kibris türk edebİyati - · pdf filekıbrıs türk halk edebiyatı üzerine...

Click here to load reader

Post on 07-Sep-2019

3 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • KIBRIS TÜRK EDEBİYATI

    KKTC MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI

    1. Baskı 2005

    2. Baskı 2007

    3. Baskı 2009

    4. Baskı 2014

    KKTC MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI YAYINIDIR

    I.KİTAP

  • Yazı ve Araştırma Kurulu

    Grafik Tasarım Havva Tatar Anıl (Oranj Ajans Ltd) Selen Mesutoğlu

    Dizgi Yazı ve Araştırma Kurulu

    Fotoğraflar Altay Sayıl HAS-DER Ekonomi ve Turizm Bakanlığı

    Baskı

    Milli Eğitim ve Kültür Bakanlığı Talim ve Terbiye Dairesi, bu kitabın liselerde ders kitabı olarak okutulmasını uygun bulmuştur.

    KKTC MİLLİ EĞİTİM VE KÜLTÜR BAKANLIĞI YAYINIDIR

    Uzm. Orhan Kabataş Uzm. Mehmet Akyıl Feray Atamert Tuncel Sabancı Elif Gezer Cemay Onalt Müezzin Uzm. Narin Ağa Batkan Uzm. Naciye Parlan

  • Bastığın yerleri “toprak!” diyerek geçme, tanı: Düşün altındaki binlerce kefensiz yatanı. Sen şehit oğlusun, incitme, yazıktır, atanı: Verme, dünyaları alsan da, bu cennet vatanı.

    Kim bu cennet vatanın uğruna olmaz ki fedâ? Şühedâ fışkıracak toprağı sıksan, şühedâ! Cânı, cânânı, bütün varımı alsın da Huda, Etmesin tek vatanımdan beni dünyada cüdâ.

    Ruhumun senden, İlâhi, şudur ancak emeli: Değmesin mabedimin göğsüne nâmahrem eli. Bu ezanlar -ki şahadetleri dinin temeli-

    Ebedî yurdumun üstünde benim inlemeli.

    O zaman vecd ile bin secde eder - varsa - taşım,

    Her cerîhamdan, İlâhi, boşanıp kanlı yaşım, Fışkırır ruh-ı mücerred gibi yerden na’şım; O zaman yükselerek arşa değer belki başım.

    Dalgalan sen de şafaklar gibi ey şanlı hilâl! Olsun artık dökülen kanlarımın hepsi helâl. Ebediyen sana yok, ırkıma yok izmihâl: Hakkıdır, hür yaşamış, bayrağımın hürriyet; Hakkıdır, Hakk’a tapan, milletimin istiklâl!

    Korkma, sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak; Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak. O benim milletimin yıldızıdır, parlayacak; O benimdir, o benim milletimindir ancak.

    Çatma, kurban olayım, çehreni ey nazlı hilâl! Kahraman ırkıma bir gül! Ne bu şiddet, bu celâl? Sana olmaz dökülen kanlarımız sonra helâl... Hakkıdır, Hakk’a tapan, milletimin istiklâl!

    Ben ezelden beridir hür yaşadım, hür yaşarım. Hangi çılgın bana zincir vuracakmış? Şaşarım! Kükremiş sel gibiyim, bendimi çiğner, aşarım. Yırtarım dağları, enginlere sığmam, taşarım.

    Garbın âfâkını sarmışsa çelik zırhlı duvar, Benim iman dolu göğsüm gibi serhaddim var. Ulusun, korkma! Nasıl böyle bir imanı boğar, “Medeniyet!” dediğin tek dişi kalmış canavar?

    Arkadaş! Yurduma alçakları uğratma, sakın. Siper et gövdeni, dursun bu hayâsızca akın. Doğacaktır sana va’dettiği günler Hakk’ın... Kim bilir, belki yarın, belki yarından da yakın.

    İSTİKLÂL MARŞI

    ^

    Mehmet Âkif Ersoy

  • B i r i n c i v a z i f e n , T ü r k i s t i k l â l i n i , Türk Cumhuriyetini, ilelebet muhafaza

    Mevcudiyetinin ve istikbâlinin yegâne temeli budur. Bu temel, senin, en kıymetli hazinendir. İstikbalde dahi, seni bu hazineden, mahrum etmek isteyecek, dahilî ve haricî, bedhahların olacaktır. Bir gün, istiklâl ve cumhuriyeti müdafaa mecburiyetine düşersen, vazifeye atılmak için, içinde bulunacağın vaziyetin imkân ve şeraitini düşünmeyeceksin! Bu imkân ve şerait, çok nâmüsait bir mahiyette tezahür edebilir. İstiklâl ve cumhuriyetine kastedecek düşmanlar, bütün dünyada emsali görülmemiş bir galibiyetin mümessili olabilirler. Cebren ve hile ile aziz vatanın, bütün kaleleri zapt edilmiş, bütün tersanelerine girilmiş, bütün orduları dağıtılmış ve memleketin her köşesi bilfiil işgal edilmiş olabilir. Bütün bu şeraitten daha elîm ve daha vahim olmak üzere, memleketin dahilinde, iktidara sahip olanlar gaflet ve dalâlet ve hattâ hıyanet içinde bulunabilirler. Hattâ bu iktidar sahipleri şahsî menfaatlerini, müstevlilerin siyasî emelleriyle tevhit edebilirler. Millet, fakr u zaruret içinde

    Ey Türk istikbâlinin evlâdı! İşte, bu ahval ve şerait içinde dahi, vazifen; Türk istiklâl ve Cumhuriyetini kurtarmaktır! Muhtaç olduğun kudret, damarlarındaki asîl kanda, mevcuttur!

    ve müdafaa etmektir.

    Atatürk’ün Gençliğe Söylevi

    harap ve bîtap düşmüş olabilir.

    Ey Türk gençliği!

  • SUNUŞ

    I.BÖLÜM

    KIBRIS TÜRK HALK EDEBİYATI ANONİM HALK EDEBİYATI ANONİM HALK ŞİİRİ Mâni Mânilerin Biçim Özellikleri Mânilerin Anlam Özellikleri Mâni Türleri Konularına Göre Kıbrıs Türk Mânileri Mâniler Ninni Ninniler Serbest Okuma: Ninniler Türkü Konularına Göre Türküler Ezgilerine Göre Türküler Biçim Özelliklerine Göre Türküler Mısır Vapuru Serbest Okuma:Münüse

    II: BÖLÜM

    DÜZYAZIYA DAYALI TÜRLER

    Masal İki Gız Gardaş Serbest Okuma: Üç Turunçlar Masalı Efsane Efsane Çeşitleri Buyday Tepesi Efsanesi Serbest Okuma:Beşbarmag Dağı Efsanesi Halk Hikâyeleri Kırk Bir Deliler Serbest Okuma: Padişahla Açgözlü Fıkra

    İÇİNDEKİLER

    12 15 15 16 17 18 19 24 25 28 31 33 34 34 34 34 37 39

    40 42 46 49 49 51 53 54 55 57 59

  • Kişileri, Belli Halk Tipi Olan Fıkralar Kişileri, Sıradan İnsanlar Olan Fıkralar Komşum Hoca Nerede? Kuyruğu Hiç mi Yoktu? Serbest Okuma: Fıkralar Atasözü ve Deyimler Atasözleri Deyimler Atasözleri-Deyimler Serbest Okuma: Atasözleri, Deyimler Kıbrıs Türk Halk Tiyatrosu (Geleneksel K.Türk Seyirlik Oyunları) Gölge Oyunu (Karagöz-Hacivat) Kıbrıs'ta Karagöz Oyunu Gölge Oyunu - Karagöz'ün Akıl Satması Meddahlık Kıbrıs'ta Meddahlık Vallahi Ustacığım Ortaoyunu Kıbrıs'ta Ortaoyunu Serbest Okuma: Kıbrıs'ta Eski Ramazanlar- Bayramlar

    III. BÖLÜM

    ORTAK TÜRLER

    1. Hem Düzyazı Hem de Şiir Biçiminde Görülen Türler

    Bilmece Kıbrıs Türk Bilmecelerinin Genel Özellikleri Yapılarına Göre Bilmeceler Bilmeceler Serbest Okuma: Günümüz Bilmeceleri Tekerleme Kıbrıs Türk Tekerlemeleri Yapılarına Göre Tekerlemeler Tekerlemeler Serbest Okuma: Tekerlemeler

    2. Hem Anonim Hem de Yaratıcısı Belli Türler

    Ağıt Feryat Serbest Okuma: Cafer Ağa'ya Ağıt İbrahim Çavuş Ağıdı

    İÇİNDEKİLER

    59 59 61 61 63 66 66 68 70 73 75 75 76 77 86 87 88 93 94 95

    98 98 99 100 102 103 103 104 105 107

    108 109 112 113

  • Destan Hasan Bulli Destanı Hayır Etmezin Destanı Serbest Okuma: Hasan Bulliler

    IV. BÖLÜM

    ÂŞIK TARZI HALK EDEBİYATI

    ÂŞIK EDEBİYATI Destan Koşma Dasitan-ı Kıbrıs Koşma Âşık Kenzî Serbest Okuma: Âşık Kenzî Nasıl Bulundu ?

    KIBRIS TÜRK HALK EDEBİYATI VE FOLKLORU ARAŞTIRMACILARI SÖZLÜK KAYNAKÇA

    İÇİNDEKİLER

    114 117 122 124

    127 127 128 129 132 134 135

    136 140 149

  • Bir toplumun sahip olduğu yerel değerlerin önemi, ulusaldan evrensele uzanan bir katma değer çizgisi izlenerek kavranabilir. Değerler, dünyada yaşayan halkların kültürlerindeki insanî öğelerin harmanlanmasıyla oluşturulduğunda evrensellik niteliğini kazanırlar. Bu değerler, yerel ve ulusal kültürlerden beslendikleri oranda bütün insanlığın paylaştığı ortak doğrular olma özelliğine kavuşur ve herkesçe benimsenerek evrensel değere dönüşürler. Yerel kültürler, ulusal kültürlere, ulusal kültürler de evrensel değerlere sağladıkları katkılarla önem kazanırlar. Her yerel ve ulusal kültürün evrensel değerler içinde yer alabilecek nitelikte bir yönü vardır. Ancak günümüze kadar dünyada egemen olan anlayış, belirli güçlerin belirledikleri uygarlık alanlarının dışında kalan toplumların kültürlerini yok sayma üzerine kurulduğu için, bu tür yaklaşımlar uygarlık değerlerine sırt çevirmek biçiminde yorumlanmıştır. Modernleşmeyle birlikte ortaya çıkan bu tek tipleştirme anlayışı; içinde, toplumların ayırt edici yerel özelliklerini ortadan kaldırarak ara renklerin olmadığı, salt ana renklerden oluşan bir dünyanın yaratılması gibi son derecede sakıncalı bir amaç barındırıyordu. Bu anlayışın olumsuz sonuçlarının görülmesi, ancak uzun yıllar sonra, toplumların yitirdikleri değerlerin farkına varmalarıyla mümkün olabilmiştir. Bu yanlışın geç de olsa fark edilmesi, yerel kültürlerin dünyanın ortak değerlerine katkıları olabileceği görüşünün yeniden çağımızın yükselen bir değeri durumuna gelmesine yol açtı. Çokkültürlülük, farklılıkların birlikteliği gibi yeni kavramlar bu anlayışla oluşturulmuştur. Dünya barışı da ancak bu farklılıklara saygı göstermekle sağlanabilir. Kıbrıs Türk halkı hem ulusal hem de evrensel değerlere katkıda bulunabilecek düzeyde zengin bir kültüre ve edebiyat birikimine sahip bir toplumdur. Ne yazık ki günümüze kadar bu gerçek göz ardı edilmiş, özellikle Kıbrıs Türk Edebiyatı eğitim müfredatının dışında tutulmuştur. Bu da kültürel değerlerine yabancı ve kendi edebiyatından habersiz bir gençliğin yetişmesi gibi anlaşılmaz bir sonuç ortaya çıkarmıştır. Kıbrıs Türk toplumunun bu coğrafyada yarattığı kültür, sanat ve edebiyat eserlerinin öncelikle genç kuşaklara öğretilmesi, kaçınılmaz bir zorunlul

View more