoteno bez zloupotreba. Ovo naelo ima svoj osnov u lanu 13 stav 2 u kome je formulisano da jesud duan da onemogui svaku zloupotrebu prava koja pripadaju licima koja uestvuju u postupku.Procesne zloupotrebe u postuplu suzbija sud, sredstvima koja mu stoje na raspolaganju. Procesnezloupotrebe suzbijaju se i na taj nain to sudija, odnosno predsjednik vjea moe odrediti pritvorradi obezbjeenja prisustva optuenog na glavnom pretresu.34.FORMA PROCESNIH RADNJIForma procesne radnje odnosi se na odreivanje naina i mjesta njenog odvijanja. Zakon nema normio formi koje bi se odnosile na sve procesne radnje, ve posebne odredbe o formi za pojedine radnje(ispitivanje osumnjienog, sasluanje svjedoka, pretresanje stana) U ovom sluaju rje je o posebnompravilu o formim procesnih radnji. Ako forma za neku procesnu radnu nije propisana, procesnisubjekt u skladu sa optim odredbama o formama vri je na nain za koji smatra da je najpogodniji zapostizanje cilja.Znaaj procesni formi je viestruk. Sa jedne strane procesne forme obezbjeuju nesmetano vrenjeprava procesnih subjekata, u skladu sa zakonom. S druge strane, kao rezultat viegodinjeg iskustvakako treba obaviti procesnu radnju, sa nnajmanje napora, vremena i trokova omoguavajunajoptimalniji procesni efekat. To doprinosi da sudske odluke budu sigurnije, objektivnije ikvalitetnije.. Naelno, sud ne moe oslobaati od procesnih formi koje odreuje zakon. Ipak u nekimsluajevima zakon je dao ovlatenje sudu da odstupi od propisane forme (npr. u postupku samaloljetnicima l.356 stav 1, 364 stav 1.35.VRIJEME PROCESNIH RADNJIDa bi procesne radnje bile usklaene, prije svaega vremenski, obavljaju se svakog radnog dana,izuzetno i u neradne dane i praznikom, ako ne trpe odlaganje. U ovom kontekstu najvei znaaj imajurokovi i povraaj u preanje stanje.Rokovi .Rok je vremenski periood u kojem se odreena procesna radnja mora preduzeti ili se nesmije preduzeti ili je treba preduzeti. Zajedniki cilj svih rokova u krivinom postupku je stvaranjeuslova za efikasnije vrenje ovlaenja koja pripadaju starankama.Odredbe zakona bave se procesnim rokovima, za razliku od materijalnih koji se odnose namaterijalno krivino pravo (npr.rokovi za gonjenje ili izvrenje kazne, rokovi za rehabilitaciju ibrisanje osude itd.) Materijalni rokovi su znaajni i o njima se mora voditi rauna u krivinompostupku, jer proizvode odreene posledice i stanja od kojih zavisi mogunost voenja krivinogpostupka. Procesni rokovi odnose se na procesne radnje stranaka.Polazei od toga ko ih odreuje, rokovi mogu biti zakonski i sudski. Sudski su oni rokovi koje sudijaodreuje na osnovu zakonskog ovlatenja i to diskreciono, pri emu se rukovodi okolnostimapojedinog sluaja. Pravi sudski rok postoji kad je odreivanje roka u potpunosti preputenokrivinom sudu. Zakonski su oni rokovi ije je trajanje neposredno odreeno u zakonu i oni se nemogu produiti, osim ako to zakon izriito dozvoljava. 16 17. Zakonski rokovi mogu biti odreenog (dan, mjesec dana) i neodreenog trajanja (pritvor zbogkoluzijske opasnosti l.132 stav 1 zbog mogueg ometanja uticajem na svjedoke, vjetake ilisauesnike.Rokovi dalje mogu biti: peremtorni(npr.istekom ovog roka gubi se pravo na podnoenjeprigovora)dilatorni,(suspenzivini,odloni) instrukcioni(opominjui,upuujui). Razlikovanje se vris obzirom na to da li je dejstvom roka procesna aktivnost zabranjena, obavezna ili dozvoljenaU odnosu na mogunost produavanja rokovi mogu biti strogi (ne mogu se produiti) i obini (moguse produiti).Sudski rokovi mogu se produiti, ali samo u okviru odreenom zakonom. Zakonski rokovi se istotako izuzetno mogu i skraivati.Od roka treba razlikovati ROITE (termin), koji predstasvlja odreeni dan i as predvien zapreduzimanje procesne radnje, po pravilu uz uee vie svjedoka. Za rioite je karakteristinoistovremeno preduzimanje djelatnosti vie subjekata na jednom mjestu.Povraaj u preanje stanjePovraaj u preanje stanje je pravno sredstvo kojim se odlukom suda otvara mogunost obavljanjaproputene procesne radnje uesniku postupku kome je prekluzivni rok istekao bez njegove krivice.Povraaj u preanje stanje opravdava se razlozima pravinosti, ali je i pogodno sredstvo zaodugovlaenje postupka i procesne zloupotrebe.Pravo na povraaj u preanje stanje pripada optuenom koji iz opravdanih razloga propusti rok zaizjavu albe na presudu ili na rjeenje o primjeni mjere bezbjednosti ili vaspitne mjere o oduzimanjuimovinske koristi. Za povraaj u preanje stanje zakon propisuje dva uslova, i to materijalni iformalni.Materijalni uslov za povraaj u preanje stanje jeste da je optueni iz opravdanih razloga propustiorok za izjavu albe na pomenute sudske odluke.Formalni uslov za povraaj u preanje stanje jeste: da optueni molbu za povraaj u preanjestanje podnese u roku od osam dana poslije prestanka uzroka zbog koga je proputen rok i dablagovremenom molbom preda albu ali se povraaj u preanje sxtanje ne moe traiti ako je oddana proputanja roka proteklo vie od tri mjeseca.36.NEPRAVILNE PROCESNE RADNJEPropisujui formu, vrijeme i sadrinu procesnih radnji, zakon obavezuje procesne subjekte samo naradnje koje su izvrene saobrazno zakonu (perfektne procesne radnje), tj. koje nisu manjkave(nepravilne procesne radnje). Zato zakon propisuje mjere iji je cilj s jedne strane spreavanjenastupanja nepravilnih procesnih radnji (preventivne mjere), a s druge strane i mjere u pogledunepravilnih procesnih radnji, eventualno i subjektima koji ih preduzimaju.Nepravilne procesne radnjemogu biti vrlo razliite od beznaajnih do najkrupnijih pa su i mjere za njihovo otkklanjanjerazliite.Pravne posljedice neurednih procesnih radnji zavise od stepena i znaaja tih nepravilnostiza KP.Preko nepravilnosti moje nisu bitne za rezultat postupka prrelazi se ,druge se otklanjajupoduzimanjem mjera,a samo u posebnim sluajevma nepravilno poduzeta procesna radnja ponitavakompletan rezultata KP tj.ini bezvrijednim i one radnje koje su pravilno poduzete.U preventivne mjere i mjere za obezbjeenje vjerodostojnosti procesnih radnji spadaju: zakletvasvjedoka, vjetaka i tumaa, svjedoci prisutni izvoenju procesne radnje,(svjedoci prilikom pretrtesaprostorija,stana i lica)prepoznavanje lica i stvari, suoenje i rekonstrukcija dogaaja.Kod izvoenjaovih procesnih radnji mora biti ispunjena odreena zakonska forma da bi ona bila pravilno izvedena.37.DOKAZI I DOKAZIVANJE UOPTERadnje dokazivanje su one radnje koje sud vri da bi formirao svoje ubjeenje o postojanju ilinepostojanju injenica koje mogu biti od uticaja na njegovu odluku. Ovdje je rje o dokazu uformalnom smislu koji se poklapa sa dokaznim postupanjem. Dokaz u materijalnom smislu je svakidokazni osnov ili razlog sadran u odreenom dokaznom sredstvu koji govori o istinitosti nekeinjenice vane za postupak.Pravilno utvrivanja injenica u krivinom postupku je osnovni i najvaniji zadatak sudova, ali je teinego u drugim sudskim postupcima.17 18. Iz definicije dokaza u materijalnom smislu moe se zakljuiti da se pojam dokaza sastoji iz trielementa: Predmet dokaza, Dokazni osnov i Dokazna sredstav.injenica koju treba dokazati je predmet dokaza. Predmet dokaza je Tvrdnja o postojanju, rjeenepostojanju injenice. injenica koja je ve utvrena i iz koje se izvodi zakljuak o istinitostiinjenice koju treba dokazati naziva se dokazni osnov ili razlog. Izvori iz kojih se dobivaju injenicekoje predstavljaju dokazni osnov nazivaju se dokazna sredstva.Nain dokaza je posebna karakteristika dokaza u krivinom postuupku. Podobnost dokaznogsredstva da uvjeri sudiju u istinitost injenice koja je predmet dokazivanja naziva se dokaznomsnagom.Polazei od dokazne snage dokazi se dijele na:Potpune i Nepotpune dokaze. Potpun dokaz je onaj koji u cjeliosti potvruje istinitost ili neistinitostneke sporne injenice, a nepotpun ili poludokaz ini to samo djelimino.Neposredne ili posredne. Neposredni dokazi zasnivaju se na neposrednom opaanju injenica, aposredni na saznavanju injenica posrednim putem, preko drugih izvora (svedok, vetak, itd).Dokaze u uem smislu (neposredno, direktno opaanje injenica koje vre organi krivinogpostupka o postojanju pravno relevantne injenice) i dokaze i irem smislu (Indicije), tj. injenicekoje nisu pravno relevntne, ali na osnovu kojeg pravnog postojanja se loguikom argumentacijomdolazi8 do zakljuka o postojanju pravnmo relevantne injenice.Dokazi optube i dokazi odbrane. Osnov kvalifikacije je u vrijednosti dokaza, polazei od prirodestranakih zahtjeva u krivinoj stvari. Dokazi optube potkrepljuju optubu, a dokazi odbarane odbranu.Stvarni (realni, materijalni) i Personalni (verbalni) dokazi.Zakon propisuje da se dokazi izvode na glavnom pretresu i da sud presudu smije zasnivati samo nainjenicama i dokazima koji su izneseni na glavnom pretresu lan 281, stav 1.38.PREDMET DOKAZIVANJAinjenice koje se upostupku dokazujuPredmet dokazivanja u odreenoj krivinoj stvari su samo pravno relevantne injenice ili odluneinjenice, tj. one koje su od znaaja za odluivanje o toj stvari. Nazivaju se relevantnim injenicama,zato to na ove injenice pravo nadovezuje odreene pravne posljedice. Dokazuju se samoinjenina, ne i pravna pitanja. injenice koje se dokazuju mogu se odnositi na krivino matgerijalnoi krivino procesno pravo. injenice koje se tiu materijalno krivinog prava odnose se samo nakrivino djelo, krivinu odgovornost i kanjivost. To su injenice koje se odnose na djuelo(objektivne) ili na linost uinioca djela (subjektivne). Objektivne injenice tiu se optih obiljejakrivinog djela zuajednikih za sva krivina djela (radnja, predvienost u zakonu, protivpravnost ikrivixca) ili posebnih obiljeja djela koje je predmet suenja. Subjektivne injenice odnose se naodluke o krivinoj odgovornosti i kanjivosti. Meu injenice koje se odnose na procesno pravodolaze one koje su vane za rjeavanja pitanja nadlenosti, izuzee sudija, povraaj u preanjestanje, priznavanja svojstva oteenog.injenice ije je dokazivanje nepotrebnoTo su pravno relevantne injenice koje sud u svojoj presudi koristi kao utvrene iako ih u postupkuposebno ne dokazuje, jer su dokazi sami po sebi, zbog svoje oiglednosti, notornosti ili drugihrazloga. Po tom osnovu ne dokazujeu se:Oigledne injenice. (npr. dokazivanje punoljetstva osobe koje moe biti oigledno po izgledu teosobeNotorne (optepoznate) injenice. Notorne su one prirodene, ljudske injenice ili faktike situacijeiz prolosti ili sadanje o kojima je saznanje sa obiljejem istine raireno u irem krugu ljudi, zbognaina na koji suse te injenice ostvarile ili zbog naina na koji su se rasprostrle.injenice ije dokazivanje zabranjenoTakav sluaj predvien je u lanu 82, po kome se ne moe sasluati svjedok:- lice koje bi svojim iskaziom povrijedilo dunost uvanja dravne, vojne ili slubene tajne, dok ganadleni organ ne oslobodi te dunosti;- branilac osumnjienog u pogledu injenica koje su mu postale poznate u svojstvu branioca;- lice koje bi svojim iskazom povrijedilo dunost uvanja profesionalne tajne (vjerski slubenik), i18 19. - maloljetno lice koje s obzirom na uzrast i duevnu razvijenost nije sposobno shvatiti znaaj pravada ne mora svjedoiti.39.DOKAZNA SREDSTVADokazna sredstva su izvori iz kojih se dobijaju dokazni osnovi, tj. izvori iz kojih se dobijaju injenicekoje slue kao podloga za izvoenje zakljuaka o istinitosti ili neistinitosti onoga to je predmetdokaza. Na zakon ne sadri odredbe o sistemu dokaznih sredstvaa i uslovima njihove primjene, negosamo odredbe o izvoenju dokaza pojedinim radnjama dokazivanja (ispitivanje osumnjienog,sasluanje svjedoka, uviaj, vjetaenje). Pored toga zakon sadri odredbe o zabrani koritenjapojedinih dokaznih sredstava ili metoda za sticanje dokaza, ali to ne znai da je dozvoljena upotrebaostalih dokaznih sredstava, koja zakonom nisu iskljuena, a suprotna su pravnom poretku i osnovnimnaselima postupka.Nedozvoljena dokazna sredstvaNedozvoljena dokazna sr. su ona koja su protivna pravnom poretku, naelima postupka, nekojizriitoj zakonskoj odredbi ili drutvenom moralu, iako bi inae, bila podobna za utvrivanjeinjenica koje su predmet dokazivanja. Zakon u nizu svojih odredaba propisuje da se na iskazima licadatim uz odreene povrede postupka ne moe zasnivati odluka suda, to praktino znai da se teizjave ne mogu koristiti kao dokaz.(svjedoci osumnjieni ,vjetaci) lanom 10 stav 1 zabranjuje seod osumnjienog, optuenog ili bilo kojeg drugog lica koje uestvuje u postupku iznuivati priznanjeili kakvu drugu izjavu. Zabrana upotrebe nezakonitih dokaza vrijedi u cjelom krivinom postupku,od njegovog zapoinjanja do zavretka i odnosi se na sve predmete, odnosno na sve oblike postupka.Spoznajna vrijednost ovakvih dokaza ne moe konvalidirati nezakonitost.Pojedina nedozvooljena sredstva su: narkoanaliza (serum istine) predstavlja psihijatrijskiterapeutski postupak koji se koristi u cilju lijeenja razliitih psihikih poremeaja. Usled spuitanjanivoa inhibicije do nivoa u kome se ne djeluje svjesna cenzura, stvara se mogunost da se odispitanika dobije obavjetenje o izvrenom KD. Ova metoda se smatra modernim oblikom stavljanjaljudi na muke i moe bititetna za zdravlje i uzrokovati smrt ispitanika.Lobotomija Ovi metodi su u zakonu izriito zabranjeni. Prema odredbi lana 109, stav 3, nijedoputeno da se nad optuenim, osumnjienim, svjedokom vre medicinske intervencije ili da im sedaju takva sredstva kojima bi se uticalo na njihovu volju pri davanju iskaza.Meutim ostale su neke druge dileme koje su tjesno povezane a radi se oPrimjena aparata za otkrivanje laiPosljedice upotrebe nedozvoljenih dokazaPoto su dokazi pribavljeni na zakonom zabranjen nain ili krenjem osnovnih ljudskih prava isloboda, te bitniom povredama zakona, pravno nevaljani, to se i sudska odluka koja se temelji natakvim dokazima smatra nevaljanom i ukida se. Za razliku od ostalih sluajeva ovdje izvedeni dokazsam za sebe nije nezakonit, meutim, on je nezakonit jer je pribavljen iz izvornog dokaza koji jenastao na nezakonit nain. Kriterij za ocjenu zakonitosti dokaza je izvorni dokaz.40.POSTUPAK SA DOKAZIMAPostupak sa dokazima sastoji se iz nastupanja dokaza, izvoenje dokaza i ocjene dokaza.Nastupanje dokaza.Predstavlja izjavu volje nadlenog organa da odreeni dokaz treba izvesti u ciljuutvrivanja odreene injenice.Uloga suda u nastupanju dokaza zavisi od vrste krivinog postupka. U savremenim krivinimpostupcima mjeovitog tipa vlada naelo sudske odgovornosti, po kome se sudija, uporedo sadjelatnou stranaka, stara o dokazivanju injenica vanih za postupak. To se razlikuje od naelaodgovornosti stranaka. (gdje stranke snose terret ne i dunost dokazivanja). Kada je u pitanjusudska odgovornost, zadatak suda je da sakzupi cio injenini materijal o krivinom sluaju i to poslubenoj dunosti.Sa nastupanjem dokaza stoji u vezi i naelo procesne akvizicije ( zajednikog rezultata procesnihsubjekata). Sutina je u tome da je bez znaaja injenica od koga je potekao dokaz. Dokaz unijet u19 20. postupsk odvaja se od subjekta koji ga je unio i smatra se akvizicijom (tekovinom), steenom zaproces i na raspolaganju je svim procesnim subjektima i moe biti upotrebljen u svaijem interesu.Izvoenje dokaza.Izvoenje dokaza predstavlja koritenje, na nain propisan zakonom, dokaznihsredstava, rado saznavanja injenica koje su predmet dokazivanja. Izvoenje dokaza odreeno jeposebno za svako dokazno sredstvo. Izvoenje dokaza se u pravilu vri u vrijeme kada on treba dabude upotrebljen, zajedno sa drugi elementima potrebnim za odluku suda, ali je mogue i prije toga.Izvoenje dokaza predstavlja sadrinu dokaznog postupka, kao posebne procesne faze, lan 261-278.Ocjena dokazaOcjena dokaza predstavlja posljednu zavrnu i najvaniju aktivnost suda kojom se postie krajnji ciljdokazivanja. Ocjena dokaza mogu da vre i stranke: tuilac (prilikom donoenja naredbe osprovoenju istrage i donoenja odluke o podizanju optunice), i optueni (prilikom ulaganjaprethodnih prigovora protiv optunice i sl.). Pri ocjeni dokaza sudija se slui logikim i tehnikimispitivanjem. Princip je da se jedna injenica dokazuje sa vie dokaznih osnova. Ako vie dokaznihosnova dokazuje neku injenicu na isti nain, u pitanju je sticaj dokaza.Kolizija dokaza postoji ako vie dokaza predstavlja istu injenicu razliito.Sumnja je najnii stepen ubjeenja u istinitost neke injenice i postoji kada su razlozi koji govoreza i protiv istinitosti jednaki ili su, ak, razlozi protiv jai od osnova za.Osnovana sumnja je vii stepen sumnje zasnovan na prikupljenim dokazima koji upuuju nazakljuak da je izvreno KD.Uz osnovanu sumnju, zakon koristi pojmove: osnovi sumnje, dovoljnoosnova za sumnju, i vjerovatnost.Osnovi sumnje su utvrene injenice i okolnosti koje posredno ukazuju na mogunost postojanjaKD, na odreeno lice kao uinioca, kao i na odreenu bliu ili dalju vezu izmeu uinioca i KD-a.Vjerovatnoa se nalazi izmeu izvjesnosti i sumnje i postoji kada sudija nije potpuno uvjeren uistinitost neke injenice koju utvruje, tj. kada nije doao do izvjesnosti, ali su ipak razlozi kojighovore za istinitost injenice jai od razloga koji govore protiv istinitosti.Izvjesnost je postizanje takvog stepena uvjerenja u kome svi razlozi govore za istinitost relevantnihinjenica, tako da se u njih ne moe posumnjati.41.PROCESNA NAELA KOJA SE ODNOSE NA RADNJE DOKAZIVANJATo su: Naelo zakonske ocjene dokaza i ocjene dokaza po slobodnom uvjerenju, naelo istine inaelo in dubio pro reo.Zakonska ocjena dokaza i ocjena dokaza po slobodnom uvjerenjuZakonska ocjena dokaza m,oe biti pozitivna i negativna. Prema pozitivnoj ocjeni dokaza sud morauzweti u obzir da je odreena odluna injenica dokazna, prema tome i da j djelo izvreno i da jeoptueni uinilac, kada nastupi ona koliina i kakvoa dokaza odreena zakonom. U sluajunegativne teorije zakonskih dokaza sud nije mogao uzeti u obzir da je odreena injenica dokaznaako se ne stekne ona koliina i kakvoa dokaza propisana zakonom, ali ako se ta koliina i kakvoapostigne, sudija je slobodan da po svom uvjerenju cijeni da li je injenica dokazna.Ocjena dokaza po slobodnom uvjerenju dokaza postoji kadaq sudija vri ocjenu o postojanjuinjenica na osnovu sopstvene analize, ne po pravilima utvrenim u zakonu. Svoje slobodnouvjerenje o vrijednosti izvedenih dokaza sud formira na osnovu logike analize i psiholoke ocjenedokaznog materijala, nevezan nikakvim zakonskim pravilima o ocjeni dokaza, jedino sa obavezomda o toj ocjeni poloi raun u obrazloenju svoje odluke.Naelo istineNaelo istine izriito je ustanovljeno u lanu 14, koji propisuje da su sud, tuilac i drugi organi kojiuestvuju u krivinom postupku duni da s jednakom panjom ispituju i utvruju kako injenice kojeterete osumnjienog, tako i one koje im idu u korist. Na ovaj nain, u odnosu na same injenice kojese utvruju u postupku, ovim zakonskim rjeenjem uvodi se standard jednakog obzira koji vai utoku cjelog krivinog postupka.Izvjesna ostupanja od utvrivanja istine konstituisana su radi zatite indivuidualnih pravaosumnjinog i dr. lica i ne umanjuju vrijednost i znaaj tog naela. takva odstupanja predstavljajunpr.: pravo na utnju, oslobaanje od dunosti svjedoenja.Naelo in dubio pro reo 20 21. Naelo je jedna od pogodnosti koja se priznaje osumnjienom, da bi se popravila njegova pozicija upostupku. Skup tih pogodnosti oznaava se kao prednost odbrane.Pravilo in dubio pro reo propisano je u lanu 3 stav 2 znai da se dilema oko postojanja svihinjenica koje idu u korist optuenog rjeava tako da se u presudi utvruje njihovo postojanje, adilema u postojanju injenica koje idu na tetu optuenog rjeava na nain da se u presudi uzimanjihovo nepostojanje. Odredba lana 284 taka c, direktno predvia izricanje oslobaajue presudeako nije dokazano da je optueni uinio KD za koje se optuuje.42.PRETRESANJE STANA, PROSTORIJA I LICAPretresanje je matrijalno istraivanje nad licimA ili stvarima u cilju pronalaenja tragova KD ilipredmeta vanih za KP ili u cilju hvatanja osumnjienog odnosno optuenog.Objekat pretresanjamogu biti lica ili stan i druge prostorije osumnjienih lica ili drugih lica ,koja su zbog linih odnosasa osumnjienim osloboeni dunosti svjedoenja.Pretresanje se vri po pravilu u istrazi ali moe i usvim fazamam postupka u kriminalistikom smislu najuspjenije je odmah nakon izvrenog KD.Prettrersanje lica ( lini pretres) predstavlja istraivanje na tijelu ili u tijelu ili na obui odjei ilinom prtljagu odreenog lica kada je vjerovatno da je to lice poinilo KD ili bda e se pretresanjempronai predmet ili tragovi KD vani za KP.Pored ovih sluajeva prettresanje lica se vri prilikomprivoenja i liavanja slobode.Srestva kojim se vrpi lini pretres su razliita(pregled ispitivanjetjelesnih upljina, rengenoskopija). Pretresanje osobe obavlja osoba istog spola.Stanom se smatra svaka prostorija ili prostor u kome se boravi ili moe boraviti.Pretrtesanje semoe izvriti I na drugim mjestima koja ne obuhvataju stan(dvorita,sijena).Nezakonito pretresanjepovlai posljedicu nitavnosti poduzete radnje.Pretresanje pokretnih stvari, u smislu odredbe stava 1. ovog lana, obuhvaa i pretresanje kompjuterai slinih ureaja za automatsku obradu podataka koji su s njima povezani. Pretresanje kompjutera islinih ureaja iz stava 2. ovog lana, e se obaviti uz pomo strune osobe.Uslovi za pretres Pretresanje stana i drugih prostorija moe se odrediti samo onda ako ima dovoljno osnova za sumnjuda e se pri pretresanju: Pronai pretpostavljeni izvrilac KD ili nj. auesnik, Otkriti tragovi KD iliPronai predmeti vani za kriv.postupak.Formalni uslov za pretresanje je naredba suda koja mora biti pismena i obrazloena. Podrazumjevada sud mora prethodno utvrditi postojanje zakonskih uslova za pretresanje koji su predvieni l. 51 i52.Pretresanje bez naredbeOvlatena slubena osoba moe ui u stan i druge prostorije bez naredbe ibez svjedoka i, po potrebi, izvriti pretresanje ako stanar tog stana to eli, ako neko zove u pomo,ako je potrebno uhvatiti uinitelja krivinog djela koji je zateen na djelu ili radi sigurnosti ljudi iimovine, ako se u stanu ili drugoj prostoriji nalazi osoba koja se po naredbi suda ima pritvoriti iliprinudno dovesti ili koja se tu sklonila od gonjenja.Nakon izvrenja pretresanja bez naredbe za pretresanje, ovlatena slubena osoba mora odmahpodnijeti pisani izvjetaj tuitelju koji e o tome obavijestiti sudiju za prethodni postupak. Izvjetajmora sadravati razloge pretresanja bez naredbe.Usmeni zahtjev za izdavanje naredbe moe se podnijeti kada postoji opasnost od odlaganja.Usmeni zahtjev za izdavanje naredbe o pretresanju moe se saopiti neposredno sudiji za prethodnipostupak ili telefonom, ili radio-vezom ili drugim sredstvom elektronske komunikacije.Kad podnesenusmeni zahtjev za izdavanje naredbe za pretresanje, sudija za prethodni postupak e daljnji tokrazgovora zabiljeiti. U sluaju kada se koristi zvuni ili stenografski zapisnik, sudija za prethodnipostupak je duan dati zapisnik na prijepis, ovjeriti istovjetnost prijepisa i predati originalni zapisnik iprijepis sudu u roku od 24 sata od izdavanja naredbe. U sluaju doslovnog biljeenja razgovorasudija za prethodni postupak e potpisati kopiju zapisnika i predati je sudu u roku od 24 sata odizdavanja naredbe.Vrijeme izvrenja naredbe za pretresanjeNaredba zapretresanje mora se izvriti najkasnije 15 dana od izdavanja naredbe nakon ega se, bez odlaganja,mora vratiti sudu. Naredba za pretresanje se moe izvriti bilokojeg dana u sedmici. Naredba se moe izvriti samo u vremenskom periodu od 6 sati do 21 sata, 21 22. osim ako u naredbi nije izriito dato ovlatenje da se moe izvriti u bilo koje doba dana ili noi, uskladu odredbama zakona.Pretresanju stana, ostalih prostorija ili osobe prisustvuju dva punoljetna graanina kao svjedoci.Pretresanju osobe prisustvuju svjedoci istog spola. Pretresanje osobe vri osoba istog pola. Prilikomvrenja pretresanja slubenih prostorija pozvat e se njihov starjeina ili rukovoditelj da bude prisutanpretresanju.Ako se pretresanje mora preduzeti u vojnomobjektu, pisana naredba o pretresanju dostavlja se vojnim vlastima, koje e odrediti najmanje jednuvojnu osobudabudeprisutnapretresanju. O svakom pretresanju stana, prostorije ili osobe sastavit e se zapisnik koji potpisuje osoba kod kojese ili na kojoj se vri pretresanje i osobe ija je prisutnost obavezna. Prilikom vrenja pretresanjaoduzet e se privremeno samo oni predmeti i isprave koji su u vezi sa svrhom pretresanja. U zapisnike se unijeti i tano opisati predmeti i isprave koje se oduzimaju, a to e se naznaiti i u potvrdi ooduzimanju predmeta koja e se odmah uruiti osobi kojoj su predmeti, odnosno isprave oduzete.Ako se pri pretresanju stana, prostorije, odnosno osobe nau predmeti koji nemaju veze s krivinimdjelom zbog kojeg je izdata naredba za pretresanje, ali upuuju na drugo krivino djelo, oni e seopisati u zapisniku i privremeno oduzeti, a o oduzimanju e se odmah izdati potvrda. O tome e seobavijestiti tuitelj.43.PRIVREMENO ODUZIMANJE PREDMETA I IMOVINEPrivremeno oduzimanje predmeta i imovine je pritvor prema imovini, odnosno svojevrsni oblikograniavanja prava raspolaganja svojinom. Ova radnja je specifina za istragu, a moe zapoeti iprije zapoinjanja istrage, kao hitne istrane radnje.Sastoji se u privremenom oduzimanju predmeta.Predmeti koji se po KZFBiH imaju oduzeti ili kojimogu posluiti kao dokaz u krivinom postupku privremeno e se oduzeti i na osnovu sudske odlukee se osigurati njihovo uvanje. Ko dritakve predmete, duan ih je predati po naredbi suda. Osoba koja ih odbije predati moe se kazniti do50.000 KM, a u sluaju daljnjeg odbijanja - moe se zatvoriti. Privremeno oduzimanje predmeta semoe odrediti u cilju kasnijeg izvrenja mjere bezbijednosti predviene KZ.Ako su stvari oduzetezbog procesnog cilja vraaju se uvijek njihovom draocu kada se dokazni postupak zavri.Formalni uslov za privremeno oduzimanje predmeta i imovine je postojanje sudske odluke uformi naredbe .Naredbu za oduzimanje predmeta izdaje sud, na prijedlog tuitelja ili na prijedlogovlatene slubene osobe koja je dobila odobrenje od tuitelja.Oduzimanje predmeta vri ovlatenaslubena osoba na osnovu izdate naredbe za oduzete predmete izdae mu se potvrda Nakon privremenog oduzimanja predmeta i dokumentacije, u zapisniku e se popisati privremenooduzeti predmeti i dokumentacija i o tome izdati potvrdaPredmet koji je oduzet od fizike odnosnopravne osobe ne moe se prodati, pokloniti ili na drugi nain njim raspolagati.Osoba od koje seprivremeno oduzima predmet i dokumentacija ima pravo albe.alba ne odlae privremenooduzimanje predmetaidokumentacije.Privremeno oduzeti predmeti i dokumentacija pohranjuju se u sudu ili sud na drugi nain osiguravanjihovo uvanje. Pravo uvida u ove predmete ima tuilac.Privremeno oduziimanje predmeta bez naredbe.Predmeti mogu se privremeno oduzeti i beznaredbe suda ukoliko postoji opasnost od odlaganja. Ukoliko se osoba koja se pretresa izriitousprotivi oduzimanju predmeta, tuitelj e u roku od 72 sata od izvrenog pretresanja podnijetizahtjev sudiji za prethodni postupak za naknadno odobrenje oduzimanja predmeta.Ukoliko sudija za prethodni postupak odbije zahtjev tuitelja, oduzeti predmeti se ne mogu koristitikao dokaz u krivinom postupku. Privremeno oduzeti predmeti e se odmah vratiti osobi od koje suoduzeti.Posebni sluajevi privremenog oduzimanja predmetaPrivremeno oduzimanje pisama, telegrama, i drugih poiljki Privremeno se moguoduzeti pisma, telegrami i druge poiljke upuene osumnjienom, odnosno optuenom ili one koje onodailje, a koje se nalaze kod preduzea i osoba koje vre poslove pote i telekomunikacija.Izdate poiljke otvara tuitelj u prisutnosti dva svjedoka. Pri otvaranju e se paziti da se ne povrijedipeat, a omoti i adresa e se sauvati. O otvaranju e se sastaviti zapisnik22 23. Naredba banci ili drugoj pravnoj osobiAkopostoje osnovi sumnje da je neka osoba poinila krivino djelo koje je povezano s dobivanjemimovinske koristi, sud moe, na osnovu prijedloga tuitelja, narediti da banka ili druga pravna osobakoja vri finansijsko poslovanje dostavi podatke o bankovnim depozitima i drugim finansijskimtransakcijama i poslovima te osobe, kao i osoba za koje se osnovano vjeruje da su ukljuene u tefinansijske transakcije ili poslove osumnjienog, ako bi takvi podaci mogli biti dokaz u krivinompostupku.Privremenooduzimanje imovineSud moe u bilo koje vrijeme u toku postupka donijeti na prijedlog tuitelja privremenu mjeruoduzimanja imovine koja se ima oduzeti po KZ, mjeru zaplijene ili drugu neophodnu privremenumjeru kako bi se sprijeilo koritenje, otuenje ili raspolaganje tom imovinom..Vraanje privremeno oduzetih predmeta Predmeti koji su utoku krivinog postupka privremeno oduzeti vratit e se vlasniku, odnosno dratelju kada u tokupostupka postane oigledno da njihovo zadravanje nije u skladu s odredbama zakona, a ne postojerazlozi na njihovo oduzimanje.44.ISPITIVANJE OSUMNJIENOGPojam, pravna priroda i vrste iskaza osumnjienogIskaz osumnjienog je izjava koju on daje u tom svojstvu o KD koje mu se stavlja na teret i drugimpitanjima krivine stvari koja je predmet suenja. Iskaz osumnjienog je , prije svega, sredstvoodbrane osumnjienog, ali moe da poslui i kao dokazno sredstvo.Iskaz osumnjienog koristi se kao vano sredstvo ne samo zbog toga to u nekim sluajevimanikakvih drugih dokaza nema, ve zbog toga to moe korisno posluiti za provjeru vjerodostojnostii istinitosti drugih dokaza. Krivini postupak se ne moe odrei upotrebe iskaza osumnjienog kaodokaznog sredstva, jer je osumnjienom, kao neposrednom uesniku dogaaja o kome se sudi, popravilu, najbolje poznato da li je i kako djelo izvreno. Sve dokazne elemente iskaza osumnjienogtuilac je obavezan da provjerava drugim dokaznim sredstvima.Poseban znaaj ima priznanje koje osumnjieni moe dati u svom iskazu. Priznanje predstavlja izjavukojom osumnjieni tereti sebe za izvrenje KD, odnosno djelimino ili potpuno prihvata navodeoptube kojima se oznaava kao uinilac. Priznanje je jedan od najspornijih dokaza u krivinompostupku, prema kome u sudskoj praksi i nauci postoji dosta predrasuda i ekstremnih tumaenja.Priznanje moe biti u uem smislu ako osumnjieni potvrdi da je uinio KD, i u irem smislu kadaje svaka izjava osumnjienog koja je istinita vana injenica koja se tie nj. krivice, a za njega jenepovoljna.Priznanje moe biti:vansudsko i sudsko, znai da li je dato pred sudom ili van suda pred tuiocem,policijom,Prosto i kvlaifikovano, Prosto postoji kada osumnjieni priznaje ono zato se optuuje,bez ikakvih ogranienja. Kvalifikovano priznanje postoji kada osumnjieni priznajui izvrenje, uisto vrijeme priznaje i okolnosti koje iskljuuju KD ili bar umanjuju krivinu odgovornost.Potpuno inepotpuno, znai da osumnjieni priznaje sve navode optube ili samo neke a druge odbija,Dobrovoljno i neizbjeno, prema tome da li osumljieni slobodno odluuje da prizna ili to ini poduticajem ve otkrivenih injenica i okolnosti.Forma i sadrina ispita oosumnjienoglanom 6 odreuje se da osumnjieni ve na prvom ispitivanju:mora biti obavjeten o djelu za koje ga se tereti,zatim mu se mora omoguiti da se izjasni o sviminjenicama i dokazima koji ga terete,da iznese sve injenice i dokaze koji mu idu u korist.Ispitivanje osumnjienog u istrazi vri tuilac. Ispit je mogu u svako doba, danju, nou i u sve dane.Ciljevi ispitivanja osumnjienog su predoavanje okrivljenja i pruanje mogunosti za odbranu, kao irazrjeenje subjektivnih i objektivnih okolnosti KD, kako bi se mogli potvditi ili odbaciti osnovisumnje protiv njega.Kad se osumnjieni prvi put ispituje pitae se za osnovne identifikacione podatke( ime, prezime,nadimak, ime roditelja gdje je roen, gdke stanuje, datum roenja itd)Na poetku prvog ispitivanja osumnjienom e se saoptiti za koje se KD tereti i osnovi sumnjeprotiv njega, a pouie se o sledeim pravima:23 24. Da nije duaniznijeti svoju odbranu niti odgovarati na postavljena pitanjaDa moe uzeti branioca po svom izboru koji moe biti prisutan njegovonm ispitivanju, kao i da imapravo na branioca bez naknade u sluajevima predvienim zakonom,Da se moe izjasniti o djelu koje mu se stavlja na teret i iznijeti sve injenice i dokaze koji mu idu ukorist, osim ako je rje o spisima i predmetima ije bi otkrivanje moglo dovesti u opasnost ciljistrage,Da ima pravo na besplatne usluge prevodioca ako ne razumije ili ne govori jezik koji se koristiprilikom ispitivanja,Zakonom se posebno reguliu situacije koje se odnose na dva sluaja odricanja osumnjienog odprava koje mu pripadaju tokom ispitivanja. U prvom sluaju radi se o odricanju od branioca, a udrugom odricanju od prava da ne odgovara na postavljena pitanja.Registrovanje iskaza osummnjienog predstavlja njegovo biljeenje koje, s jedne strane odravatok i rezultat procesne radnje ispitivanja osumnjienog, a s druge strane slui kao izvor podataka o