kibris turk hukuk dili

Download Kibris Turk Hukuk Dili

Post on 06-Mar-2016

115 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Legal language of Cypriot Turks

TRANSCRIPT

  • 1

    Kbrs Trk Hukuk Dili

    ERKAN MANAVOLU

    zet:Alannda ilk olan bu makalede Kbrs Trk hukuk dili ele alnp ngilizce,Osmanlca,Latince ve halk azyla ilikileri irdelenecektir.

    Anahtar kelimeler:Kbrs Trk hukuk dili,ngilizce,Osmanlca,Latince,halk az.

    Abstract:This study being the first in its field deals with legal language of Turkish Cypriots and its relation between English,Ottoman,Latin and Turkish Cypriot dialects.

    Key Words:Legal language,Turkish Cypriots,English,Ottoman,Latin and Turkish Cypriot dialects.

    Giri:Kbrs Trk hukuk dilini inclemeden nce Kbrs Trk hukuk sistemininin gzden geirilmesinde yarar grlmektedir.Bu amala Prof. Dr. Turgut Turhann Tarihsel Bak Asyla Kbrs Trk Hukuk Sistemi adl makalesi aada zetlenecektir.

    Osmanl Dneminde Kbrs Trk Hukuk Sistemi 1839 Tanzimat Fermanna kadar,Kbrsta adalet ileri, stanbul tarafndan tayin edilen ve molla diye de arlan bir bakad ve 15 kazada onun adna grev yapan kad naibleri tarafndan idare edilmitir.Naiblerin kararlar valinin bakanlnda toplanan ve ba kadnn da katld Kbrs Divannda temyiz edilebiliyordu. 1839den sonra kad naiblikleri kaldrlarak Nizamiye Mahkemeleri kurulmutur..Osmanl idaresinin sonuna doru Kbrstaki hahkemeler: Osmanl tebaasnn medeni iler dnda kalan anlamazlklarna Nizamiye Mahkemeleri bakard. lk Bavurulan Mahkeme Deavi Mahkemeleri idi.stinaf Mahkemeleri iki kademeli olup st kademesi Divan- Temyiz, alt kademesi ise Meclis-i Temyiz idi. Mslman halkn evlenme, boanma ve miras meselelerine ve bu meselelerden doan anlamazlklarna eri Mahkemeler ; Mslman olmayan halkn evlenme boanma, miras meselelerini ve bumeselelerden doan anlamazlklarna ise Kilise Mahkemeleri bakard. Osmanl tebas ile yabanclar arasndaki ticaret ihtilaflarna Larnakadaki Ticaret Mahkemesi bakard.Bu mahkemenin kararlarn uygulamaktan cra Cemiyeti sorumlu idi. Konsolosluun temsil ettii devlet tebas ile Osmanl arasndaki ticaret konular dnda kalan olaylar Konsolosluk Mahkemeleri grrd.

    Erken ngiliz dneminde (1878-1914) Kbrs Trk Hukuk Sistemi ngilizler, Osmanl Ceza Kanununu,eriye mahkemeleri ile cemaat mahkemelerinin yetkilerini ve Mecelleyi devam ettirdiler. 1879da gezici mahkemeler, yerleik blge mahkemeleri ve temyiz mercii olarak yksek mahkeme (Divan) kuruldu.Aile hukuku dnda kalan dier btn uyumazlk

  • 2

    konularnda gezici ve blge mahkemeleri yetkili klnd.Yksek mahkeme ise, eriye ve cemaat mahkemelerinin mnhasr yetkisine giren haller dnda, tm hukuki ve cezai davalarda Temyiz mahkemesi olarak grev yapt. 1882 ylnda, birok uyumazlk konusu, eriye ve cemaat mahkemelerinden blge mahkemelerine aktarld, ve uygulama Kbrs Cumhuriyetinin kurulmasna kadar srd.Ayni yl yksek mahkemenin grevlerini yerine getirecek yeni mahkemeler kuruldu. eriye Mahkemeleri, Aile Mahkemelerinin kurulduu 1951 ylna kadar devam etti. ngiliz dneminde grev yapan dier mahkemeler: Yksek Mahkeme mal, para, emlak, iflas, aile ve veraset davalar gibi hukuk davalaryla ceza davalarna bakard. Kaza Mahkemelerinin sivil davada snrsz , ceza davalarnda ise 3 yla kadar hapis cezas kesebilirdi.

    Zabta Mahkemeleri her kazada kurulu olup snrl sayda ar ceza davasna bakard Gezici Mahkemeler belli zamanlarnda, kazalarda toplanp snrsz sayda hukuk ve snrl sayda ceza davalarna bakard. Ky Mahkemeleri: Bu mahkemeler kk hukuk davalarna bakard. Ky hakimleri baskanlnda toplanrd. Bu davalar iin ada 16 yargsal alana blnmstr. Saysn ve grev dalmn yksek komiserin belirlerdii ky hakimleri 3 liradan fazla olmaya davalara bakarlard. Defterler:

    a)Dava Defterleri (Cause Book) : Dava defteri her kazada kayt memurunun tuttuu kaytlar anlatr. Dava defterlerine kayt yaplrken; davann ald yl, dava konusu ve gerekli notlar kaydedilir.

    b)Emirler Defteri (Orders Book): Kayt memuru Orders Book-Emirler Defteriad altnda bir defter tutard. Her mahkemenin emirnameleri kaydettii ayr bir defteri bulunur ve emirnameler,kayt memuru tarafndan alfabetik olarak o defterlere kaydedilirdi. c)Celpnameler: Alan her dava, davacnn bavurusu zerine celpname yolu ile daval kiiye bildirilir. Yazlan bir celpname, yazld tarihten itibaren on iki ay geerliliini korur. Daval olarak ad geen kii eer celpnameyi alm ise davac on iki ayn sonunda celpnamenin yenilenmesi iin mahkemeye yeniden bavurur. Yenilenen celpname mahkemeye ait mhrle yeniden mhrlenir ve kayt memuru tarafndan celpnamenin zerine yenilendiine dair not yazlr. Yenilenen celpname stndeki bilgilerin aynsn tamak suretiyle yrrle girer.

    C. Mahkeme Personeli:

    1- Kadlar 2- Naibler: er` mahkemede Kadlar adna esitli hizmetlerde grev alan naibler (vekil kad) bulunmaktayd. Naib; Kadlarn kendi kazalar dahilindeki nahiyelerde ser` grevlerini yerine getirmek iin tayin ettii bir memurdu. 3- Katibler: er` Mahkemelerde sicilleri yazan, vesikalar tanzim eden grevlilerdi. Ayrca Mahkeme dsarsnda herhangi bir kesif ve inceleme gerektiinde katipler, bilirkii olarak da grevlendirilirdi. 4- Kassamlar : Vefat etmi bir kimsenin terekesini varislere taksim eden er` memurlar. 5- Muhzrbas ve muhzrlar: Muhzrlar, mahkemeye getirilmesi gereken kimseleri mahkemeye aran grevliler

    6- Tercmanlar: Mahkeme Tercmanlar,Trke bilmeyen kimselerle ilgili davalarda hazr bulunur ve mahkemede

    sylenenleri tercme ederdi.

    7- ahitler: er` Mahkemede bir davann grlmesi srasnda, daval, davac ve kad haricinde en az kiinin mahkemede bulunmas gerekmekteydi. Mahkemede hazr

  • 3

    bulunan bu kisilere uhdl-hl denilmekteydi. D. Mahkemeye ntikal Eden Davalar : (Arl ; zin ; Kaymzade-Talay-Trkmen,-Gelen-Hz.Gngr )

    1- Mlk Satslar: hane, iftlik, ba, bahe, su kuyusu, su kullanma hakk, arsa, arazi dkkan ve zellikle aa satslar ; Sats izni ; Koan izni talebi ; Ev Yapma 2- Tarla Devri

    3- Mlk Hibeleri.

    4- Bor Davalar ; Alacak davalar ; Rehin 5- Evlenme ; Bosanma:.a- Talak: Derhal veya ilerde olmak zere nikah ban kaldrmak b- Muhalea: evlilii ortadan kaldrmak ; Nikahdan Dolay Alacak Davas ; Mehir 6-Velayet ve Nafaka

    7- lm Tereke, Miras, Mal talebi , Irsiyye , Hisse, Fera ; Vasi tayini ; Rst iddias ve mal talebi ; Nfus Kayt ; Fevt 8- Vakflar ; Vakfiyye 9-Anlamazlklar: i)Arazi ; Mal ; Tarla Tasarrufu, Tarlaya Tecavz, Snr hlali ,Tarlaya Zarar, Zapt, Fuzuli Zapt, Hark, Su, Su Kuyusu

    ii) tale-i Lisan ; hakaret ; Haneye Tecavz ; Kavga ve Taciz ; Darb, Darb ve Mala El Koyma, Darb ve Mala Zarar, Darb ve Yaralama ; rza tecavz ; Hrszlk ; Ev yakma ; kayp eek ; koyun ; koyun derisi

    iii) Bedel-i ltizam ; Esman Talebi ; Zarar ve Ziyan Tazmini ; Para iddias ; yevmiye talebi Mteferrik:

    i)Naip tayini ; Nazr tayini ; Kayyum ve mezzinlik grevinin devri ; Cami tamiri ; Su kuyularnn tamiri ii) htida ; slam Ve Hristiyanlk iii) Adem-i taat ; Davetten mtina ; Bedel-i ltizam ; Hakk- Mrur ; Aar ; Fiyat ; Ormana Tecavz ; Snger izni ; Keff-i Yed ; Kbal ; Msalaha ; Muhasebe ; Gemi ; Bakr Ake

    Ge ngiliz dneminde (1914-1960) Kbrs (Trk) Hukuk Sistemi .

    Davaclarn Korunmas Yasas, Yabanc Mahkeme Kararlarnn Karlkl Tannmas Yasas, Nafaka Emirlerinin Uygulanmas Yasas, Yeminler Yasas, Dava Zamanam Yasas, ahadet Yasas, Ceza Muhakemeleri Usul Yasas, Hukuk Muhakemeleri Usul Yasas, Adalet Mahkemeleri Yasas Yeminler Yasas gibi yasalar, ngiliz daresinin usul hukuku alannda kard en nemli yasalardr. Ayn ekilde, Evlenme Yasas, Deniz Ticaret Yasas, alma Saatleri Yasas, Polieler Yasas, flas Yasas, Belediyeler Yasas, Tanmaz Mal Vergisi, Gelir Vergisi gibi vergi yasalar, Haksz Filler Yasas, Szlemeler Yasas, Vergi Tahsili Yasas,Tanmaz Mal Edinme Yasas Veraset Yasas, lkretim, Ortaretim,ngiliz Okulu gibi eitime ilikin yasalar, Sendikalar Yasas, Pasaport Yasas, Muhaceret Yasas, Evlad Edinme Yasas gibi yasalarla ngiliz idaresi ,Osmanl idaresinin 307 ylda yapamadn 88 ylda yaparak, adann hukuk sisteminde kalc bir etki yaratmtr. ngiliz dneminde kartlm olan ve zaman iinde yrrlkten kalkmam olan bu yasalar gneydeki Kbrs Cumhuriyetinde, aynen yrrlktedirler. Ayn ekilde, anlan yllar iinde yrrle konmu olan yasalardan 21 Aralk 1963 tarihine kadar yrrle konmu olanlar hem Kbrs Trk Federe Devleti Anayasas(md.1), hem de Kuzey Kbrs Trk Cumhuriyeti Anayasasnn geici maddeleriyle (md. 4) Kbrs Trk Hukuk sistemi iinde de yrrlkte tutulmulardr. Nitekim Ceza Yasas, Ceza Usul Yasas, ahadet Yasas, Hukuk Muhakemeleri Yasas, SzlemelerYasas ve Haksz Filler Yasas bu yllardan kalan ve KKTC. Mahkemeleri

  • 4

    tarafndan her gn uygulanan yasalardr. izilen bu ereve iinde bir Kbrs Trk Hukuk sisteminden sz edebilmek olduka gtr. Bu yllar iinde Kbrs Trk Hukuk sistemiyle ilgili olarak dile getirebileceimiz tek husus, ngilizlerin 1924 ylnda lavedilen eriye mahkemelerinin yetkisini korumalar ve 1951 ylnda Trk Aile Yasasn 1954 ylnda da Trk Aile Mahkemeleri Yasasn yrrle koymalardr. Bu iki yasadan hareketle de ele aldmz zaman dilimi iinde adada bir Kbrs Trk Hukuk sistemi nin varlndan sz edebilmek pek mmkn deildir.

    Kbrs Cumhuriyeti Dnemi (1960-1967)

    Kbrs Cumhuriyeti dneminde Kbrsl Trklerin tabi olduklar bir Kbrs Trk hukuk sisteminden sz edebilmek mmkn deildir. 1) sistemin temel karakteri Anglo-Sakson hukukuna dayanmaktadr, 2)sistem, devletin yaps gerei, iki toplumlu bir yapnn zelliklerini yanstmaktadr.Nitekim Kbrs Cumhuriyeti Anayasas md. 188, ngiliz dneminden gelen yasalardan anayasaya aykr olmayanlar ile yrrlkten kaldrlmam olanlarn aynen yrrlkte kalacan hkme balamak suretiyle, devletin yapsn akca ngiliz hukukuna dayandrmtr Bu dnemde Kbrs Trk toplumunu ilgilendiren yasalara rastlamak da mmkndr. Trk Cemaat Meclisi Seim Yasas,Trk Cemaat Meclisi Vakflar ve Din leri Yasas, Resmi Tatil ve Anma Gnleri Yasas, Evlilik D ocuklar Yasas, gibi yasalar,dorudan doruya Trk toplumunu ilgilendiren yasalara birer rnektir

    Kbrs Geici Trk Ynetimi (1967-1974) Bir yeniden yaplanmann ifadesi olan bu ynetim, daha ziyade Trk toplumunun tabi olaca kurallar ieren bir minyatr anayasa