kenan akyüz modern türk edebiyatının ana Çizgileri

of 230/230
G 1 R 1 Ş (1839 - 1860) Türk  edebiyatının, İslam medeniyeti kadros i!inde do"m# $e %eli#mi# olan &i$an 'debiyatından  sıyrılarak,  atı *$r+a deni yetinin tesiri altında a$r +ai  bir  karaktere  bürün  me"e  ba#lama sı ./.yılın ikini yarısına rastlar İblami  edebiyatın  2ii tün elliklerine sa2i+ olabilmek  i!in ./ yıldan .4  yıla kadar n  bir  int iba k de$resi %e!iren Türk  'debiya  t ı 5 idealist, !ok kabiliyetli $e !ok  enerik yaarlar  sayesinde $e kırk-elli  yıl %ibi !ok kısa sayılabileek   bir  re i!inde,  islami edebiyatın 7yıllara alı#tı"ı-  sıkı  ba"larından 2ıla krtlarak, 2emen bütün türlerde, tam anlamiyle a$r+ai bir ki#ilik  kaanabilmi#tir1839 yılının, smanlı im+aratorl"nn atı *$ r+a medeniyeti ile olan münasebetlerinde !ok nemli bir er i $ardırtari2, smanlı İm+a rator l"nn batılı de$letler d e ylmakta olan :insan 2aklarının kornması: +rensibini kabl etti"ini bir ;eı7m anl a bütün dünyaya res  men  bildirdi"i tari2tir3 kasım 1839 da İ st anbl da #imdiki <ül2ane =arkında oknd"i!in :<ül2ane >att-ı >ümayn: diye de anılan  b;erman, ya+ılan resmi bir trenle $e biat >ar iiye  ?aırı Re#it =a#a ([email protected]) tara;ından oknm#tRe#it =a# a, //a2mt de$rinde yet i#e n %en! di+lomatlardandı Babi liy eti $e ener is i say esi nde  +adi#a2ın %ü$enini kaanarak 2ıla ilerlemi#, ;rans ıayı "renmi#, 183C de =aris, 1836 da Dondra el!ilik lerine $e [email protected] de de >ariiye ?aırlı"ına tayin edilmi#tiylee, <ül 2ane >att ı nı n ila nı sıralar ında dı# +ol iti kada dr t-be# yı ll ı k  bir te beye, batılı de$letlerin siyasetleri $e smanlı İm+ara torl"nn a$ r+aEara nasıl %rülmekte old"2akkında da yeter dereede bil%iye sa2i  +  blnyord1Temm1839 da babasının yerine %e!en *bdülmeid (18F3-1861) ise, 2tari2te 2enüon yed i ya#ınd a olmakla beraber, im+aratorl"n yükseli# de$rinden sonraki #e2adeler %ibi sarayda ka+alı bir e"itim '

Post on 03-Mar-2016

560 views

Category:

Documents

80 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

kenan akyüz modern türk edebiyatının ana çizgileri

TRANSCRIPT

G 1 R 1 (1839 - 1860)

Trk edebiyatnn, slam medeniyeti kadrosu iinde domu ve gelimi olan Divan Edebiyat'ndan syrlarak, Bat Avrupa Mcdeni yeti'nin tesiri altnda avrupai bir karaktere brn mee balamas XIX. yzyln ikinci yarsna rastlar. blami edebiyatn hii tn zelliklerine sah.ip olabilmek iin XI. yzyldan XV. yzyla kadar uzun bir intibak devresi geiren Trk Edebiya t; idealist, ok kabiliyetli ve ok enerjik yazarlar sayesinde ve krk-elli yl gibi ok ksa saylabilecek bir sre iinde, islami edebiyatn yzyllarca alt- sk balarndan hzlakurtularak, hemen btn trlerde, tam anlamiyle avrupai bir kiilik kazanabilmitir.

'1839 ylnn, Osmanl imparatorluunun Bat Avrupa medeniyeti ile olan mnasebetlerinde ok nemli bir }eri vardr. Bu tarih, Osmanl mparatorluu'nun batl devletlerd e uyulmakta olan "insan haklarnn korunmas" prensibini kabul ettiini bir femanla btn dnyaya res men bildirdii tarihtir. 3 kasm 1839 da stanbul'da imdiki Glhane Park'nda okunduu iin "Glhane Hatt- Hmayunu" diye de anlanbu ferman, yaplan resmi bir trenle ve bizzat Hariciye Nazr Reit Paa (1798-1858) tarafndan okunmutu.Reit Paa, II. Mahmut devrinde yetien gen diplomatlardand. Kabiliyeti ve enerjisi sayesinde padiahn gvenini kazanarak hzla ilerlemi, franszcay renmi, 1834 de Paris, 1836 da Londra elilik lerine ve 1837 de de Hariciye Nazrlna tayin edilmiti. Bylece, Gl hane Hatt'nn ilan sralarnda d politikada drt-be yllk bir tecr beye, batl devletlerin siyasetleri ve Osmanl mparatorluu'nun av rupaWarca nasl grlmekte olduu hakknda da yeter derecede bilgiye sahip bulunuyordu.1Temmuz 1839 da babasnn yerine geen Abdlmecid (1823-1861) ise, hu tarihte henz on yed i yand a olmakla beraber, imparatorlu un ykseli devrinden sonraki ehzadeler gibi sarayda kapal bir eitim

-4KENAN AKYZ

grmemi, iyi yetimi, zeki bir genti. Tecrbesizliine ramen, baba-snn imparatorlukta yapm olduu ve yapmak dncesinde bulunduu- dzenlemelerden de haberli idi. Reit Paa'nn bu srad a HariciyeNazr olmas, dzenlemelere muhalif olan Sadrazam Hsrev Paa'dan gizli olarak gen hkmdarla temasa gemesi, il. Mahmut devrinde balam olan dzenlemelerin daha esasl ve planl bir ekilde geliti- rilmesi gerektiine onu inandrmas, "Tanzimat - Hayriyye"nin Abdl- mecid'in tahta kmasndan drt ay soma ilann salad. Bu sre iinde Reit Paa'nn bir yandan padiah inandrrken, bir yandan da, Os- manl mparatorluu'nun Msr valisi Mehmet Ali Paa karsndaki aczini ve Rusya'nn imparatorlua szma teebbsleri ni endie ile iz- leyen Fransa ve ngiltere'ye, yaplacak esasl dzenlemelerle imparator- luun hzla kalknaca hakknda garanti verdii anlalyor. Gerekten, Reit Paa'nn 12 austos 1839 tarihinde ngiltere Hariciye Nazr Lord Palmerston'a gnderdii bir muhtra, onun batl devletlerdeki teeb- bsleri ve yapmay dnd dzenlemelerin esaslar ve sebepleri hakknda dikka te deer bilgi vermektedir.mparatorlukta yaplacak dzenlemeler iin en byk engel olarak o gnn devlet adamlarn gren Reit Paa 'nn, bu engeli aabilmek hususunda, batl develetlerin desteine ihtiya duyduu ve dzenle melerin ilanndan evvel onlarn da yardmn salamaa alt an lalyor. Yapt bu teebbsler msbct sonu vererek, sonunda, Gl hane Hatt ile dzenlemeleri resmen ilan etmek imkann buldu .Glhane Hatt, Osmanl mparatorluu'nda hakim unsur olan Trk-slam unsuru ile "reaya" saylan dier dinlere mensup unsurlar iin "can, mal ve namus" gvenlii kabul ediyordu. O zamana kadar, imparatorlukta en nemsiz fertten en byk devlet adamna kadar, kimsenin bu hususlarda bir garantisi yoktu. Padiah, lzum grd anda, Bavekillerin bile mallarna el kor ve kendilerini idam ettirebilirdi. Bu fermanla, muhakeme edilmeksizin, kimsenin hibir cezaya arp trlamayaca ilan ediliyor, yani padiah hu husustaki yetkisinden vazgeiyordu. Adaletin salanmas iin yeni kanunlar yaplacak, vergi sistemi yeniden dzenlenecek, askere alma usul de ada]ate uygun bir ekle getirilecekti .Padiah, hu fermandaki esaslara kesin bir ekilde uyacana ve onlar asla deitirmeyeceine resmi bir trenle kendisi yemin ettii gibi, btn vkela ve ulemaya da yemin ettirmiti.

.\!ODER N T UK EDEBYATlNJ N ANA ZGLER5

Lord Palmcrston'a yazd1 muhtrada, dzenleme hareketlerinde kesin bir davran gstermedii iin II. Mahmud 'u iddetle tenkid eden Reit Paa'nn da, Gillhanc Hatt1'n kaleme alrken bir hayli ihtiyatl ve ll kle tirilehil mesi iin, batl devletlerdeki idare sisteminin kabul arttr. B bakmdan, der- ha l bir Anayasa hazrlanmal ve bir Millet Meclisi kurulmaldr. Yap tklarnda imdiye kadar tamamiyle serbest bulunan hkumet, hu mec lisin kontrol altna girmeli ve kanun yapmak yetkisi de hkumellcn alnmaldr."Basna kar hkumetin ald sert tedbirler karsnda bu yolun tek bana bir sonuca gtremeyeceini anlayan aydnlar, 1865 hazi rannda Yeni Osmanllar adnda gizli bir ihtilal denernei de kurdular. talyan Karbonari derneini n tiiziin esas olarak olan bu dernek, 1867 maysnda hkumet tarnfnclan haber alnnca, balca yeleri olan Namk Kemal, Menapirzat darbesiyleII. Abdlh amid'in tahLtan indirileck merutiyetin yeniden ilan zerine, yedi yl sren bu inzivasndan ayrlp, Hseyin Cahil "e Hseyin Kazm ile birlikte Tanin gazetesini kurd u . Bu gazetl Ziya (1875-1929) dr. Galatasaray'da oku d u. Frarn;zea, almanca \ f' ngilizce biliyord u . Bulund uu halca grevler, Cra-y Devlet azal ve Hariciye V, Anadolu 'rakki hiikimetiin tutumunu v, toplu msal konulardaki iirlerinde de vardr. Ancak, sembolist iirin esas unsuru olan'sembol Ha im'in iirlerinde yoktur. Onun anlam anlalmayan veya deiik yo rumlara elverili bulunan iirleri pek azdr. Bu bakmdan Haim'i s>m bolist bir air olarak kabul etmek ok gtr.

Beri yandan, "iir ne kadar im pondcrable' e ( "llemez"e, "belli llere giremeyen"e) yaklarsa o kadar iir oluyor." diyen Haim, bu sz ile, Poesie pure (z iir) e ynelmi gr n yor. Ancak, bu hususta rnek olarak gsterebildii bir tek iiri (Bir Gnn Sonunda Arzu - Piyale) bulunduuna gre, bu iir anlayna da fazla balanm olduu sylenemez. Haim'in iiri iin en uygun anlay tarznn, empresyo nizm oldu u kabul edilebilir. Gerekten, iirlerinde, d aleme ait gz lemlerinin i alemde yarattklar izlenimleriaksettirmesi bu anlay tarznn ok ak bir delilidir. Gl Saatleri'nin kck manzum "Mukad dime"si de, empresyonizmin zl bir ifadesinden baka bir ey deildir.

Haim'in iirlerinde bakim olan temalar; ocukluk anlar, ak ve tabiattr. ocukluunu Dicle kylarnn romantik atmosferi inde, snt davranl bir babann huuneti ile hasta bir annenin efkati arasnda geiren air, daha kk yalarda, mariz bir hassasiyete sahipti. Annesi ni kaybettikten sonra stanbul'a getirilince, yatl bir okulun yabanc larla dolu evresinde bsbtn rkerek iddetli bir refoulement (ie kapan)a kapld. airi btn mrnce brakmayan hu ie ekili, iirlerinde de ''realited en ka" eklinde kuvvetle grlr. Yaanlan hayattan uzak ve tamamyle muhayyel bir aleme snmak istei birok manzumelerinde yer alr. Onun bilhassa ilk iirlerinde snd baka bir alem de -annesinin efkati ile dolu olan- ocukluk zamanlardr. Realiteden kaarak hayalinin yaratt ve incitici her trl unsurdan uzak bir alemde yaayan airin sevebilecei kadnlar da, bu alemin at mosferine uygun vasfta, hayali ve adeta esiri yaratklardr.

Peyizajlar da, tamamyle, yine muhayyilede ekillenen tabiat manzaralardr. D aleme ait her izlenim, onun muhayyilesinin en gzel renkleriyle boyanarak karmza kar. Byle bir peyizajc olarak Haim, fevkalade baarldr. iirlerine ald tabiat manzaralar ise, sembolistlerin de genellikle tercih ettikleri, "akam, gurub, afak, gece,

1

1110DER:'i' TRK EDEBYATININ ANA ZGLER147

mehtab, yldzlar, denizler, gller, orman lar . . ." gibi duygulanmaya, hayal kurmaa en elverili olanlardr .Haim'in iirleri, dil bakmndan, iki safhada incelenebilir. 1901- 1915 arasnd aki birinci saf hada dil, Edebiyat- Cedide iirinin dilinden tamamiyle farkszdr. iir yazmaktan yana I. Dnya Sava srasnda bir durgunluk dnemi geiren air, 1921 den sonra tekrar yazmaa halaynca iirlerinin dilinde ak bir deiiklik olduu grld. Konu ulan trkeye doru ok byk bir yaknlk gsteren bu deiiklik, arada geen sre iinde, Milli Edebiyat hareketinin etkisinde edebiyat dilinin urad byk deiiklikle ilgilidir. Gl Saatleri ve Piyale'deki iirlerin dili arnsnda yaplacak bir karlatrma, aradaki fark kolay lkla gsterebilir. Hai m'in slubunun en nemli zellii ise, tad byk telkin k:.hiliye tidir.iirlerinde eitli nazm ekillerini denemi olan Haim'in en ok tercih ettii nazm ekli, ilk olarak Scrvet-i Fnun iirinde kullanlm_olan, "serbest mstezad"dr. Haim, bu ekli daha d a serbest hale getire rek Fransz scmboftlerinin kullandklar sebcst nazma tamamiyle benzetmi oldu. Vezin olarak, sadece Aruzu kulland. "Kyl vezni" diye vasflandrd Hece'yi, musiki bakmndan, ok yetersiz buluyordu.I. Dnya Sava'ndan sonra Haim; trl dergi ve gazetelerde kan msahabe, makale, gezi notlar ve fkra eklindeki ei tli nesirleriyle de dikkati ekmekte ve beenilmekte gecikmedi. Kvrak zekas, zarif nkteleri, orijinal bulu ve grleriyle olaylar ok deiik bir ekilde deerlendirmesini bilen Haim'in nesri sl up bakmndan ok caziptir.Fecr-i Ati'den baka bir toplulua girmeyen, airlik ve sanat deeri bakmndan Haim'den sonra gelen ahsiyet Emin Blent (Serdarolu) (1886-1942) dir. ok ekingen bir yaradlta olduu iin, Haim kadar deilse de olduka rfule (iine ekilmi) bir hayat geiren Emin Blent, ferdi konudaki iirleriyle olduu kadar, Trablusgarp ve Balkan harbleri srasnda yazd ve milli duygular terennm eden iirleri (Kin, Hisar lara Kar, Hatif Diyor ki) ile de hret yapt. Onun ferdi konud aki iirlerinde hem duygu ve hayal, hem de dil ve slup bakmndan Haim 'in etkisi grlr. iirlerinin pek azn yaynlam olan airin dergilerde kan manzumeleri, lmnden sonra hakknda yazlan yazlarla bir tikte, toplu olarak da haslcl (Salih Zeki Aktay: Emin Blend'in iirleri, 194,3).

148l\..CNA N AKYZ

Tahsin Nahid ve Mehmet Beh et de, Fecr-i Ati'den baka bir edebi harekete katlmayan airlerd i r.Gen yata len Tahsin Nahid (1887-1919) in iirlerinde, Fecr-i Ati iirinin gerek duyu ve gerekse slup zellikleri aka grlr. Bu topluluk iinde iirlerini kitap halinde ilk bastran (Ruh- Bi-kayd, 1910) air, tamamiyle ferdiyeti bir sanat anlayna sahiptir. alma larn daha ok tiyatro alannda topl allll olan Tahsin Nahid'in yer yer Ahmet Haim'in etkilerini tayan iirlerinde, ancak orta S{'viyede hi r sanat kabiliyeti ile karlamaktayz.Fecr-i Ati'nin sanat anlayna sonuna kadar sadk kalmasna ramen, bilhassa dil ve slup bakmndan zamannn genel eilimine de yabanc durmam olan Mehmet Behet (Yazar) (Doumu: 1890) in ilk iirlerinde Fecr-i Ati'nin dil ve slubu hakim olduu halde, son eserlerinde konuma dilinin btn zellikleri gze arpar. Bazlarnda Cenab ve Haim'in etkiJeri grlen birinci dnemd eki iirleri Erganun (1911) ve ikinci dnemdeki iirleri de Yumak (1938) adl eserlerindedir. iirlerinin btn lirizmi geni bir samimiyetten doar. Mehmet Behet'in eser verdii baka bir edebi tr ise -Servet-i Fiinun Edebiyat'nn "men sur iir"lerinc karlk- Fecr-i Ati'de rabet grm olan ve "fantezi" ad verilen nesir tarzdr. Bu eit yazlarn da "Buhurdan" (1923) adl bir kitapta toplad .

T i y a t r o

II. Abdlhamid devrinde tamamiyle durmu ve yerlerini tuluat truplanna brakm olan ciddi tiyatro almalar, 1908 den sonra, yeni ve ok hareketli bir safhaya girer. II. Merutiyet 'in ilann (23 temmuz 1908) izleyen gnlerd en ba layarak Trk sahneleri, nce amatr ve sonra da profesyonel birok truplarn almalar ile dolar. stanbul'da kuvvetli bir sermayeden ve tecrbeli rejisrlerden yoksun bulunan bu truplar; Sahne-i Heves, Amatr Sahne, Sanayi'-i Nefise Kumpanyas, Mrebbi-i Hissiyyat, Osmanl Tiyatrosu, Donanma Cemiyeti Hey'et-i Temsiliyyesi, Yeni Tiyatro, stanbul Tiyatrosu, ... gibi trl isimler altnda altlar. Tabiatiyle uzun mrlii olamayan bu messeselerin en nemli yn, ileride tiyatroyu ok ciddi bir i olarak kabul edecek olan byk sahne kabiliyetlerinin yetimelerin e yaptklar hizmettir.

\IODERN Tl'Rh.. EDEB) ATININ Al\A ZGLER149

Yakn bir gelecekte Trk tiyatrosunun deerli sanatlar durumuna gelen hu kabiliyetler arasnda Erturul Muhsin (Muhsin Erturul), Behzat Haki (Butak), Rait Rza (Samako), smail Galip (Arcan), adi ve Muvahhid adlan saylabilir.

Trk sahne hayat ciddi bir yne yeniden ynelmee hazrlanrken, 1908 ih tilalinin dinamik havas iinde, en ok rabet gren piyesler yurtseverlik vak alann ve istibd at aleyhtarln ileyen piyesler ol mutur. Bunun iindir ki Namk Kemal'in Vatan yahut Silistre, Akif Bey gibi piyesleri hu srada en ok oynanan eserler arasndadr. Bunlar, Trk tiyatro edebiyatnda yer almam baz ahslar tarafndan yine il. Abdlhamid idaresi aleyhine yazlm birok piyesler izledi. Teknik ba k mdan zayf olan ve daha ok melodrama kaan bu amatr eserlerinin yan banda, ciddi tiyatro eserlerinin yazlmasna da balanmtr. Bu tarz piyesleri, siyasi artlarn elverisizlii yznden tiyatro eserleri,eremed ikleri iin kendilerin i bu bakmdan tatminsiz sayan Servet-i Fnuu rularla Ferr-i A ti'nin gen yazarlar vermee altlar.Fecr-i Ati mensuplarndan tiyatro ile uraanlar arasnda eha bettin Sleyman (1885-1921) gryoruz. Mlkiye'den mezun oldu ktan sonra stanlrnl Lisesi ile Darlmuallimin'de edebiyat retmenlii yapan ebabettin Sleyman da, ilk yeleri arasnda yer ald Fecr-i A.ti'den baka bir edeb harekete katlmad. Zamannda daha ok mnekkid olarak tannan, edebi tenkide ve edebiyat tarihine ait birok makale ve eserleri bulunan yazarn Frtna (1910), (be eserler ayn ciltte olarak) Aralarnda, Kanun, Avdet, Aziz Katil, Kl ,e (ayr baslm olarak) Burgu (1910) adl ok .kk piyeslerinden baka, kmaz Sokak (1911), Krk Mahfaza (1913), (Tahsin Nahid ile birlikte ya zdklar) Ksem Sultan (1912) ve Ben . . . Baka! (1913) adl piyesleri vardr. Henz teknik bakmdan zayf bulunan ve genellikle ak straplarn ileyen ve hazan ahlaki aksaklklara da dokunan (kmaz Sokak) bu piyeslerin dili konuma diline ok yaklam bulunmaktadr.

Feer-i Ati'de tiyatro ile en ok ilgilnen lerden biri de, Tahsin Na hid'tir. Tek bana ve bakalar ile birlikte meydana getirdii piyesler den baka baz adaptasyonlar da vardr. Teknik bakmdan bir mkem mellik gsteremeyen bu piyesler: Hicranlar (1908), Jn Trk (Ruhsan Nevvare ile) (1909), Ksem Sultan (ehabettin Sleyman ile) (1912), Ben . . . Baka! (ehabettin Sleyman ile) (1913), Osman- Sani (1913)

150KENAN AKYZ

Orta renimini Trkiyc'de tamamladktan sonra svire'de psiko loji ve pedagoji renimi ya pan brahim Alaeddin (1889-194,9), on yl sre ile Dariilmuallimin-i Aliye (Yksek retmen Okulu)de ret-

166KENAl'\' AK.YZ

menlik ettikten sonra Maarif Vekaleti Talim ve Terhiye Dairesi ye liine tayin edilmi, 1927 de milletvekili olmu ve 192 de Trk Ansik lopedisi Genel Sekreterliine getirilmitir. Hibir akmn etkisinde kal mamakla beraber, sanat anlay bakmndan Milli Edebiyat hareketine sempati gsteren ve ilk iirlerinde kullanp sonradan brakt Aruz 'a son iirlerinde yeniden dnm olan brahim Alaeddin, manzumelerini u kitaplarda toplad: ocuk iirleri (1911), Gftgu (1913), anakkale zleri (1932), Aclar (1941).Mill Edebiyat hareketini bil hassa iir alannda haar} a gtren llece'nin Be airi arasndabulunanlardanHali t Fahri Ozansoy,. 1891 de stanhul'da dodu. Orta reniminden sonra mesleki hayat retmenlik.lerde geen, ilk hretini Riihab dergisindeki iir Ye nesir leriyle yapan ve bir aralk Nayi'ler arasna da karan air, ni hayet Milli Edebiyat hareketine katlarak Aruz'a Veda adl iriyle Aruz'u brakt. iirlerinde Hece'yi ve konuulan trkeyi byk hir haan ile kullanan Ozansoy, tamamyle ferdiyeti bir karab.ter gsterir. Genellikle derin bir melankoli ve karamsarlk tayan iirlerini Ruya (bir tek man zume) (1912), Cenk Duygular (1917), Efsaneler (1919), Zakkum (1920),Bulutlara Yakn (1921), Glistanlar-Harabeler (1922), Paravan (1929), Balkonda Saatler (1931), Sulara Dalan Gzler (1936) ve Sonsuz Gece lerin tesinde (1964) adl kitaplarnda toplanmtr.1890 da stanbul'da doan ve Hukuk Fakltesi'ni bitiren Orhan Seyfi (Orhon), Osmanl Meclis-i Meb'lsan'nn kapanna kadar (21 aralk 1918), bu mecliste memur olarak altktan sonra, gazetecilie balad. Bir sre, debiyat retmenliinde ve milletvekilliinde de bulundu. Gne (1927), Edebiyat Gazetesi (1932), Ayda Bir (1935) ve naralt (1941) adl edebiyat dergilerini kard. Aruz 'la yazlm ilk iirlerini 1912 de yaynlayan ve sonralar Hecc'yi kullanm aa balaya n air, bu devirde, konuulan trkeyi en byk baar ile kullananlar arasndadr. Bazan Halk iirinin ekillerini de kulland1 ve vat1n konulara da yer verdii halde, genellikle, kiisel duygularn iledi. iirlerini Frtna ve Kar (bir tek manzume) (1919), Peri Kz ile oban Hikayesi (manzum bir masal) (1919), Gn lden Sesler (1922, 1928,1935) ve O Beyaz Bir Kutu (1941) adl eserlerinde toplad.Be Hececiler grubunun en ok sevilmi airlerinden olan Enis Behi (Koryrek) (1892-1949), stanbul'da dodu. lk ve orta renimini stanbul, skp ve Selanik'te yaptktan sonra, Mekteb-i Mlkiye'yi

!11001,;RN TRK EDEBYATI NIN ANA ZGLER167

bitirdi (1913). Bir yandan da, dergilerde iirleri kyordu. 1914 de Hari ciye Vekaletine, 1916 da Pete Baehbenderliine memur oldu. Burada ehbender olarak bulunan Ahmet Hikmet Mftolu ile ok iyi anlat. Yedi yla yakn kald Pete'de, macarcay pek ,iyi rendi. Burada evlendii bir Fransz kzndan 1922 de Edirne'de grevli iken ayrlarak, Fahri Paa'nn kz ile evlendi. 1925 de Ticaret Vekaletine geerek An kara'ya geldi. alma Vekaleti Mstear iken, muhalif partiden katlmli ahsi siyetidir. Bir subayn oludur. Balkesir'e bal Gnen'de dodu. lk ve orta renimini stanhul'da yaptktan sonra, Harl Okulu'ndan te men olarak kt. 1908 e kadar zmir'de, ondan sonra da Makedonya'da grev ald. 1910 da, subaylktan ayrlarak Selanik'c yerleti ve hayatn yazlanyle kazanmaa balad. Balkan IIarbi'ndc tekrar askerlie d nerek Yanya'nn savunmasna katld ve orada yunanllara esir dt. Bir yllk esaretten sonra 1stanbul'a gelerek askerlikten ayrld ve haya tn yine yazlaryle kazanmaa alt. 1914 den lmne kadar, Kaba ta Lisesinde edebiyat retmenlii yapt. Hikayelerini Gen Kalem'ler den sonra Trk Yurdu, Yeni Mecmua, Byk Mecmua Ye air gibidergilerde yaynlad.Hikyeleri : Eshab- Kehf'imiz (1918), Harem (1918), Efruz Bey (1919, 1957), Yalnz Efe (tefrika, Byk Mecmua, 1919), Yksek k eler (1923, 1926, 1938, 1942, 1953, 1958, 1962), Gizli Mabed (1923,

MODERN TRK ED EBYAT IN IN ANA ZGLER181

1938, 1942, 1945, 1953), Bahar ve Kelebekler (1927, 1938, 1943, 1949,1955), Beyaz Lale (1938, 1942, 1944, 1947, 1949, 1956, 1962), Asilzadeler(1938, 1943, 1952, 1957), Bomba (1938, 1940, 1947, 1953, 1956, 1958,1958, 1962), Mahupluk mtihan (Bir piyes ve hikayeler) (1938), Dalga(1943, 1952, 1958), lk Den Ak (1938, 1940, 1945, 1953, 1962), Nokta(1956), Tarih Ezeli Bir Tekerrrdr (1958).

Ara sra iirler de yazm olan mer Seyfettin, hikayecilikteki ilk hretini Gen Kalemler'de yaynlad hikayel erle salad. Bu tarihten lmne kadar geen dokuz yl iinde ve bilhassa 1. Dnya Sava yl larnda sk sk yaynlamaa devam ettii baarl hikayeleriyle, son doYir Tiirk hikayeciliinde hakl ve nemli bir yer kazand. Konularn ounlukla toplum un hayatndan alan hi kayelerinde yapmak istedii ey, milli uuru kuvvetlendirmek ve aksak ynleri mizah yollu tenkid ederek, Trkiye'nin medeni kalknma sn hzlandrmaktr. Bunun iin dir ki, Bat medeniyetini yarmyamalak benimsemei meziyet zayan lara, zppe ve dejenerelere iddetle dmandr. Hikayelerinin toplumsal bir hiciv karakteri tamalar da bund andr. Bu hicve, Refik Halid 'teki kadar olmamakla bera ber, mizacndan gelen bi r mizah unsurunun yer yer karm olduunu da kaydetmek gerekir. mparatorlukta Trk un surunun milli uurunu uyandrmak gayesiyle yazd hikayeler arasnda Beyaz Lale, Bomba, Hrriyet Bayraklar, Eshab- Kehf'imiz, Bahar ve Kelebekle, Primo-Trk ocuu, Kzl Elma Neresi ?, anakkale'den Sonra, Fon Sadritay'nn Olu en tannm olanlardr. Biraz da 1. Dn ya Sava'nn yaratt duygularn etkisi olmakla beraber, daha ok Trklerde kendileri ne giiven duygusunu arttrmak iin yazd ve konu larn Osmanl tari hi nin kahramanlk olaylarndan alan Vire, Ban Vermeyen ehit, Pembe ncili Kaftan, Forsa, Topuz gibi hikayelerini de yukardaki hikayelere eklemek yerinde olur. Kahraman Efruz Bey olan hikayeleri, yabanc kltrl e dej enere olmu sahte aydnlara; Tuhaf Bir Zulm, Kurbaa Duas, Falaka, Yalnz Efe, Hatiften Bir Seda, Keramet gibi hikayeleri cehalet ve taasuha ; Gizli Mabed 'teki hikaye leri Batnn Douyu anlayndaki sathilie yneltilmi ar tenkidler oldu gibi; Yksek keler, Ko, Klah, Nasl Kurtarm ? akmak gibi hikayeleri de dorudan doruya mizahla ilgilidirler. Btn bu hika yelerde, salam bir tekni in varl iddia edilemez . Hatta, baz hika yeleri fkradan bozma bir durumdadrlar. Btn kuvvetiyle toplumsal tenkide ynelmi olan yazarn hikayelerinde, psikolojik bir derinlik bul-

182KENAN AKYl:Zmaa da imkan yoktur. Ancak, buna ramen, karakter yaratmadaki kabiliyeti inkar edilemez. Efruz Bey ve bir nevi halk filozofu diyebile ceimiz Cabi Efendi gibi ok tannp sevilmi karakterlerini bu kabili-yetine borludur .Son devrin en sevilen roman ve hikayrcilninden biri olan ReaL Nuri Gntekin (1889-1956) stanbul'da dodu. lk ve orta renimini Anadolu'nn baz ehirlerinde yaptktan sonra, stanbul niversi tesi Edebiyat Fakltesini bitirdi (1912). Uzun sren memurluk hayatnn byk bir ksm lise edebiyat retmenlikleriyle maarif mfeuiliinde geti. Bir sre de milletvekilliinde (193)-1943) ve Paris Kltr Ata-eliinde (1950) bulundu.Romanlar : alkuu (1922, 1923, 1924, 1928, 1935, 1939, 1942,1945, 1957, 1959, 1962), Gizli El (1924, 1954, 1959), Damga (1924, 1928,1943, 1944, 1957, 1959), Dudaklan Kalbe (1924, 1925, 1932, 1943, 1956,1957), Akam Gnei (1926, 1928, 1942, 1957), Bir Kadn Dman(1927, 1943, 1945, 1958, 1962), Yeil Gece (1928, 1945, 1959), Acmak(1928, 1941, 1957, 1959), Yaprak Dkm (1939, 1941, 1944, 1958, 1960),Kzlck Dallar (1932, 1941, 1957), Gkyz (1935, 1958), Eksi Hastalk(1938, 1958), Ate Gecesi (1942, 1958), Deirmen (1944, 1958), Miskinler Tekkesi (1946, 1958), Harabelerin iei ve Tanr Misafiri (Tanr l\fisa firi -hikaye-) (1953), Kan Dh as (1960), Son Snak (1961). Yalnz tefrika edilip kitap halinde baslmayanlar: Ripka fa Ediyor (Ulus, 1949), Kavak Yelleri (Ulus, 1950). Ilikiiyeleri : Roild Bey (1919), Recim Genlik ve Gzellik (1919), Tanr Misafiri (1927, 1953, 1960), SnmYldzlar (1928, 1960), Leyla ile Mecnun (1928, 1962), Olaan ler(1930, 1959).Yaz hayatna 1. Dnya Sava yllarnda k k hikayeler ve piyes ler yazmakla balam olan Reat Nuri'nin hreti, alkuu'nun basl masiyle birdenbire geliti. Esas temas romantik bir ak olan bu roman, Bal Anadolu'nun deiik ehir, kasaba ve kylerinde geen vakas ve hu yerlerin hayatn aksettirmesiyle de dikkati ekmitir. Romann dier bir zellii de, stanbullu bir gen kzn, bir roman vakasnda, ilk defa, Anadolu kasaba ve kylerinde retmen olarak yer almas ve o zamann birok glklerine gs germesiydi. Yazar, bilhassa genler arasnda b yk ilgi uyanclran bu trl romantik ak maceralar iinde,maarif mfet tilii ile 1927 den sonra srekli olarak gezip dolamak imkann bulduu Anadolu'nun yerli hayatn ve kiilerini de byk bir kudretle birok ro-

MODERN T RK EDEBYATIN IN A NA ZGLER183

manlarnda yaatmakta devam etti. Bu gezilere ait izlenimlerinin bir ks mru, ayrca, Anadolu Notlar (1936, 1946, 1962) adyle de yaynlad . Gl bir gzlemcilie dayanan bir realizmin cazip bir lirizmle kart romanlarnda, ok samimi bir slupla ok tabii bir konuma dilinin ha kim bulunduu grillr. Yazarn tahkiyede ve psikolojik tahlillerdeki gcne de bilhassa iaret etmek gerekir.Gecikmi bir romanc ve hikayeci olmakla beraber, Ebubekir Ha zm Tepeyran (1864-1947) da son devir Trk romannda kendini tant m olanlardandr. Nide'de dod u. Uzun sren memurluk hayat birok valiliklerde, Dantay yeliinde, milletvekilliinde geti ve iki defa Dahiliye Nazrl yapt. Bursa valilii srasmda Milli Mcadele'ye yar dm ettii iin, stanbul hkumetince idama mahkum edilmiti.Eserleri : Eski eyler (hikayeler, 1910), Yeni eyler: Kk Paa (roman, 1910, 1947), Zalimane Bir dam Hkm (siyas awlar, 1946), Canl Tarihler: Ebubekir Hazm Tepeyran-Hatralar (1947).Scrvct-i Fn uncularla ayni kuaktan bulunmasna ve onlarla yakn dostluklar da olmasna ramen, onlarn sanat anlaylarn daha ok dil ve slup bakmndan benimsedi. Gerekten, srekli bir ekilde idari ilerde alt iin il. Abdlham id zamannda edebiyatla uramak cesaretini hakl olarak kendisinde bulamayan yazarn, 1908 den sonra yaynlamaa balad hikaye ve romanlarnda dil ve slup bakmndan Servet-i Fnun nesrinin etkisinde olduu grlr. Ancak, daha ok ferdi temalar ileyen kiik hikayeleri istisna edilecek olursa, Tanzimat devrinde Karabibik ile balam olan ky hayat temasn Kk Paa adl romannda ok daha geni ve derin bir yannn da bu iki saf has polemik ve edebi tenkid bakmndan ok hareketli gemitir. Gen K alemler 'in kt srece, bilhassa mer Seyfettin ve Ali Canib tarafndan hemen her sayda yaynlanan polemik ve tenkidler , Yeni Lisan hareketinin ve Milli Edebiya t anlaynn aklanmas ve savunulmas hususunda ilk kuvvetli yazlardr. mer Seyfettin, derginin kapanmasndan sonra, Trk Yu rdu, Yeni Mecmua, Byk Mecm ua, Talim ve Terbiye Mec muas gibi dergilerde ve eitli gazetelerde zaman zaman ayni maksada hizmet eden yazlar yazd gibi; Ali Canib'in Milli Edebiyat hareketine iddetle muhalif olan Cenab ehabettin ile yapt mnakaalar (Milli Edebiyat Meselesi ve Cenah Bey'le Mnakaalarm , 1918) bu devrin t>n ok ilgi uyandran edebi polemikleri arasndadr. Bu tarihten sonra iirle ilgisini keserek kendini edebi incelemelere Yeren Ali Canib'in edebi bilgilerden bahseden Edebiyat (1926) ve Epope ve Edebi Nevilerle Mesleklere Dair Malumat (1927) adl iki eseri daha vardr.Ali Canib gibi, nceden Fecr-i Ati'ye girdikleri halde sonralar Milli Edebiyat cerayanna katlanlar arasnda bulunanlard an Hamdullah Sup hi'nin Servet-i Fnun dergisinde Fecr-i Ati hareketinin savunulmasna ve Safahat'n ilk kitabna ait makalelerini ; Yakup Kadri'nin yine Fecr-i Ati'nin savunulmasna, Handan'a, Yeni Lisan'a ve genellik.le edebi meselelere dai- polemik ve tenkidlerini; Kprlzade Mehmet Fuad'n yine Feer-i Ati'ye, Edebiyat- Cedide'ye, Yrni Lisan'a, Milli Edehiyat'a ve bu devrin tannm ahsiyetlerine a i t polemik ve tenkidleri (Bunlarn bir ksm: Bugnk Edebiyat, 1924) ile edebi bilgilere ait Malfmat- Edebiyye (ehabettin Sleyman ile birlikte) (1914-1915) ve Bat edebiyatna dair makalelerini toplayan Haya t- Fikriyye (1910) adl eserlerini; Raif Needet'in Feer-i Ati aleyhine ve eitli ahsiyetlerle edebiyat meselelerine ait polemik ve tcnkidlerini (Hisler ,e Fikirler, 1901-1910 ve ksmen Hayat- Edebiyye, 1909-1922) de hu devrin edebi tenkid almalar arasna koymak gerekir.

MODERN TRK EDEBY ATiNi N ANA ZGLER187

E d e b i y a t T a r i h

Tanzimat devrinin sonlarnda ve II. Merutiyet'in ilk yllarndaki denemelerden sonra, Trk edebiyat tarihi zerine bilimsel almalarn Milli Edebiyat devrinde balam olduunu kabul etmek yerinde olur.Bu tarz almalarn ilk temsilcisi olan Kprlzade Mehmet Fuad, 1890 da stanbul'da dodu. lk ve orta renimini yaptktan sonra Hukuk Fakltesi'ne devam ettiyse de ayrlarak edebiyatla u ramaa halad. 1909 da Fecr-i Ati'ye girdi. Trl dergilerde iirleri, polemik ve edebi tenkidleri yaynlanyor ve liselerde edebiyat retmenlii yapyordu. 1913 tarihinde stanbul niversitesi Trk Edebiyat Ta rihi profesrlne tayin edildi. Ayn yl yaynlad Tarih-i Edebiyatta Usfl (Bilgi dergisi , say: I) makalesi , Trk edebiyat tarihine ait ilk bilimsel incelemesidir. Buna ramen, yl sonra ebabettin Sleyman ile birlikte yazd Yeni Osmanl Tarih-i Edehiyyat 'ndaki metod yeter sizlii , tedkikinin, bilim sel metodlara ait bilgisini henz yeter derecede realize edebilecek durumda olmadn gstermektedir. Bir yandan da dergi ve gazetelerde trl konularda makaleler yaynlamaa devam eden Mehmet Fuad, 1918 ylmda Tevfik Fikret ve Ahlak adl kk ince lemesini yazdktan sonra, 1919 da ilk byk ciddi monorafisi olan Trk Edebiyatnda lk Mutasavvflar' bastrd. Trk Edebiyat Tarihi adl ve ilk devirlerden balayarak btn Trk Edebiyat tarihine ait bulunan eserinin I. ksmn {slamiyetten nceki Trk Edebiyat) 1920 de, II. ksmn da (slamiyetten Sonraki Trk Edebiyat: Vezin ve ekil) 1921 de bastrdktan sonra, her iki ksmn XIV. yzyl aatay Edc hiyat'na kadar olan daha geni bir eklini de yaynlad (1926, 1928) . Bylece, Tanzimat devrinde tarih ve dil alanlarnda balam oan Trk kltr birlii meselesi edebiyat tarihi almalarna da uzanm bulu nuyor, Trk edebiyat tarihi ilk defa olarak Osmanl Et!ebiyat'nn snr larn ayordu. 1924 ylnda Trkiyat Enstits'n kuran Mehmet Fuad, 1935 ylna kadar stanbul niversitesi'ndeki derslerine devam etmi ve burada birok yabanc bilim kurumlarnn muhabir yeliine seil mitir. 1935 tarihinde siyasi hayata atlarak milletvekili olmu ve bir yand an da Ankara'daki Dil ve Tarih-Corafya Fakltesi ile Mlkiye Mektebi'nde tarih dersi okutmutur. 1945 de muhalefete geen uad Kprl, 1950 de Dileri Bakanl'na getirilmi ve 1957 ele tekra r muhalefete gemitir. imdi yeni bir siyasi partinin lideridir.

188KE1' \ "I AK\ Z

Trk edebiyatnn ok d eiik alan ve konularnda alm olan Fuad Kprl'nn (yukarda kaydedilenlcrden baka) balca makale ve eserleri unlardr: 1) M akaleler : T rk Edebiyatnda Ak Tarznn)tene ve Tekaml Hakknda Bir Tecrbe (Milli Tetebbular Mecmuas, 1915, C. I, say: 1), T rk Edebiyatnn Mmei (Milli Tetebbu'lar Mecmuas, 1915, C. il, say: 4), Trk Edebiyatnn Ermeni Edebiya t zerine Tesiri (Edebiyat Fakl tesi Mecmuas, J 922, say: 2), Meddahlar (Trkiyat Mecmuas, 1925, C. 1), Trk Klasik Edebiyatnda l'azm ekillrri: Tuyug (Trkiyat Mecmuas, 1928, c. il), Klasik Trk Nazmnda Rubai eklinin Eskilii (Trkiyat Mecmuas, 1928, c. il), Gaznevilcr Devrinde Trk iiri (Edebiyat Fakltesi Mecmuas, 1929, say: 1), Anadolu'da Trk Dili ve Edebiyatnn Tekamlne Umumi Bir Bak (Yeni Trk Mecmuas, 1933, say: 4,5,7), aatay Edebiyat (slam Ansikoprdisi,C. ili, s. 270-323), Fuzu li (slam Ansiklopedisi, C. J V, s. 686 699).2) Eserleri : Trkiye Tarihi (I. cil t, Mcnelerdcn Anadolu'nun lstila lasna Kadar) (1923), Trk Tarih-i Dinisi (1925), Azeri Edebiyatna Ait Tedkikler (Baku 1926), Milli Edebiyat Ccrcyam'nn lk Mbeir lcri ve Divan- Trki-i Basit (1928), GrYh< ri (1929), Erzurumlu Em rah (1929), lnfJ uence d u chamanisme turco-mongol sur les ordres mystiques m usulmans (1929), XVI. Asr Sonuna Kadar Trk Saz airleri (1930), Divan Edebiyat Antolojisi (1932 1934), Trk Dili ve Edebiyat Hakknda Aratrmalar (1934), Les Origincs de l'Empirc Ottoman (Paris1935), Trk Saz airleri Antolojidel Paa ,e zaman, Kaaal matbaas , ls. 1916.Nafi Atul Kansu' Trkiye maarif i hakknda bir deneme, Muallim Ahmet Halit ktphanesi, tst. 1931.Rt arda' Edebiyamzda vatan dygm, Vr, 1939-1940, C.lX-X, S. 154-155, 157-160, 163-165, 168.Jean Deny' Frar!a ile Trkiye arasonda edebi miibade/e/er, Tkl, 1939, C. 1, S. 9.Pertev Naili Boratav' Bizim edebiyatm:da halk edebiyttrr tesirleri, Folklor ve edebiyat T,Arkada basmevi, lst. 1939, s. 16-59.Mehmed Kaplan' Ne!ir sanat ve Trk nesi, ts, 1945, C. iT, S. 41: Edebiyatm:da dy,:, 1,,1946, C. V, S. 53.Fruzan Hsrev Tlcin' Osmal Trklerindef ikir hareketleri, Buket basunevi, Ank. 1951.Ahmet Hamdi Tanpnar' Trk edebiyatnda cereyanlar , Yeni Trkiye, Trk-Amerikan iver siteler Derei yayulannda n, lst. 1959, s. 343-372.Trtk Z. Tunaya' Trkiye'in si_vasi tarihinde batllama hareketleriMiiahed eler ve tezler, Ye digiin matbaas, lst. 1960.Alaettin Avc' Trkiye'de a!keri yiiksek okllar tarihe!i (Cumhuriyet devrine kadar), M. S. B. Aratrma ve Gelitirme Bakanl yaynlarndan , Cenkur. hasme,i, Ank. 1963.2 iir. Celal Sahir' Nazmmz hakknda, SF, 1909, C. XXXVll, S. 597. 3 Tiyatro. Relik Ahmet (Sevtngil)' Yakn alarda Trk i_yatrow, Kanaat ktphanesi, st.1934.Cevdet Kudret Solok' Trk tiyarosnn devirlere taksimi, Vr, 1939, C. VII, S. 133.S. Nahid Bilga' Trk tiyatro tarihi, SF (Uyan), 1941-1942, C. XC-XCJ, S. 2358-2359, 2362, 2365-2368, 2370, 2372, 2374, 2376-2378, 2381, 2387-2391.Kemal Kii.mil Akta' Ortaoynu-tuliiat-karagz , PS, 1941, C. I, S. 8.

192KENA:'.'l AKYZ

Selim Nzhet Gerek' Trh emars ( meddah, haragz, ortaoyunu), Kanaat lutabevi, st. 1942;Tiyatro ve sinema mecmualar, PS, 1941, C. I, S. 8.Burhan Arpad' M emleketimizde opera ve operet tecrbeleri, PS, 1942, C. I-Il, S. 10-12, 15-18.A. Mndat' Sahnemizin deerleri : C. I, A. B. yaynlan, fst. 1943.l\lemet Fuad' Balangtan bugne Tiirk ve dnya tiya tro tarili, Varlk yaynevi, st. 1961.4 - Roman ve Hikaye. Sabri Esat Siyavugil' Romanda lsanbl e tesi, s, 1946, C. V, S. 58;Romanmzda lstanbul, s, 1946, C. V, S. 63.Gndz Aknc' Trk romannda kye doru, Ankara niversitesi Dil ve Tarih-Coj?rafya Fakl tesi yaynlan: 99, Trk Edebiyalt serisi: 17, Trk Tarih Kurumu Basmevi, Ank. 1961.5 - Edebi tenlud. Mustafa Nihat zn' Edebiyatmzda mnakaalar, 01, 1939, C. I, S. 1-6. Mehmet Kaplan' iir tahlilleri (Akif Paa, .'inasi , Namk Kemal, Ziya Paa, Abdlhak Hamid ,Recaizde Ekrem, M uallim Naci, Cenab, Tevfik Fihe, Ahmed Haim, Mehmed Akif, Ziya Gkalp, Yalya Kemal) stanbul niversitesi Edebiyat Fakltesi yaynlan: 597, brahim Horoz basmevi, st. 1954.6 - Dil. Akuraolu Ywu(' Trklk, Trk Yl, Trk Ocaklan Merkez Heyeti neriyatndan,tst. 1928, s. 289-455.Ragp Hulusi zdem' Tanzima'a beri yaz dilimiz, Tanzimat I(Yiiznc yldnm mnase betiyle), Maarif basmevi , Jst. l940. s. 859-931.Agah Srr Levend' Tiirk dilide gelime ve sadeleme safhalar, 1. bask, T. D. K. Trk Tarih Kurumu basmevi, Ank. 1949; 2. bask, Tiirk dilinde gelime ve sadeleme evreleri, Trk Dil Kurumu yaynlanndan: 182, Trk Tarih Kurumu basmevi, Ank. 1960; Taril boyunca Tiirk dili, Kltr Dernei yaynlanndan: 2, Tan hasmevi, st. 1943.7 - Gazetecilik. Mehmet Ata' Memalik-i Osmariyycde sansrii tarihi, kdam, 2 ocak 1919. l\lustafa Nihat (zn)'1 z senelik ga,eeciliimiz, Ay Tarihi, 1928, C. XV-J..Vll, S. 46-53. Serkis Karako' Matb,at, matbaalar, haki,-, te'lif kamnlar, Cihan Biraderler matbaas , st.1929.Server skit' Trkiye'de matbua rejimleri, Matbuat Umum fd rl ii neriyaltndan, lk matbaas, fst. 1939; Trkiye'de matb,a idareleri ve politikalar, Bavekalet Basn ve Yayn Umum Mdrl yaynlarndan: 2, Tau basmevi , lst. 1943.

c) BlYOCRAF.t.Bursal Mehned Tahir' Osman!, mellif leri, 3 cild, Matbaa-i Amfre, lst. 1919.bnlemin l\falmut Kemal nal' Son asr Trk airleri, 12 cz, Trk Tarib Encmeni kiilliyiu: 16, Orhaniye matbaas, lst. 1930.Sadettin Niizhet Ergun' Tr/, airleri, 3 cild, Zaman matbaa s, st. (Tarihsz}, (harf: A-F).Behet Nccatigil' Edebiyam:da isimler szlii (360 Tiirk edebi.yatr,su laya, ve eseri), Varlk yaynlan, st. 1960; kinci bas (450 Trk edebiyatsnn hayal ve eseri), st. 1964. d) ANTOLOJ.Ali Canip (Yntem)' Tiirk edebiyat antolnjisi, Devlet matbaas, lst. 1931Kenan Akyz' Bat tesirinde Trk iiri antolojisi, Ankara niversitesi Dil ve Tarih-Corafya Fakltesi yaynlan: 77, Trk edebiyat serisi: 2, Gney matbaa s, Ank. 1953; 2. baskl: Dou Limited irketi matbaas , Ank. 1958.Hilmi Yceba' Tiirk mizahlar (iikedanlar ve airler), Orhan Mete ve Orta KoJlektif irketi matbaas, lst. 1958.

MODER N TRK EDEBYATININ A!!A ZGLER193

e) HATIRAT.Ebubekir Hazm Tepeyran' Ebbekir Hazm Tepeyran'n hatralar, Canl Tarihler ,eri,i, Tr yaynevi, lst. l944.Ahmet Reit Bey' Grdklerim-litiklerim, Canl tarihler serisi, Trkiye yaynlan, st. 1945.Cemil Topuzlu' 1,tibclat-l\ferutiyet -Curnhuriyet devirlerinde 80 yllk hatralarm. Halid Yaa. rolu kitaplk ve katlk T. L. ., st. 1951.Yusuf Ziya Orta' Bir arm, bir yok m-porreler ( Abdlhak Hamid , Tevfik Fikret, Cenab ehabein, Halit Ziya, Hseyin Cahit, Sleyman Nazif, R:a Tevfik,.Mehmed Akif, Celal Sahir, Abdullah Cevdet, Midhat Cemal, Ahmtt Ilim, Emin / end, Ziya Gkalp. Mehmet. Emin, mer Se_vfein, F:nis Behic, Yahya Kemal, lbrahim Alieddin, Halil Nihat, Reat Nri), Akbaba yaytn!an, Yeni Matbaa, st. 1960.

f) RPORTAJ.Run Eref (Onaydn)' Diycwlar ki (Abdlhak Hamid, Nigar llamm, Siileymanpaazade Sezai, Halit Ziya, Cenap ehabein, Hseyin Cahit, Siileyman Nazif, Rza Tevfik, Mehmet Emin, Halide Edip, llamdullah Suphi, Ziya Gkalp, Kprlade Mehmed Fuad, mer Seyfeuin, Rfik Halid , Fa:l Ahmet, Ahmet Haim, Ali Kemal), Kanaat matbaas, lst. 1918.Hikmet Feridun (Es)' Bg" de diyorlar ki (Abdiilhak Hamid , Halit Ziya, Cecnap ehabein, Samipaa:ade Sezai, Hseyin Rahmi, Mehmet Raf, l:ze Melih, Fazl Ahmet, Ali Canip, Ahrntt Rasim, llseyin Sat, Jiali Fahri, Orhan Seyfi, Yuf Ziya, iikife Nihal, Halide Nusret, Reat Nri, Hseyin Cahit, Faruk Naf iz, Akagndiiz, Falih Rfk), Remzi ktp hanesi, 1st. 1932.

g) SZLK.Mustafa Nihat zn' Edebiyat ve tekid zlii, nkilp kitabevi, st. 1954. Seyyid Kemal Karaaliolu' Trke ve edebiyat ,:lii, Okat yaynevi, lst. 1962.

h) ANSKLOPED.Tiirk An,iklopedisi, (harf: A-Dem).brahim Alaeddin Gvsa' Trk mehurlar aniklopedii, Yedi Giin neriyat, lst. 1946.

ilT A N Z M A TD E V R

a) EDEBYAT TARH.brahim Necmi (Dilmen)' Tan:ima edebiya tarihi notlar, Dil ve Tarih-Corafya Fakle,i Trk dili ve Edebiyat Semineri, Aliieddin Kral basmevi, Ank. 1942.Ahmet Hamdi Tanpnar' X IX. ar edebiyat tarihi, 1.cild, stanbul Edebiyat Fakltesi yaynlar: 36, ler basunevi, st.1949; 2. lask, brahim Horoz basmevi, st. 1956.

b) MONOGRAF VE MAKALE.1 Genel. Ahmet Midhat' Mliihaziit edebiyye, TH, 2 Mart 1880, S. 2-3. Ehuzziya Tevfik' Edebiyatmza mteallik bir iki ,z, ME, 1881, C. 1, S. 1-2.Ali (Basiret'i)' lsanbul'da yarm asrlk vekayi'-i mhimme, Matbaa-i Hseyin Enver, Derisaadet (st.) 1909.

194KENAN AKYZ

Hilmi Ziya tllken Tnzimat'a' kar, n. 1938, C. l, S. 1; Tan:imat ve umanizma, n, 1939, C. I,S. 1l; Tanzimat'an sonra fikir harel,ekri, Tanzimat 1 {Yziic yldnm mnasebet..iyle), Maarif basmevi, st. 1940, s. 757-775.Enver Ziya Karal' Tanzimm'an evvel l{arpllama larekeleri, Tanzimat l{Yznc ytldnm mnasebetiyle), Maarif basmevi, tst. 1940, s. 13-30.Yavuz Abadan' Tanzimat fermannn tahlili, Tnnzimal I(Yznc yldnm mnasebetiyle), Maarif basmevi, lst. 1940, s. 31-58.Hf.z: Veldet' Kanunlatrma larekeleri ve 1'anzimt, Tanzimat 1 (Yzncii yldnm mnase betiyle), Maarif basmevi, lst. 1940, s. 139-209.Muatafa Reit Belgesay' Tanzimat ve adliye ekila, Tanzimat I(Yznc yldnm mna sebetiyle), Maarif basnevi, lst. 1940, s. 211-220.Sadrettin Celal Antet' Tanzimat maarifi, Tanzimat 1 (Yznc yldnm mnasebetiyle), Maarif basmevi, 1940, s. 441-462.erafettin Yal.kaya' Tan:imat'an evvel ve sonr'! medreseler, Tanzimat I(Yznc yldnn mnasebet..iyle), Maarif basmevi, 1940, s. 463-467.Ziyaeddin Fahri Fndkolu' Tan:ima'a itima, laya, Tanziml I(Yznc yldnn mna sebetiyle), Maarif bnsmevi, 1940. s. 619-659.Sabri Esat Siyavugil' Ta:imat'm Fransz efkar-, umumiyesinde uyandrd etkiler, Tnzimt 1 (Yznc yldnm mnasebetiyle), Maarif basmevi. 1940, s. 747-756.hsan Sungu' Tanzimat e Yeni Osmanllar, Tanzimat I(Y1.nc ylclniim miinaebetiyle), Maarif basnevi, 1940, s. 777-857.Mehmet Kaplan' Garp edebiyat ile ilk emslar, I, Yeni seri, 1942, C. 111, S. 25. Cevdet Perin' Tanzimat edebiyanda Frans: tesiri, Pulhan matbaas, st. 1946.Kiimuran Birand' Aydnlama devri devlet felsefesinin Tan:imt'a tesiri, Ankara niversitesi lliihiyat Fakltesi yaynlan: IX, Son Havadis matbaas, Ank. 1955.2 - Tiyatro. Namk Kemal' Tiyaro, b, 31 Mart 1873 (2 safer 1290); Tiyatrodan bahseden arka dalara, Hd, 1873, S. 33; Mukaddeme-i Celal, Matbaa-i Ebuzziya, st. 1892.Selim Nzhet Gerek' Dolmabale iyalros, PS, 1941, C. I, S. 4; llk Trk tiyatrosu ve ilk Trkpiyesi, PS, 1941, C. I, S. 7-8; Bursa ve Adana iyarolar, PS, 1942, C. 1, S. 10; Naum tiyatrosu, PS, 1942, C. I, S. 11.Kemal Kiimil Akta' Eski ramazanlarda iya ro, PS, 1941, C. 1, S. 7.S. Nahit Bilga' Tanzimat ve tiyatro, SF, 1942, C. XCII, S. 2415. Baha Gelenbevi' Galata tiyatrom, PS, 1942, C. il, S. 18.Hasan Ali Ediz' Bursa tiyatrosu ve Almet Vefik Paa, DT, 1957, S. 36.Baha Drder' Bizde ilk tiyatro szlemesi, Vr, 1959, S. 12.Refik Ahmet Sevengil' Opera sanat ile ilk cmaslarmz, Tiirk tiyatrosu tarihi: il, Maarif basmevi, lst. 1959; Tanzimat tiyatrosu, Trk tiyatro tarihimiz: 111, llfill Eitim basmevi, st. 1961.3 - Roman ve hikaye. Ahmet Midhat' Roman ve hikayeler allak- umumiyye iin muzr mdr, deil midir?, k, 1881, C. I, S. 1.Namk Kemal' Kemal Bey'in bir makalesi (Jnibah romanun nsz), k, 1882, C. II, S. 5. Pertev Naili Boratav' llk romanlarm;, Folklor ve edebiyat II, Recep Ulusolu basmevi, Ank.1945, 8. 130-152.4 Dil. Ahmet Midhat' O,manlcann isliih,, Daarck, 1871, S. I.Said Paa' Gazeteci lisan, Sabah matbaas, lst. 1911.

MODERN TRK EDEBYATININ ANA ZGLERi195

5 Gazetecilik. Ebuzziya Tevfik' Trk gazetelerinin terlicim-i ahvali, Salname-i lladika,1873, s. 65-88.Ali Muzaffer' Bi:de muavver gazeteler, HF, 1893, S. 34.Selim Nzhet (Gerek)' Trk gazetecilii (1831-1881) (Yznc yldnm mnasebetiyle s tanhul Matbuat Cemiyeti tarafmdan baslnutr), Devlet matbaa s, lst. 1931; Tal-.vim-i Vekayi, Aylk Ansiklopedi, 1914, C. l, S. 6.hsan Sungu' llrrriyet ga:etei, Aylk Ansiklopedi, 1944, C. 1, S. 2; Diyojen gazetesi, 1944,C. LI. S. 11; Mulbir gazetei, Aylk Ansiklopedi, 1945, C. il, S. 13. Mustafa Nihat zn, ilk Basn Nizamnamei, Yeni Sabah, 13 Austos 1949.Hasan Relik Ertu' Ba.,n ve yayn hareketleri tarihimiz, C. I, Su.ll.i Garan matbaas, st. 1959; Trk basn nal dodu ve geliti?, Yeni Trkiye, Trk-Amerikan niversiteler Dernei yaynlarndan, st. 1959, s. 171-202.Server skit' Amme ef k(r ve ilk gazetelerimi:, stanbul Gazeteciler Cemiyeti yaynlanndan, st.1959.Abbas Pannahzolu' Trk gazetecilik ve ban tarihi, Dnya Haberler Ajans, st. 1959.Miinir Sleyman apanolu' Basn tarihimize ilave (Tiirk gazeteciliinin y:nc yldnm m nasebetiyle), Yeni Dou matbaas, sl. 1%0; Basn tarihimize dair bilgiler ve hatralar, Hiir Trkiye Dergisi yaynlarndan, st 1962.

c) MEKTUP.Muallim Niici' Mehplarm, C. l, Koutantaniyye (lst) 1888.Ahmet Midhat-Muallim Niici' MuhUcrlit ve muhavera, Terceman- Hakikat matbaas, st. 1895. Abdlhak Hiimid (Tarhan)' Mektuplar, yaynlayn: Sleyman Nazif, 2 cild, Kiilliyyiit- Asar,Asar Mfide ktphanei, llrthaa-i Amire, lst. 1918.

d) ANTOLOJ.Ebuzziya Tevfik' Nmune-i Edebiyyiit- Osmaniyye (Akil Paa, Edhem Pertev Paa, inasi, Ziya Paa, Nanuk Kemal), VI. bask, J\latbaa Ebuzziya, Konstantiniyye (lst) 1913.

e) HATIRAT.Ahmet Midhat' Menfa, lst. 1877.Nuri (Menipirzade) Akkii, zzet Efendi matbaas, st. 1877.Ali (Basireti)' lsanbl'da _yarm asrlk vekayi'-i mhimme, Hseyin Enver matbaas, st.1909.1Jereketzade smail Hakk' Yad-, mazi, Tevsi'-i Tbiiat matbaas, st. 1916. Abdurrahman eref' Tarih mahabeleri, Matbaa-i Amire, st. 1923.Nmm Paa' Bir devrin tarihi (tef.), Cmb, Ocak 1932.Abdlhak Hamid (Tarhan)' Hatrat (tef.), kdam, tik tef.: 14 ubat 1924.

ABDLHAK HAMD TARHANmer Ltf' Tecrbei inikad Dhter-i Hindu, Trk matbaas, Kahire 1905.ehiibeuin Sleyman' Abdlhak Hiimid-Tenkidli-, edebiyye, Haya ve sanatkar, Cihan matbaas, Derisaadet (st.) 1913.Celiil Sahir (Erozan)' Yine Tezer lakknda, SF, 1909, C. XXXVI, S. 929; .l\fahibe-i temi4iiiyye : Tr;er ve Finten temsilleri hakknda, SF, 1909, C. XXXVI, S. 934.

196KENAN AKY Z

Mfid Ratib' Tem'4ii tenkidi ( Fintcni temsili hakknda), MM, 1909, C. il, S. 23; Abdllak Hamid'in ahsiyyet i em,iaiyyesi, TY, 1913, C. V, S. 13.Kprlzade Mehmed Fuad' Abdllak lliimid'in iirleri, SF, 1911, C. XL, S. 1037; Abdlhak llamid mceddid , TY, 1913, C. V, S. 13; Makber masebttiyle, Bugnk edebiyat, kbal ktphanesi, st. 1924, s. 201-207; Humid 'in semal, 01, 1937, C. IX, S. 51Sleyman Nazif' Abdlhak Hamid Rey, SF, 1911, C. XLI, S. 1044; Liberte hakknda birka sz,TY, 1913, C. V, S. 13.Ali Canip (Yntem)' Hamid-Fikret, TY. 1913, C.V, S. 20; Hamid air, TY, 1913, C. V, S. 13.Rza Tevfik (Blk.ba)' Abdiilhak Hmid -e mlahazut- felscf iyyesi, Kanaat ktpha nei vematbaas, 1st. 1918.Fevzi Ltf' Ruhlar, Dg, 1922, C. Ill, S. 26.Filorinal Nizm' airi a'zam Abdlhak Hamid beyefendi ve ercme-i lclleri, Ss, 1923, S. 22. smail Hikmet (Ertaylan)' Abdiilhak llinid , Kanaat kiitiiphanei, lst. 1932.lrahim Necmi (Dilmen)' Abdlhak II ,imid ve eserleri, Kanaat Kiitphonesi , sl. 1932.Lucien Abdlhak Hamid (Tarhan)' L,tres a Abdllak llcimid (1920-1927), Matbaaclk T. A. -, 1st. 1932.Ahmet Cevat (Emre)' Abdlhak Hamid-Ha.ya t, seme iir ve yazlar , rr kitabevi. st. 1937. F vziye Abdullah (Taruel)' Hamid ve Makber, l, l 937, C. IX, S. 5; Makber'de Leyla ve Mecnn ile llsn Ak tesirleri, I, l938, C. X, S. 59-60; Abdlhak llamid'in karakterine ait notlar,l, 1940, c. xv, s. 87.Hii8eyin Cahit Yaln' Matbuat hayat liamid'in liimii, FH, 1937. C. VIl, S.183; Hamid 'in lm, YG, 1937, C. IX, S. 215.Nahit Sun (rik)'Abd lhah Hlimid'in tiya tro eserleri, I, 1937, C. X, S. 55-56; Hamid te iy aros lakknda birka mumi di4ce, Vr, 1940, C. X, S. 161.hrabim Aliedlin (Gvsa)' H amid, YG, 1937, C. IX, S. 215.evket Aziz Kansu' Il/imid'i n antropolojik edkiki, 01,1937, C. IX, S. 51. smail Mtak (Mayakou)' Abdlhak llamid, I, 1937, C. IX, S. Si.Hasan Ali Ycel' llamid'in hayat, l, 1937, C. IX, S. 51.Vedat Nedim Tr' San'atkar Hamid , I, 1937, C. IX, S. 51.Ziyaedlin Fahri (Fndkolu)' H amid bir feylosof mdr?, YT, 1937, C. V, S. 5t Ali Kimi Akys' Hamid ve Makber, YT, 1937, C. V, S. 54.Agah Sun Levent' Abdlhak Hamid , YT, 1937, C. V, S. 54.Nusret Sefa Cokw' len Hamid- )' aayan Hamicl, YT, 1937, C. V, S. 54. Ahmet Hamli Tanpnar' Makber'in son tab' mnasebetiyle, Ol, 1939, S. 23. Nazan Hami Danimend' Abdlhak Hanid'e iir aavi:mi, Tk:l, 1939, S. 2.Faruk Nafiz amllel' Abdlhak lllimid'i ranl tandm?, YG, 1941, C. XVIII, S. 488.n.il Hami Danimend' llamid'in otobiyoraf isi, Cmb, 13 Nisan 1942, s. 2. Ahmet hsan Tokgz' Hamid, SF, 1942, C. XCI, S. 2382.llI.z Tevfik Gnensay' lllimid Son yllar, iirleri, Vakit matbaas, lst. 1943.Mehmet Kaplan' Garam'daki fel sef i ve itimai fikir ler, TDED, 1946, C. I, S. 3-4; Tabiat kar snda Abdlhak Hamid !, TDED, 1949, C. IJI, S. 3-4; il, TEED, 1951, C. IV, S.3; Abdl hak Hamid, s, 1955, C. II, S. 4.Ali Nihat Tarlan' Abdlhak Hamid, stanb] niversitesi Edebiyat Fakltesi Trk Dili ve Ede biyat Mezunlan Cemiyeti yayn, st. 1947.Munis Faik Osansoy' Abd lhak Hamid, Hs, 1952, S. 23; Abdlhak Hamil ve Finen, DT, 1956,s. 29.

MODER N TRK EDEBYATINI:'\' ANA ZGLER197

Ali Gndiiz (Aknc) ' Ilamid'in sanal zerin, TD, 1953, C. III, S. 25; Abdlhak Hamil Tarhan lla_ya, eserleri ,,,. sanal, Ankara ni,ersitesi Dil ve Tarih Corafya yaynla r: 93, Tiirk Tarih Kurumu basmevi, Ank. 1954; Makber'in deeri, Hs, 1956, S. 29.Hikmet Dizdarolu' Abdlhak Jf amid Tarhan - lla_yo,, sanal , eserleri, Varlk yaynlan , Trk lliisikleri: 26, st. 1953.mer Faruk Akn' llmid'in Merl.-ad-i Faih'i Ziyare manaumesi ve iindeki grler, TDED,1956, C. VII, S. 1-2.Cevdet Kudret (Solok)' air-i a':am, Vr, 1958. S. 492.Kaya Bilgegil' Abdlhak Hamid 'in f rlerinde lednni meselelerden: Allah, (Mevzuun filoloji bakmndan tedkii),C. I., Ankara lahiyat Fakltesi yaynlan: 28, Osman Yaln matbaas, lst. 1959.Kenan Akya' Fien, Trkoloji Dergisi,.\nk:.ra niversitesi Trk Dili ve Edebiyat Aratrnalan Enstits yaynlarndan, 1964, C. 1, S. I, s. 15-50.

.\.GAH E1' END1Mustafa Nihat (zn)' Gozeeciliimi: :c Agah t-Yendi, Ki, 1938, C. 1, S. l.Server skit' JI,susi ilk trke ga.;eemiz "1'ercman-i Ahval" :e Agah Efendi, Ulus basnevi,_\.nk. 1937; Agah Efendi, Aylk Ansiklopedi, 1944, C. J , S. 6.

.\HMET M DHATKemal' Eyval, b, 20 Mart 1873, ,. 2.Ahmet H kmet' Mesil-i mulka, SF, 1898, C. XVI, S. 401. Halil Edhem' Ahme M idhat Efendi, h, 1912, C. il, s. 70.Nigar Hanm' Mtem-i milliye munzam bir keder, h, 1912, C. ll, S. 70. Abdurrahman eref' Ahmet Midha Efendi, TOEM, 1913, C. VI, S. 18.Fatih Kerimi' Merhum Ahmet Midha Efendi e.5imol Trkleri, TY, C. 111, S. 6(30), 1913.K:izm Nimi(Duru)' M erhmun erreme-i hali ve menlikbi, TY, 1913,C. II, S. 6(30); Ahmet Midhat Efendi'nin Hayat ve \leniiluh, TY, 1913, S. 8(32) - 9(33).Ali Kemal' Alme Midhat Efendi, Bir saf ha-i tarih, lst. 1913, s. 19-30.smail Hikmet(Ertaylan)' Ahmet Midhat, Milli kiitphaue edebiyat serisi: 12, Kanaat ktp hanesi, 1st. 1932.Samim Kocogz' Tanzim.t ve hik_ye-Ahme Midhat, SF, 1940, C. LXXXVIII, S. 2285.S. Nahjl Bilga' Trkede ilk iyatro yazanlar-Ahmet Midha, SF, 1912, C. XCI, S. 2376.Kimil Yazg' Ahmet Midhat Efendi-llayot L"e hralar, Tan basmevi, st. 1910; Yazlmam liralar, Vakit, 7, 14-15 ubat 1944; Ahmet Midha mabaasn nasl kurdu?, Vakit, 21 fart 1911, s. 2.Avnj Baman' Ahmet Midhat Efendi, s 1915, C. lll, S. 27.Ali Canip (Yntem)' Ahme Midla-llimmei ve hizmeti, s, 1945, C. lll, S. 27. Mahmut Tarzi' Merlm Ahme Midhat Efendi, s, 1945, C. ili, S. 28.Ahmet Caferolu' Alme Midla Efendi ve iirkemi:, TDED, 1946, C. ll, S. 1.Sabri Esat Siyavgil' Ahmet Midha Efendi mrebbi, Kenan basmevi, st. 1946; Ahmet l'fidha Efendi, s, 1946, C. V, S. 55-58; Ahmet Midhat Efendi, lsliim Ansiklopedisi, C. J, s. 184- 187.Ra. a.' Ahmet Midha Efedi, Aylk .\.nsiklopcdi, 1944, C. I, S. 3.Hakk Tark Us' Ahme Midla Efendi ile air Ftno Hanm, Vakit basuuevi, st. 1948; Bir j bilein intibalar : Ahmet Midha' anyoruz, Vakit basmevi, lst. 1955.

198KE NAN AKYZ

Hikmet Dizdarolu' Ahme M idhat ve kltisikler, Hs, 1950, C.l, S.7.l\lustafa Baydar' Ahmet Midhat Efendi-Hayat, sana, eserleri, Varlk yaymevi, st. 1951. Cevdet Kudret' Ahmet Midhat, T. D. K. Tantma yaynlar, Trk Diline Emek Verenler d.izii: 4,Ankara niversitesi basmevi, Aok. 1962.

A HMET VEF.I K PAAAhmet Vefik Paa' L.elce-i osmani (nsz), Tab'-hnc-i Amire, l,t. 1867. smail Hikmet (Ertaylan)' Ahmet Vefik Paa, Kuaat kibabevi. lst. 1932. Mustafa Nihat zn' Ahmet Vefik Paa ve Ernani terciimesi, Ki, 1938, S. 2. Mehmet Zeki Pakaln' Ahmet Vefik Pao , A. Sait basmevi, st. 1942.Hikmet Dizdarolu' Ahmet Vefik Paa, Vr. 1952. S. 387.Ahmet Hamdi Tanpnar' Alme Vefik Paa. slm Ansiklopc..Vlll, S. 2293. Mustafa Nihat zn' Rir )a:n arili, t) (Yeni seri), 19H. C. 1, S. 2.Melahat zg' Gerek sanat re Ahmet Cemil. UI, 13 Ka-m 1943. Namdar Rahmi Karatay' lla/i Zi.,a karmag, UI, 15 Nisan 1945.Cevdet Kudr.,t Solok' Ilali Ziya akl,il, Yr, 1945, C. XlV, S. 282-283. Ahmet Hamw Taupmar' 1/alir Zi_vfl llaklp,il, I, 1945, C. VlII, S. 85.Mehmet Kaplan' Tlali Ziya hakknda, 1,, 1945, C. ili, S. 31; Halit Ziya, slam Ansiklopedi, i, 1950, C. V (ksm 1), s. l 13-115.

Sami Akaln' llaliAli Canip Yntem' llali Ziya Uaklgil, A)lk Ansiklopedi, 1915, C. 1, S. 12. l o. ,.l. l 953.L. Ziya Uaklgil-Ha.vat, sanat, cs,r/eri, Varll yaynlan, Trk kl,ikleri:Cemil Yener' /Jir romancnn dnyas ce romanlarmlaki diinya, ?f. Sralar matbaas, 1st. 1959.

HSEY I'\ CAIIT YALli\Mrhme Rauf' llayat- ;iuhayyel mlarriri. SF, 1899, C. XVlll, S. 131-132. zzet Melih (Devrim)' M ehur simli/ar (ll,eyin Cahit), M.\f, 1908, C. 1, S. 8.Yakup Kadri (Karaosmauolu)' llu.at- hakikyye salnelcri, SF, 1910, C. XXXTX, S. 1005.Kerim Sildi' Edebiyyil- Ceditle'nin ahramanlar, l't lliiseyir Cahi'e ceap, Bozkurt matbaas,f.t. 1935.Samim Kocagz' Tanzimat ve likuye : 1-ls,y, ir Cali ) aln, SF, 1940, C. LXXXVIH, S. 2291. Suat Hizarc' llseyi Cahi l aln, Varlk yaynlan, Trk klasikleri: 49, st. 1957.Hikmet Dizdarol' lliiseyir Cahit l aln, Vr, 1957, S. 466.Hilmj Yceba' Byiik mcahi Hseyin Cahit, Dizcrkonca matbaas, st. 1960. Bezmi Nusret' llseyin Cahit Bey. ls (tarih,i,).

IISEYl'\ RAHM GRPI \RAkalnolu Sadri Nzhet' lsya (Cad miinasebeiyle Feh-i mey'e), Matbaa i hnyriyye ve rekas, st. 1913.M. Selihtlin (Gngr)' Byk romcncmz lf iiseyi n Rahmi Bey'le ihi saat. YK, 1927, Yl: I,s. 3.Kmil Yazg' TiiiSl'yi Rahmi, Vakit, 13 Mart 1941.

208KE!'., 5.222.Bi.kmet Mnir Ebciolu' lleyin Siyrel, YG, 1938, C.:>..l, 5.281. Mehmet Behet Yazar' l/ iise:,in Siyrc :sever, YG, 1941, C.XV, S. 369.Server skit' Trki)e'de mabua idareleri ve politikalar, Ba,vek.let Basu H Yayn limum Mdrl yaynlanndan: 2, Tan basmcvi, st. 1943, s. 165-168.

HSEYlt'< SU .\'I YALINl\llid Ritib' Tedkika- temine: Kirli amarlar, SF, 1909, C.>..XX\ ili, S. 969; Kundak Takm, SF, 1910, C.XX>JX, 5.1007.Ali Canip (Yntem)' Le-i melal, H, 1910, 5.1.Raif Necdet (Kestelli)' Lne-i mell lakknda, RK, 1910, C.IV, S.3. Celil Sahir (Erozan)' Jlseyi Suat Bey, Nesiil-i l\1illi, 1915, s.61. Reat Nuri (Gntekin) }amalar, B?tf, l919, S. 6.Mehmet Behet Yazar' llse.vin Sua Yaln, YG, 1940, C. :X.Vl, S.rn6.Ahmet hsan (Tokgz)' JlseJin Suat, SF, 192, C. XCl, S. 2379.S. Nahit Bilga' Hseyin Sua'a dair, SF, 1942, C. XCI, s. 2379.Halit Fahri Osansoy' Hseyin Sua' diiiirken, SF, 1942, C. XC!, S. 2380. Faruk Nafiz amhbel' Dr. H isrcyin Sat, YG, 19J2, C. XIX, S. 473.Elziiyi Suat (Yaln)' Jliise_vin Sa Yaln et 1iirleri, Halk bamcv:i, lst. 19 3.

Si\HL SEF\Ali Kimi Akyz' Mf'fhum lsmail Sefa Bey'i ltrciimt-i hali, Hissiyyit, On,z, s. 3-2 , 1.t.1912; lsmail Sefa, Tkl, 1940, 5.13.mail Hikmet (Ertaylan)' lsmail Sefa, Kanaat ktphanesi, lst. 1932.,rnHMET \KlFAli Ekrem (Bolayr)' Sthif-i tnkid : Safahat hakknda, Shr, 1911, C.IV-V, S. 256-258, 262-263,266-267, 269-270, 274, 276.Hamdullah Supbi (Tannver)' Safahat, SF, 1911, C.XLI, 5.1050; Safahat hakknda, SF, 1911,c.xu. s.o5, 1058.liil Sahir (Erozan)' Safah hakknda, SF, 1911, C. XLI, S.1052.

MODERN TRK EDEBYATIN IN ANA ZGLER209

Aah Srn Levend' M ehmet Akif, YT, 1937, C.IV, S. 50: MehmetAkif, TD, 1953, C.11. 5.16.A.C. (Ahmet Cevat)' Mehmet Akif-Hayal, seme iirleri, Numune basnevi, lst. 1937.M. Sencer N. Salih' Mehmet Akif, Bozkurt basmevi, lst. 1937.Eat .Adil Mstecaplolu' Mehmet Akif-Ferdi ve itima kara'cteri, vatanperverlii, milliyetilii, airlii, lk basmevi, lst. 1937.Mithat Cemal Kuntay' Mehmet Akif, Semih Liitf kitabevi , st. 1939; 1,tikltil airi Mehmet Akif , lk kitabevi, lst. 1944; Mehmet Akif Er.o.v, Aylk Ansiklopedi, C.I, S.8, 1944.Eref Edip' Mehmet Akif-Hayat, eserleri ve 70 muharririn yazlar, Asar ilniyye ktphanes i, st. 1938, 1962: lnk,lab karsnda Akif- Fikret, Genlik-Tanclar, Asar- ilmiyye ktp hanesi, lst. 1940.O,S,O. (Orhan Seyfi Orhon)' air Mehmet Akif, a, 1942, S.66.Fevziye Abdullah Tansel'Mehmet Akif-Hayat ve eserleri, Ankara ktphanesi Edebiyat Serisi:2, Kanaat kitabevi, lst . 1945.Cemil Sena Ongun' Mehmet Akif-Haya t, eserleri ve idealleri, Tefeyyz kitabevi, lst. 1947. NureUn Artan' Mehmet Akif ve gzel lstanbul trke,i, TD, 1952, C.I, S.4.lllehmet Kaplan' Mehmet Akif. ls, 1954, C.l, S.14.Mehmet Emin Eriirgil' Mehmet Akif-l&liim c bir airin roman, Gzel Sanatlar matbaas, Ank.1956.Neriman Malko ztrkmen' Mehmet Akif-Safahat ve mekan, ehir matbaas, st. 1958. Hilmi Yceba' Btn cepheleri_yle Mehmet Akif, Dizerkonca matbaas, st. 1958.Fehmi Cumalolu' Mehmet Akif'in hayat ve tefekkr cephesi, Ayy1ldz matbaas, Hilal yayn- 1:n, Edebiyat serisi:3, Ank. 1959; Mehmet Akif'in haya t ve 1,tikliil Mar, Snmez Snmez Neriyat ve Matbaaclk A.., st. 1962Ali Nihat Tarlan' Millet airi Mehmet Akif, Mehmet Akif, Milliyetiler Dernei neriyat: 14,s. 12-16, eltk matbaaclk kollektif irketi, lst. 1961.Nurettin Topu' Mehmet Akif - Sanat ve idealizmi, Mehmet Akif, Milliyetiler Dernei neri yat: 14, s. 25-74, eltt matbaaclk kollektif irketi, st. 1961.Faruk Kadri Timurta' Mehmet Akif ve cemiyetimiz (lmnn 25. yldnmnde), Yamur yaymevi, st. l962.

MEHMET RAUFHseyin Cahit (Yaln)' Eyll mharriri Mehmet Raf , SF, 1901, C. XXI, S. 531. Baha Tev..C, S. 2313; 2345-2356, 2358; 1941, C. XC[, S. 2361-2362;2365; l 92, C. XCI, S. 2368-2370, 2372.Baha ngel' Tiir edebiyatnda senboli::m, lls, 1952, C. 111, S. 32; 1953, C. III, S. 33.2 Tiyatro. Mfid Riltib' Osmanl Tiyatrosu, \[M, 1908, C. I, S. ]. Safvet Nezihi' Tiyatro ,e 'I'iyatrolarm:, RK. 1911, C. V, S. 29. ehabettin Siileyman' Bi:rle temaa. RD, 1913, C. 1, S. 15.3 Roman vt Hikiiyt. Mehmet Behet Yazar' Gen romanclarmz ,., eserleri, Ahmet Snit bu... me i. st. 1937.4 Edebi t.enkid. Siileyman Fehmi' F:debiyat gayesi ve ludid-i erbestisi, A, 1908, C. I, S.1-6.Yakup Kadri (Karaosmanolu)' ;.f.,ahabe-i tdebiyye ( Rt&imli Kiab'n M ahabe-i edebiyytsi mrasebetivle), SF. 1909, C. J..XXVII, S. 959-960; San'at ve ahlk hakknda, S}, 1909.C.XJ..XVII, S. 962; 1\.fsahabr-i rdebiyye (Vicdan makalei mnaebeiyle), SF, 1909, C. XXXVIJJ, S. 965.Kprlzade Mehmed Fuad' San'at ,e taklid, SF, 1910, C. XXXVIII, S. 971, 977.

214KE::'IA;\" AKYZ

ebabettin Sleyman' Va:ife-i ebab. Rh, 1912, C. l, S. 6. Selnhatln Enis' Genlik ve edebiyat, Rb, 1912, C. l, S. 23.

b) HA.TiRAT.Halit Fahri Ozansoy' Edebiyatlar gei)or, Kanaat kitubevi, \nknra Ktphnn,si rrisi: 22,sl. (tarihsiz).

\HMET HAMHamdullah Suphi (Tannver)' Tenkide dor, SF, 1911, C. XLI, S. 1075. Ahmet Bedii' Kelimelere dair ( Haim'e mekp), SF. 1911, C. XLI, S. 1060. Mehmet Ali Tevfik' Tcnkid etrafnda, SF, 1911, C. XLI, S. 1061.Abdlhak inM (Hisar)' iirde u,:ih. D. 1921, C. 1. S. 12; Ahmet Him'in iirlerindekiyenilik nedir ?, Yr. 1921. S.l; Ahmet Ilaim'in eseri rro.frda Gl snclcri, D, 1922,C. l, S. 11; Ahmet Hi4im, 01, 1933, C. 1, S. 1; Ahmet Haim'inilemi, YT, 1933. f. I, 1O;Ahmet Haim'c dair on hatram, Vr. 1933. C. l. S. 1; Ahmet l/ aim'in iirleri, Vr, 1934,C. 1, S. 23; Ahmet Haim'e dair h,trnlr , Vr. 1935, C. ll, S. 38-39; Ahmet Haim'i:an ;amanlar, \'r, 1935, C. 11. S. 1-1-43; Ahmet l/ain iiri ,e layat, Hilmi kitabevi,1st. 1963.Nurullah Ati (Ata)' Ahmet lliiin-Gl Saatleri mnmbriylr, D, 1922, C. 1. S. 12. Fuat Kprl' Piyale, Hy, 1926, C. J, S. 2.Fazl Ahmet (Ayka)' Ahmet Haim ce Pi_rale'si, Hy, 1926, C. l , S. 5.Abdullah Cevdet' Piyale, le, 1927, S. 220 221.Reit Sreyya' Ahmet llaim Bey, le, 1927. S. 241. Kazn Szevin' Ahmet Haim, le, 1928. S. 253.1\1. Selahallin (Gngr)' Ahmet Hi#m Bey hayatn anlatyor, YI\.. 1928, S. U.Ali Canip (Yntem)' Ahmet lliiim ve eeri Grebii-hne i laklakan'n ntiar mna.ebeiyle,Hy, 1928, C. iV, S. 103; 1-laim'in Bi:e Gre'i, Hy, 1929, C. V, S. 120.brahim Aliettin (Gvsa)' Jlaim'in hayat, YG. 1933, C. l, S. 15. Abdlhak Hamid (Tarhan)' Ahme Haim iin, YT, 1933, C. l, S. 10.lbnlemin l\lahmnl Kemal (nal)' Ah:ne Him' t dair, YT, 1933, C. l, S. 10.Cenab ebabettin' Ahmet Iliiim, YT, 1933, C. 1, S. 10.Nuri Fehmi' Ahmet llaim'in _yaay,. YT, 1933, C. 1, S. 10.Hasan Ali (Ycel)' Ahmet llaim'in yaratl, as,ld: yara, nedir?, 'YT, 19:\3, C.l, - 10;Ahmet Him, Pazarle Konumalar, Remzi Kitabe,;, t L 1937, ,. 270-273.zut l\lelih (Devrim)' Eski arkadam Almet Ilaim, YT, 1933, C. I, S. 1O.Yusuf Ziya (Orta)' Ahmer Haim'in lm mnasebcti_yle, YT, 193:\, C. 1, S. 10. Ahmet Hamdi (Tanpnar)' Ahmet Haim'e ai hatra.la,, YT, 1933, C. 1, S. 10.Halit Fahri (Ozansoy)' Ahmet Hi4im'in hayat, YT, 1933, C. l, S. 10; Ahmet Haim. S F, 19 U,c. xc. s. 2338.Kerim Sidi' Ahmet il/iim, Sinan mntbns, lst. 1933.zzet l\lelih (Devrim)' Eski mektep arkadom Ahme llaim, YT, 1933, C. l, S. 10.Peyami Sefa, Yahya Kemal, Mnir Sevfo. Suut Kemal 'intihale ,e Ahmet lliim' e dair kan,l-d,, KII. 1933, C. 1, S. 5.Yakup Kadri (Karaosmanolu)' Ahmet Hiiim, Hiikimiyyet-i milliyye matbaas, Ank. 193 l. Ahmet Cevat (Emre)' Ahmet Haim Hayat, tmt ir re yazlar, r kitabevi, l,t. 19:\,. Yusuf Ziya Orta' Ahmet Htiim, Cumhuriyet Kitabevi. l.t. 1937.

MODERN TRK EDEBYATI NIN A!'iA ZGLER215

Suut Kemal Yetkin' Ahmet liaim ve semboli:m, Recep Ulusolu basmevi, Ank. 1938. Faruk Naii: amlbel' Ahmet llaim, YG, 1941, X VII, S. 432.FeyzuJlah Sacid lk' Ahmet Haim hayallerini kimlerden alrd?, l, 1941, C. XVII, S. 17.Hall Sha Gngin' Ahmet Haim, Aylk Ansiklopedi, 1944, C. 1, S. 2.Yunus Kazn Kni' Ahmet H aim'in iirleri, I, Yeni seri, 1945, C. Vf ll, S. 91-92.Cemil Seni Ongun' Sanat si,emleri ve Ahmet Haim'insemboli:mi, Tefeyyz kitabevi, st. 1947. erif Hulusi' Ahmet Haim-Hayat ve seme iirleri. Remzi kitabevi, st. 1947.Nihat M. etin' Ahmet Hiiim'in ka.rnaklar hakknda bir deneme, TM, 1954, C. XI, s. 183-21:.>. Yaar Nabi (Nayr)' Ahmet Haim-Hayat, sanal, eserleri, Varlk yay-lnevi, Trk Klasikleri: 9,lst. 1952, 1954, 1959.Hilmi Ycela' Btiin cepheleriyle Ahmet I!aim - liimiiniin 25. y ldniimii mnasebetiyl e, nklap kitabevi, lst. 1958.R{at Necdet Evrimer' Fecr-i Ati airleri : Ahmet Haim-Edebi ahsiyeli, sanat, btn iirleri,lnklap kitabevi, st. 1959.Nazan Gntrkn' Ahmet Haim ve :aman, TD, 1960, C. IX, S. 104.

CEML SLEYMANAli Suha (Delilba)' 1'imsal-i ak, SF, 1910, C.XXXVIII, S. 985.

EMl"\f BJ,E'f D (SERDAROGLU)Mehmet Behet Yazar' Emin Blend Serdarolu, YG, 1940, C. XV, S. 376. Orhan Seyfi Orhon' air Emin Rlend, a, 1942, S. 64.Halit Fahri Ozansoy' Emin Blend', dair, SF, 1942, C. XCIII, S. 2417.1\1. Hayri Orgpl' Emin Biilend'e ait bira duygu ve birka hatra, ('a, 1943, S. 67.i\rehmet Osman D...Xll. S. 1810.Sadettin Nzhet Ergun' Akagd: - Ha yat, eserleri, lk basme i, st. 1937. l\fehmet Behet Yazar: Akagiind:, YG, 1939, C. XIV, S. 317.Hilmi Yba' Btn cephtleri_vle Akagiind: - llayat, 1-latralar, eerleri. Dizerkonca Mat baas. 1st. 1959.

U.1 CAl\ lP Y.'.\TEMmer Seyfettin' Ali Canip Bey, '\'evsl i Milli, 1915. s. 299-312. 11.ilm:et Mnir (Ebciolu)' Ali Canip. YG, 1938, C. XII, S. 287. l\fehmet .Behet Yazar' Ali Caip Yonem, YG. 1940, C. XIV, S. 362.

AL MMTAZ AROLATMehmet Behe Yazar' Ali M mtaz Arolat, YG, 1911, C. XVII, S. HO.

EBt,BEKlR HAZL\lSamim Kocagz' 1'anzimiit ve Hikaye: Ebbekir Hazm ve Mehm. Celr/, SF, 1940, C. LXX'\. Vlll, S. 2295.

E:\115 BEHi KORYUREKSaffet rfi' Enis Behi'in M iras',, Hy, 1927, C. il, S. 43.l\fehmet Behet Yazar' Enis Behi Koryiirek, YG, 1940, C. XIV, S. 358.Ali Hii yin' Eni Behi Karyre. \ybk Ansiltlobedi (Yeni seri), 1949, C. l, S. 6.Sinan Onbulak' Sleyman elebi'nin rhu konyor, Zafer, 4 Ekim 1919; Sleyman elebi v,e:gili Faiis', Zafer, 26 Ekim 1949; Eni, Bhi, Zafer, 17 Ekim 1950.mer Fevsi i\lanlin' Virida- Slryman erhi, lbrahin Hilmi Kitabevi, st. 1950.Fethi Tevetolu' Enis Behi Koryrrk-H a_yat ve Eerleri, Milli Kalemler oerii: l, Gue)fatbanclk T. \.O. Matbaas, \nk. 1951.

220KE:' \"'< AK) Z

F \LH R I FKI .\T.\YKazm Nimi Duru' Roman, I, 1933, C. 1. S. 2.Hseyin Cahil Yaln' l1atba hayat Bay Falih Rf k Aa_y : Romar, FH, 1935, C. llT, S. 78. Baki Suha Edibolu' Falih Rf k Atay K on1u.vor, Bcrkalp Kitab